Bijlage 5. Rapport Broekhuis Rijs Advisering

Bolsward

Detailhandel buiten kernwinkelgebied

Broekhuis Rijs Advisering

1

Bolsward

Detailhandel buiten kernwinkelgebied

Opdrachtgevers: Projectnummer: Datum:

Gemeente Súdwest-Fryslân 1118.432 15-1-2019

Broekhuis Rijs Advisering Postadres: Wederik 1 9801 LX Zuidhorn Tel. (0594-528358) E-mail : info@broekhuisrijs.nl Internet : www.broekhuisrijs.nl

Broekhuis Rijs Advisering

2

Inhoud

1

Inleiding

4

2

Stand van zaken Bolsward a. Uitleg situatie en planvorming b. Dienstenrichtlijn

5

3

Effectanalyse a. Kwantitatief b. Kwalitatief c. Effecten winkel Snekerstraat 3

8

4

Precedentwerking

14

5

Conclusies

16

Broekhuis Rijs Advisering

3

1

Inleiding

Bolsward is een historische en toeristische stad met ongeveer 10.000 inwoners in het zuidwesten van de provincie. Het centrum van Bolsward heeft een bovenlokaal verzorgende functie met een toeristische component. De gemeente heeft een aanvraag ontvangen om detailhandel mogelijk te maken in een pand aan de Snekerstraat 3 te Bolsward. De gemeente heeft deze aanvraag afgewezen, met name gebaseerd op het detailhandelsbeleid van de gemeente en de daarin aangegeven gewenste branchering. Op deze afwijzing is een bezwaarschrift ingediend. Sinds medio dit jaar ligt er een uitspraak van het Hof van Justitie, waarin aangegeven is dat detailhandel in principe ook onder de Dienstenrichtlijn valt. Gevolg is dat – in tegenstelling tot het verleden – er een zware motiveringsplicht ligt bij de gemeente bij het opleggen van beperkingen t.a.v. branchering op een specifieke locatie. Op dit moment is dit onvoldoende in de Detailhandelsstructuurvisie van de gemeente verwoord middels concrete cijfers. Om de motivering van de afwijzing sterker te kunnen onderbouwen hebt u ons verzocht om antwoord te geven op de volgende vragen: • Wat is het effect van de realisatie van een winkel aan de Snekerstraat 3 in Bolsward op het functioneren van en de leegstand in het kernwinkelgebied van Bolsward? Dit zowel kwantitatief als kwalitatief.

• Welke gevolgen heeft genoemde ontwikkeling mogelijk voor andere potentiële ontwikkelingen elders in de gemeente (is er sprake van precedentwerking)? In deze rapportage geven we antwoord op deze vragen.

Werkwijze Om deze vragen te beantwoorden beschrijven we in Hoofdstuk 2 eerst de huidige situatie op het gebied van detailhandel in Bolsward. Tevens geven we uitleg over de Dienstenrichtlijn. In Hoofdstuk 3 beschrijven we de effecten van de komst van een winkel (niet zijnde een perifere of volumineuze onderneming, en niet zijnde een supermarkt) op de bestaande winkelstructuur in Bolsward. We doen dit zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin. Vervolgens wordt in Hoofdstuk 4 aandacht besteed aan de mogelijke precedentwerking die uitgaat van de realisatie van detailhandel op genoemde locatie. Tenslotte volgen in hoofdstuk 5 de conclusies.

Broekhuis Rijs Advisering

4

2.

Stand van zaken Bolsward

a. Uitleg situatie en planvorming In figuur 2.1 wordt de (winkel)structuur van de plaats Bolsward geschetst. Op de kaart is duidelijk te zien dat de begrenzing van het stadscentrum gevormd wordt door de gracht. Net aan de buitenkant van de gracht zijn aan beide zijden sinds enige tijd de supermarkten gevestigd; in het historische centrum was voor de supermarkten en de daarbij behorende parkeergelegenheid ruimtelijk onvoldoende plek. Drie supermarkten zitten nu net buiten het centrum. Op deze wijze kan het centrum nog wel profiteren van de bezoekersstroom aan supermarkten. Figuur 2.1

Bolsward kern

Bron: Google Earth

Net buiten de gracht, vlakbij de supermarkten van Jumbo en Aldi, is de onderhavige locatie Snekerstraat 3, waarvoor een verzoek is ingediend om een Trekpleister-drogist te vestigen. Een drogisterij valt in de branche persoonlijke verzorging. Elders in Bolsward, aan de Appelmarkt/Markstraat zijn in deze branche onder meer Etos en Kruidvat gevestigd. In figuur 2.2 schetsen we een nader beeld van het centrumgebied van Bolsward. Het hart van het winkelgebied betreft de Appelmarkt/Marktstraat. Hier is onder meer een vestiging van de HEMA te vinden, maar ook van Kruidvat, Expert, Etos, Zeeman en Ter Stal. Het winkelgebied loopt van de Dijkstraat/Skilwijk in het westen via de Markstraat en Jongemastraat tot aan het Broereplein aan de oostzijde. Aan de Jongemastraat, kop Broereplein, was onder meer Blokker gevestigd. Deze is inmiddels ook aan de Appelmarkt gevestigd. Het westelijke deel van de Dijkstraat kent een concentratie van horecagelegenheden. Het oostelijke deel (tussen het Broekhuis Rijs Advisering

5

voormalige Stadhuis en het Broereplein) is te duiden als een aanloopgebied. Met name door de aanwezigheid van het voormalige historische stadhuis op de kop van de Appelmarkt wordt het winkelstraatbeeld onderbroken over een behoorlijke afstand. Het aantal winkels met een recreatieve functie is ten oosten van de Appelmarkt beperkt. Figuur 2.2

Historisch centrum Bolsward

Bron: Google Earth

Structuurvisie De gemeente Súdwest-Fryslân heeft in 2013 voor de hele gemeente, inclusief Bolsward, een structuurvisie opgesteld. In deze visie is Bolsward benoemd als een recreatief winkelgebied met een regionale aantrekkingskracht. In het Koopstromenonderzoek 2017 van de provincie 1 is dit beeld bevestigd. In de structuurvisie heeft de gemeente een drietal winkelgebieden benoemd: o Binnenstad: recreatief winkelgebied o Solitaire supermarktlocaties: boodschappen doen o Bedrijventerrein: doelgericht, laagfrequent Het kernwinkelgebied dient zo sterk en geconcentreerd mogelijk gehouden te worden, zodat de aantrekkingskracht voor bewoners, toeristen en recreanten zo groot mogelijk blijft. De afbakening is gelijk aan die zoals hierboven beschreven, dus tussen de Dijkstraat/Bargefenne (Skilwijk) tot aan Broereplein. Ook in het bestemmingsplan heeft uitsluitend dit gebied de bestemming ‘centrum’ gekregen. De gemeente wenst een verdere verdichting van het winkelbestand te realiseren, zodat de structuur compacter wordt en verder versterkt kan worden.

1 Koopstromenonderzoek Provincie Fryslân, Broekhuis Rijs Advisering

Broekhuis Rijs Advisering

6

b. Dienstenrichtlijn Het Hof van Justitie oordeelde op 30 januari 2018 dat detailhandel ook valt onder de reikwijdte van de (Europese) Dienstenrichtlijn, en dat Nederlandse ondernemers een beroep kunnen doen op de richtlijn. Ook oordeelde het Hof dat een voorschrift dat de vestiging van (een bepaalde categorie) detailhandel uitsluit, niet zonder meer verboden is. Branchering is derhalve mogelijk wanneer voldaan wordt aan een aantal criteria. Een dienstenactiviteit mag afhankelijk worden gesteld van een territoriale beperking, zolang de beperking noodzakelijk en evenredig is en niet in strijd komt met het verbod op discriminatie. In juni 2018 zijn de criteria waar een territoriale beperking aan moet voldoen verduidelijkt door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het gaat dan dus om noodzakelijkheid, evenredigheid en discriminatie. Met betrekking tot de noodzakelijkheidseis oordeelt de Afdeling dat de bescherming van het stedelijk milieu (het voorkomen van leegstand) een dwingende reden van algemeen belang kan vormen. Het bevorderen van een aantrekkelijk centrum, het behoud van de leefbaarheid van het stadscentrum en het voorkomen van leegstand kunnen noodzakelijk zijn voor de bescherming van het stedelijk milieu en vormen een dwingende reden van algemeen belang die branchering kunnen rechtvaardigen.

In het beleid van de gemeente, en ook in de meest recente Detailhandelsstructuurvisie en in het bestemmingsplan voor de binnenstad van Bolsward, is dit duidelijk onderschreven. Het gemeentelijk beleid wordt al jaren consequent doorgevoerd. Aan de noodzakelijkheidseis wordt naar onze mening dan ook in grote lijnen reeds voldaan, maar extra onderbouwing is zinvol en gewenst. De eis van evenredigheid houdt in dat een gewenste beperking op het vrij verkeer van diensten geschikt is om het nagestreefde doel te bereiken en er niet minder beperkende maatregelen zijn die het doel ook kunnen bereiken. Hiervoor is van belang dat het doel dat is gediend met een beperking op het vrij verkeer coherent en systematisch wordt nagestreefd. Belangrijk is dat een analyse van specifieke gegevens kan worden overlegd om dit aan te tonen. Er ligt derhalve een zware motiveringsplicht bij – in dit geval - de gemeente om dit aan te tonen. De gegevens in de structuurvisie zijn nog onvoldoende sterk om aan deze eis te voldoen. In het volgende hoofdstuk zullen we, op basis van recente onderzoeken, gegevens en feiten aanreiken ter nadere onderbouwing. Op deze wijze kan ook aan deze eis worden voldaan. Het derde criterium betreft de discriminatie; de beperking dient nondiscriminatoir te zijn.

Er mag geen onderscheid naar nationaliteit aanwezig zijn; daarvan is in het geval Snekerstraat te Bolsward geen sprake.

Broekhuis Rijs Advisering

7

3.

Effectanalyse

a. Kwantitatief De komst van een Trekpleister aan de Snekerstraat, buiten het kernwinkelgebied, heeft gevolgen voor de bestaande structuur. We zullen een aantal effecten die hierbij een rol spelen, de revue laten passeren. Ten eerste staan we stil bij het huidige aanbod. Het huidige winkelaanbod van de kern Bolsward bevindt zich aan de doorgaande route door het historische centrum. In onderstaande kaart (bron Locatus, april 2017) is duidelijk te zien, dat dit winkelaanbod zich bijna volledig concentreert in de binnenstad. De concentratie is vooral rond de Appelmarkt, Markstraat en Dijkstraat sterk. Figuur 3.1

Aanbod centrum Bolsward

Bron: Locatus Online Uit het onlangs uitgevoerde Koopstromenonderzoek voor de hele provincie Fryslân is naar voren gekomen, dat het aanbod in Bolsward royaal is. Uit het koopstromenonderzoek blijkt dat Bolsward een verzorgingsfunctie heeft voor de eigen inwoners, maar daarnaast ook voor de regio en voor toeristen en recreanten. De koopkrachttoevloeiing vanuit de regio en de toeristen en recreanten is voor het forse winkelaanbod nodig om te kunnen functioneren. In het Koopstroomonderzoek is een overzicht gegeven van het aanbod per 1.000 inwoners naar de verschillende branches. Hier is een vergelijking gemaakt met andere plaatsen in Nederland; dit is gedaan met plaatsen van 7.500 tot 10.000 inwoners, maar ook met plaatsen van 10.000 tot 15.000 inwoners, omdat Bolsward op de grens van beide groepen zit.

Broekhuis Rijs Advisering

8

Het aanbod in alle branches per 1.000 inwoners ligt in Bolsward hoger dan in de andere kernen met 7.500 tot 10.000 inwoners, maar ook in veel branches is het aanbod van Bolsward groter dan in de plaatsen tussen de 10.000 en 15.000 inwoners. Vooral Mode & Luxe en Dagelijks (waaronder drogisterijen) vallen hierin op; het aanbod ligt hier erg hoog. Hoewel de groep Dagelijks vooral door supermarkten wordt bepaald, is duidelijk dat het aanbod in deze branche in Bolsward hoog ligt; maar ook voor de branche van persoonlijke verzorging (drogisterijen) ligt het aanbod hoger dan gemiddeld. Figuur 3.2

Aanbod Bolsward per 1.000 inwoners (in m2 wvo)

Bron: Locatus Online, bewerkt door Broekhuis Rijs Advisering

Het grote aanbod geeft de sterke positie aan van Bolsward in de regio, maar maakt een plaats ook kwetsbaar. Het betekent zeer waarschijnlijk dat diverse ondernemers omzet uit de regio en/of van het toerisme zeker niet kunnen missen. Om te beoordelen hoe de economische situatie in Bolsward er gemiddeld voorstaat, kan een distributieplanologische berekening worden gemaakt. Deze berekening is zowel voor de dagelijkse als de niet-dagelijkse sector gemaakt (figuur 3.3). Hierbij is gebruik gemaakt van de meest recente gegevens (Locatus, CBS/Panteia, Koopstroomonderzoek). Uit de berekening volgt, dat de dagelijkse sector matig tot redelijk functioneert. Het aanbod is royaal, maar de supermarkten kennen een moderne maatvoering. De vloerproductiviteit ligt onder het Nederlands gemiddelde, maar nog net op een acceptabel niveau. Dat ligt anders bij de niet-dagelijkse sector. Hier ligt de vloerproductiviteit in Bolsward op een fors

Broekhuis Rijs Advisering

9

lager niveau dan landelijk het geval is. Bovendien is sprake van een sterke oververtegenwoordiging in het aanbod Mode & Luxe; deze groep kent juist de hoogste gemiddelde productiviteitscijfers, en haalt het gemiddelde nog omhoog. Figuur 3.3 Distributieve ruimte Bolsward Bolsward

Dagelijks

Niet-dagelijks

Omzet per hoofd (excl. btw)

€ 2.475

€ 2.052

Inwoners

10.165

10.165

Koopkrachtbinding (%)

95%

53%

Omzet verzorgingsgebied

€ 23.9 mln.

€ 11.1 mln.

Toevloeiing koopkracht (%)

39%

49%

Omzet toevloeiing

€ 15.3 mln.

€ 10.6 mln.

Totale omzet

€ 39.2 mln.

€ 21.7 mln.

Vloerproductiviteit

€ 7.634

€ 1.819

Potentieel winkelaanbod m² totaal

5.131

11.920

Aanwezig winkelaanbod

5.698

18.131

Huidige vloerproductiviteit

€ 6.875

€ 1.196

Deze uitkomsten benadrukken het feit, dat de koopkrachttoevloeiing vanuit het toerisme hard nodig is voor diverse ondernemers. Meerdere ondernemers zullen momenteel niet alle kosten in de begroting mee kunnen nemen. Bij een overname van een onderneming betekent dit dat de winkel mogelijkerwijs zal moeten stoppen. De (economische) kwetsbaarheid van ondernemers is de afgelopen jaren dus toegenomen. Het gevolg is dat de kans op toenemende leegstand in de plaats groter is geworden. Aangezien nagenoeg alle winkels in het kernwinkelgebied aanwezig zijn, zal hier dan ook leegstand ontstaan. Wanneer buiten het kernwinkelgebied een extra winkel wordt toegevoegd, dan zal de leegstand toenemen in het centrum. Kortom, hierdoor zal dan aan de rand van het centrum een winkel erbij komen, maar de leegstand in het centrumgebied stijgen. De versnippering in het aanbod zal dan gaan toenemen, hetgeen voor bezoekers een minder aantrekkelijk straatbeeld gaat geven. Ondanks deze gegevens lag ten tijde van het koopstromenonderzoek de leegstand nog op een relatief laag niveau. Inmiddels is de leegstand wel verder toegenomen. In 2007 (bij het eerdere Koopstromenonderzoek uit 2007) stond bijna 400 m² wvo aan winkelruimte leeg; in 2017 was dit toegenomen tot 1.364 m² wvo. Inmiddels (peildatum november 2018) bedraagt de leegstand 1.825 m² wvo (bron Locatus).

Wanneer we de leegstand uitdrukken in percentages, dan is de leegstand (gemeten in m² wvo) toegenomen van 4 naar 5%. Gemeten in aantal vestigingspunten is de leegstand toegenomen van 10 naar 14% in Bolsward. Hoewel 5% leegstand

Broekhuis Rijs Advisering

10

nog als frictieleegstand gezien kan worden, is de 14% in aantal panden wel iets om je zorgen over te maken. Tot slot van deze kwantitatieve paragraaf gaan we in op de demografische situatie in Bolsward en omgeving. Na Sneek is Bolsward de grootste kern van de gemeente Súdwest-Fryslân. Dit betekent, dat woningbouw de komende jaren naast Sneek ook nog wel in Bolsward zal plaatsvinden. Het inwonertal van de kern Bolsward kan de komende jaren dan ook nog licht groeien of minimaal op peil blijven. Op de langere termijn zal het inwonertal rond de 10.000 gehandhaafd blijven. Dat ligt iets anders in de directe omgeving van Bolsward. Hier zal het inwonertal slechts met moeite op peil blijven, of zelfs enigszins gaan dalen. Noordwest Friesland (gemeenten Harlingen en Waadhoek) is aangewezen als anticipeergebied (als potentieel voorloper van een krimpgebied). Dit betekent dat in het regiogebied van Bolsward het inwonertal wel kan gaan dalen.

b. Kwalitatief Een aantrekkelijk winkelgebied is een gebied waar zowel inwoners als andere bezoekers graag aankopen doen en verblijven. Vooral dit verblijven is een onderwerp dat de laatste jaren sterk onder de aandacht is gekomen. Met de historische ambiance is Bolsward een plaats, waar een bezoeker graag naar toegaat. De gemeente doet haar best om de binnenstad zo aantrekkelijk mogelijk te houden, door de juiste randvoorwaarden te scheppen. De gemeente voert hier al jaren een consequent beleid in. Voor een bezoeker is het van belang dat zoveel mogelijk sprake is van een aaneengesloten winkelfront, zonder al te veel leegstand er tussenin. Bij enkele leegstaande panden vlakbij elkaar is de bezoeker al snel geneigd om om te keren, en om niet verder te lopen. Leegstand heeft direct consequenties voor de overige aanwezige winkels. Een goede zichtrelatie van winkels naar elkaar toe is ook van belang. Dit trekt de aandacht en zorgt dat een bezoeker geïnteresseerd is in het overige aanbod. Het geheel maakt een centrum aantrekkelijk. De winkels hebben elkaar en elkaars nabijheid nodig. In het hart van het winkelgebied is de zichtrelatie overal goed; in het deel tussen de Marktstraat en het Broereplein is dit niet overal het geval. Bovendien staan er de nodige panden leeg in Bolsward, juist ook in dit deel van Bolsward.

Sinds de verhuizing van Blokker naar de Appelmarkt is een belangrijke trekker uit het oostelijk deel vertrokken, ook al is Big Bazar ervoor teruggekomen. Het toerisme is – zoals reeds aangegeven – een belangrijke economische factor voor Bolsward. Toeristen en recreanten gaan winkelen waar het gezellig is, zoals in plaatsen als Bolsward. Maar toerisme gaat gepaard met seizoenen, ook al worden deze steeds verder opgerekt. Gedurende de

Broekhuis Rijs Advisering

11

wintermaanden is de drukte in Bolsward veel minder dan op andere tijden. Juist ook op deze momenten is de afhankelijkheid van de winkels van elkaar groot. Als ze in elkaars nabijheid zijn gevestigd is de verleiding het grootst om ook nog een andere winkel te bezoeken. Hieruit halen diverse winkels in Bolsward hun bestaansrecht vandaan. De sfeer in een plaats is altijd belangrijk, niet alleen voor toeristen. Uit het Koopstroomonderzoek bleek dat naast de factor nabijheid de factor sfeer een belangrijke reden was om de binnenstad van Bolsward te bezoeken, veel meer dan in andere plaatsen. Wanneer de leegstand gaat toenemen, dan zal de sfeer snel minder gaan worden. Tenslotte gaan we nog kort in op het online winkelen. Het afgelopen decennium is het aantal aankopen dat via internet wordt gedaan sterk toegenomen. Niet in alle branches zijn de aankopen even sterk gestegen, maar feit is wel dat in de hele detailhandel sprake is van een stijging. De verwachting is ook dat deze stijging zich de komende jaren nog verder gaat voortzetten. Hierdoor is de druk op de fysieke winkels al behoorlijk toegenomen, en dit zal evenmin gaan verminderen. Ook al nemen de bestedingen in de detailhandel weer toe, er is sprake van een verschuiving van de fysieke winkels naar het onlinekanaal. Dit heeft gevolgen voor de aanwezige winkels in een kern.

Effecten winkel Snekerstraat 3 Wanneer aan de Snekerstraat, op een locatie buiten het kernwinkelgebied, een winkel van Trekpleister gerealiseerd wordt, dan heeft dit uiteraard gevolgen voor het bestaande aanbod. Uit het voorgaande is reeds duidelijk naar voren gekomen dat de situatie van Bolsward kwetsbaar is. Het functioneren van het winkelgebied is sterk afhankelijk van de sfeer en ambiance in de binnenstad. Dit trekt vele regiobezoekers en toeristen naar de plaats. Zonder deze aanvulling wordt het voor veel ondernemers lastig om hun zaak naar behoren te exploiteren. Het aanbod in de plaats is erg royaal, en uitbreiding van het aanbod is niet direct gewenst. Vernieuwing is in een dynamische sector als de detailhandel altijd aanwezig, maar toevoegingen in een overvolle aanbodsituatie als in Bolsward heeft gevolgen voor het bestaande aanbod. Ondanks een landelijk economisch herstel is de leegstand in Bolsward tegen de trend in toegenomen gedurende het laatste anderhalve jaar. Bij groei van het aanbod stijgt de kans op toenemende leegstand. Wanneer de komst van een winkel aan de Snekerstraat ten koste gaat van een winkel in het hart van het winkelgebied dan vallen hier gaten in het winkelfront. Voor bezoekers is dit niet prettig, en dit zal leiden tot een kortere verblijfsduur en minder bestedingen.

De nabijheid van winkels en overige centrumvoorzieningen in het hart van de binnenstad maakt dat Bolsward – in combinatie met de sfeer –

Broekhuis Rijs Advisering

12

aantrekkelijk is voor bezoekers. Wanneer te veel panden niet meer gevuld zullen zijn met winkels, dan zal Bolsward steeds vaker gezien worden als een ‘gewoon’ functioneel boodschappencentrum’, in plaats van ook een plaats om gezellig te winkelen. De komst van één winkel buiten het kernwinkelgebied zal niet direct de sluiting van diverse winkels tot gevolg hebben, maar het kan wel een (ketting)reactie op gang brengen. De kwetsbaarheid van Bolsward is (te) groot.

Broekhuis Rijs Advisering

13

4.

Precedentwerking

Wanneer de komst van een drogist buiten het kernwinkelgebied van Bolsward wordt toegestaan, welke mogelijk gevolgen heeft dit dan voor andere plaatsen? Om te beginnen kan het toestaan van een Trekpleister winkel buiten het centrum van Bolsward gevolgen hebben voor volgende verzoeken in Bolsward zelf. Het niet meewerken aan een mogelijke wens tot verplaatsing van bijvoorbeeld een Kruidvat of DA-formule is bijzonder lastig te onderbouwen. Ook het tegengaan van andere branches wordt steeds moeilijker te onderbouwen. Als dit zou geschieden, dan ontstaat de ontmanteling van het centrum en het gehele beleid van de gemeente. Omdat elke plaats uniek is zal op basis van de eigen karakteristieken onderzocht moeten worden wat de effecten van een uitplaatsing van een winkel betekent. Wat eventueel in Bolsward mogelijk is, hoeft niet op te gaan voor Makkum of Sneek. Evenals nu in Bolsward zal ook voor een nieuwe situatie onderzoek verricht moeten worden. Het gevoerde beleid (bijvoorbeeld vastgelegd in detailhandelsvisies), het type branches, de mate van leegstand, de economische situatie in een plaats zijn allemaal factoren die een rol spelen bij deze bepaling. Distributieplanologische berekeningen zijn algemeen bekend en bruikbaar om aan te tonen in welke mate een bestaande structuur aangetast zou kunnen worden.

Voor veel plaatsen in de gemeente – en elders in het Noorden van het land - zal gelden dat het aanbod royaal is, en dat uitbreiding in kwantitatieve zin vaak niet gewenst is. Buiten Sneek is de leefbaarheid in een kern met diverse centrumfuncties een belangrijk onderwerp. De detailhandel speelt hierin een niet te onderschatten rol; zonder concentratie van winkels, horeca, dienstverlening en cultuur bestaat de kans op een verminderde leefbaarheid. Bovendien zal nog sneller dan in grote kernen de leegstand gaan toenemen bij de komst van een extra speler, in welke branche dan ook. Dit betekent derhalve dat in veel gevallen een vergelijkbaar onderzoek als het onderhavige nodig zal zijn, maar dat vaak voldoende gegevens aanwezig zijn om te onderbouwen dat in het kader van toenemende leegstand en afnemende leefbaarheid nieuwe winkels buiten het kernwinkelgebied niet wenselijk zijn. Wanneer op basis van onder meer deze rapportage wordt gesteld, dat de bewijsvoering sterk genoeg is om de komst van een winkel naar de Snekerstraat af te wijzen, dan betekent dit een sterk voorbeeld voor alle overige kernen. Wanneer een winkel aan de Snekerstraat uiteindelijk wel

Broekhuis Rijs Advisering

14

wordt toegestaan, dan maakt dit de situatie voor het tegengaan van winkels buiten centra in andere kernen niet per definitie onmogelijk. De signaalwerking is groot, maar toch zal elke plaats op zijn eigen gegevens beoordeeld gaan worden. De precedentwerking voor grotere kernen als Sneek is mogelijk wel een andere. Van een grotere kern zijn vaak volop onderzoeksgegevens aanwezig, maar de onderbouwing van toenemende leegstand is hier lastiger; het gaat om grotere aantallen, waar één (nieuwe) speler vaak niet het verschil gaat maken in de aantasting van de ruimtelijke-economische structuur. Hier zullen dan ook duidelijk veel gegevens ter onderbouwing noodzakelijk zijn. Wanneer de mogelijkheid in Bolsward niet geschapen wordt, dan helpt dit mogelijk enigszins het tegengaan van ongewenste ontwikkelingen in Sneek. Als het in Bolsward niet is tegen te houden, dan zal het in Sneek zeker lastig gaan worden. De precedentwerking van de komst van een winkel buiten het kernwinkelgebied in Bolsward zal aanwezig zijn voor andere kernen, maar met name voor een grotere kern als Sneek. Voor alle overige kernen zal elke situatie opnieuw beoordeeld worden op de specifieke situatie ter plekke.

Broekhuis Rijs Advisering

15

5.

Conclusies

•

In Bolsward is een verzoek ontvangen om een winkel te realiseren buiten het daartoe aangewezen kernwinkelgebied.

•

Na een uitspraak van het Europese Hof van Justitie valt de detailhandel ook onder de regels van de Dienstenrichtlijn. Hierdoor is een afwijzing slechts op basis van een structuurvisie en het bestemmingsplan onvoldoende. Meer gegevens zijn hiervoor nodig.

•

Uit het Koopstromenonderzoek Fryslân (2017) is naar voren gekomen, dat het aanbod in Bolsward zeer royaal is. Mede door het historische hart en de daarmee gepaard gaande sfeer kent Bolsward een regionaal verzorgende functie, waar het toerisme voor extra inkomsten zorgt.

•

De economische situatie van Bolsward is kwetsbaar. Het aanbod is (te) groot, de bindings- en toevloeiingscijfers zijn maximaal (waardoor geen verdere groei mogelijk is), en de economische situatie van veel ondernemers laat waarschijnlijk te wensen over.

•

De leegstand was altijd zeer beperkt in Bolsward. Toch is de leegstand de afgelopen jaren hier toegenomen. Met name het aantal panden dat leegstaat is fors. Dit onderstreept nog verder de kwetsbaarheid.

•

De kwetsbaarheid zal de komende tijd toch al verder toenemen als gevolg van het feit dat in het regiogebied van Bolsward het inwonertal onder druk staat. Daarnaast zal de groei van het doen van aankopen via internet de komende jaren blijven stijgen. Ook dit heeft gevolgen voor de aanwezige fysieke winkels.

•

De gemeente heeft al jaren consequent ingezet op een compact winkelgebied, waar winkels zoveel mogelijk van elkaar kunnen profiteren. Het uitsluitend toestaan van (recreatieve) winkels in een aangegeven en omkaderd compact winkelgebied is een belangrijk middel om leegstand zo gering mogelijk en het centrumgebied aantrekkelijk te houden. Dit beleid is in de praktijk dan ook effectief gebleken.

•

Wanneer een nieuwe winkel in het kernwinkelgebied van Bolsward gevestigd wordt, is de kans aanwezig dat dit ten koste gaat van een bestaande ondernemer, en dat de leegstand toeneemt. Maar de nieuwe ondernemer bevindt zich dan wel in het hart. Wanneer een

Broekhuis Rijs Advisering

16

nieuwe ondernemer zich buiten het kernwinkelgebied vestigt, dan kan ook leegstand ontstaan. Die leegstand zit dan eveneens in het hart, maar de nieuwe winkel is elders gevestigd, en ondersteunt niet het winkelhart. •

In plaatsen als Bolsward is het belangrijk dat ondernemers in elkaars nabijheid zitten. Dan kunnen ze elkaar versterken, en voor bezoekers is het dan zo aantrekkelijk mogelijk. Als een winkel zich buiten dit gebied vestigt, dan kunnen ze dus niet meer van elkaar profiteren. Dit gaat direct ten koste van de kracht van een plaats.

•

Bij de komst van een Trekpleisterwinkel aan de Snekerstraat is de kans groot, dat dit uiteindelijk tot gevolg heeft dat de compactheid van het centrum (en daarmee de kracht) geweld wordt aangedaan. Het winkelgebied wordt verder uit elkaar getrokken. De afstanden voor bezoekers worden groter, en daardoor minder aantrekkelijk. Dit zal aanleiding geven tot een verdere toename van de leegstand.

•

Voorgaande betekent dat gezien de kwetsbaarheid van de binnenstad van Bolsward de komst van een Trekpleister buiten het kernwinkelgebied zal leiden tot een duidelijk grotere kans op leegstand in de binnenstad.

•

Een winkel aan de Snekerstraat in Bolsward heeft mogelijk ook gevolgen voor overige ontwikkelingen in en buiten Bolsward. Vooral in de grotere kernen (Sneek en Bolsward) zal dit tot gevolg hebben, dat vergelijkbare ontwikkelingen lastiger zijn tegen te houden. Het zal om nog meer specifiek onderzoek vragen. Voor kleinere kernen zijn de gevolgen evenmin positief; hier tellen de specifieke karakteristieken van de kern zelf zwaar mee in de beoordeling. Ook de leefbaarheid speelt hier een aanzienlijke rol in de uiteindelijke beslissing. De onderbouwing is hier wellicht iets beter te maken.

Broekhuis Rijs Advisering

17