Bijlage 3 - Veelgestelde vragen (FAQ) raadsvoorstel oprichting energiebedrijf

Veel gestelde vragen (FAQ) raadvoorstel oprichting Energiebedrijf Waarom een gemeentelijk energiebedrijf? Een gemeentelijk energiebedrijf biedt veel voordelen boven private bedrijven of alleenstaande coöperaties voor de warmtelevering in Súdwest-Fryslân. We willen een organisatie opzetten die zowel de kennis als de kracht heeft om warmte-oplossingen voor onze inwoners te realiseren. Een gemeentelijk energiebedrijf maakt dit mogelijk en helpt ons om duidelijk samen te werken met andere partijen. De reden voor een energiebedrijf is dat we hierdoor onze eigen opgewekte energie ook kunnen gebruiken voor ons warmtenet dit verhoogt de betaalbaarheid en duurzaamheid. Met een gemeentelijk energiebedrijf houden we de focus op lokale belangen. Het zorgt ervoor dat eventuele winsten in de gemeente blijven en stelt ons in staat om betaalbare, duurzame en eerlijke warmte-oplossingen te bieden die passen bij onze eigen doelen. Dit bedrijf geeft de gemeente bovendien meer controle over de uitvoering van warmteprojecten en zorgt dat ze aansluiten bij onze lange termijnplannen. Daarnaast biedt het bedrijf de mogelijkheid om samen te werken met de lokale gemeenschap, andere overheden en marktpartijen. Het maakt het eenvoudiger voor bewoners om betrokken te zijn en inspraak te hebben, en helpt lokale initiatieven sneller van de grond te krijgen.

In plaats van de gemeente als beleidsmaker te zien, kunnen inwoners het energiebedrijf als een directe gesprekspartner benaderen die dezelfde doelen nastreeft. Waarom nu een gemeentelijk energiebedrijf? Er zijn goede redenen waarom wij als gemeente Súdwest-Fryslân al eerder starten met het oprichten van een eigen energiebedrijf, zonder te wachten op de nieuwe Wet collectieve Warmte (WcW). Door nu al de regie in eigen handen te nemen, kunnen wij sneller stappen zetten richting een duurzame toekomst en onze doelen voor een groenere en schonere gemeente realiseren. Het stelt ons in staat om de CO₂-uitstoot eerder te verlagen en sneller bij te dragen aan de klimaatdoelen, waardoor wij een belangrijkere rol kunnen spelen in de energietransitie van Fryslân. Daarnaast biedt vroeg starten ons de mogelijkheid om waardevolle ervaring op te doen in het beheren van onze eigen warmtevoorziening. De inzichten die we hierbij opdoen, stellen ons in staat om goed voorbereid te zijn wanneer de nieuwe wet van kracht wordt. Sterker nog, deze ervaring stelt ons in staat om een actieve bijdrage te leveren aan de verdere ontwikkeling van de wet, met name op het gebied van oplossingen die goed passen bij het landelijke gebied. De wet vereist immers een publieksmeerderheidsbelang in warmtebedrijven. Door nu al ervaring op te bouwen, kunnen wij deze rol straks met vertrouwen en controle vervullen.

Tot slot biedt het vroegtijdig starten de mogelijkheid om partners, specifieke ontwikkel subsidies en investeerders aan te trekken, wat onze positie versterkt wanneer de wet daadwerkelijk in werking treedt. Door zelf de regie te nemen, geven we duidelijk aan dat onze gemeente klaar is voor de toekomst en vol vertrouwen kan bijdragen aan de verduurzaming van de regio. Waarom warmtenetten? Warmtenetten zijn maatschappelijk gezien de goedkoopste optie om bepaalde wijken van het aardgas af te halen. Daarnaast spelen ze een belangrijke rol in het benutten van duurzame bronnen die anders voor een groot ongebruikt zouden blijven, zoals restwarmte, geothermie en aquathermie. Bovendien beperken ze de noodzaak om het elektriciteitsnet in de betreffende wijken te verzwaren. Door in te zetten op warmtenetten, waar maatschappelijk wenselijk, kunnen we onze inwoners en bedrijven een goedkopere optie bieden. Dit ontlast ook het elektriciteitsnet, waardoor er meer ruimte ontstaat voor nieuwe woningen, bedrijven en andere sociale voorzieningen. Dit betekent ook dat we niet hoeven te kiezen tussen uitzicht, en het bouwen van windmolens en zonneparken on landbouwgrond Alternatieve opties, zoals individuele warmtepompen, verbruiken veel meer elektriciteit. Dit betekent nieuwe investeringen in hernieuwbare energie, het verzwaren van het elektriciteitsnet en mogelijk langere wachttijden

voor aansluitingen. Dit heeft gevolgen voor andere sectoren, zoals het niet kunnen aansluiten van nieuwbouwwijken, uitbreidende bestaande bedrijven en nieuwe bedrijven. Warmtenetten zijn een sleutelpunt voor het vrijmaken van elektriciteit voor de toekomst en het in balans brengen van het energiesysteem. Ze kunnen bijdragen aan het verlichten van congestie op het elektriciteitsnet, het verbeteren van de leveringszekerheid van zowel stroom als warmte, en het bieden van een kostprijs gebaseerd tarief en stabiele warmteprijs aan onze inwoners, terwijl ze tevens onze transitie naar een duurzaam energiesysteem ondersteunen. Wat zijn de verwachte kosten en risico's voor de gemeente? Voor de eerste fase is een bedrag van €250.000 nodig, dat wordt gefinancierd door subsidies (CDOKE) van het Rijk, de kosten voor de gemeente blijven hierdoor beperkt. Deze kosten zijn bedoeld voor de opstart, zoals het oprichten van de structuur en het regelen van basiszaken. Hierin is €100.000 bedoeld voor de inhuur van expertisen en €150.000 voor de inzet van intern personeel. De risico’s voor de gemeente in deze fase zijn laag, aangezien verdere investeringen per project pas na goedkeuring van de gemeenteraad plaatsvinden. In latere fases, als er daadwerkelijke projecten van start gaan, zal per project worden gekeken naar kosten en risico’s.

Hoe wordt de lokale zeggenschap van inwoners geborgd? De gemeente heeft via het energiebedrijf volledige controle als aandeelhouder. Inwoners worden actief betrokken bij de besluitvorming en de ontwikkeling van projecten, zodat zij invloed kunnen uitoefenen op de ontwikkeling van het warmtenet en de warmtebronnen in hun omgeving. Waarom is gekozen voor een BV-structuur, en welke alternatieven zijn overwogen? We hebben gekozen voor een BV-structuur omdat dit ons de flexibiliteit geeft om samen te werken met commerciële partners aan duurzame warmteprojecten. Een BV (Besloten Vennootschap) maakt het mogelijk om voor verschillende onderdelen van het energiebedrijf aparte BV's op te richten. Hierdoor kunnen we risico’s spreiden en specifieke keuzes maken per project. Zo kunnen we bijvoorbeeld een joint venture aangaan voor bepaalde warmtebronnen, wat betekent dat we samen met een partner investeren en verantwoordelijkheden delen. Hoe waarborgt het energiebedrijf een betaalbare warmterekening voor alle inwoners? Het energiebedrijf werkt met een kostprijs-plusmodel. Dit houdt in dat de tarieven voor warmte gebaseerd zijn op de werkelijke kosten, met daarbovenop een beperkt rendement voor onvoorziene kosten en nieuwe investeringen.

Het geïnvesteerde geld blijft hierdoor in de samenleving en komt ten goede aan iedereen die is aangesloten, in plaats van naar aandeelhouders van een privaat bedrijf te gaan. Wanneer de levering van warmte wordt overgelaten aan private partijen, bestaat het risico dat zij alleen investeren als zij voldoende commercieel potentieel zien. In het beste geval resulteert dit in een duurder warmtenet; in het slechtste geval komt er mogelijk helemaal geen warmtenet. In dat geval zouden inwoners zijn aangewezen op duurdere individuele oplossingen, zoals warmtepompen. Wat zijn de verwachtingen rond samenwerking met commerciële partijen, en hoe voorkomt de gemeente monopolie posities? De gemeente wil samenwerken met commerciële partijen, maar behoudt controle door eigendom van de warmte-infrastructuur, warmtebronnen en levering. Dit voorkomt dat commerciële bedrijven een monopolie positie krijgen en zorgt ervoor dat de gemeente haar duurzaamheidsdoelen kan realiseren ook in kleinere kernen. Het energiebedrijf zal op een integrale wijze warmte leveren aan onze inwoners. Dit betekent dat wij als gemeente in de warmtekavels waar wij actief zijn een monopolie zullen hebben. Dit hoeft helemaal geen probleem te vormen, maar kan zelfs bevorderlijk zijn.

Net zoals ons drinkwaterbedrijf Vitens fungeert als monopolist en er puur op gericht is om onze inwoners drinkwater van de hoogst mogelijke kwaliteit te leveren,

zonder winstoogmerk en op basis van kostprijsberekening. Op dezelfde manier kunnen we deze fundamentele voorziening voor onze inwoners aanbieden. Het is belangrijk om te vermelden dat er aanzienlijke constructiewerkzaamheden nodig zullen zijn, die worden uitgevoerd door lokale technici en bouwbedrijven, maar ook op het gebied van advisering en ontwerp betrekken we de markt. Wij denken dat dit juist veel economische bedrijvigheid zal stimuleren in SúdwestFryslân. Deze kennis en expertise zullen niet alleen van grote waarde zijn voor onze eigen gemeente, maar ook wanneer onze buren dezelfde stappen zetten. Zo kunnen we een kenniscentrum voor Friesland worden en beschikken over bedrijven die deze plannen kunnen verwezenlijken, zowel binnen onze gemeente als in de hele provincie. Hoe wordt de financiering van de warmtenetten per project georganiseerd? Voor elk project stellen we een specifiek ontwikkelbudget vast, een zogenoemde businesscase. Deze businesscase moet door de gemeenteraad worden goedgekeurd voordat we met de uitvoering kunnen beginnen. Dit zorgt voor transparantie en controle over de gemeentelijke financiën. Daarnaast werken we samen met partners zoals de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG), het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) en de Waterschapsbank om een standaard financieringsmodel voor warmtenetwerken en een nationaal garantiefonds te ontwikkelen.

Zo streven we ernaar de financiële impact voor gemeenten te minimaliseren en een model te creëren waarin risico’s en publieke verantwoording goed zijn geborgd. Wat zijn de specifieke voordelen van een gemeentelijk energiebedrijf in vergelijking met commerciële modellen? Een gemeentelijk energiebedrijf zorgt ervoor dat de gemeente volledige controle heeft over de warmtevoorziening, waardoor zij beter kan sturen op duurzaamheid en betaalbaarheid. Dit is cruciaal, want commerciële partijen werken met een winstoogmerk en handelen niet primair in het belang van onze gemeenschap. Dit kan ertoe leiden dat enkele wijken op een warmtenet worden aangesloten, terwijl andere wijken en dorpen niet worden meegenomen. In de praktijk wordt er dan geen integraal plan ontwikkeld om iedereen een warmtenet te bieden, maar worden alleen die gebieden bediend waar veel winst te behalen valt. Bovendien vereist de Wet collectieve warmtevoorziening (WcW) dat ten minste 50% van de warmtebedrijven in publieke handen blijft. Dit betekent dat, ongeacht onze keuzes nu, er een wettelijke verplichting is om hierin een publieke rol te spelen. Hoe wordt de raad betrokken bij besluitvorming in de verschillende projectfases? De gemeenteraad wordt op de hoogte gehouden via strategische documenten en plannen.

Voor elk project moet de raad goedkeuring geven voordat nieuwe stappen worden gezet, en zij kan feedback geven over de voortgang en richting van het project. Dit betekent dat de raad altijd het laatste woord heeft over projectbesluiten. De BV zal dus niet zelfstandig opereren zonder betrokkenheid van de gemeente en blijft goed controleerbaar. Wat zijn de gevolgen als het gemeentelijke energiebedrijf niet levensvatbaar blijkt? Het voorstel legt de basis voor het energiebedrijf. Pas als een businesscase voor een project bewezen levensvatbaar is, worden er verdere verplichtingen aangegaan en geeft de gemeenteraad haar goedkeuring. Dit zorgt ervoor dat de gemeente haar risico’s beperkt en geen onomkeerbare stappen zet als het project uiteindelijk niet rendabel blijkt te zijn.

Uitgangspunten voor het gemeentelijk energiebedrijf? Het gemeentelijk energiebedrijf van Súdwest-Fryslân is opgezet met als uitgangspunten om lokale betrokkenheid te stimuleren, duurzaamheid te bevorderen en betaalbare warmte te bieden. Inwoners krijgen de mogelijkheid om actief deel te nemen aan de projecten en inspraak te hebben, zodat de ontwikkeling van duurzame energie goed aansluit op de behoeften van de gemeenschap. Het energiebedrijf richt zich op het ontwikkelen van schone energiebronnen en het creëren van aardgasvrije wijken, waarbij de gemeente zelf de regie houdt. Dit zorgt ervoor dat de projecten nauw aansluiten bij het lokale beleid en passen binnen de Mienskip, de hechte gemeenschap die zo kenmerkend is voor onze gemeente. Daarnaast wordt er gestreefd naar zo laag mogelijke en stabiele tarieven, zodat duurzame warmte voor iedereen betaalbaar blijft. We beschermen onze inwoners zo ook tegen onverwachte prijsschommelingen zoals toen Rusland Oekraïne binnenviel. Tot slot wordt een flexibele ‘leren door doen’ aanpak gehanteerd, waarbij het energiebedrijf voortdurend kan inspelen op nieuwe ontwikkelingen en verbeteringen kan doorvoeren om zo effectief mogelijk bij te dragen aan de energietransitie in onze gemeente. Waarom past dit bij de Mienskip? Een gemeentelijk energiebedrijf sluit goed aan bij de Mienskip.

Door op deze manier warmte aan te bieden aan onze inwoners, zorgen we ervoor dat niemand wordt achtergelaten. Voor en door elkaar. We investeren in onze toekomst als zelfvoorzienende gemeente, waarin we op slimme wijze onze eigen warmte creëren of onttrekken van onze lokale bedrijven. Geen gas meer uit het buitenland. Dit zorgt voor lokaal eigenaarschap en controle, waarbij we altijd onze eigen principes voorop kunnen stellen. Het opzetten en beheren van ons energiebedrijf biedt veel kansen voor werkgelegenheid en stimuleert onze lokale economie. Technici, bouwbedrijven en installateurs worden actief betrokken. Zo zorgen we voor een betaalbare en toegankelijke warmtevoorziening voor onze inwoners en behalen we tegelijkertijd onze klimaatdoelen Wat zijn de risico’s als we geen gemeentelijk energiebedrijf oprichten? In het niet tijdig oprichten van een gemeentelijk energiebedrijf dat kan fungeren als een publiek warmtebedrijf schuilen aanzienlijke risico's. Dit zou betekenen dat inwoners aangewezen zijn op individuele oplossingen, waarbij de kosten aanzienlijk hoger kunnen uitvallen. Deze hoge investeringen raken vooral mensen met een kleinere portemonnee, waardoor de lasten en baten van de energietransitie niet eerlijk worden verdeeld.

Warmtepompen vragen bovendien veel van ons elektriciteitsnet, wat betekent dat er moeilijke keuzes moeten worden gemaakt over wie kan worden aangesloten. Wie mag wel aangesloten worden en wie moet wachten? Dit belemmert de bestaanszekerheid van onze gemeenschap en zet onze economische groei onder druk. Daarnaast ontstaat er een groeiende uitdaging door het gebruik van warmtepompen in beschermde stad- en dorpsgezichten, waar de esthetiek en het behoud van historische waarden in het geding komen. Ook de overlast van het aantal decibellen die deze systemen kunnen produceren, vormt een extra probleem voor de leefbaarheid in bepaalde gebieden. Daarnaast komen onze doelen binnen het coalitieakkoord in gevaar. De groeiende elektriciteitsvraag zal leiden tot een grotere behoefte aan windmolens en zonneparken, mogelijk zelfs op waardevolle landbouwgrond. Bovendien blijven duurzame warmtebronnen zoals restwarmte van de industrie, geothermie en aquathermie dan onbenut of we blijven energie inkopen vanuit het buitenland en verdwijnt er onnodig geld uit onze gemeenschap.