Bijlage - Accountantsverslag 2024

Accountantsverslag Gemeente Súdwest-Fryslân Boekjaar 2024

Aan de gemeenteraad van de Gemeente Súdwest-Fryslân Postbus 10000 8600 HA SNEEK

ONDERWERP: Accountantsverslag 2024 KENMERK: 28 mei 2025

Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van Gemeente Súdwest-Fryslân, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 3 oktober 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. D.E. Engwerda RA Wij hebben u gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024.

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden Mutatie reserves

-5,88

2024

2023

-3.958

1.162

Gerealiseerd resultaat

9.559

10.659

3,68

MILJOEN EURO

2022

2023

2024

MILJOEN EURO

22%

2022

-6.581

Schuldquote

-2.622

2024

46%

2023

6.300

Weerstandsratio

2,10

2024

Solvabiliteit 2024

2023

9.700 8.700

23% 2022

2022

18.900

2024 2023 2022

9.497

3.676

25.300

Risico's totaal 25%

9,56

20.100

2023

2022

MILJOEN EURO

Gerealiseerd saldo baten en lasten

Weerstandscapaciteit

2024

-5.884

46%

2023

47%

2022

47%

2024

2,10

2023

2,90

2022

3,00

5

Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Gemeente Súdwest-Fryslân heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de Gemeente Súdwest-Fryslân invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel bleken een beperkt aantal controleverschillen. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Daarnaast constateren we, in lijn met voorgaande jaren, dat niet voor alle lasten met betrekking tot het sociaal domein (Jeugdzorg) de Gemeente SúdwestFryslân de prestatielevering kan vaststellen. De onzekerheid in de controle bedraagt € 2,25 miljoen.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Súdwest-Fryslân voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel is in de controle van de SiSa-verantwoordingsbijlage 2024 vastgesteld dat er een verrekening heeft plaatsgevonden tussen de regelingen D12 en D1. In deze verrekening zijn lasten uit eerdere jaren betrokken, die met terugwerkende kracht zijn opgenomen in de verantwoording over 2024. DUO heeft aangegeven akkoord te zijn met deze verwerking. Desondanks merken wij op dat deze verwerking tot gevolg heeft dat de eerder ingediende SiSa-verantwoordingsbijlage 2023 achteraf niet volledig juist was. Conform de aanwijzing van DUO hebben wij hiervoor deze toelichtende aantekening opgenomen in dit accountantsverslag en de voorgeschreven bijlage in dit verslag met betrekking tot de gecontroleerd SiSa regelingen.

6

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 9,6 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de Gemeente Súdwest-Fryslân bedraagt € 72,9 miljoen (2023: € 69,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 22,2% (2023: 22,8%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de incidentele weerstandscapaciteit toereikend is. De structurele weerstandscapaciteit is van voldoende omvang om de structurele risico's te kunnen opvangen. Sinds 2023 dient het college zelfstandig te rapporteren in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de Gemeente SúdwestFryslân deze verantwoording heeft opgenomen in de jaarrekening en de bevindingen heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarbij constateren we dat de gemeente een gestructureerde aanpak van de verbijzonderde controle heeft en het dossier dat ten grondslag ligt aan de rechtmatigheidsverantwoording van goede kwaliteit is. Wij concluderen dan ook dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft. Wij willen u erop wijzen dat het totaal van de rechtmatigheidsbevindingen van het college uit komt op € 2,76 miljoen. Deze bevindingen zien op het begrotingscriterium (€ 1,70 mln) en het voorwaarden criterium (€ 1,06 mln).

Voor wat betreft de begrotingsonrechtmatigheden ad € 1,7 mln is voor een bedrag van € 1,37 sprake van afwijkingen van de begroting passend binnen het beleid en de afspraken tussen raad en college. Daarmee behoeft het college deze overschrijdingen niet mee te wegen. Daarnaast is sprake van kredietoverschrijdingen voor een bedrag van € 172.000. Met betrekking tot het voorwaardencriterium geldt dat er sprake is van ten onrechte niet (EU) aanbestede inkopen voor een bedrag van € 1,06 mln (2023: € 1,9 mln). Derhalve blijven de geconstateerde onrechtmatigheden ruimschoots binnen de door de raad gestelde grens (3% van de omvang basis) van € 13,0 mln. Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering. Het controleproces is soepel verlopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. In lijn met voorgaand jaar nemen we in de evaluatie met de organisatie de verbeterpunten van beide kanten mee. Nog meer dan voorgaande jaren worden zowel de organisatie, als wij als controleteam geconfronteerd met de administratie lastendruk van de zogenaamde SiSa-regelingen.

In de bijlage van de jaarrekening legt de gemeente verantwoording af over verschillende soorten van rijksbijdragen, welke een ieder weer aparte wet- en regelgeving kennen en eisen stellen aan de administratieve organisatie van de gemeente.

7

Opdracht, scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 1 oktober 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het op door ons uitgebrachte controleplan 2024 zoals dat is besproken in de auditcommissie van 22 oktober 2024. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 4,33 mln. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2024. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 4,3 mln

Goedkeuringstolerantie onzekerheden3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 13,0 mln

Rapporteringstolerantie

€ 150.000

Goedkeuringstolerantie fouten

Conform financiële verordening

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Waardering van de grondexploitaties;  Rechtmatigheidsverantwoording, inclusief aanbestedingen  Onterechte handmatige betalingen waardoor lasten ten onrechte zijn verantwoord  Prestatielevering inkopen  Doorbreking van AO/IB door het management (ofwel het risico op “management override”, een op grond van onze controlestandaarden verplicht te onderkennen risico. Uitkomsten Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Tevens zijn er onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de Zorg in Natura (ZiN) uit hoofde van de Jeugdwet ter hoogte van € 2,25 mln. De genoemde fouten en onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties: Grondslag

Bedrag

Goedkeuringstolerantie fouten

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 13,0 mln

Rapporteringstolerantie

Conform afspraak in de financiële verordening

€ 150.000 9

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2024 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Zoals ook in ons controleplan opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkend.

Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten; Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om; Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad;

-

Detailcontroles op uitgevoerde handmatige betalingen (buiten batchbetalingen om); Detailcontrole of de prestatielevering van de verantwoorde kosten (prijs- en hoeveelheidscomponent) op de juiste wijze zijn aangetoond.

Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de Gemeente SúdwestFryslân een inzichtelijke meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente Súdwest-Fryslân kent een in dit kader voldoende robuuste financiële positie. Inzet controleteam In onderstaande tabel geven wij inzicht in de geplande en gerealiseerde urenbesteding van het controleteam. De uren zijn uitgesplitst naar functieniveau. Functie

Budget Uren(1

Realisatie Uren

Partner

70

74

(Sr) Manager(s)

170

210

Overige Teamleden

900

1.004

1.140

1.288

Totaal

1) Op basis van de reguliere fee conform aanbesteding + aanvullende afspraken voor wat

betreft meerkosten (extra) sisa controles

10

Belangrijkste bevindingen

De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Met ingang van boekjaar 2023 wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 150.000) worden in de rechtmatigheids-verantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten en de financiële rechtmatigheid met inachtneming van de verantwoordinggrens.

Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot, deze op grond van de in de financiële verordening gestelde spelregels niet tijdig aan de gemeenteraad zijn gemeld (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld en die individueel en/of cumulatief de verantwoordingsgrens overschrijden, juist en volledig heeft opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en dat de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast. 12

De rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheers handelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 1,06 mln niet de juiste procedure is gevolgd. Dit bedrag is daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt.

Deze wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering is hieromtrent door het college toegelicht.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Het college heeft een overkoepelende beleidsnotitie ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld. De invulling van noodzakelijk geachte M&O beleid volgt uit de risicoanalyses die door gemeente zijn opgesteld. Daar waar risico’s zijn gesignaleerd is in het VIC plan beschreven welke beheersmaatregelen zijn getroffen en is de toetsing daarvan onderdeel van de VIC werkzaamheden. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de uitgevoerde werkzaamheden beschreven en toegelicht. Over 2024 zijn hieromtrent geen rechtmatigheidsfouten geconstateerd.

Er zijn ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie zou zich voor kunnen doen bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV betreffen dergelijke afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren hebben wij geconstateerd dat de gemeente Súdwest-Fryslân zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

. 13

Grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. De gemeente Súdwest-Fryslân heeft hier in de paragraaf grondbeleid in de jaarrekening adequaat invulling aan gegeven.

Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000) 30.000 2021

25.000 20.000

2022

15.000

2023

10.000

2024

5.000

Zoals ook uit de cijfermatige opstelling hiernaast blijkt, is de voorraad gronden over 2024 toegenomen van netto (i.c. na aftrek getroffen verliesvoorzieningen) € 10,5 mln ultimo 2023 naar € 21,7 mln per ultimo 2024. Dit als gevolg van investeringen van € 12,7 mln in de lopende grexen tegenover een achterblijvende realisatie van opbrengsten over 2024. De gerealiseerde opbrengsten 2024 uit grondverkopen voor woningbouw, bedrijventerreinen, en ontvangen exploitatiebijdragen uit faciliterend grondbeleid over 2024, bedroegen € 1,8 miljoen. Dit is circa € 8,3 miljoen minder dan de prognose in de grondexploitaties van € 10,1 miljoen. De opbrengsten van woningbouwplannen zijn bij de meeste plannen net niet gehaald, waardoor deze waarschijnlijk (deels) in 2025 gaan vallen (€ 1,1 miljoen i.p.v. € 6,2 miljoen). Dit komt hoofdzakelijk door IJlsterplein (uitloop grondsanering), Boschplein (verkoop is afhankelijk van omgevingsvergunning) en Harinxmaland 2A (bouwrijp kwartaal later klaar, verkoop valt net in 2025). Voor de opbrengsten uit bedrijventerreinen werd een bedrag verwacht van € 3,9 miljoen terwijl er geen kavels verkocht zijn. Dit komt voornamelijk door latere verkoop op de Hemmen III in verband met latere netwerkaansluiting.

.

0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2023 is de netto boekwaarde van de post grondexploitatie (exclusief voorziening afgesloten grondexploitaties) significant toegenomen van € 10,5 mln naar € 21,7 mln. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2023

2024

(bruto) boekwaarde per 1 januari

9.799

14.927

967

3.428

Investeringen

6.652

9.244

Grondverkopen

2.723

1.609

Tussentijdse winstneming/afgesloten projecten

550

636

Geboekte verliezen

318

627

Verliesvoorziening

4.409

4.317

Boekwaarde per 31 december

10.518

21.682

Overboeking van (i)mva en faciliterend

14

Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Tussentijdse winstneming Het financiële resultaat op de grondcomplexen volgens de Percentage of Completion (POC) methode is over 2024 eveneens beperkt. Dit als gevolg van de beperkte voorgang op de grondexploitaties met een verwachte positieve eindwaarde.

Netcongestie Een belangrijk element hierin is de impact analyse netcongestie zoals die door de gemeente is uitgewerkt in haar position paper van november 2024. Hierin is een uitwerking gegeven van de problematiek waarvoor de gemeente zich ziet geplaatst als gevolg van de vertraging van het verbeterprogramma van elektriciteit leverancier Liander voor uitbreiding en versterking van het elektriciteitsnetwerk in de regio. Vanwege de veiligheid en betrouwbaarheid van stroomlevering aan klanten, ligt de prioriteit van Liander bij het onderhoud van het bestaande netwerk. Dit betekent dat men in SWF langer moeten wachten op meer capaciteit op het elektriciteitsnet. Als gevolg hiervan zijn er 12 projecten die nu 2 tot 10 jaar later klaar zijn dan gepland, wel tot na 2036. De effecten hiervan zijn bij de actualisatie van de grondexploitaties 2024 naar de huidige inzichten ingerekend. Ook richting de komende jaren zal dit een belangrijk aandachtspunt blijven.

De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Súdwest-Fryslân gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.

Stikstof Door de meest recente uitspraak van de rechter kan er niet meer intern gesaldeerd worden. Dit betekent in de praktijk dat er nieuwe Aerius-berekeningen moeten komen voor alle plannen. Hiermee bestaat mogelijk het risico dat plannen niet door kunnen gaan in de huidige vorm. Gemeente Súdwest-Fryslân heeft daarom de gevolgen hiervan voor de eigen grondexploitaties beoordeeld en is tot de conclusie gekomen dat dit risico voor de gemeente laag is. Dit omdat er geen tot weinig stikstofgevoelige natuurgebieden liggen nabij gemeentelijke plannen. Ter validatie is voor een aantal projecten een controle berekening gemaakt. De uitkomst is dat er de plannen in de zelfde vorm door kunnen gaan. De gemeente verwacht dat dit voor vrijwel alle gemeentelijke grondexploitatie gaat gelden. Derhalve zijn op dit vlak vooralsnog geen mitigerende maatregelen (in de grexen of in het weerstandsvermogen) noodzakelijke geacht. Verliesvoorziening De voorziening verlieslatende complexen van per ultimo 2024 € 4,3 mln is ten opzichte van 2023 (€ 4,4 mln) vrijwel gelijk gebleven.

Schatting 2024

Schatting 2023

Rente





Disconteringsvoet





Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Parameters

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente heeft voor het prijspeil 2024 rekening gehouden met een inflatie van 6,5% en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie aflopend van 6% in 2025 tot 2% vanaf 2028 en verder. We achten dit een realistisch uitgangspunt. Opbrengstenstijging Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente op basis van marktinformatie voor het komende jaar rekening met een verhoging van de grondprijs in haar grondexploitaties. Voor 2025 wordt met een stijging tot 8% gerekend en voor 2026 en verder tot 6,5% aflopend tot 2% vanaf 2028. Wij achten dit een enigszins optimistisch doch niet onaanvaardbaar uitgangspunt. 15

Sociaal domein Algemeen De gemeente Súdwest-Fryslân voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig en deel van uitvoering is ondergebracht bij Empatec

n.v.t.

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Empatec

Delegatie

Vaste bijdrage op basis van de begroting

Jeugdwet

Zelfstandig en zwaardere jeugdzorg in de Regio

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig op basis van Lumpsum financiering

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten (lumpsum)

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Uitkeringen (Participatiewet) De uitkeringen Participatiewet worden door de gemeente Súdwest-Fryslân zelfstandig uitgevoerd, waarbij een deel van de werkzaamheden is ondergebracht bij Empatec. Uit onze controle van de lasten Participatiewet volgen geen financiële bevindingen

Jeugd en WMO ZIN De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente. Voor de uitvoering van de jeugdzorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voor de verantwoording van de zorgkosten jeugdzorg vraagt de gemeente SúdwestFryslân per (grotere) zorginstelling om een controleverklaring bij hun productieverantwoordingen op basis van het landelijk protocol. Ingevolgde ditzelfde protocol wordt voor kleine aanbieders (< € 125.000) geen controleverklaring gevraagd of ontvangen. Naast de kleinere aanbieders zijn op het moment van afronding van onze controle (medio mei) nog niet van alle zorgleveranciers productieverantwoordingen ontvangen. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering en daarmee een onzekerheid in onze controle van de getrouwheid van deze lasten. Het betreft hier een bedrag van € 2,25 mln welke wij als onzekerheid hebben opgenomen in de tabel controleverschillen in bijlage B bij deze rapportage. Voor de zorgkosten WMO maakt de gemeente voor de onderdelen Huishoudelijke Hulp (HH) en Begeleiding gebruik van met de aanbieders gemaakte lumpsum afspraken.

De controle op prestatielevering onder de gesloten contracten vindt plaats op basis van door de gemeente periodiek uitgevoerde kwaliteitsonderzoeken, onder meer door huisbezoeken aan cliënten en aan de hand van door de leveranciers overlegde gegevens. Wij hebben kennis genomen van de resulterende gemeentelijke rapportages en geconcludeerd dat hiermee (ook) voor 2024 geen risico ten aanzien van de prestatielevering resteert.

16

Sociaal domein Persoonsgebonden Budgetten De Sociale Verzekeringsbank controleert zorgovereenkomsten, toetst de facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Wij hebben kennis genomen van de bevindingen van de accountant van de SVB. Daarbij hebben wij geconcludeerd dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op ons oordeel over de jaarrekening 2024 van uw gemeente

De SVB toetst niet op de levering van de gedeclareerde zorg. Hierdoor is in beginsel sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, de controles op betalingen en de door SúdwestFryslân uitgevoerde steekproefcontroles. Uit onze beoordeling van de door de gemeente uitgevoerde werkzaamheden concluderen wij dat de kosten PGB getrouw zijn verantwoord in de jaarrekening 2024.

Ten behoeve van de oordeelsvorming heeft het SVB de door haar gevonden foutpercentages per gemeente gerapporteerd in gemeente specifieke projectiebrieven. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden blijven beneden de voor de gemeente Súdwest-Fryslân geldende rapporteringstoleranties.

17

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar Overeenstemming

Paragrafen

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Informatiewaarde

Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Súdwest-Fryslân. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. − Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. − Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit

lasten

het BBV.

18

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2024 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niettopfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

19

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 3,7 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 6,5 miljoen negatief.

Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2024 volgens de jaarrekening € 72,9 miljoen. Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In het samenvattend beeld wordt in hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2024 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Het jaarrekeningresultaat (€ 9,6 mln) is € 12,2 mln voordeliger dan begroot.

80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10

2021

2022

2023

2024

-20 Algemene reserve

Bestemmingsreserve

Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 72,9 miljoen is € 20,1 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt € 9,6 miljoen.

21

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Wij constateren dat de financiële kengetallen van de gemeente Súdwest-Fryslân voor wat betreft de benutte belastingcapaciteit en structurele exploitatie ruimte beter zijn dan zowel het landelijke gemiddelde als het Friese gemiddelde in 2023. De solvabiliteit is enigszins minder maar niet verontrustende. De netto schuldquote ’s (gecorrigeerd en ongecorrigeerd) zijn beter.

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Het kengetal met betrekking tot de grondexploitaties ligt in lijn, wel is deze ten opzichte van 2023 enigszins gestegen. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Zie in dit kader ook hetgeen in het voorgaande in dit verslag is gerapporteerd over de grondexploitatie van gemeente Súdwest-Fryslân.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven:

Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Kengetallen %

gemeente Súdwest-Fryslân

Landelijk

Friesland

2024

2023

2023

2023

Netto schuldquote

46,0

46,6

71,4

63,6

Netto schuldquote gecorrigeerd

40,4

40,0

65,4

70,5

Solvabiliteit

22,2

22,8

30,8

19,4

Grondexploitaties

5,8

3,1

5,8

5,4

Belastingcapaciteit

87,8

85,6

105,1

100,4

Structurele exploitatieruimte

1,0

-0,8

0,6

0,0

22

Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s. Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is per ultimo 2024 is opgebouwd uit de algemene reserves en het nog te bestemmen jaarrekening resultaat 2024. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.

(bedragen x € 1.000)

2024

2023

2022

Weerstandscapaciteit

20.100

25.300

18.900

Risico’s

9.700

8.700

6.300

2,1

2,9

3,0

Weerstandsratio

Betekenis

Weerstandsratio

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

23

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2024 hebben wij in oktober 2024 een managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening: − Waardering van de grondexploitaties; − Rechtmatigheidsverantwoording, inclusief aanbestedingen − Prestatielevering inkopen − Doorbreking van AO/IB door het management (ofwel het risico op “management override”, een op grond van onze controlestandaarden verplicht te onderkennen risico Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag.

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van weten regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en nietnaleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2024 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

25

Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Daarnaast constateren wij dat u uw frauderisico-analyse heeft geüpdate, waarbij u de voor u relevante aanbevelingen heeft verwerkt. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben.

Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. gemeente Súdwest-Fryslân beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mind-set van de medewerkers. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − gemeente Súdwest-Fryslân heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.

Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en – verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

26

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2025 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

FIN B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021

BZK C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

BZK C92

Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid

OCW D1

Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten

OCW D8

Specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid

OCW D12

Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten 2020-2024

OCW D12A

Regionale maatregelen voortijdig schoolverlaten 2020-2024

OCW D14

Specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

OCW D23

Regeling eenmalige specifieke uitkeringen en subsidies lokale bibliotheekvoorzieningen

IenW E113

Tijdelijke regeling uitkering bodem 2024–2030

IenW E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)

IenW E84

Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023

FRL FRL2C

Verkeer en Vervoer Fryslân

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Zie (*

Zie (*

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

*) in de controle van de SiSa-verantwoordingsbijlage 2024 is vastgesteld dat er een verrekening heeft plaatsgevonden tussen de regelingen D12 en D1. In deze verrekening zijn lasten uit eerdere jaren betrokken, die met terugwerkende kracht zijn opgenomen in de verantwoording over 2024. DUO heeft aangegeven akkoord te zijn met deze verwerking. Conform de aanwijzing van DUO hebben wij hiervoor deze toelichtende aantekening opgenomen in dit accountantsverslag en deze bijlage met betrekking tot de gecontroleerd SiSa regelingen. 28

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2025 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

SZW G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2024

SZW G3

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking) gemeentedeel 2024

SZW G4

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) gemeentedeel 2024

SZW G10 SZW G12

Wet inburgering 2021 gemeentedeel 2024 Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire gemeentedeel 2024

SZW G13

Onderwijsroute deel gemeente 2024

VWS H4 VWS H30

Specifieke uitkering stimulering sport Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023–2026

VWS H31

Specifieke uitkering noodfonds energie amateursportverenigingen (SPUK NEAS)

VWS H35B

Regeling specifieke uitkering IZA-doelen 2023-2026

VRO J9

Specifieke uitkering woningbouwimpuls tranche 5

VRO J105

SPUK Startbouwimpuls

VRO J209

Meerjarige regeling specifieke uitkeringen voor huisvesting aandachtsgroepen

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

29

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2025 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.

Nummer

Specifieke uitkering

VRO J32

Specifieke uitkering ventilatie in scholen

VRO J55

Aanpak energie armoede

VRO J72

Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 3e ronde

VRO J94

Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie

VRO J97

Specifieke uitkering Huisvesting Grote Gezinnen Vergunninghouders

KGG K28

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE)

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

AenM M16 Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

30

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten en onzekerheden ten aanzien van getrouwheid zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Factuur m.b.t. investering 2024 ad € 239.000 geboekt (geactiveerd) in 2025 (geen resultaatseffect)

0

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen

0

Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening Totaal

0

Onzekerheden Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Prestatielevering Jeugdzorg

2.250

Totaal onzekerheden

2.250

31

Bijlage C – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.

Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2024 onderkend, deze zijn in het voorgaande weergegeven in dit verslag.

32

Bijlage D – Onafhankelijkheid Bevestiging van onze onafhankelijkheid Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast. Kwaliteitsborging Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: − Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten. − Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten. − In- en extern kwaliteitsonderzoek. − Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten. − Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel.

Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Daarnaast hebben wij niet om specifieke schriftelijke bevestigingen verzocht. Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.

Op deze controleopdracht zijn derhalve geen specifieke maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen.

33

Contactgegevens D.E. Engwerda RA Partner d.engewerda@bakertilly.nl Drs. P. Stevens RA Senior Manager p.stevens@bakertilly.nl

Kantoorgegevens: Baker Tilly (Netherlands) N.V. Rozenburglaan 15-3 9727 DL Groningen

34