Bijlage 3 - Verslag opiniërende bijeenkomst 20 maart 2024

Besluitenlijst opiniërende bijeenkomst | Beheerplan Begraafplaatsen d.d. 20 maart 2024 Voorzitter Commissiegriffier

mevr. C. Bergstra-Veldhuis mevr. T. Nauta-Feenstra

Aanwezig PvdA CDA FNP VVD GBTL D66 NIEUW SOCIAAL PVV GROENLINKS ChristenUnie Forum voor Democratie Mooi SWF

dhr. P. Visser, dhr. J. Feenstra, dhr. M. Konst dhr. H.M. Ketelaar, dhr. K. Lever dhr. D.J.F. Blom, dhr. J. van Netten mevr. D.B. Kruit mevr. C. van der Hoek, mevr. P.B. Preij mevr. M. de Vries mevr. J.L. Engelmoer-Leeuwen, dhr. P. Greidanus dhr. C.H. Riezebos mevr. I. Koopmans-Douma mevr. G. Horjus-Vos dhr. H.J. Jellema

Afwezig

dhr. Th. de Vries (CDA), dhr. M. de Vries (PVV), dhr. T.A. Bouwhuis (FNP), dhr. J. Flikkema (PvdA), mevr. L. van der Wal (VVD), dhr. B. van der Werf (CDA), dhr. A.D. Doedel (CDA), dhr. R.J. van der Leij (FNP), dhr. S. de Witte (VVD), dhr. L.M. Adema (D66), dhr. E. Cnossen (GL), dhr. S.R.W. Bibo (FvD), dhr. P.J. Scholtanus (Mooi SWF)

Mede aanwezig

wethouder dhr. De Boer, mevr. Cornelisse, dhr. Visser, dhr. Van Oort, dhr. Jongstra, dhr. Westerhof

Opening De voorzitter opent de opiniërende bijeenkomst om 19.30 uur en heet iedereen welkom. Ter voorbereiding op deze bijeenkomst hebben de aanwezigen de memo en bijlagen kunnen lezen. Inleiding Wethouder De Boer gaat in zijn inleiding in op de uitdagingen en ontwikkelingen op het gebied van begraven en begraafplaatsen. Hij geeft een toelichting op de huidige stand van zaken, problemen en ontwikkelingen, zowel landelijk als lokaal. Er is bij dit onderwerp sprake van beheer en geld, maar bovenal ook sprake van emotie. Presentatie Na de inleiding geeft mevrouw Cornelisse een presentatie (bijlage 1) over alles wat er speelt en de verschillende scenario’s die voorliggen. Tijdens de avond is hierover van gedachten gewisseld. De heer Van Oort schetst vervolgens de ontwikkelingen rondom begraven en begraafplaatsen, vroeger en nu. Landelijk is een trend te zien dat meer mensen kiezen voor cremeren i.p.v. begraven (67% versus 33%). Ook hangt er een nieuwe techniek boven de markt: resomeren. Dit gaat de cijfers nog meer onder druk zetten. Het aantal begravingen zal dalen. Hierna geeft de heer Van Oort een toelichting op de kostendekkendheid. Bij SWF is dit rond de 70%. Dit is netjes te noemen, elders in den lande ligt het ook wel rond de 50% kostendekkendheid. Tekorten moeten vanuit de algemene reserve aangevuld worden, omdat er meestal geen voorziening is getroffen.

Dit in combinatie met dalende aantallen begravingen is een uitdaging. De grootste ontwikkeling die zichtbaar is: maatwerk, behoefte aan keuze, behoefte om nabestaanden te ‘ontzorgen’. Belangrijkste behoefte is ‘natuur(lijk) begraven’. Creëren van een locatie voor ‘natuur(lijk) begraven’ zou mooi zijn om bestaande begraafplaatsen te financieren. Extra inkomsten genereren zodat we huidige voorzieningen zoveel mogelijk in stand kunnen houden. Landelijk is een stijging van 40-50% aantal sterfgevallen te zien vanwege de vergrijzing. Als je mogelijkheden creëert die aansluiten bij de behoeften en wensen, dan is de mogelijkheid inkomsten te genereren. Vervolgens is ingezoomd op de verschillende problemen waar we tegen aan lopen, zoals te hoge grondwaterstand (ook in combinatie met schudden/ruimen), ruimtegebrek, capaciteit, keldergraven 1

en behoud waardevolle grafmonumenten en graven. De ontwikkelingen en problemen bieden mogelijkheden voor de toekomst. Mevrouw Cornelisse geeft een toelichting op voorbeelden van begraafplaatsen die tijdens een excursie zijn bezocht. Voorbeelden van innovatief en klantgericht handelen. Tot slot schetst mevrouw Cornelisse het scenariovoorstel: visie-waarde toevoegen. Aansluiten op de behoefte door de dienstverlening te verbreden. Voldoende en gezonde begraafplaatscapaciteit. En financieel gezonde begraafplaatsen waar bestaande waardes geborgd zijn. Een analogie hierbij is de ontwikkeling van bibliotheken. Van boeken lenen naar Centrum voor Taal en Educatie. Scenariovoorstel: - Komen tot 5 grote begraafplaatsen als gedenkparken (Bolsward, IJlst, Sneek, Koudum en Workum). - Verbreden dienstverlening. - Sluiting van rijen en delen van begraafplaatsen. - 70% Kostendekkend - Kwaliteitsniveau A houden Vervolgstap: concept beheerplan uitwerken. Planning: besluit toekomstscenario 9 april in college, eind april delen concept externe belanghebbenden, 18 juli vaststellen in raad. Vragen n.a.v. de presentatie: Wat gebeurt er met eventuele afstoot van kerkelijke begraafplaatsen? (dhr. Lever, CDA) Hier niet echt inzicht in. Wel speelt vergelijkbare problematiek. Veel begraafplaatsen werken met vrijwilligers en kijken naar de mogelijkheden voor aanwijzing tot monument vanwege subsidies.

Als men over gaat tot sluiting dan is ook daar de verantwoordelijkheid om in stand te houden. Is samenwerking geen must? Kerken en kerkrentmeesters meenemen in plannen om elkaar te helpen. Mist dit in de plannen. Elkaar helpen en ondersteunen. Mist Islamitisch begraven, hebben we daar ideeën over? Natuurbegraafplaats, moet dat persé? Ook grenzen stellen. (Dhr. Greidanus, Nieuw Sociaal) Islamitisch begraven is geen vraag naar richting de gemeente. In Leeuwarden is wel de optie voor Islamitisch begraven. Maar mocht die vraag komen, dan past dat in het concept van verbreding van dienstverlening. Met kerken is geen direct overleg gehad over dit onderwerp. In eerdere bijeenkomsten met kerken weleens besproken tegen welke problemen we aanlopen. Nog niet dusdanig dat we daar diep in zijn gegaan. Kostendekkendheid van 70%. Heeft dit gevolgen voor de financiële positie? Zien wij ergens een tekort opdoemen? Zit in concurrerende markt. Ook rekening houden met wet Markt en Overheid. Kunnen we als gemeente wel onder tarieven duiken? (dhr. Feenstra, PvdA) Kostentoerekening zit met name in onderhoudsuren vanuit Groen. Is eigenlijk onderdeel van groen. Is meer het eerlijk inzichtelijk maken van de kosten. Hele lijkbezorging is marktwerking, voor overheid wordt hetzelfde gezien. Een natuurbegraafplaats is meer dan kostendekkend te exploiteren.

Kostenwinning zou je kunnen gebruiken om kosten op de andere gemeentelijke begraafplaatsen te dekken. Je ziet dit ook bij andere gemeenten. Wel verstandig om een deel in de voorziening te plaatsen voor onderhoud op lange termijn. Onderhoud en kosten zijn minimaal. Is geen winst maken, maar wordt gekeken naar totaalplaatje. Natuurbegraven is dan onderdeel van het totaal van 13 begraafplaatsen. Het is een wettelijke verplichting dat begroting van Begraafplaatsen sluitend moet zijn. Baten en kosten moeten in verhouding zijn, en een voorziening worden getroffen. Zal accountant ook strenger op gaan zitten. Stel natuurbegraafplaats doen we niet, dus blijven op 70% zitten. Is er dan een probleem? (dhr. Feenstra, PvdA) 2

Veel gemeenten kampen hiermee, 100% is niet te halen. Begraafplaatsen waar waterpeil te hoog is. Is hier ook gesproken over draagvlak bovengronds? Voorzichtig gepeild. Maar er wordt nog wel redelijk conventioneel gedacht. Maar wellicht als laatste redmiddel. Is een dure investering die lastig terug te verdienen is. Stel gemeenschap wil dit wel, dan extra bedrag voor betalen. Opbouw leeftijdscategorie. Hoeveel behoefte is er überhaupt? Verschuiven naar crematie en resomeren. Wat is er nu echt nog nodig aan behoefte? Voor hoog water zijn best wel technische mogelijkheden te bedenken. Beeld van leeftijdsopbouw en wat er aan behoefte is komende 25 jaar. (dhr. Ketelaar, CDA). Verwachting stijging sterfgevallen. Lijkbezorging zal groeien, maar trend is afname begraven. In het Noorden wel meer traditioneel. In cijfers nog geen enorme daling begravingen. Is ook vrij grillig, maar geen directe enorme daling. Mentimeter Na de presentatie wordt aan de hand van de Mentimeter een aantal stellingen besproken. De uitkomsten van de Mentimeter zijn bijgevoegd bij dit verslag (bijlage 2) Opmerkingen bij de Mentimeter: • Moeilijk in te schatten waar we het precies over hebben en wat de gevolgen zijn (kostendekkend) • Kun je meer laten betalen voor A onderhoud (onderhoudsniveau)? • Goed communiceren waarom je het doet, maak er reclame voor (biodiversiteit) • Kijk goed naar totaalplaatje af.

Hoe komt het er uit te zien? Niet zo maar iets sluiten, maar ook niet iets creëren waar over 5 jaar weer geld bij moet (zelf natuurbegraafplaats exploiteren). Afsluiting Gesteld wordt dat de avond als erg leerzaam is ervaren. Enerzijds moet dit stuk dienstverlening zoveel mogelijk beschikbaar blijven, anderzijds moeten er ook keuzes worden gemaakt. De commissievoorzitter sluit rond de klok van 21.30 uur de avond af en bedankt een ieder voor de inbreng.

Vastgesteld op 7 mei 2024,

mevr. C. Bergstra-Veldhuis, voorzitter

dhr. S. Hobma, commissiegriffier

3

Gemeentelijke begraafplaatsen

Agenda 19.30 uur

Opening door commissievoorzitter mevrouw Bergstra-Veldhuis

19.35 uur 19.45 uur

Inleiding door portefeuillehouder Henk de Boer Presentatie toekomstscenario beheerplan begraafplaatsen Rebekka Cornelisse en Wim van Oort (extern)

20.30 uur

Vragen en opinie en bespreken met Mentimeter

21.15 uur

Conclusies reacties samenvatten

21.30 uur

Afsluiting door commissievoorzitter

Doel bijeenkomst • •

Proces tot nu toe • • • •

•

• • • • • • •

Stand van zaken Inventarisatie afgerond Participatie belanghebbenden Toekomstscenario ter kennisgeving eerst aangenomen bij college

Gemeentelijke begraafplaatsen • • •

• • • •

Grote begraafplaatsen • • • • •

Voormalige kerkelijke begraafplaatsen • • • • •

Satelliet begraafplaatsen

• • •

Joodse begraafplaatsen •

• • •

Ontwikkelingen Begraafplaatsen vroeger

Ontwikkelingen • • •

• • •

Ontwikkelingen • • •

•

Problematiek • • • • Grondwatermonitoring Molkwerum •Maaiveld 1,11m NAP •Gemiddeld hoogste grondwaterstand 0,6m NAP en 0,32 m NAP •GHG moet bij 1 diep 1,35m onder maaiveld zijn, dus –0,24m NAP

Problematiek

Problematiek • • • • • •

Problematiek

Begraven en afstand gem. begravingen

Problematiek • huidige toekomstige gem cap. beschikbare beschikbare gem. gem. verschil graven graven begravingen afstand jaarlijks totaal

-33,4

gem cap. verschil jaarlijks

gem. afstand

totaal

210

176,6

-33,4

Bolsward

44,4

31,2

-13,2

Hindeloopen

4,8

2

-2,8

IJlst

13

18,2

5,2

Koudum

20,6

4,4

-16,2

Molkwerum

3,6

1,2

-2,4

3,6

1,6

-2

Molkwerum

27

3

3,6

1,2

-2,4

Poppenwier

Stavoren

122

91

6,2

4,2

-2

Raerd

2

7,4

5,4

Skarl

1,6

0,4

-1,2

Sneek

75,8

74,8

-1

Stavoren

6,2

4,2

-2

Wommels

6,6

6,8

0,2

Workum

19,4

13,8

-5,6

Ypecolsga

8,4

10,6

2,2

Problematiek • • •

• • •

Geestmerloo Alkmaar

Bosdrift Hilversum

Duinrust Beverwijk

Scenariovoorstel Visie - waarde toevoegen • Aansluiten op behoefte – verbreden dienstverlening • Voldoende en gezonde begraafplaatscapaciteit • Financieel gezond • Bestaande waardes borgen

Scenariovoorstel Vijf grote begraafplaatsen als gedenkparken • Bolsward, IJlst, Koudum, Sneek en Workum. • Met behoudt van het historische karakter de begraafplaatsen transformeren tot gedenkparken. • Dienstaanbod verbreden met nieuwe verdienmodellen. • Meer samenwerken Behoudt gemeentelijke begraafplaatsen bij kerken met historie

• Raerd, Poppenwier, Skarl, Stavoren en Molkwerum. • Begraven in beperkte mate • Historisch waardevol Drie satellietbegraafplaatsen • Hindeloopen, Wommels en Ypecolsga. • Geringe mogelijkheden verbreden dienstverlening

Scenariovoorstel Verbreden dienstverlening • Meer faciliteiten, o.a. natuurlijk begraven • Klantgericht • Samenwerking • Promotie en activiteiten

Scenariovoorstel Begraafplaatscapaciteit • Sluiten Stavoren rijen A t/m E • Maximale afmetingen graven op delen Stavoren en Ypecolsga • Indeling samenvoegen graven Poppenwier en Raerd • Grondwaterstand sluiten delen IJlst, Bolsward en Molkwerum

Scenariovoorstel Financiën • 70% kostendekkend Beheer • Hoge kwaliteit – CROW A

Alternatieven en risico’s Dienstverlening

Advies Verbreden dienstverlening

Alternatief Behouden huidige dienstverlening

Capaciteit

Sluiten Stavoren rijen A t/m E

1. Sluiten gehele begraafplaats 2. Openen nieuwe begraafplaats Stavoren

1. Sluiten graven op delen Ypecolsga 2. Sluiten of afstoten Stavoren, Poppenwier, Raerd en Ypecolsga

Financiën

Maximale afmeting graven op delen Stavoren en Ypecolsga Indeling samenvoegen graven Poppenwier en Raerd Hoge grondwaterstand sluiten delen Bolsward, IJlst en Molkwerum 70% kostendekkend

Beheer

Hoge kwaliteit – CROW A

Risico’s Gemeente sluit niet aan bij de behoefte. Gemis extra inkomsten. 1. Geen draagvlak 2. Wel draagvlak, kan financieel niet uit.

Er is geen draagvlak om begraafplaatsen over te nemen. Lokaal begraven verdwijnt, dit heeft ook geen draagvlak.

Molkwerum eerst onderzoek alternatief Draagvlak bij belanghebbenden, gemeente ziet geen mogelijkheid 1. 100% kostendekkend door hogere tarieven 2. Toerekening wijzigen Gemiddelde kwaliteit – CROW B

Verwachting kostendekkend niet behaald, op langere termijn zelfs achteruitgang. Kosten blijven Veel klachten onderhoud, ook gevolg afname aantal lijkbezorgingen.

Doel beheerplan Een duidelijke visie op het gebruik en beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen. Het verlenen van een passende dienstverlening nu en in de toekomst. We kijken hierbij naar een optimaal balans tussen prestaties, kosten en risico’s.

Planning • • • •

Vragen mentimeter