Bijlage I - Jaarverslag en Jaarrekening 2020 VRF

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 Veiligheidsregio Fryslân

Voorwoord In het jaarverslag kijken we terug op de inspanningen die Veiligheidsregio Fryslân het afgelopen jaar heeft verricht om zijn bijdrage te leveren aan een veilig en gezond Fryslân. Een bijdrage die nog nooit zo zichtbaar is geweest als in 2020. Een jaar waarin we te maken kregen met de grootste crisis in ons bestaan: de uitbraak van het coronavirus. De afgelopen decennia hebben we zulke grote stappen gezet op het gebied van publieke gezondheid dat we het bijna voor lief nemen dat we gezond kunnen opgroeien. Als Veiligheidsregio Fryslân, en vooral GGD Fryslân, zetten wij ons veelal achter de schermen in om dit hoge gezondheidsniveau op peil te houden of zelfs te verbeteren. Publieke gezondheid is zo zelden onderwerp van gesprek, waardoor we onze aandacht kunnen richten op andere zaken die we belangrijk vinden. De coronacrisis heeft goed zichtbaar gemaakt hoezeer wij steunen op het veelal onzichtbare fundament van publieke gezondheid in ons normale leven. Van dat normale leven is in 2020 amper sprake geweest. Dat geldt voor iedere inwoner van Fryslân, voor ieder bedrijf en zeker ook voor onze organisatie. Voordat bekend werd dat de eerste Friese persoon besmet was met het coronavirus, troffen wij al voorbereidingen op een uitbraak.

Toen in maart het hele land tot stilstand kwam, gingen wij juist versnellen om de gevolgen voor de inwoners van Fryslân zoveel mogelijk te beperken. Op een korte adempauze in de zomer na hebben we het gehele jaar in de hoogste versnelling ons werk gedaan. Zo hebben we bijna 300 dagen een GRIP-structuur, een GROP-structuur en een interne continuïteitsstructuur gefaciliteerd en bemenst. Er zijn in hoog tempo zes testlocaties ingericht. En na iedere positieve besmetting voerden we bron- en contactonderzoek uit om de infectieketen zo snel mogelijk in de kiem te smoren. U zult begrijpen dat we een dergelijke crisis niet met de bestaande formatie het hoofd kunnen bieden. Een veelzeggend getal is dat er gedurende het jaar ruim 400 nieuwe medewerkers zijn geworven om hun bijdrage te leveren aan het tegengaan van de coronacrisis. Een groot deel van deze nieuwe medewerkers wordt ingezet voor bron- en contactonderzoek en testen. Daarnaast zijn ook extra mensen tijdelijk aangetrokken bij Bedrijfsvoering. Enerzijds om aan nieuwe medewerkers ondersteuning te kunnen bieden, anderzijds voor het faciliteren van de test- en vaccinatielocaties en voor communicatie. De uitbreiding bij Crisisbeheersing is voor een groot deel ingevuld door extra inzet van crisisfunctionarissen uit de Friese gemeenten. Dit was hard nodig, omdat we ondertussen ook nog onze reguliere taken hadden uit te voeren.

Immers, branden trekken zich niets aan van een coronavirus, en dan is het wel prettig dat de Brandweer voorrijdt. En ook bij een kettingbotsing in de mist, grote droogte, storm Ciara die over het land trekt, een uitbraak van vogelgriep of een protestactie van boeren wordt van ons verwacht dat wij acteren. Ook het verder toekomstbestendig maken van de ondersteunende diensten ging door. Nadat uit onderzoeken van Berenschot bleek dat de kwaliteit van de ondersteunende diensten onder druk stond, heeft het algemeen bestuur in 2020 ingestemd met een structurele kwaliteitsinjectie van € 2,5 miljoen, waarvan € 1,3 miljoen direct. De nog in te vullen € 1,2 miljoen volgen na de uitwerking van de noodzakelijke beleidsvoorstellen om informatiemanagement op orde te krijgen. Deze investering is in 2020 gedekt uit de egalisatiereserve. Een gevolg van dit besluit was dat de egalisatie-reserve ruim onder de afgesproken bandbreedte van minimaal 2% van het begrotingstotaal dook. Een stevig besluit, maar eentje die nodig was om rust in de gemeentelijke begroting te houden en toch in 2020 een start te kunnen maken met de eerste kwaliteitsverbeteringen.

2

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Terugkijkend op 2020 kunnen we niet anders dan concluderen dat het afgelopen jaar extreem is geweest. De coronacrisis heeft veel gevraagd van onze weerbaarheid, flexibiliteit, daadkracht en ons uithoudingsvermogen. En het zorgde ervoor dat zichtbaar is geworden hoe betrokken, betrouwbaar en professioneel het personeel van Veiligheidsregio Fryslân is, iets waar wij als dagelijks bestuur dankbaar voor zijn en trots op zijn. Nu is de coronacrisis nog niet bezworen. Ook het komend jaar mogen de inwoners van Fryslân weer rekenen op onze inzet om ervoor te zorgen dat we snel weer naar een enigszins normaal leven toe kunnen. Niet alleen, zodat wij weer vooral achter de schermen ons werk doen, maar bovenal dat de inwoners van Fryslân kunnen leven in een veilig en gezond Fryslân.

Hartelijke groet, Het Dagelijks Bestuur

3

Leeswijzer De jaarstukken 2020 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag vindt u de programmaverantwoording en de paragrafen. De programmaverantwoording vormt het hart van de jaarstukken. Hier wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid. Conform de opzet van de begroting 2020 worden de vier programma’s gepresenteerd aan de hand van de vragen

• Wat hebben we gedaan? • Wat heeft het gekost?

De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de jaarstukken. Risicobeheersing en resultaatafspraken zijn belangrijke uitgangspunten. Daarnaast is een paragraaf opgenomen aangaande de financiële gevolgen van de coronacrisis. Een apart deel is de jaarrekening. In dit onderdeel bevinden zich de balans, inclusief toelichting, de programmarekening met toelichting en de voorgestelde resultaatbestemming. Bij de overige gegevens staan onder andere de controleverklaring van de accountant en de bijlage met verantwoordingsinformatie over de specifieke uitkeringen (SISA).

4

Inhoudsopgave Voorwoord .......................................................................................................... 2 Leeswijzer ............................................................................................................ 4 Deel I Jaarverslag 2020............................................................................... 6 1. Inleiding en resultaat 2020 .................................................................. 7 2. Programmaverantwoording Gezondheid ...................................10 2.1. Algemeen .................................................................................................... 10 2.2. Pijler 1 - Monitoring, signalering en advies ................................................. 12 2.3. Pijler 2 - Uitvoerende taken gezondheidsbescherming .............................. 14 2.4. Pijler 3 - Bewaken van publieke gezondheid bij rampen en crises ............. 16 2.5. Pijler 4 - Toezicht houden ............................................................................ 19 2.6. Wat heeft het gekost? ................................................................................. 20 2.7. Feiten en cijfers Programma Gezondheid ................................................... 21

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing ....................... 23 3.1. Uitvoering 2020 .......................................................................................... 23 3.2. Wat heeft het gekost? ................................................................................ 26 3.3. Feiten en cijfers Programma Crisisbeheersing ............................................ 27

4. Programmaverantwoording Brandweer .................................... 29

4.1. Beleidsplan Brandweer 2019-2022 ............................................................. 29 4.2. Verantwoording op belangrijkste ontwikkelingen ....................................... 30 4.2.1. Speerpunten ..................................................................................... 30 4.2.2. Overige ontwikkelingen ................................................................... 31 4.2.3. Repressieve cijfers ............................................................................ 34 4.3. Wat heeft het gekost? ................................................................................ 35 4.4. Feiten en cijfers Programma Brandweer ..................................................... 36

5. Programmaverantwoording Organisatie .................................. 37 5.1. Algemeen ................................................................................................... 37 5.2. Behaalde resultaten .................................................................................... 38 5.3. Wat heeft het gekost? ................................................................................ 39 5.4. Feiten en cijfers Programma Organisatie..................................................... 40

6. Paragrafen .................................................................................................. 41 6.1. Financiering ................................................................................................. 41 6.2. Weerstandvermogen en risicobeheersing .................................................. 42 6.3. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 46 6.4 Bedrijfsvoering ............................................................................................ 47 6.5 Verbonden partijen .................................................................................... 47 6.6 Covid-19 ................................................................................................... 47

Deel II Jaarrekening 2020....................................................................... 49 7. Jaarrekening .............................................................................................. 50

7.1. Balans per 31 december 2020 ................................................................... 50 7.2. Programmarekening 2020 - deel 1 ............................................................ 51 Programmarekening 2020 - deel 2 ............................................................ 52 7.3. Waarderings- en resultaatbepalingsgrondslagen ...................................... 54 7.4. Toelichting op de balans ............................................................................ 57 7.5. Toelichting op de programmarekening ...................................................... 63 7.6. WNT- verantwoording ................................................................................. 70

Deel III Overig ............................................................................................. 72 8. Overige gegevens ................................................................................. 73

8.1. Overzicht begrotingsoverschrijdingen in het kader van rechtmatigheid 73 8.2. Controleverklaring ...................................................................................... 74 8.3. Voorgestelde resultaatbestemming .......................................................... 79 8.4. Vaststelling .................................................................................................. 79 8.5. Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen .................................... 80 8.6. Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld .................. 81 8.7. Investeringskredieten 2020 ........................................................................ 82 8.8. Samenstelling bestuur en commissies .................................................... 83 8.9. Analyse van taken ................................................................................... 84

5

Deel I Jaarverslag 2020 Veiligheidsregio Fryslân

6

1. Inleiding en resultaat 2020 Inhoudelijke impact coronacrisis Het zal u niet verbazen dat de uitbraak van het coronavirus een grote stempel drukt op dit jaarverslag. Juist onze organisatie staat midden in de storm. De coronacrisis heeft daardoor op alle programma’s een directe invloed gehad. Voor het programma Gezondheid spreekt dit voor zich. Vooral tijdens de eerste golf van besmettingen was alle inzet gericht op het bestrijden van het coronavirus. Wat begon bij de medewerkers van infectieziektebestrijding breidde zich al snel uit naar de inzet van epidemiologie, beleidsadvies en medische milieukunde. Om daarna aan alle medewerkers, uiteenlopend van reizigersvaccinatie tot jeugdgezondheidszorg, te vragen bij te springen bij het testen van mensen en het daaruit voortvloeiende bron- en contactonderzoek. Toen duidelijk werd dat het coronavirus nog niet verslagen was, is vervolgens een organisatorische splitsing aangebracht. De activiteiten die aan corona gerelateerd zijn, zijn in een aparte afdeling ondergebracht, waardoor er weer ruimte kwam om naast de activiteiten tegen het coronavirus ook weer de reguliere taken op te pakken. In het programma Gezondheid leest u welk effect dit heeft gehad op de in de begroting gestelde doelen. Ondertussen draaide de crisisorganisatie op volle toeren.

Sinds dat op 11 maart naar GRIP-4 werd opgeschaald, stond de gehele afdeling in het teken van het inrichten en faciliteren van de crisisstructuur. Een kleine pleister op de wonde was dat door de hoge druk en urgentie een aantal ontwikkelingen versneld uitgevoerd zijn, omdat deze van belang waren bij het coördineren van de bestrijding van de coronacrisis. Tegelijkertijd heeft de continue staat van paraatheid ertoe geleid dat veel andere resultaten van tafel zijn gevallen, en tot nader order zijn uitgesteld. In het programma Crisisbeheersing leest u zowel de behaalde (soms onvoorziene) resultaten als de resultaten die niet gehaald konden worden. Ook Brandweer Fryslân is betrokken bij de bestrijding van het coronavirus. Bijvoorbeeld vanwege hun crisisfunctie of door hun diensten aan te bieden bij het testen of het bron- en contactonderzoek. Daarnaast werd Brandweer vooral getroffen door de beperkingen van het Rijk. Ploegen konden niet bijeenkomen, waardoor het vanaf april niet mogelijk was op te leiden en te oefenen. In de zomer herstelde dit, om in de ‘tweede en derde golf’ dit toch weer terug te moeten schroeven. Ook kon vanuit het kader risicobeheersing veel minder uitvoering worden gegeven aan controle op brandveilig gebruik op locatie. Welke impact de coronacrisis nog meer heeft, leest u in het programma Brandweer.

De coronacrisis had ook impact op de ondersteunende diensten. Zo zijn er 6 (waarvan 1 zogenaamde large) testlocaties ingericht. Projecten die normaliter maanden tijd kosten, werden nu in weken en soms in dagen gerealiseerd. Het aantal vragen van pers, inwoners en partners nam enorm toe. Sinds 1 april heeft team communicatie alleen al bijna 100 interviews voorbereid en begeleid, bijna 300 persvragen afgehandeld en zagen ze een verdubbeling van het aantal social media berichten die om beantwoording vroegen. Ook de komst van bijna 400 nieuwe medewerkers vraagt veel van de ondersteuning: sollicitatieprocedures begeleiden, de personeelsadministratie bijhouden, faciliteren van ICT-apparaten en het beschikbaar stellen van werkplekken. Tel daar nog eens bij op dat er bijna 350 thuiswerk-plekken zijn gefaciliteerd, en u begrijpt dat ook dit invloed heeft op in de begroting gemaakte afspraken. In het programma Organisatie leest u de precieze gevolgen op de geplande resultaten.

7

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Financiële impact coronacrisis Als Veiligheidsregio Fryslân hebben we een coördinerende rol geïnitieerd om op landelijk niveau afspraken met het Rijk te maken over de vergoeding van de coronagerelateerde kosten. De afspraken betreffen niet alleen de kosten die direct met de bestrijding van het virus te maken hebben, maar ook indirecte kosten zoals het inhalen van werkachterstanden en minder ontvangen inkomsten. Veiligheidsregio Fryslân heeft over 2020 een positief resultaat gerealiseerd van € 3.791.000. Een belangrijke veroorzaker van dit positieve saldo is de coronacrisis die ervoor zorgt dat een aantal onderwerpen dit jaar niet of in mindere mate uitgevoerd gaan worden. Onderwerpen die, zodra de organisatie in rustiger vaarwater is gekomen, weer opgepakt gaan worden. Vandaar dat het voorstel is deze middelen te reserveren, zodat de middelen specifiek voor deze onderwerpen bestemd blijven. Vermeldenswaardig is dat in het begin van 2020 de begroting is aangepast naar aanleiding van de kaderbrief 2021. Dit betrof met name een uitzetting voor toekomst bestendige bedrijfsvoering en de nieuw cao. De uitgave is gedekt door € 1.260.000 te onttrekken aan eigen reserves en een incidentele eigen bijdrage van € 554.000 aan voordeel op kapitaallasten. Per programma is dit zowel financieel als procentueel ten opzichte van de begroting als volgt (x € 1.000):

Resultaat %-begroting

Operationele resultaat per programma Gezondheid

502.000

0,63%

259.000

0,33%

Brandweer

2.357.000

2,97%

Organisatie

673.000

0,85%

3.791.000

4,77%

-

-

3.791.000

4,77%

Crisisbeheersing

Subtotaal operationele resultaat Bijzondere incidentele baten en lasten Geen Subtotaal bijzondere incidentele baten en lasten Totaalresultaat 2020 voor bestemming

Resultaat voor bestemming

Voorstel tot bestemming

Resultaat na bestemming

%-begroting

Gezondheid

502.000

470.000

32.000

0,04%

Crisisbeheersing

259.000

100.000

159.000

0,20%

Brandweer

2.357.000

1.645.000

712.000

0,90%

Organisatie

673.000

637.000

36.000

0,05%

-

939.000

-939.000

1,18%

3.791.000

3.791.000

-

Toevoeging egalisatiereserve Totaalresultaat 2020

8

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

De afwijkingen van de operationele resultaten per programma zijn toegelicht in de desbetreffende programmaparagrafen. Hieronder worden de voorstellen tot bestemming toegelicht. Deze komen eveneens terug in de toelichting per programma voor het deel wat betrekking heeft op het betreffende programma. • Gezondheid Inschatting van het in te halen werk voor zowel JGZ als TBC, met name voor inhaalvaccinaties. Daarnaast wordt een bedrag doorgeschoven voor het risico van wijziging financiering PGA. • Brandweer Inschatting van het in te halen werk op vakbekwaamheid, projecten en voor de omgevingswet. Daarnaast wordt een bestemmingsreserve gevormd voor de verwachte kosten van het tweede loopbaanbeleid. • Crisisbeheersing In te halen uitgaven in 2021 betreffende de waterportefeuille en een update van het crisisplan. • Organisatie Nog niet bestede incidentele middelen voor de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) ad. € 100.000, nog niet bestede middelen in het kader van toekomstbestendige bedrijfsvoering ad. € 407.000 en lagere besteding op de incidentele middelen voor het informatiebeleidsplan van € 130.000. Omdat de inspanningen op deze onderdelen nog zullen worden ingehaald is het voorstel om de middelen daarvoor te reserveren. Het verloop in de balans is op hoofdlijnen als volgt (x € 1.000): 31-12-2020

31-12-2019

31-12-2020 31-12-2019

Materiële vaste activa

67.852

67.626

Eigen vermogen

6.076

3.615

Vorderingen

6.970

2.357

Voorzieningen

8.999

9.811

Liquide middelen

469

298

Langlopende schulden

46.686

51.260

Overlopende activa

2.786

3.052

Kortlopende schulden

13.785

6.968

Overlopende passiva

2.531

1.679

78.077

73.333

78.077

73.333

Voor een toelichting op de balans wordt verwezen naar paragraaf 7.4.

9

2. Programmaverantwoording

Gezondheid 2.1. Algemeen

In 2020 werd onze voorzitter, de heer Hans Broekhuizen, benoemd tot burgemeester van de gemeente Twenterand. Daarmee verliet hij de Agenda- en Bestuurscommissie Gezondheid. De heer Jelle Zoetendal nam vervolgens de voorzittersrol over. Mevrouw Luciënne Boelsma is namens de Bestuurscommissie Gezondheid afgevaardigd als lid van de Auditcommissie. De heer Herwil van Gelder heeft de Agendacommissie Gezondheid en de Bestuurscommissie Gezondheid in de loop van het jaar verlaten. Beide rollen zijn ingevuld door zijn opvolger: de heer Bert Wassink. Zowel de Agendacommissie als Bestuurscommissie Gezondheid zijn in 2020 viermaal bijeengeweest. Naast de reguliere onderwerpen hebben de commissies met name aandacht besteed aan de Friese Preventie Aanpak, het innovatieprogramma JGZ 3.0 en de bestrijding van het coronavirus. Het jaar 2020 stond nagenoeg volledig in het teken van de bestrijding van het coronavirus. De GGD stond voor een dubbele operatie: de opschaling voor de bestrijding van het virus en het herschikken en aanpassen van de overige vitale processen. Door meer digitale oplossingen in te zetten hebben we de vitale dienstverlening zo veel mogelijk kunnen laten doorgaan.

10

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

In overeenstemming met de vastgestelde begroting 2020 is de verantwoording ingedeeld volgens de bekende vier pijlers:

Een overzicht van deze taken en hun wettelijke grondslag is opgenomen als bijlage.

11

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.2. Pijler 1 - Monitoring, signalering en advies Indicatoren In 2018 zijn door de bestuurscommissie Gezondheid, met het meerjarenbeleidsplan, nieuwe indicatoren vastgesteld. De Indicatoren voor deze pijler: Percentage jongeren dat ooit heeft gerookt/dagelijks rookt: Het percentage laat de verhouding zien tussen het aantal jongeren dat ooit heeft gerookt en het totale aantal jongeren. Dit percentage daalt nog steeds en is mede te verklaren door de veranderde wetgeving en de bijbehorende sociale norm. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit heeft gerookt

14%

17%

Percentage jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken Evenals de voorgaande indicator opgenomen op basis van de keuze in het beleidsplan GGD Fryslân. Deze indicator geeft de verhouding tussen het aantal kinderen ooit alcohol heeft gedronken ten opzichte van het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken

41%

42%

Percentage jongeren dat recent binge heeft gedronken Evenals de voorgaande indicator opgenomen op basis van de keuze in het beleidsplan GGD Fryslân. Deze indicator geeft de verhouding tussen het aantal kinderen dat recent binge heeft gedronken ten opzichte van het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat recent binge heeft gedronken

26%

27%

Percentage jongeren dat ooit/recent cannabis heeft gebruikt Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat ooit/recent canabis heeft gebruikt en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit cannabis heeft gebruikt

13%

13%

Percentage jongeren dat recent cannabis heeft gebruikt

5%

5%

12

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Percentage jongeren dat ooit/recent harddrugs heeft gebruikt Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat ooit/recent harddrugs heeft gebruikt en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit harddrugs heeft gebruikt

7%

4%

Percentage jongeren dat recent harddrugs heeft gebruikt

3%

1%

Bovenstaande cijfers worden verkregen via epidemiologisch onderzoek, in dit geval de gezondheidsmonitor jeugd 12-18 jaar. In 2021 zullen weer nieuwe gegevens beschikbaar zijn. Deze komen uit het uitgevoerde monitoronderzoek onder volwassenen en ouderen. Voor de bestrijding van het coronavirus en aanpassingen in de Jeugdgezondheidszorg was ook extra inzet van epidemiologie noodzakelijk. Een gedetailleerde uitwerking van gegevens op lokaal niveau was daardoor niet altijd mogelijk. Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Kennis breder delen, is één van de uitdagingen van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid (AWPG). In 2020 zijn negen onderzoeken met hulp van hogescholen en universiteit afgerond, acht onderzoeken zijn nog in uitvoering. Daarnaast zijn er (online) kennisbijeenkomsten. Met als doel: verbinding leggen tussen de kennis uit de praktijk en de wetenschap. Gezondheidsbevordering en beleid In de eerste helft van 2020 zijn activiteiten op het terrein van beleid en gezondheidsbevordering licht vertraagd. Op het moment dat netwerksamenwerking was ingesteld op digitale werkwijzen, hebben activiteiten over het algemeen goed doorgang kunnen vinden. Een visie voor de Friese Preventie aanpak is vastgesteld en extra financiën zijn gezocht.

Dankzij het programma Rookvrije Generatie is het merendeel van de schoolpleinen rookvrij, de campagnes Stoptober en Smoke Free Challenge konden op veel deelnemers rekenen. Ook de ondersteuning voor gezond gewicht met JOGG en de werkwijze kind naar gezond gewicht werden voortgezet. Hoewel groepsactiviteiten geen doorgang konden vinden waren scholen wel degelijke actief bezig met gezondheid 54 scholen het vignet gezonde school aan en zijn er inmiddels 111 scholen in Friesland hiermee actief. Medische Milieukunde Voor medische milieukundige vraagstukken wordt nauw samengewerkt met andere Noordelijke GGD’en. We worden goed gevonden door gemeenten voor zowel kleine als grotere vragen. Het team MMK werkt aan het uitbreiden van de bezetting.

13

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.3. Pijler 2 - Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Infectieziektebestrijding Hoewel het jaar voor de afdeling IZB gedomineerd werd door Covid-19 zijn ook nog 127 meldingsplichtige ziekten en 44 meldingen in het kader van artikel 26 afgehandeld. Daarnaast zijn 129 niet-meldingsplichtige ziekten, zoals het afhandelen van prikaccidenten en risicobeoordelingen bij mogelijke rabiësblootstelling, verwerkt. Aan het eind van het jaar zijn we bij drie uitbraken van de vogelgriep betrokken geweest. Tuberculosebestrijding Door de lockdown maatregelen zijn er achterstanden ontstaan met betrekking tot de BCGvaccinatie tegen tuberculose. Deze zijn deels ingelopen, maar voor 2021 ligt er nog de taak om een deel in te halen. In 2020 zijn er 30 patiënten begeleid. Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Voor de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is 2020 een pittig jaar geweest. Vanaf het begin is een groot deel van het personeel bijgesprongen bij de corona-afdeling en zijn er voor de reguliere werkzaamheden handelingsperspectieven geschreven om zoveel mogelijk te voldoen aan onze opdracht voor onze doelgroep. De kernopdracht van JGZ is om alle kinderen te volgen en kwetsbaarheid op te sporen. Deze taak ligt verankerd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) en het LPG (Landelijk Professioneel Kader). Het is een uitdaging om ervoor te zorgen dat alle kinderen krijgen wat zij nodig hebben.

Zeker, als de crisis langer duurt of de druk op de JGZ hoger wordt door bijvoorbeeld de uitvoering van de Covid-vaccinaties. Dit is met name van belang voor kwetsbare kinderen. JGZ heeft veel in beeld, maar in coronatijd hebben het inzicht krijgen en de signaleerfunctie onder druk gestaan. Doordat screeningen moesten worden uitgesteld of op afstand moesten worden uitgevoerd zijn bepaalde aspecten minder goed in beeld gebracht. Hierbij valt te denken aan het opsporen van hartafwijkingen, visusafwijkingen, groeiproblemen, Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE)-indicaties en ontwikkelingsachterstanden. Behalve kindfactoren signaleert de JGZ ook kwetsbaarheden binnen het hele systeem rond het kind. Zoals psychische kwetsbaarheden bij ouders, financiële problemen, risico’s op huiselijk geweld en kindermishandeling. De druk op ouderschap is in tijden van corona toegenomen, cijfers laten zien dat de draaglast van ouders (meer dan 60%) in coronatijd is verhoogd en de draagkracht juist verminderd. De (jonge) ouders hebben het zwaar gehad. De JGZ heeft andere middelen ingezet, zoals beeldbellen en chat en meer tijd besteed aan een goede samenwerking met het netwerk, onderwijs, kinderopvang en welzijn.

Maar ook zijn er indicaties dat door verminderde signalen van ketenpartners en het zelf minder fysiek ontmoeten van kinderen en ouders er een minder goed beeld is van welke gezinnen extra aandacht nodig hebben zoals de extra ondersteuning vanuit het programma Stevig Ouderschap. We verwachten daardoor voor 2021 nog een zeker inhaaleffect. Daar moet voldoende tijd voor zijn. Juist de coronacrisis heeft laten zien dat niet alleen de contactmomenten of de consultatiebureaus leidend zijn, maar dat JGZ-dienstverlening ook behoeftegericht en tijd- en plaatsonafhankelijk aangeboden moet worden.

14

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

De JGZ heeft ook laten zien dat men in tijden snel kan handelen en aanpassen. Het rijksvaccinatieprogramma is een van de vitale uitvoeringsonderdelen. Hoewel er regelmatig aanpassingen nodig waren in de uitvoering, massavaccinaties niet mogelijk waren of vaccinaties tijdelijk uitgesteld moesten worden, is het beeld dat de vaccinatiegraad in vergelijking met voorgaande jaren met ca 1-2% licht gedaald is. Dit alles kost investeringen in tijd en geld, voor nu en de komende jaren. In het voorjaar van 2021 willen we onderzoeken wat de voordelen van de gewijzigde processen zijn en we dus willen behouden. Reizigersvaccinaties Door de gestelde maatregelen tegen de verspreiding van het virus is er in 2020 nagenoeg niet gereisd. Dit heeft uiteraard ook effect gehad op de opbrengsten van ons product reizigersvaccinaties. Er is sprake van een negatief resultaat. Dit negatieve resultaat heeft geen gevolgen voor de gemeenten, omdat dit door het ministerie van VWS wordt gecompenseerd als saldo van meer en minder kosten, als gevolg van de coronacrisis. Soa sense De activiteiten voor Soa sense zijn verminderd. Ook zette GGD Fryslân meer in op internet veldwerk. In vergelijking met 2020 zijn er 28% minder soa’s gevonden. Het is nog te vroeg om dit verder te duiden.

De Indicatoren voor deze pijler: Percentage jongeren dat recentelijk heeft verzuimd: Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat recentelijk heeft verzuimd en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat recent ziek is geweest

31%

31%

Percentage jongeren dat recent heeft gespijbeld

17%

16%

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met mishandeling: Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat ooit te maken heeft gehad met mishandeling en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met lichamelijke mishandeling

4%

5%

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met geestelijke mishandeling

14%

19%

15

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.4. Pijler 3 - Bewaken van de publieke gezondheid bij rampen en crises De kosten voor de bestrijding van de coronacrisis worden verwantwoord binnen deze pijler. Covid-19 Het afgelopen jaar stond in het teken van de Covid-19 pandemie. Covid-19 is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door het SARS-CoV-2-virus. De voorheen onbekende ziekte is eind 2019 voor het eerst opgemerkt in Wuhan, de hoofdstad van de Chinese provincie Hubei, en verspreidde zich vervolgens in drie maanden tijd naar andere delen van de wereld. Vanaf 11 maart 2020 was er volgens de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie officieel sprake van een pandemie. GROP-structuur Eind januari vond binnen onze GGD al het eerste crisisoverleg plaats over de snelle verspreiding van het virus. Om ons goed voor te bereiden op de verwachte introductie van dit virus is eind februari de GROP-structuur opgestart. GROP staat voor GGD Rampenopvangplan. Er wordt overgestapt naar het werken in de GROP-structuur als in een crisissituatie de reguliere taken en verantwoordelijkheden niet meer volledig voldoen. De crisiswerkzaamheden worden dan gescheiden van de reguliere werkzaamheden. Dit biedt structuur aan de opschaling van de interne GGD-organisatie bij een (dreigende) crisis. Al snel bleek dat de afdeling Infectieziektebestrijding (IZB) onvoldoende capaciteit had om alle noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren.

Begin maart werden uit alle afdelingen van GGD Fryslân mensen benaderd om de IZB te ondersteunen. Deze groep werd onder ander ingezet voor het uitvoeren van bron- en contactonderzoek, de advieslijn en het bemonsteren van mensen met klachten. Testen en bron- en contactonderzoek Op 9 maart is voor het eerst een positief geteste persoon vastgesteld in Friesland. Om de afdeling IZB te ontlasten zijn eind april de uitvoering van het testen en het bron- en contactonderzoek (BCO) ondergebracht in twee aparte subafdelingen. Door deze ondersteuning ontstond er meer tijd voor de expert-rol van de IZB. Vervolgens is in een voor de GGD ongekend tempo een nieuw landelijk registratiesysteem geïmplementeerd (CoronIT). Verder breidde de testcapaciteit uit en werd er nieuw personeel aangetrokken voor het testen en de uitvoering van BCO. Groei en ontwikkeling van het coronabedrijf Vanaf juni is begonnen met meer mensen van buiten de GGD aan te nemen omdat door de inzet van de grote groep GGD-medewerkers het reguliere werk in het gedrang kwam. Dit snelle proces was mogelijk door de fantastische samenwerking met de afdeling bedrijfsvoering (o.a. P&O, huisvesting, inkoop, facilitair en ICT). Uiteindelijk is in oktober besloten om organisatorisch een volgende stap te maken met een nieuwe “corona-structuur”.

De afdeling IZB is daarvoor uitgebreid met epidemiologen, dataanalisten, beleidsmedewerkers en communicatie, het zogenaamde IZB-expertteam. Daarnaast is een uitvoeringsorganisatie opgezet waarin het testen, de advieslijn en het BCO werden ondergebracht. Binnen het BCO is geleidelijk een aantal specifieke teams gestart die zich richten op de zorg en het onderwijs.

16

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Samen met Crisisbeheersing Gedurende het jaar intensiveerde de samenwerking met de afdeling Crisisbeheersing. Er is structureel overleg met de AC’s (algemeen commandant gezondheid) en wij werken samen in het scenarioteam van Crisisbeheersing die op haar beurt het ROT en het RBT adviseert. Daarnaast leveren wij wekelijks informatie voor de Coronamonitor. Om onze gemeenten en het publiek goed te informeren over het virus, de algemene maatregelen en de verspreiding in Friesland is veel geïnvesteerd in communicatie. Vanaf maart was er voor het publiek en voor de organisaties een advieslijn in de lucht. Ook is er gezorgd voor actuele informatie op onze website en de sociale media. Er wordt wekelijks een update voor de media gemaakt. Er worden dagelijks gemiddeld vier persvragen beantwoord. Er zijn geregeld interviews met de schrijvende pers en ongeveer drie keer per week zijn er optredens op radio en tv. Sinds de zomer worden de gemeenten in het RBT wekelijks geïnformeerd over de verspreiding van het virus in Friesland. Advisering en scholing in verpleeg-, verzorgingshuizen en thuiszorg In de loop van het jaar is de samenwerking met de sector verpleeghuizen verzorgingshuizen en thuiszorg (VVT) intensiever geworden. Om de verspreiding in de VVT-sector te voorkomen heeft de afdeling meegewerkt aan de scholing tot Covid-coach voor zorgmedewerkers.

Wij adviseren instellingen bij uitbraken van het virus en participeren in het expertiseteam VVT, deze groep adviseert het RONAZ (Regionale Overleg Niet Acute Zorg). Vaccineren In december startte GGD Fryslân onder leiding van een kwartiermaker met de voorbereidingen voor het vaccineren in januari 2021. • GGD Fryslân heeft in 2020 in totaal 177.188 testen uitgevoerd. Hiervan waren er 12.433 testen positief en 164.755 negatief. Gemiddelde vindpercentage 6,9%. • Eind 2020 waren er testlocaties in Leeuwarden, Drachten, IJlst, Kollum en Heerenveen. In Leeuwarden is aan het eind van het jaar in het WTC gestart met een L-locatie waar antigeentesten worden afgenomen. • GGD had voor de Covid-19 uitbraak ongeveer 500 medewerkers (300 fte). Aan het eind van het jaar zijn dat er 960. In de uitvoeringsorganisatie werken ongeveer 460 medewerkers (o.a. artsen, verpleegkundigen, doktersassistenten, mensen uit de zorg en het onderwijs en beleidsmedewerkers) en de formatie van het IZB-expertteam is verdubbeld.

17

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

• De eerst en tweede golf zijn niet goed vergelijkbaar doordat het testbeleid in beide periodes van elkaar verschilde. • In de eerste golf werd er een andere groep getest dan in de tweede golf. • Toen: risicogroepen (o.a. mensen met verhoogde kans op ernstig verloop, 70-plussers, mensen woonachtig in een instelling) • Nu: iedereen met klachten passend bij Covid-19 die getest wil worden Zorg en Veiligheid De pilot van het Meld- en adviespunt verward gedrag is afgerond en heeft goede resultaten geleverd. Het “horen” en “verkennend onderzoek” in het kader van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) zijn hierin ondergebracht en vinden in overeenstemming met de bestuurlijke afspraken plaats. Met de komst van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) die vermoedelijk in 2022 van kracht wordt, voorziet het meldpunt ook in een wettelijke verplichting van gemeenten. De Bestuurscommissie Gezondheid heeft daarom in november besloten het meldpunt structureel te borgen. De uitwerking hiervan volgt begin 2021. Forensische geneeskunde Op alle diensten van forensische geneeskunde is er ten opzichte van 2019 vaker een beroep gedaan: arrestantenzorg, lijkschouw, euthanasie en medische verrichtingen. Gezien de krapte aan artsen wordt daartoe geëxperimenteerd met de inzet van verpleegkundigen voor de afname van bloedproeven.

De DPG’en van de Friese, Groningse en Drentse GGD organisaties hebben GGD Drenthe aangewezen als penvoerder in de doorontwikkeling van de samenwerking 3Noord voor forensische zorg.

18

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.5. Pijler 4 - Toezicht houden Inspecties kinderopvang: Door de coronacrisis konden de inspecties in de maanden april, mei en juni niet doorgaan. Dit levert een verlies van 3 maanden uitvoering, wat leidt tot een negatief resultaat. Dit negatieve resultaat heeft geen gevolgen voor de gemeenten, omdat dit door het ministerie van VWS wordt gecompenseerd als saldo van meer- en minderkosten, als gevolg van de coronacrisis. Zoals ook vermeld in de bestuursrapportages is het niet gelukt de 100% inspectienorm te halen. Dit is een landelijk probleem. Ons uitgangspunt is dat we de landelijke lijn volgen.

19

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.6. Wat heeft het gekost? Programma Gezondheid Pijler 1 Pijler 2 Pijler 3 Pijler 4

Begroting na 1e wijziging

Realisatie 2020

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

14.229.168 8.928.300 1.514.703 1.610.410 26.282.581

174.183 2.847.321 929.262 1.610.410 5.561.176

-14.054.985 -6.080.979 -585.441 - -20.721.405

15.474.614 9.264.418 12.202.749 1.424.269 38.366.050

1.951.449 3.477.423 11.700.537 1.424.269 18.553.678

-13.523.165 -5.786.995 -502.212 -19.812.372

19.890.990 19.890.990

19.890.990 19.890.990

38.444.667

78.617

Dekkingsmiddelen gezondheid Gemeentelijke bijdrage

- 19.890.990 19.890.990 - 19.890.990 19.890.990

Resultaat voor bestemming 26.282.581 25.452.166 -830.415 38.366.050 Reservemutaties gezondheid Totaal programma gezondheid

102.000

932.415

830.415

102.000

524.943

422.943

26.384.581

26.384.581

-

38.468.050

38.969.610

501.560

Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar bladzijde 63.

20

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

2.7. Feiten en cijfers programma Gezondheid Cijfers medewerkers 2020

21

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Cijfers per pijler 2020

Pijler 1, Monitoring, signalering en advies Jeugdgezondheidszorg

Consulten cb’s 0-18

57.000 (*)

Telefoontjes naar GGD/JGZ circa 150.000 Kinderen in beeld bij JGZ

126.000

Aantal consultatiebureaus

46

Pijler 2, Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Reizigersvaccinatie

Vaccinaties

7.489

Informatieverstrekkingen

1.574

Consulten

5.036

Pijler 3, Bewaken van de publieke gezondheid bij rampen en crises Forensische geneeskunde

Lijkschouwingen

626

Letsels verklaringen

253

Totaal aantal verrichtingen 4.154

Pijler 4, Toezicht houden Technische Hygiëne zorg en Inspecties

Inspecties kinderdagverblijven -

879

Scheeps/tattooshops/sexhuizen 103 Inspectie gastouders

403

(*) Toelichting bij consulten cb’s Het aantal consulten cb’s 0-18 betreft het aantal reguliere consulten op het cb. Als gevolg van de coronacrisis heeft de JGZ haar werkwijzen moeten aanpassen en is in 2020 veelvuldiggebruik gemaakt van telefonische en videoconsulten in plaats van reguliere consulten op het cb. De telefonische en videoconsulten zijn echter niet geregistreerd als reguliere consulten op het cb. Hierdoor is het aantal consulten cb’s 0-18 niet vergelijkbaar met 2019

22

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing

3.1. Uitvoering 2020 A. Corona Sinds de uitbraak van het coronavirus (en sinds de opschaling naar GRIP 4 op 11 maart) heeft de afdeling Crisisbeheersing zich volledig gefocust op de continuïteit en ondersteuning van de crisisorganisatie. Het is een ongekend jaar geweest met een crisis zoals we die niet eerder hebben meegemaakt. Dankzij de coronacrisis hebben wij een aantal werkzaamheden uit onze jaarplanning 2020, die ook passen binnen het stramien van de nieuwe Wet veiligheidsregio’s, versneld gerealiseerd: Een adaptieve Fryske crisisorganisatie • De afdeling Crisisbeheersing/ de crisisorganisatie is in 2020 continu dienstbaar geweest aan de behoeften van het bestuur/gemeenten, de crisispartners, de burgers en de media. We hebben “de crisis als het ware omarmd”, continu geschakeld en de verbinding gezocht met deze partijen; • Ook tijdens een langdurige crisis zijn wij in staat gebleken om de capaciteit en bezetting van onze crisisteams op peil te houden (waaronder een crisisorganisatie voor corona en voor flitsincidenten). Verbinding met gemeenten verder verstevigd • We hebben elkaar in 2020 nog beter leren kennen (maatwerk in de teams zoals de gemeentelijke juristenpool).

Verbinding met private zorginstellingen geïntensiveerd • In 2020 is het Regionaal Overleg Niet Acute Zorg (RONAZ) opgericht; tijdens de coronacrisis is een hechte samenwerking en informatie-uitwisseling ontstaan tussen de publieke crisisorganisatie en de private zorginstellingen. QIF en Coronacentrum gerealiseerd • Conform het verzoek van de minister van VWS heeft VRF samen met de Friese zorgsector een Quarantaine- en Isolatiefaciliteit (QIF) en een Coronacentrum (tijdelijke zorgcapaciteit buiten ziekenhuizen) gerealiseerd; zowel het QIF als het Coronacentrum zijn ondergebracht bij Zorggroep Alliade in Heerenveen. Verbinding met de netwerksamenleving verstevigd • In samenwerking met het Fries Sociaal Planbureau (FSP) is in 2020 onderzoek gedaan naar de maatschappelijke impact van de coronacrisis op de Fryske Mienskip; de uitkomsten zijn door VRF gebruikt bij de vervolgaanpak van de coronacrisis. Onze informatiepositie is versterkt (IKP en Backoffice) • We hebben de gezondheids- en veiligheidssituatie in de regio gemonitord; in 2020 is nagenoeg elke week een actueel Veiligheidsbeeld verzonden aan de gemeenten en de crisisfunctionarissen. • We hebben data omgebogen naar inzicht en in handelingsperspectieven voor gemeenten, crisispartners en burgers.

23

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Ons vakbekwaamheidsprogramma is aangepast aan de anderhalvemetersamenleving • Overdracht van kennis vindt meer online - dan klassikaal - plaats. Verbinding tussen regio’s onderling en verbinding regio’s en Rijk verstevigd • In 2020 zijn diverse landelijke gremia (Veiligheidsberaad, RCDV, DPG-Raad, landelijk OL-overleg, het LOT-C) in positie gebracht; VRF stond goed in verbinding met deze gremia. Leren van de coronacrisis • In 2020 zijn leerevaluaties uitgevoerd van het ROT en RBT (evaluatie wordt in 2021 opgeleverd); in opdracht van het RBT heeft het COT een evaluatie uitgevoerd voor de specifieke casus Covid-19 besmettingen in het AZC Sneek.

B. Reguliere werkzaamheden Werkzaamheden die dankzij de coronacrisis vertraging hebben opgelopen • Planvorming • De herziening van het Crisisplan heeft vertraging opgelopen; de Bestuurscommissie Veiligheid heeft op 14 november 2020 besloten om de looptijd van het huidige regionaal crisisplan, 2016-2019, te verlengen tot de vaststelling van het nieuwe crisisplan, uiterlijk in 2021. • Het huidige rampbestrijdingsplan voor Vliegbasis Leeuwarden is op 1 december 2016 vastgesteld door de Bestuurscommissie Veiligheid. Op basis van het Besluit Veiligheidsregio’s moet een rampbestrijdingsplan voor een luchthaven/militaire basis één keer in de vier jaar worden herzien. Vanwege de coronacrisis heeft deze herziening vertraging opgelopen. Het Algemeen Bestuur heeft op 16 december 2020 besloten om de termijn van het huidige plan te verlengen.

• Crisisbeheersing bij overstromingen • De Bestuurscommissie Veiligheid heeft op 13 februari 2020 het “Plan van Aanpak project Hoogwater en Evacuatie” vastgesteld. Conform de planning zou in 2020 een impactanalyse worden opgesteld. Een impactanalyse maakt inzichtelijk wat de leefbaarheid is van het effectgebied bij verschillende ernstige wateroverlast- of overstromingsscenario’s en de gevolgen voor de in dit gebied aanwezige personen, dieren, kwetsbare en vitale infrastructuur. In het vierde kwartaal hebben de Veiligheidsregio’s Fryslân en Groningen (“die samen onder dezelfde dijkring vallen”) een opdracht gegund aan een extern bureau om in maart 2021 een 1e concept van de impactanalyse op te leveren.

Gerealiseerde werkzaamheden • Inzetten Friese crisisorganisatie • De Friese crisisorganisatie is in 2020 twaalf keer in actie gekomen bij GRIPinzetten. De crisisorganisatie is ingezet bij diverse branden (van grote branden op industrieterreinen in Oosterwolde en Gorredijk, branden in verzorgingshuizen tot brand in een café), bij een verdacht pakketje op een station en bij een kettingbotsing op de A6. • Daarnaast is de crisisorganisatie ingezet bij de vogelgriep (waaronder ruimingen op pluimveebedrijven in Witmarsum en Sint Annaparochie), de grootschalige protestacties boeren (blokkades snelwegen, distributiecentra) en de droogte (op 29 mei schaalde de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling van Rijkswaterstaat op naar niveau 1 "Dreigend watertekort". Aandachtspunten voor VRF waren onder andere het risico op natuurbranden en de gezondheidsaspecten m.b.t. de zwemwaterkwaliteit).

24

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

• Generiek Rampbestrijdingsplan voor BRZO-bedrijven • In Veiligheidsregio Fryslân zijn drie hoogdrempelige BRZO-bedrijven (Motip Dupli te Wolvega, Renewi te Drachten en BASF te Heerenveen) waarvoor de Veiligheidsregio een rampbestrijdingsplan moet opstellen. In zogenaamde BRZO- Bedrijven zijn hoeveelheden gevaarlijke stoffen aanwezig bóven een bepaalde drempelwaarde. In juni 2020 heeft de bestuurscommissie Veiligheid ingestemd met het concept generiek rampbestrijdingsplan BRZO-inrichtingen Fryslân. Vervolgens heeft het rampbestrijdingsplan tot eind juli 2020 ter inzage gelegen bij de Veiligheidsregio Fryslân en gemeenten Smallingerland, Weststellingwerf en Heerenveen. Er zijn geen zienswijzen op binnengekomen. • Het Algemeen Bestuur heeft op 16 december 2020 het generieke rampbestrijdingsplan vastgesteld (“en de drie afzonderlijke rampbestrijdingsplannen ingetrokken”). Met het generieke Rampbestrijdingsplan is er een plan ontwikkeld dat in de praktijk beter aansluit bij de werkwijze van de crisisfunctionarissen.

• Evenementenadvisering • We kunnen concluderen dat 2020 een bijzonder evenementenjaar was. In januari en februari heeft de afdeling werkzaamheden verricht voor onder andere de Zwemelfstedentochten van Maarten van der Weijden en Stefan van der Pal en de Slachtemarathon. • Op 23 maart werd het organiseren van evenementen verboden tot 1 september maar door de versoepeling van de coronamaatregelen op 24 juni werden evenementen weer in beperkte mate toegestaan vanaf 1 juli. Sinds 1 juli heeft VRF de gemeenten geadviseerd op basis van het landelijke handelingsperspectief. Er is een aparte bijeenkomst georganiseerd met vergunningverleners van gemeenten over evenementen en de anderhalve-metersamenleving. Na deze bijeenkomst heeft VRF een Regionale Handreiking opgeleverd met als adagium: “Wat kan er nog wel georganiseerd worden op basis van de noodverordening?” (NB: het skûtsjesilen en de strontrace zijn niet doorgegaan, het evenement Vuurtorentrail op Ameland wel). • Per 14 oktober (gedeeltelijke lockdown) waren de evenementen weer verboden.

• Vakbekwame crisisfunctionarissen • In 2020 zijn (ondanks diverse annuleringen) trainingen georganiseerd voor bestuurders (training crisiscommunicatie), voor het ROT, CoPI en CoWa. Daarnaast is er een oefening geweest met ziekenhuis De Tjongerschans (“opvang familie na incidenten”) en zijn er trainingen netcentrisch werken georganiseerd. • In verband met het vertrek van diverse crisisfunctionarissen is extra geïnvesteerd in initiële opleidingen voor deze crisisfunctionarissen (multi, GHOR en Bevolkingszorg).

• Periodiek Beeld van de rampenbestrijding en Crisisbeheersing 2016-2018 • Op 2 juli 2020 heeft de minister van Justitie en Veiligheid het Inspectieonderzoek “Periodiek Beeld Rampenbestrijding en Crisisbeheersing” aangeboden aan de Tweede Kamer en de Voorzitters Veiligheidsregio’s. De Bestuurscommissie Veiligheid is op 30 september 2020 geïnformeerd over de uitkomsten van het Inspectierapport; uit de scores bij de rapportages kwam naar voren dat VRF zowel haar crisisorganisatie als haar kwaliteitsmanagementsysteem bovengemiddeld goed op orde heeft en in sommige gevallen zelfs een voorbeeld voor andere regio’s wordt genoemd.

25

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

3.2. Wat heeft het gekost?

Begroting na 1e wijziging Lasten

Baten

Realisatie 2020 Saldo

Lasten

Baten

Saldo

Producten Crisisbeheersing 4.395.818 224.726 -4.171.092 4.197.605

286.074

-3.911.530

2.778.928

2.827.821

2.827.821

1.449.654 1.449.654 4.228.582 4.228.582

1.449.654 4.277.475

1.449.654 4.277.475

4.563.549

365.944

-57.491

-106.465

4.506.058

259.480

Programma Crisisbeheersing

Dekkingsmiddelen crisisbeheersing Rijksbijdrage BDuR

2.778.928

Gemeentelijke bijdrage

Resultaat voor bestemming 4.395.818 4.453.308 57.490 4.197.605 Reservemutaties crisisbeheersing -57.490 -57.490 48.974 Totaal programma crisisbeheersing

4.395.818

4.395.818

-

4.246.578

Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar bladzijde 67.

26

Verschil

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

3.3. Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing Cijfers medewerkers

27

Activiteiten 2020 Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing Publieksevenementen: adviezen over C-evenementen adviezen over B-evenementen Vakbekwaamheidsactiviteiten crisisorganisatie GRIP-inzetten Niet GRIP-inzetten Evaluaties van: GRIP-inzetten Niet GRIP-inzetten Vakbekwaamheid Evenementen Burger- en Partnerbelevingsonderzoeken

Aantal 2 33 12 4 12 1 33 2 1

28

4. Programmaverantwoording Brandweer

4.1. Beleidsplan Veiligheid 2019-2022 Veiligheid is geen exclusieve taak van de Veiligheidsregio. Alleen samen met burgers en organisaties kunnen we Fryslân veiliger maken. In november 2018 is het Beleidsplan Veiligheid voor de periode 2019-2022 door het bestuur vastgesteld. Gedurende deze beleidsperiode zoekt Brandweer Fryslân samen met Crisisbeheersing actief de samenwerking op met anderen in onze netwerksamenleving. Door het slim inzetten van data en technologie willen we de veiligheid in Fryslân verder vergroten. Bovendien zijn we nieuwsgierig en ons steeds bewust wat er in onze omgeving gebeurt. Zo kunnen we goed inspelen op de veranderende wereld om ons heen. Specifiek voor Brandweer Fryslân gelden de speerpunten ‘samen aantoonbaar paraat’, ‘samen aantoonbaar vakbekwaam’ en ‘risicobewust en risicogericht samenwerken’. In onderstaande paragrafen verantwoorden wij het jaar 2020.

4.2. Verantwoording op belangrijkste ontwikkelingen 2020 is door de coronacrisis een bijzonder jaar geweest. Aan meerdere reguliere taken is minder of geen invulling gegeven, bijvoorbeeld de evenementenadvisering, het geven van voorlichting en het uitvoeren van controles. Dit geldt ook voor projecten als bijvoorbeeld bluswatervoorziening, waar de geboekte voortgang minder groot is dan we aan het begin van het jaar hadden gepland. Beschikbare medewerkers uit de kolom Brandweer zijn ingezet bij de crisisorganisatie of de andere kolommen binnen Veiligheidsregio Fryslân. Op deze manier was het mogelijk extra menskracht te leveren tijdens de huidige crisis. Ook het opleiden en oefenen heeft meerdere maanden stilgelegen. Digitaal zijn we gekomen tot een aantal oplossingen, vooral gericht op het onderhouden van de basiskennis en -vaardigheden. Met betrekking tot het opleiden en oefenen hebben we in 2020 te maken met minder kosten à € 792.000 dan begroot is. Dit bedrag is ten opzichte van de vorige bestuursrapportage (augustus) gegroeid, omdat we er op dat moment vanuit gingen de laatste paar maanden van het jaar weer te kunnen oefenen. Door de tweede coronagolf kwam dit echter alsnog stil te staan.

Omdat het belangrijk is dat deze opleidingen later worden ingehaald, wordt voorgesteld dit voordeel op vakbekwaamheid te reserveren en daar volgend jaar de kosten voor deze inhaalslag mee te dekken. Hetzelfde geldt voor overige werkzaamheden waar we in 2020 niet aan toe zijn gekomen, maar wat alsnog gedaan moet worden. Deze werkzaamheden zijn met name op te splitsen in het project Veiligheidspaspoort dat verder ontwikkeld moet worden (zie 4.2.1) en het opleiden en oefenen als voorbereiding op de Omgevingswet. Dit laatste moet gezien de aard van de opleidingen fysiek plaatsvinden en dat is vanwege corona in 2020 niet gelukt. Als gevolg van de coronacrisis leiden de incidentele voordelen tot een positief resultaat in 2020. Tegelijkertijd laat dat onverlet dat er structurele uitdagingen op te lossen zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van Wabo-taken (€ 100.000), het wegvallen van OMS-inkomsten (€ 225.000) en het wegvallen van IOV-subsidies (€ 100.000). Hieronder wordt dit beschreven. Deze uitdagingen proberen we op meerdere manieren het hoofd te bieden. Zo bereiden we ombuigingsvoorstellen voor die moeten leien tot een verhoging van efficiëntie, bijvoorbeeld via het project Organisatieontwikkeling.

29

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

4.2.1 Speerpunten Speerpunt ‘Samen aantoonbaar vakbekwaam’ Ten aanzien van het speerpunt ‘Samen aantoonbaar vakbekwaam’ is het, ondanks de coronacrisis, gelukt het nieuwe registratiesysteem te introduceren. Veiligheidspaspoort betekende een omslag in werkwijzen van vrijwilligers, ploegleiders, secretariaten en leidinggevenden. Toch zijn we erin geslaagd om veelal online de benodigde scholings- en trainingsmomenten te organiseren en zo het nieuwe systeem goed te introduceren. Met dit systeem kan op verschillende niveaus inzicht worden verkregen in de vakbekwaamheid binnen Brandweer Fryslân. Ten aanzien van Uitruk op Maat zijn de posten die gebruik willen maken van flexibele voertuigbezetting, grotendeels bijgeschoold. Het scholingsprogramma is opgenomen in het aanbod en kan bij nieuwe behoefte aan de betreffende post worden aangeboden. De werkwijze Uitruk op Maat is hiermee geïmplementeerd. Door de coronacrisis kwam vanaf april het opleiden en oefenen volledig stil te liggen. In nauwe samenwerking met Brandweer Nederland en de crisisorganisatie van Veiligheidsregio Fryslân zijn gaandeweg weer mogelijkheden ontstaan om de noodzakelijk opleidingen en elementaire oefeningen op te starten. Tegelijkertijd is ingezet op het digitaal oefenen waarbij het repressief personeel thuis online via e-modules en webinars zijn/haar geoefendheid kon onderhouden.

Het is het afgelopen jaar niet volledig gelukt instrumenten in te voeren in navolging op dialoog en gewenste cultuur ten aanzien van meetbare vakbekwaamheid. Via het nieuwe Veiligheidspaspoort is een platform gerealiseerd waarmee deze instrumenten gevormd kunnen worden. Door het coronavirus en stagnatie van zowel de implementatie van Veiligheidspaspoort en landelijke trajecten als taakdifferentiatie en visie op vakbekwaamheid, is hier geen verdere voortgang op geboekt. Speerpunt ‘Samen aantoonbaar paraat’ Binnen het speerpunt ‘Samen aantoonbaar paraat’ zijn we aan de slag met de paraatheid van nu en van de toekomst. Aan de hand van pilots Slim Alarmeren die in 2020 zijn geëindigd en geëvalueerd, hebben we ontdekt welke oplossing ten aanzien van de paraatheid wel en niet werkt. Door uiteindelijk een beschikbaarheidssysteem met terugmeldfunctie aan te schaffen verbeteren we het inzicht in de paraatheid. De pilots bij acht brandweerposten hebben onder andere inzicht gegeven in de mate van paraatheid, de factoren die aanzetten tot meer bewustzijn over paraatheid, de gebruiksbereidheid van een dergelijk systeem en de beschikbaarheidsregistratie. Met deze pilots is ook de samenwerking tussen de drie noordelijke veiligheidsregio’s (Fryslân, Groningen en Drenthe) en de Meldkamer NoordNederland versterkt.

Het is door gebrek aan tijd in 2020 niet gelukt een onderzoek te doen naar de mogelijkheden van een realtime dekkingsmonitor. Er is alleen een globale verkenning gedaan. Daarnaast is het nog niet gelukt de kwaliteit van data over uitruktijden, opkomsttijden en bezetting van brandweervoertuigen te verbeteren om hier zo een betrouwbaar beeld van te krijgen. Met de uitrol van het nieuwe registratiesysteem Veiligheidspaspoort is hier daarentegen wel een start mee gemaakt, aangezien de database door gerichtere vragenlijsten verder gevuld kan worden.

30

Jaarverslag en Jaarrekening 2020 • Veiligheidsregio Fryslân

Speerpunt ‘Risicogericht en risicobewust samenwerken’ Ten aanzien van het speerpunt ‘Risicogericht en risicobewust samenwerken’ zijn in 2020 meerdere resultaten behaald. Zo is het incidentrisicoprofiel vastgesteld en zijn de dashboards hiervan opgeleverd in de BI-omgeving. Daarmee zijn ze inzichtelijk gemaakt voor gemeenten. Aan het actieprogramma Fjoer en Wetter in het kader van bluswatervoorziening is samen met partners verder uitvoering gegeven. Daarnaast hebben we samen met de posten onderzocht welk materiaal geschikt kan zijn als het gaat om de uit te voeren taken ten aanzien van natuurbrandbeheersing. Ook is een kwaliteitshandboek opgeleverd dat ervoor zorgt dat de deskundigheidsgebieden met bijbehorende kwaliteitscriteria zijn geborgd. Daarnaast is ingezet op intensivering van samenwerking tussen risicobeheersing en planvorming en hebben we ons verder voorbereid op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Medewerkers hebben cursussen gevolgd, casuïstiek besproken en geparticipeerd in het oefenen van omgevingstafels en de ontwikkeling van omgevingsvisies en -plannen van diverse gemeenten. Het afgelopen jaar is het niet gelukt om verder uitvoering te geven aan de gebiedsgerichte aanpak conform de geactualiseerde en vastgestelde Risico Index Natuurbranden (RIN).

Invloeden op begroting Meerdere ontwikkelingen in 2020 binnen de discipline risicobeheersing zijn van invloed op de begroting: 1. Ten eerste is er de wijziging in de systematiek van IOV-gelden (Impuls Omgevingsveiligheid). Waar provincies van het Rijk tot en met 2020 een bijdrage als kwaliteitsimpuls voor de uitvoering van externe veiligheidstaken ontvangen, lopen deze middelen vanaf 2021 via het gemeentefonds en ontvangt Veiligheidsregio Fryslân deze middelen (à € 130.000 t/m 2020) niet meer rechtstreeks. Dit is echter nodig voor het kunnen blijven uitoefenen van de wettelijke adviestaken. In de bestuurscommissie Veiligheid van 19 november 2020 zijn tussen Veiligheidsregio Fryslân en het bestuur de afspraken gemaakt dat de middelen (circa € 50.000 voor Veiligheidsregio Fryslân) per 2022 via het gemeentefonds beschikbaar worden gesteld aan Veiligheidsregio Fryslân en dat voor 2021 de dekking gefinancierd wordt uit de egalisatiereserve. 2. De tweede ontwikkeling heeft te maken met de gemeentelijke Wabo-taken, waarbij Brandweer Fryslân voor een groot aantal gemeenten optreedt als deskundig adviseur binnen het Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht)-proces (namelijk toetsing en toezicht brandveiligheid). De begrote opbrengsten liggen structureel € 100.000 hoger dan er daadwerkelijk binnenkomt via dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s).

In het verlengde hiervan is Brandweer Fryslân in het kader van de Omgevingswet in gesprek met gemeenten. De wet heeft impact op de dienstverlening en manier van samenwerken en daarom wordt samen met gemeenten toegewerkt naar een nieuw concept voor de door Brandweer Fryslân te leveren diensten. De huidige koers is dat de dienstverlening licht wordt aangepast. Bij de uitwerking hiervan wordt ook een voorstel gedaan hoe om te gaan met de te hoog geraamde Wabo-opbrengsten. Dit voorstel wordt in juni 2021 in de bestuurscommissie Veiligheid besproken. 3. Tot slot is er de ontwikkeling dat de markt voor aanbieders van automatische brandmeldingen is opengesteld voor alle providers die een OMS-dienst aanbieden. Automatische brandmeldingen komen in het vervolg binnen via het Automatisch Management Systeem van de meldkamer van Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland, in plaats van bij de meldkamer Noord-Nederland. Zowel voor de incidentele kosten van € 12.500 als de jaarlijkse lasten van € 7.500 die met het nieuwe AMS-systeem gemoeid zijn, is binnen de eigen begroting van Brandweer Fryslân dekking gevonden. Met deze nieuwe werkwijze komen de jaarlijkse inkomsten van € 225.000 te vervallen. Brandweer Fryslân streeft ernaar om de hieruit voortgekomen financiële uitdaging binnen de eigen begroting op te lossen.