Bijlage 3 - Publieksversie aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen ‘Fan doarp oant stêd – in thús foar elkenien’ (versie 25 november 2025)

2jf

ri»

Jõť . jļ

wà ļ K. ^ -A 1* J -

*v

' '

įjļ

'9'^' '

-įŗļ Şvļ

w :

-, «r tB řSĒiií

iŕř,W^ .

TP* w

Fan doarp oant stêd In thus foar elkenien Publieksversie aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen Gemeente

Versie 25 november 2025

Súdwest-Frys\àn

3

Voorwoord

Súdwest-Fryslân groeit. Van dorp tot stad, van terpdorp tot historische binnenstad: overal voelen mensen zich thuis. Dat willen we graag zo houden én versterken. Want een goed thuis is meer dan een dak boven je hoofd - het gaat om leefbare buurten, sterke dorpen, ruimte om te groeien en samen een mienskip bouwen. De druk op de woningmarkt voelen we allemaal. Starters die geen plek vinden, ouderen die langer zelfstandig willen wonen, gezinnen die willen doorstromen. Daarom kiezen wij als gemeente voor regie, samenwerking en versnelling. We durven vooruit te kijken, we grijpen kansen en we nemen verantwoordelijkheid om te zorgen voor voldoende en betaalbare woningen voor iedereen.

samenwerking: met inwoners, dorpsbelangen, huurdersorganisaties, corporaties, zorgpartijen en ontwikkelaars. Samen maken we plannen die werken, samen zorgen we voor doorstroming, samen bouwen we aan vitale gemeenschappen. Wij zien de toekomst met vertrouwen tegemoet. Met lef, met creativiteit en met oog voor de mienskip zetten we stappen vooruit. Van dorp tot stad: in Súdwest-Fryslân bouwen we aan een thuis voor iedereen. Namens het college van burgemeester en wethouders,

Michel Rietman Wethouder Wonen

Deze aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen geeft richting. Niet alleen tot 2030, maar ook daarna. We geven kleinere dorpen de ruimte om organisch te groeien, we versterken onze grotere en middelgrote kernen en we bouwen grootschalig in Sneek, Bolsward en Workum. We benutten vrijkomend vastgoed, we stimuleren herbestemming en verduurzaming, en we investeren in woonvormen die passen bij elke levensfase. Daarbij staat betaalbaarheid centraal want iedereen moet mee kunnen doen. Dat doen we niet alleen. Onze kracht ligt in

Versie 25 november 2025

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

Inhoudsopgave

Inleiding

6

1. Bouwen met elkaar aan aantrekkelijke woonmilieus

8

1.1 Inleiding

8

1.2 Toevoegen van woningen in alle zes deelgebieden en naar behoefte verdeeld per kern

8

1.3 Plannen met toekomst, voor Súdwesters van nu en morgen

10

1.4 Samen werken aan versnelling

10

2. Inclusief wonen en samenleven

Versie 25 november 2025

4

11

2.1 Inleiding

11

2.2 Samenwerking tussen verschillende partijen noodzakelijk

11

2.3 Bewustwording stimuleren

11

2.4 Negen sterke uitvalsbases voor welzijn-wonen-zorg

11

2.5 Meer tussenvormen tussen zelfstandig wonen en verpleeghuis

11

2.6 Samen sterker: versterking van de sociale verbinding

12

2.7 Passende huisvesting voor aandachtsgroepen

12

5

3. Voor iedereen een betaalbare woning 3.1 Inleiding

13

3.2 We sturen op betaalbaarheid in plannen voor wonen

13

3.3 Meer betaalbare huurwoningen

13

3.4 Meer koopwoningen in het betaalbare segment

14

3.5 Ook woningen toevoegen in de bestaande voorraad

15

3.6 Bevorderen van doorstroming

15

4. Kwaliteit behouden en verbeteren van bestaande wijken en kernen

Versie 25 november 2025

13

16

4.1 Inleiding

16

4.2 Stap voor stap verduurzamen

16

4.3 Meer oog voor klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezond gedrag en circulariteit

16

4.4 Levensloopbestendige wijken en buurten

17

4.5 Funderingsproblemen op de agenda

17

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

Inleiding

Súdwest-Fryslân is de grootste gemeente van Nederland met 89 kernen: dorpen, steden en buurtschappen en Sneek en Bolsward als stedelijke zone. Onze inwoners wonen in uiteenlopende woonmilieus: van historische binnensteden en waterrijke nieuwbouw, van voorzieningenkernen tot terpdorpen in ons landelijk buitengebied. Binnen dit netwerk bloeit onze mienskip, van jong tot oud. Goed, passend en betaalbaar wonen vormt daarbij een cruciale schakel. Deze visie is een actualisatie van de Omgevingsvisie op het thema Wonen. In deze visie op wonen staat op hoofdlijnen dat er ook in de toekomst voldoende woningen en aantrekkelijke woonmilieus moeten zijn, waarbij er voor iedereen een passende plek is, dat betaalbaar wonen mogelijk is in Súdwest-Fryslân, dat bestaande wijken en buurten behouden en verbeterd worden. Dit vanuit het besef dat goed wonen om méér gaat dan alleen stenen. Deze visie is ook de basis voor het Volkshuisvestingsprogramma Súdwest-Fryslân waarin uitgewerkt wordt hoe we onze doelen willen bereiken. Van dorp tot stad, een thuis voor iedereen in de mienskip In veel dorpen en wijken kennen bewoners elkaar, ze zetten zich in voor verenigingen en dorpshuizen en nemen vaak zelf initiatief voor projecten ter versterking van de leefomgeving. De grotere kernen bieden diverse woonmilieus, economische ontwikkelingen en regionale (zorg) voorzieningen.

Súdwest-Fryslân is qua wonen veelzijdig en dat willen we graag zo houden: van dorp tot stad, een thuis zijn voor iedereen. Woonvisie 2017-2022 Ten opzichte van de Woonvisie 2017-2022 is er een boel veranderd. De gemeenteraad maakte zich toen zorgen over de trek van platteland naar stad en de terugtrekkende beweging van woningcorporaties uit de kleine kernen. Dat vroeg om extra inspanningen om het fijn wonen en de leefbaarheid ook in de kleine kernen op peil te houden. Daarbij werd

Versie 25 november 2025

6

rekening gehouden met de ontwikkelingen op de lange termijn, zoals de toen verwachte daling van het aantal huishoudens rond 2030 in onze gemeente en daarmee een afnemende woningbehoefte. Veranderende woningmarkt en groei Anno 2025 is de druk op de woningmarkt toegenomen. Er is sprake van een omslag wat betreft de woningbehoefte: waar er eerder sprake was van een gestage ontwikkeling, is er nu sprake van groei van de woningbehoefte. In absolute zin is er in Súdwest-Fryslân geen woningnood. Maar er is wel krapte, zeker in delen van de woningmarkt: vooral voor starters en ouderen. Het woningtekort is toegenomen en door de stijgende woningprijzen en tegelijkertijd hogere rente en bouwkosten is de behoefte aan juist betaalbare woningen groter geworden. Kortom: de opgaven voor de woningmarkt zijn omvangrijk, complex en uitdagend. Dit vraagt van de gemeente ook de komende jaren een sturende rol in de woningbouw. Huidige woonbeleid De gemeente heeft de afgelopen jaren vanuit de ambitie om voldoende aanbod van betaalbare huizen te hebben, stevig ingezet op de realisatie van woningen. Dit blijven we de komende jaren ook doen. Als gemeente gaan we (nog meer) regie op de woningmarkt pakken. Dat doen we zeker als het gaat over betaalbaarheid.

In verschillende beleids- en ambitiedocumenten is sinds 2017 richting gegeven aan de aanpak van de urgente opgaven voor wonen: ‘Strategie woningbouw 2020-2030’, ‘Ambitiedocument wonen SWF 2019’ en het ‘Actieplan SWF bouwt 2023-2024’. De gemeente heeft inmiddels een groot aantal locaties in ontwikkeling genomen en medewerking verleend aan veel plannen van ontwikkelende partijen. Daarnaast is het Omgevingsprogramma Wonen Ä Zorg 2023 - 2050 ‘Meer en langer thuis’ vastgesteld. Dit programma geeft richting en invulling aan de opgaven van wonen en zorg in onze gemeente.

7

Visie op wonen en volkshuisvestingsprogramma Om de ingezette lijn voort te zetten en daarbij in te spelen op de actuele en ook toekomstige ontwikkelingen is het noodzakelijk om nieuw woonbeleid te ontwikkelen. Dat begint met deze visie op wonen en vervolgens zal in 2026 een volkshuisvestingsprogramma volgen. Deze visie op wonen wordt onderdeel van de Omgevingsvisie (raadsbevoegdheid). Hierin staan de ambities en doelen op het thema wonen, het wat en waarom. In de huidige Omgevingsvisie van SúdwestFryslân (2021) is het thema wonen beperkt beschreven en gedateerd. Hierin is nog sprake van een gestage woningbouwontwikkeling met een verwachte krimp na 2030. Daarom is het nodig om de Omgevingsvisie op het onderdeel wonen aan te passen. De nu voorliggende actuele visie op wonen is een richtinggevend kader voor het volkshuisvestingsprogramma. Het volkshuisvestingsprogramma volgt in 2026 en is een programmadeel (collegebevoegdheid) dat vooral ingaat op de hoe-vraag. Hierin zal staan hoe die volkshuisvestelijke doelen bereikt worden, hoe de gemeente de gewenste woningbouwplannen gaat realiseren en gaat sturen op doelgroepen en betaalbaarheid. Het programma zal voldoen aan de wettelijke eisen die vanuit de verwachte Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting gesteld worden aan het Volkshuisvestingsprogramma voor gemeenten.

Bij het opstellen van het visie- en het programmadeel wordt aangesloten bij de landelijke en provinciale omgevingsvisies en volkshuisvestingsprogramma’s, voor zover die al bekend zijn. Focus op woningbouw tot en met 2030 én daarna Woningbouwinitiatieven kosten meerdere jaren aan voorbereiding en uitwerking. Daarom is het nodig om in deze visie op wonen niet alleen de focus te hebben op de woningbouw tot en met 2030, maar ook vooruit te kijken en na te denken over kansen en ambities voor de langere termijn, zoals de verstedelijkingsstrategie van het Fries Stedelijk Netwerk. De focus van de visie op wonen ligt op de woningbouw tot en

Versie 25 november 2025

met 2030, omdat dit de periode is waarover afspraken in de Regionale Woondeal zijn gemaakt. Maar zéker dus ook op de periode na 2030. Over het proces: vele partijen hielpen mee bij het maken van deze visie Bij het maken van deze visie op wonen zijn een heleboel partijen betrokken geweest, zowel professionele partijen als vrijwillige organisaties, die in de mienskip staan. Dit is nodig omdat wonen mensen dagelijks raakt, lokaal gedragen moet worden en in samenwerking tot stand komt. De vrijwillige organisaties brengen ervaringen, ideeën, wensen en eigenaarschap in; professionele partijen brengen uitvoeringskracht, vakkennis en strategisch inzicht. Alleen samen maken we een visie die past bij de veelzijdigheid van Súdwest-Fryslân en die ook echt werkt in de praktijk. Planning en vervolgproces Na de inzagetermijn worden de inspraakreacties verzameld, beoordeeld en verwerkt in een Nota van Zienswijzen. Dit resulteert in een voorstel aan de gemeenteraad over de vaststelling van de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen. Volgens de planning zal de raad dit in januari 2026 vaststellen. Daarna zal een Volkshuisvestingsprogramma opgesteld worden met een concrete uitwerking.

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

1. Bouwen met elkaar aan aantrekkelijke woonmilieus

1.1 Inleiding Voor inwoners van nu en in de toekomst, is een woonsituatie nodig die past bij hun situatie en behoefte. Súdwest-Fryslân groeit en er zijn dus méér woningen nodig. Ook de behoeften veranderen: er zijn woningen nodig voor andere levensfases en voor kleinere huishoudens, in huur en koop, in allerlei prijsklassen. En wonen gaat over meer dan het huis (de stenen) alleen: de woonplaats, buurt of wijk, het soort woonomgeving, kortom de mienskip waarin de woningen staan, spelen ook een rol.

8

Volkshuisvestingsprogramma te stellen voor de verschillende deelgebieden en soorten woonomgevingen naar nieuwe inzichten als het gaat om de gewenste aantallen, soorten woningen, prijsklassen, woonmilieus per soort kern en deelgebied.

Bij plannen vragen we initiatiefnemers om onderbouwing van de behoefte en de passendheid van de combinatie doelgroepproduct-plek. Hiermee kan een mix van woonmilieus gecreëerd worden.

Sūdwctt-FrysMn

.

.

,,

U

**l*»1 |N«oritoo«ľ*—’ RfÄfco 1 (Noordwest)

1.2 Toevoegen van woningen in alle zes deelgebieden en naar behoefte verdeeld per kern De gemeente wil ruimte geven aan ‘wonen waar je hart ligt’, voor zover dat mogelijk en passend is. Dat vraagt om keuzemogelijkheden in alle deelgebieden van onze gemeente. Als het gaat om het toevoegen van woningen, werken we aan voldoende plannen in de zes deelgebieden (Sneek, Bolsward, noordoost, noordwest, zuidoost, zuidwest). Deze deelgebieden vormen woningmarkten op zichzelf, omdat de meeste verhuizingen binnen deze deelwoningmarkten plaatsvinden.

IIMrt

waai»*** ^

Ro«*»rC«aaorTi

Tcf»ot

ŕ,

\ \

«I^ÒuOľ" tbMfmc-Omttrà \ Kk

^

HĒtįiKåm

Reţjef (Befcwjid) luMV

’

TpfMtad

r rt*30trrpV*ŕ\'Jxrv

s*r.ć1n

'6e*u

\

-vīf.irr

roHfť*

^

. Mc^»c

0«***tw«*

Recto 4 |Zixkx»t|

Sľtlfl'tWt (nhiMtiyr

Kcc o I (íuilKvnt]

,MĆ*#OİIrO

Een verdere onderverdeling is nodig in soorten woonomgevingen, zoals stedelijk gebied, grotere kernen, middelgrote en kleinere kernen. Daarnaast hebben we ook oog voor kansen in het landelijk gebied. Prognoses en onderzoeken helpen ons om actuele concrete doelen in het

Versie 25 november 2025

*»

ftflri

Indeling deelgebieden woningmarkt Súdwest-Fryslân

9

1.2.1 Stedelijk gebied: aantrekkingskracht benutten voor de hele regio Onder het stedelijk gebied vallen Sneek en Bolsward, met hun variatie aan woonmilieus, van stadscentrum tot stadswijken en recente uitbreidingen. Sneek maakt deel uit van het Fries Stedelijk Netwerk dat betekenis heeft voor inwoners van de hele provincie, in wonen, economie, voorzieningen, cultuur, mobiliteit. Hier gaat de aandacht in het bijzonder uit naar de aantrekkingskracht als stad, voor Snekers en voor mensen van buiten. Transformeren en inbreiden (bouwen binnen de bebouwde omgeving) doen we op een ontspannen stedelijke manier, passend bij de aard van ons gebied maar met een bovenregionale ambitie binnen het Fries Stedelijk Netwerk. Uitbreiding is mogelijk als binnen de bestaande leefomgeving geen ruimte is voor voldoende woningen of specifieke woonvormen en woonmilieus. Als gemeente zien we demografische prognoses in stedelijk gebied vooral als een scenario, waarnaast visie en ambitie ook kan leiden tot andere scenario’s. Een lopend voorbeeld is de verstedelijkingsstrategie van het Fries Stedelijk Netwerk, gericht op o.a. benutten van kansen voor economische ontwikkeling, verbetering infrastructuur en het binden en aantrekken van inwoners. Ook de mogelijke komst van

Versie 25 november 2025

de Lelylijn, met een snelle verbinding van Sneek op één of meer halteplaatsen, kan een ander scenario brengen. Omdat in Sneek en Bolsward de grootste woonbehoefte ligt, programmeren we hier het grootste deel van de groei van de woningvoorraad. 1.2.2 Grotere kernen: een goede mix aan concrete plannen, woningen en woonmilieus De grotere kernen (met meer dan 1500 inwoners) in onze gemeente vervullen een cruciale functie voor de omliggende kleine kernen en het landelijk gebied. Dit zijn, behalve Sneek en Bolsward, Heeg, Ijlst, Koudum, Makkum, Witmarsum, Wommels en Workum. Scharnegoutum heeft ook meer dan 1500 inwoners, maar fungeert vanwege de nabijheid van Sneek niet als regionale kern. In elke grotere kern stuurt de gemeente op voldoende concrete plannen en op een goede mix aan woonvormen en woonmilieus. In elk geval voor de lokale behoefte, maar een iets groter programma vergroot de keuzevrijheid en maakt ook instroom van buiten mogelijk. Zorgwoningen en geclusterde woonvormen voor ouderen en mensen met een zorgvraag concentreren we in de negen grotere kernen, omdat daar een goed (zorg)voorzieningenaanbod aanwezig is, waarop kan worden

aangesloten. Elke kern is uniek en bij beoordeling van concrete plannen nemen we het eigen profiel van de kern als fundament, om het verder te versterken. 1.2.3 Middelgrote kernen: vooral inbreiding, eventueel ook uitbreiding De middelgrote kernen (500 tot 1500 inwoners) vormen aantrekkelijke woonmilieus in de gemeente. De gemeente telt 18 middelgrote kernen. Hier willen we toevoeging van woningen mogelijk maken door herbestemming, inbreiding en eventueel door uitbreiding. We kijken in eerste instantie naar de mogelijkheden voor transformatie van beeldbepalende gebouwen of naar inbreidingslocaties. Uitbreiden is mogelijk voor woningen met een maatschappelijke meerwaarde én als hiervoor geen mogelijkheden zijn binnen de bestaande bebouwing. 1.2.4 Kleine kernen: naar aard een schaal In ruim 60 kleine kernen (tot 500 inwoners) staat tegenover het gebrek aan voorzieningen andere kwaliteiten, zoals rust en ruimte en een sterke mienskip. Woningbouw is wenselijk, naar aard en schaal van het dorp, als een organische ontwikkeling gericht op de lokale woonvraag. Dit kan per kern sterk verschillen. Speciale aandacht gaat uit naar het beschikbaar komen van woningen voor jonge mensen die graag in

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

het dorp willen blijven wonen, omdat het behoud van jongeren van grote waarde is voor het verenigingsleven en de vitaliteit van de lokale gemeenschap. 1.2.5 Landelijk gebied: kansen benutten De ontwikkelingen in het landelijke gebied hebben tot gevolg dat agrarische bedrijven stoppen met hun bedrijfsvoering. De gemeente SúdwestFryslân wil voorkomen dat de erven leeg komen te staan door gebrek aan opvolgers, verloederen of ten prooi vallen aan ondermijning. Vrijkomend agrarisch vastgoed kan kansen bieden voor (bijzondere) woonvormen en daarmee een mooie aanvulling vormen op de woningbouwontwikkelingen in de kernen. 1.3 Plannen met toekomst, voor Súdwesters van nu en morgen Wanneer we investeren in wonen en woon­ omgeving, moet dat niet alleen inwoners van nu een thuis bieden, maar ook bewoners van e toekomst. Bij het maken van plannen werken we aan de kwaliteit van de woonomgeving en de woningen. We hechten waarde aan gemengde buurten als bijdrage aan vitale gemeenschappen. Juist in bestaande wijken en buurten liggen kansen. We prioriteren herbestemming en transformatie van vastgoed en inbreiding met wonen, boven uitbreiding. Tegelijk willen we het groen binnen wijken en buurten op zijn minst behouden. We sturen aan op duurzame, energiezuinige en klimaatbestendig woningen, met toepassing van circulaire bouw en biobased materialen.

Versie 25 november 2025

10

Bij het kiezen van een warmteoplossing wordt expliciet rekening gehouden met de impact op het elektriciteitsnet, om zo de energietransitie haalbaar en betaalbaar te houden. We zien groen als een fundament van vitale buurten: het verkoelt, vangt water op, versterkt de biodiversiteit en nodigt uit tot gezond gedrag. Met plannen voor wonen richten we ons op zowel huidige inwoners als nieuwe Friezen die zich hier willen vestigen. Denk aan jongeren die na hun opleiding willen terugkeren, starters op de woningmarkt, gezinnen die willen doorstromen, ouderen die passend willen wonen en mensen die in onze gemeente komen leren, werken en zorgen. Zo bouwen we aan eerlijke kansen op wonen voor iedereen en versterken we vitale gemeenschappen en draagvlak onder voorzieningen. 1.4 Samen werken aan versnelling De gemeente werkt hard aan woningbouw. De toevoeging van woningen met een goede woonkwaliteit is goed op stoom gekomen. Dit is mede te danken aan de inspanning van onze corporaties, marktpartijen en particulieren. En aan de randvoorwaarden die we daarvoor als gemeente wisten te creëren, zoals met het Actieplan Súdwest-Fryslân Bouwt. Ondanks deze succesvolle aanpak voelen we allemaal de druk op de woningmarkt in huur en koop.

Daarom hebben we de ambitie om ook de komende jaren te sturen op de kwaliteit van de woningvoorraad en voldoende woningen toe te voegen om te voldoen aan de behoefte.

Als gemeente zorgen we voor goede samenwerking met onze partners, zoals woningcorporaties, huurdersorganisaties, ontwikkelaars, collectieven of individuele initiatiefnemers, buurgemeenten en provincie. Met de gemeente(s), waarmee we de woonregio vormen, stemmen we ontwikkelingen en woningbouwplannen af, met speciale aandacht voor initiatieven op het gebied van wonen en zorg en sociale huurwoningen. In 2025 vormen we met De Fryske Marren de woonregio Zuidwest Friesland. Binnen onze eigen organisatie bouwen we verder aan het stroomlijnen van onze processen. Wij creëren randvoorwaarden waarmee versnellende en innovatieve bouw­ vormen en bouwstromen de ruimte krijgen. We staan positief tegenover ontwikkelingen die goed wonen mogelijk maken. Als gemeente nemen we het voortouw bij ontwikkelingen, waaronder enkele grotere projecten en in een deelgebied waar (nog) onvoldoende plannen zijn voor woningtoevoeging. In andere gevallen nodigen we actief partijen uit om te komen met een plan of gaan we met een wijk of dorp aan de slag, zoals met de kleine kernen aanpak. We geven ruimte aan initiatief en verantwoordelijkheid vanuit de kernen om woningtoevoegingen op een passende schaal mogelijk te maken. En we staan ook open voor initiatieven vanuit de markt.

We geven vooraf zo duidelijk mogelijk mee aan initiatiefnemers wat de ambities zijn en welke kaders we hanteren bij plannen voor woningbouw.

11

2. Inclusief wonen en samenleven

2.1 Inleiding Het streven van de gemeente is dat alle inwoners een veilig en betaalbaar dak boven hun hoofd hebben. We dragen eraan bij dat onze inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen blijven wonen en samenleven en daarin zelf de regie nemen. Onze aandacht gaat in het bijzonder uit naar mensen met behoefte aan zorg en ondersteuning, en mensen die om andere redenen niet zonder speciale aandacht een passende, toegankelijke woning en woonomgeving kunnen vinden. Daarbij zijn individuele wensen belangrijk, maar ook de balans en draagkracht binnen buurten. We vinden het belangrijk dat iedereen goed ‘landt’ in een buurt- of dorpsgemeenschap. In afstemming met corporaties en met buurten en dorpen zoeken we naar manieren om dat goed te laten verlopen. De doelstellingen voor inclusief wonen en samenleven sluiten aan bij het Omgevingsprogramma Wonen en zorg 2023-2050 ‘Meer en langer thuis’. 2.2 Samenwerking tussen verschillende partijen noodzakelijk Om inclusief wonen en samenleven mogelijk te maken zetten woningcorporaties, zorgpartijen, het zorgkantoor en welzijnsorganisaties zich in. De ambitie van een inclusieve samenleving kan door geen enkele betrokken organisatie zelfstandig worden bereikt. We hebben elkaar nodig. Maar we hebben ook de samenwerking met de samenleving, informele zorgstructuren en de betrokkene zélf hard nodig.

Versie 25 november 2025

2.3 Bewustwording stimuleren De verhuisgeneigdheid neemt af naarmate men ouder wordt. Dit heeft te maken met het feit dat ouderen vaak al een groot deel van hun leven in dezelfde woning wonen en hechten aan de opgebouwde sociale structuren en de huidige woonomgeving. Verhuizen is vaak pas aan de orde als dit nodig is vanwege de gezondheidssituatie en/of wanneer er behoefte aan ondersteuning is en is dan vaak urgent. We vinden het belangrijk dat inwoners op tijd nadenken over de vraag of hun woning en woonomgeving ook in de toekomst nog aan hun wensen en behoeften voldoet, of aanpassingen mogelijk zijn of dat verhuizen beter is. Daarbij wordt ook gevraagd om te kijken naar ieders rol en verantwoordelijkheid: wat kun je zelf of samen oplossen, waar is georganiseerde hulp of begeleiding bij nodig? 2.4 Negen sterke uitvalsbases voor welzijn-wonen-zorg Bij een meer intensieve zorg- of ondersteuningsvraag kan het zijn dat dit

hogere eisen stelt aan de (toegankelijkheid van de) woning, de directe woonomgeving en de nabijheid van georganiseerde hulp. Dit is niet overal op dezelfde manier aan te bieden. In lijn met het Omgevingsprogramma Wonen en zorg 2023-2050 ‘Meer en langer thuis’ willen we in elk deelgebied van onze gemeente een sterke uitvalsbasis bieden voor welzijn-wonen-zorg. Dit zijn Sneek, Bolsward, Workum, Makkum, Ijlst, Koudum, Heeg, Wommels en Witmarsum. Hier is tenminste één vorm van beschut wonen en/of een verpleeghuis aanwezig en is er een aansluitend aanbod van passende woningen, (zorg)voorzieningen en diensten en ruimte om elkaar te ontmoeten (sociaal, sportief en cultureel). Daar investeren we samen met onze partners zoals de corporaties, zorgpartijen en welzijnsorganisaties verder in, zodat mensen in omliggende dorpen de keuze hebben voor zo’n woonomgeving in redelijke nabijheid. Verhuizing vanwege de behoefte aan zorg en ondersteuning zal logischerwijze vooral naar deze grotere en middelgrote kernen plaatsvinden. 2.5 Meer tussenvormen tussen zelfstandig wonen en verpleeghuis Door de vergrijzing in combinatie met het verdwijnen van verzorgingshuizen is er een groeiende behoefte aan woonvormen die de lacune opvullen tussen zelfstandig wonen en wonen in een instelling met 24 uurs zorg.

Ouderen van nu en van de toekomst geven aan voorkeur te hebben om bij elkaar te wonen of in een geschikte/aangepaste woning maar dan

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

wel in de nabijheid van een zorginstelling en andere voorzieningen. Om in te spelen op deze behoefte creëren we meer tussenvormen, zoals geclusterd of gemeenschappelijk wonen, hofjes en geschikte woningen nabij voorzieningen. Ook werken we mee aan oplossingen waarbij inwoners zelf woonoplossingen organiseren om in de nabijheid voor elkaar te zorgen, zoals (pre) mantelzorgwoningen en mogelijkheden om woningen en kavels te splitsen.

2.6 Samen sterker: versterking van de sociale verbinding De gemeente stimuleert ontmoeting om de sociale verbanden in de samenleving te versterken. Zelf- en samenredzaamheid is belangrijk om zelfstandig wonen mogelijk te maken. Ontmoeting tussen mensen draagt daaraan bij. Ontmoetingsplaatsen (zowel sociaal, sportief en cultureel) zijn een middel om welzijn en gezondheid van onze inwoners te vergroten. Ontmoetingsplaatsen dragen

Versie 25 november 2025

12

bij aan het versterken van het eigen sociaal netwerk, de verenigingsstructuur en kunnen een plaats bieden aan vrij toegankelijke zorg. De sociale basis is/blijft sterk, er kan onderlinge vroegsignalering plaatsvinden van ondersteunings- en zorgbehoefte, zodat preventieactiviteiten meer kans krijgen. Een sterke Mienskip en zelfredzame inwoners verlaagt de behoefte aan professionele zorg. Daarnaast draagt een ontmoetingsplaats bij aan het tegengaan van eenzaamheid en aan de sociale cohesie van een wijk, kern of dorp. Bij nieuwe woningbouwinitiatieven wordt eerst gekeken of de bestaande ontmoetingsplaatsen voldoen. Pas wanneer er een duidelijke (aanvullende) behoefte is, waarin niet op een goede wijze kan worden voorzien door de aanwezige ontmoetingsplaatsen, zijn nieuwe ontmoetingsplaatsen onderwerp van gesprek. 2.7 Passende huisvesting voor aandachtsgroepen Uitgangspunt is dat mensen maximaal moeten kunnen meedoen. Daar hoort bij dat zij op een zo zelfstandig mogelijke manier moeten kunnen wonen, passend bij hun situatie. Inwoners die niet zelf kunnen voorzien in woonruimte bieden we ondersteuning. Via de urgentieverordening zullen aandachtsgroepen met voorrang een sociale huurwoning toegewezen krijgen. We vervullen een stimulerende en actieve rol om te zorgen voor een flexibele schil in de gemeentelijke woningmarkt waar spoedzoekers terecht kunnen.

Dit kunnen ook tijdelijke en/of

onzelfstandige woningen zijn als tussenstap naar meer reguliere woning. Bij de huisvesting van verschillende (aandachts) groepen houden we oog voor een gemengde samenstelling en draagvermogen van wijken. Inclusiviteit gaat twee richtingen op: mensen moeten zich thuis voelen en het samenleven met de omgeving moet goed gaan.

13

3. Voor iedereen een betaalbare woning

3.1 Inleiding We streven naar voldoende betaalbare woningen, zodat bewoners naast de woonlasten voldoende geld overhouden voor levensonderhoud en maatschappelijke deelname. Vanwege stijgende woningprijzen is het voor steeds meer inwoners moeilijker geworden om een betaalbare woning te vinden. Als gemeente willen we daarom meer sturen op betaalbaarheid, zodat ook jongeren, starters en inwoners met een lager en (bescheiden) middeninkomen toegang hebben tot een voor hen betaalbare huur- of koopwoning. Het streven naar betaalbaarheid van woningen kan op gespannen voet staan met andere doelen. Denk aan grondopbrengsten, voldoende parkeerplaatsen, duurzaamheidseisen, en het doel om meer te bouwen en tegelijk te zorgen voor een goede en toegankelijke woonkwaliteit. Deze doelen hangen onderling samen. Door een stapeling van deze ambities kan de haalbaarheid en betaalbaarheid van ontwikkelingen onder druk komen te staan. Het vraagt om het zoeken naar een balans tussen de verschillende doelen. 3.2 We sturen op betaalbaarheid in plannen voor wonen Als gemeente sturen we bij het maken van plannen voor wonen op betaalbaarheid, op basis van wat we weten over de behoefte van doelgroepen. Welke typen woningen zoeken zij en wat is voor hen betaalbaar? De hoeveelheid en soort benodigde betaalbare woningen

Versie 25 november 2025

zullen per dorp en per wijk verschillen. Ook de oplossingen verschillen: soms biedt doorstroming in de bestaande woningvoorraad veel kansen, soms is nieuwe toevoeging het belangrijkste middel. Bij het maken van plannen zoeken we altijd naar afwisseling van typen woningen binnen buurten, zoals hofjes, rijwoningen, appartementen en herbestemming van panden. We nemen de regie om ervoor te zorgen dat in de gemeente als geheel én in elk deelgebied voldoende woningen gebouwd worden. Landelijke richtlijnen, zoals nu de richtlijn uit de Regionale Woondeal Zuidwest Friesland voor 30% sociale huurwoningen en totaal tweederde betaalbare woningen in nieuwbouwplannen, nemen we ter harte. Deze verbinden we aan onze lokale behoefte. We vragen aan al onze partners om mede verantwoordelijkheid te nemen in het zorgen voor voldoende betaalbare en beschikbare woningen. Met onze corporaties doen we dat in de vorm van onze langjarige samenwerking, waaronder het opstellen van prestatieafspraken. Ook aan marktpartijen vragen we om bij grotere plannen aan te sluiten bij de landelijke en regionale richtlijnen, nu 30% sociaal, als onderdeel van tweederde betaalbare huur of koop. 3.3 Meer betaalbare huurwoningen De druk op de sociale huurwoningvoorraad is groot. De woningbouwproductie is de

afgelopen jaren achtergebleven bij de groeiende vraag met als gevolg oplopende wachttijden en afnemende slaagkansen voor de doelgroepen van de woningcorporaties. In woningmarktonderzoek wordt bevestigd dat de druk op de sociale huursector hoog is, vooral in Sneek en Bolsward. De woningcorporaties zijn belangrijke partners in het realiseren van betaalbare woningen. Zij verzorgen een structureel aanbod van sociale huurwoningen en zorgen voor goede huisvesting van woningzoekenden met een bescheiden inkomen en van aandachtsgroepen. Via (meerjaren) prestatieafspraken streven we met de corporaties en de huurdersorganisaties naar voldoende betaalbare woningen van goede kwaliteit. Toevoeging vindt vooral plaats daar waar de behoefte het grootst is en blijft. Doorlopend zijn er gesprekken met de corporaties over kansen voor toevoeging van sociale huurwoningen en we denken mee over mogelijkheden en voorwaarden. Qua aantallen woningen gaat het vooral om toevoegingen in Sneek, maar op kleinere schaal ook in Bolsward en de grotere kernen. Juist in de grotere kernen zien we samenhang tussen de behoefte van sociale huurders en de aanwezigheid van dagelijkse voorzieningen, zorg en openbaar vervoer. In andere kernen laten we ons vooral leiden door onze kennis en de kennis en strategische inschattingen van woningcorporaties.

Uitgangspunt is dat het netto aantal sociale huurwoningen in de kleine kernen minimaal gelijk blijft.

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

14

De bouw en exploitatie van sociale huurwoningen is primair een taak van de woningcorporaties. Zij bieden betaalbare huurwoningen voor de lange termijn, hebben oog voor het brede terrein van de volkshuisvesting en zorgen voor een passende toewijzing aan de corporatiedoelgroep. Vanwege de beperkte financiële middelen en de beleidskeuzes van de corporaties verkennen we echter ook welke rol marktpartijen hierin aanvullend kunnen hebben en onder welke voorwaarden dat goed kan. Naast sociale huur is er behoefte aan huurwoningen in het middensegment, bijvoorbeeld voor jongeren die qua inkomen niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, maar (nog) niet kunnen of willen kopen. We staan open voor een aandeel middenhuurwoningen in plannen, waarbij we initiatiefnemers vragen om onderbouwing van de behoefte en de passendheid van de combinatie doelgroep-product-plek. 3.4 Meer koopwoningen in het betaalbare segment Naast betaalbare huurwoningen is er ook een grote behoefte aan betaalbare koopwoningen. Bij grotere nieuwbouwprojecten vragen we daarom in totaal tweederde betaalbare woningen in de plannen. Daarmee scheppen we vooraf een helder kader voor projectontwikkelaars en initiatiefnemers. Daarbinnen zijn sociale huur, middenhuur en betaalbare koop ‘communicerende vaten’:

Versie 25 november 2025

15

als voor een locatie het aandeel sociale huur bijvoorbeeld lager moet zijn dan 30^., dan vergroot dat het benodigde aandeel aan andere betaalbare woningen voor die locatie. We vragen van marktpartijen innovatie en creativiteit om deze woningen te bouwen en beseffen dat dit kan leiden tot compactere woningen. Dit hoeft niet erg te zijn omdat er meer één- en tweepersoonshuishoudens zijn, zolang de woonkwaliteit goed blijft. Het is van belang om koopwoningen niet alleen bij oplevering in het betaalbare segment aan te bieden, maar ook om ze in de betaalbare categorie te houden.

recreatiedoeleinden. Bestaand vastgoed, waaronder scholen en kantoren, kan vaker beschikbaar komen voor wonen door herbestemming of transformatie. Ruimte boven winkels kan benut worden als woonruimte. Bestaande woningen en kavels kunnen via splitsing extra woningen leveren. Ook vrijkomend agrarisch vastgoed biedt kansen voor de toevoeging van woningen. Kamerbewoning biedt mogelijkheden voor betaalbare woonruimte, bijvoorbeeld voor jongeren die uit huis gaan maar nog geen zelfstandige woonruimte kunnen krijgen of voor aandachtsgroepen. 3.6 Bevorderen van doorstroming Met meer doorstroming kan de bestaande betaalbare woningvoorraad beter benut worden. Doorstroming bevordert dat woningen zoveel mogelijk terechtkomen bij de doelgroep voor wie die woning het meest passend is, zowel in inkomen als woonbehoefte. Kansen voor doorstroming liggen bij (jongere) senioren, maar ook bij koopstarters die een sociale huurwoning achterlaten.

3.5 Ook woningen toevoegen in de bestaande voorraad Om tegemoet te komen aan de woonvraag worden de bestaande woningen en gebouwen optimaal benut. Dat betekent dat woningen die bedoeld zijn voor permanente bewoning niet ingezet en omgezet worden voor

Versie 25 november 2025

Door in te spelen op de behoefte van (jongere) senioren die van een groter huis willen doorstromen naar een kleinere, nultredenwoning komen woningen vrij voor gezinnen, die bijvoorbeeld weer een meer betaalbare woning achterlaten. Een kleinere woning kan een appartement of een grond­ gebonden (patio)woning met een klein tuintje zijn. (Jongere) senioren zijn echter kritisch in

hun woonwens en de verhuisgeneigdheid is niet erg groot. Dus de nieuwe woning moet aantrekkelijk zijn om mensen te verleiden om een volgende stap te zetten, ook financieel. Ook het toevoegen van betaalbare koopwoningen in kernen biedt doorstroom­ mogelijkheden voor starters op de koopmarkt vanuit sociale huurwoningen. Hierdoor komen sociale huurwoningen vrij voor jongeren.

Gemeente Súdwest-Fryslân | Fan doarp oant stêd - in thús foar elkenien

4. Kwaliteit behouden en verbeteren van bestaande wijken en kernen

4.1 Inleiding Súdwest-Fryslân wil een woningvoorraad die bijdraagt aan duurzaam, gezond en aantrekkelijk wonen. Het gaat hierbij om meer dan enkel woningen bouwen. Het opknappen en aantrekkelijk houden van de woningvoorraad en woon- en leefomgeving is een belangrijke (toekomstige) opgave, waaraan door veel partijen gezamenlijk gewerkt moet worden. De kwaliteit van de bestaande woningen moet blijven aansluiten op de veranderende woonbehoeften. Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid van wijken, dorpen en gebieden als geheel. Aspecten als verduurzaming, klimaatadaptatie, toegankelijkheid, biodiversiteit en het tegengaan van leegstand spelen hierbij een rol.

16

gegaan. Verduurzaming en vergroening biedt kansen voor verbetering van het woonklimaat, stap voor stap naar CO2 neutraal. Om dit te bereiken willen we samen met betrokken partijen investeren in energiebesparing en klimaatadaptie in woningen, in de openbare ruimte en door alternatieve warmtevoorzieningen. De woningcorporaties verduurzamen stapvoor-stap de sociale huurwoningen. Ook hun doel is dat de woningen in 2050 CO2-neutraal zijn. De gemeente en woningcorporaties werken samen aan de energie- en warmtetransitie om de verduurzamingsdoelen te bereiken, waarbij het afstemmen van planningen een belangrijk aandachtspunt is. In de particuliere sector ligt de verantwoordelijkheid voor verduurzaming bij de woningeigenaren. Als gemeente informeren en faciliteren we onze inwoners om stappen te zetten in het verduurzamen van de woning. Onze inzet is aanvullend op bestaande landelijke en provinciale ondersteuning.

4.2 Stap voor stap verduurzamen Het is prettig wonen in Súdwest-Fryslân. Het behoud van de woonkwaliteiten in de wijken en kernen is daarom het uitgangspunt. Ook wordt leegstand waar mogelijk tegen

Versie 25 november 2025

speelt ook gezondheid een rol. Denk aan het verminderen van hittestress en het voorkomen van wateroverlast bij extreme en langdurige regenbuien.

4.3 Meer oog voor klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezond gedrag en circulariteit De afgelopen jaren lag in de verduurzaming van de woningvoorraad het zwaartepunt bij energiebesparing en -transitie. De focus verschuift richting een samenhangende benadering met een balans tussen verschillende opgaven: energietransitie, circulariteit, en klimaatadaptatie. Zeker bij dat laatste punt

Uiterlijk 2050 moeten volgens het klimaatakkoord alle woningen zonder aardgas verwarmd worden. Hiervoor zijn dus alternatieve warmteoplossingen nodig. In de Kadernota Energiebronnen (februari 2025) zijn de beleidsuitgangspunten voor duurzame energiebronnen geschetst. Belangrijke uitgangspunten zijn onder andere betaalbaarheid voor inwoners, het beperken van netcongestie, bijdrage aan verdienvermogen en het versterken van ruimtelijke kwaliteit. (Collectieve) warmteoplossingen moeten dus betaalbaar

17

zijn om alternatieve warmte haalbaar te maken voor een grote groep inwoners. Als het gaat om circulair investeren en gebruik van hernieuwbare materialen, zetten we de komende jaren stappen om, zowel in gemeentelijke ontwikkelingen als in samenwerking met corporaties, marktpartijen en andere initiatiefnemers, dit standaard onderdeel te maken van woningbouwprojecten in onze gemeente. Om in te spelen op het veranderende klimaat zijn aanpassingen van de woon- en leefomgeving noodzakelijk. Dan gaat het vooral om hittebestendigheid en beperken van wateroverlast. Binnen lokaal beleid krijgen deze noodzakelijke aanpassingen praktische aandacht. We verbinden de verschillende opgaven in de openbare ruimte met elkaar, waarbij sociale samenhang, uitnodigen tot gezond gedrag en biodiversiteit centraal staan. 4.4 Levensloopbestendige wijken en buurten Wonen waar je hart ligt zien we als een belangrijke waarde. Dat houdt ook in dat we graag zien dat mensen tijdens hun leven in alle situaties de vrijheid ervaren om te wonen waar zij willen. Nultredenwoningen maken dit mogelijk. Naast zorgen voor nultredenwoningen, zetten we ons in voor een woonomgeving die hierin ondersteunend werkt. Zoals een veilige en comfortabele omgeving, uitnodigend tot bewegen en ontmoeten, goed georganiseerd welzijn

Versie 25 november 2025

door professionals en vrijwilligers, nabijheid of bereikbaarheid van voorzieningen. Daar waar dit lastig is, omdat bijvoorbeeld de woning, de omgeving, de zorg een obstakel vormen, proberen we mensen te ondersteunen of anders een goed alternatief te bieden. 4.5 Funderingsproblemen op de agenda Een belangrijk deel van Súdwest-Fryslân ligt in veenweidegebied. We zien dat woningen vooral daar - verzakken en funderingsschade oplopen. De oorzaken zijn deels natuurlijk (bodemdaling, droogte) en deels bouwkundig (leeftijd en onderhoud). Tegelijk raken deze problemen vaak sociale groepen die kwetsbaarder zijn, wat de urgentie om deze funderingsproblemen op de agenda te zetten vergroot.

Gemeente

CONCEPT- september 2025

Siíc/ivest-Fryslân