Bijlage 2 - Raadsbesluit 20 juli 2023

Ons nummer: R23.000108

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

Principebesluit garantstelling voor het project Warm Heeg en deelname aan Warm Heeg B.V. 20 juli 2023 Doarp, Stêd en Omkriten 4 juli 2023 Henk de Boer Projecten Wim IJkema

Voorstel: a. rekening houdend met de uitgangspunten in principe akkoord te gaan met het verlenen van een garantstelling met een garantiebedrag van maximaal C 13 miljoen voor een geldlening die Warm Heeg B.V. aangaat voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg; b. opdracht te geven om de uitgangspunten nader te laten vertalen in concrete voorwaarden voor het verlenen van de garantstelling; c. rekening houdend met de uitgangspunten in principe akkoord te gaan met deelname van de gemeente aan Warm Heeg B.V door het verwerven van een minderheidsaandeel; d. het college de opdracht te geven de voor de garantstelling en de aankoop van de aandelen benodigde overeenkomsten en besluiten uit te laten werken. Een principebesluit De raad wordt gevraagd een principebesluit te nemen. Middels een principebesluit wordt de raad gevraagd om richting te kiezen. Deze richting is op hoofdlijnen en geeft op hoofdlijnen de consequenties van die richting aan. Het is nog geen definitief besluit. Voor het definitieve advies zullen de consequenties, voorwaarden, risico’s etc. nader onderzocht worden en zal dit opnieuw voorgelegd worden bij het college en de raad. Het eerst nemen van een principebesluit en vervolgens een definitief besluit is vergelijkbaar met het besluitvormingsproces rondom de aankoop van windmolens van het windpark Nij Hiddum-Houw.

Energieagenda en pilots Op 13 april heeft de raad de energieagenda 2023 vastgesteld. De energieagenda is het jaarlijkse middel voor het uitvoeringsprogramma rondom de energietransitie. Onder het motto “think global, act local” heeft de raad een lokale vertaalslag gemaakt van het internationale en nationale beleid. Zo draagt de gemeente, binnen haar kunnen, één-op-één bij aan de Klimaatuitdaging die voor ons ligt. Omdat zo veel nog onzeker is, is gekozen voor een methode ‘leren door doen’, waarbij kort cyclisch beslissingen kunnen worden genomen om te komen tot een nieuwe warmtevoorziening. De aanpak maakt het mogelijk om en op strategisch en op uitvoerend niveau stappen te maken. Daar waar iets moet of kan zonder dat het in de toekomst beperkend is, wordt besloten. Daar waar nog even kan worden gewacht, wordt ruimte gelaten voor nieuwe ontwikkelingen. Deze methode heet de ABCD-methode. In 2023 werkt het Programma Klimaat aan vier uitvoeringsplannen op wijkniveau. Heeg, Het Eiland Sneek, Bolsward Noord II en Workum. De uitvoeringsplannen dragen bij aan de doelstelling om 8.000 woningen aardgasvrij te maken. Deze vier uitvoeringsplannen zijn de pilots om van te leren. Parallel wordt onderzocht of een gemeentelijk energiebedrijf wenselijk en haalbaar is.

Van de vier uitvoeringsplannen leren we als gemeente, zij geven input over de thema’s waar ondersteuning vanuit de gemeente gewenst of noodzakelijk is. Zij creëren ook het moment van besluitvorming. Ze creëren de noodzaak om te beslissen onder welke voorwaarden de gemeente welke ondersteuning wil bieden. Daarbij wordt niet alleen gelet op de wensen en mogelijkheden voor de specifieke pilot,

1

maar vertalen deze door naar potentie voor de hele gemeente. De pilots geven daarmee belangrijke input voor de gewenste gemeentelijke rol in de energietransitie en de eventuele vormgeving van een gemeentelijk energiebedrijf. Voor de zomer zal voor het gemeentelijk energiebedrijf een opiniërende bijeenkomst plaatsvinden met de raad. De pilotprojecten komen daarin ook aan bod. Pilot Warm Heeg Heeg is een bruisend en toeristisch dorp met 1.940 inwoners in het hart van een waterrijk gebied in de gemeente Súdwest-Fryslân. 'Warm Heeg' is een bewonersinitiatief dat is opgericht om het dorp Heeg te verduurzamen op basis van aquathermie. Een project van, voor en door Hegemers. Hierin heeft de lokale energiecoöperatie in eerste instantie het voortouw genomen. Inmiddels is het project overgedragen naar Stichting Warm Heeg en haar dochtervennootschap Warm Heeg B.V. Samen geven de inwoners van Heeg zelf vorm aan de warmtetransitie. Lokale participatie en betaalbaarheid zijn de uitgangspunten waarbij dorpsbewoners zeggenschap hebben over de collectieve warmtevoorziening. Op 22 mei 2023 is Warm Heeg B.V. gestart met de campagne om huishoudens te werven voor het project Warm Heeg. Wanneer circa 75% van de huishoudens mee doet ligt er een solide basis voor het aangaan van een externe financiering en een haalbare business case. Op 1 juli is er meer bekend.

Daarna zal Warm Heeg de voorwaarden voor financiering ophalen bij diverse banken. De gewenste rol van Súdwest-Fryslân In de voorgesprekken met de banken stellen een tweetal banken (BNG en De Nederlandse Waterschapsbank) als voorwaarde een garantstelling van de gemeente voor de lening. Het voordeel hiervan is dat de rentepercentages lager liggen dan bij commerciële banken die geen garantstelling vragen, waardoor de maatschappelijke kosten voor Heeg worden verlaagd. Om voor Warm Heeg de mogelijkheid te creëren om tegen zo gunstige mogelijke voorwaarden een lening aan te kunnen trekken is een besluit nodig of de gemeente garant wil staan voor de lening van Warm Heeg, voor welke omvang zij dit wil en tegen welke voorwaarden. Bijkomende vraag is in hoeverre de gemeente in de voorwaarden al rekening wenst te houden met de brief van de Minister voor Klimaat Ŭ Energie aan de Tweede Kamer (21 oktober 2022). Hierin is aangeven dat in de ogen van de Minister warmtenetten in publieke handen moeten komen.

De Minister is voornemens om in de nieuwe Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) op te nemen dat een gemeente alleen een warmtebedrijf voor een nieuw warmtekavel kan aanwijzen waarbij de infrastructuur in handen is van één of meerdere publieke partijen of waarbij één of meerdere publieke partijen door een meerderheidsaandeel in het warmtebedrijf doorslaggevende zeggenschap hebben over de infrastructuur. De verwachting is dat de Wcw per 1 juli 2024 in werking treedt. Er geldt een uitzondering voor de op het moment van inwerkingtreding bestaande aanwijzingen en ook na 1 juli 2024 is er nog een overgangsperiode. Bij deze vragen wordt gekeken naar de mogelijkheden en impact voor Warm Heeg en de mogelijkheden voor doorvertaling naar heel Súdwest-Fryslân. Doel van het advies In principe akkoord te gaan met het verlenen van een garantstelling voor een geldlening die Warm Heeg B.V. aangaat voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg ter hoogte van maximaal 13 miljoen euro en hierbij uitgangspunten mee te geven die nog vertaald moeten worden in concrete voorwaarden, hierbij rekening houdend met de mogelijkheden en de impact voor Warm Heeg en de mogelijkheden en de impact wanneer zij door vertaald wordt naar heel SúdwestFryslân.

Welk belang heeft de gemeente bij het leveren van een garantstelling? Het algemeen publiekelijk belang: nu is de timing om Heeg klaar te maken voor de toekomst. We laten niemand achter door onze inwoners in Heeg de kans te bieden om aardgasvrij te worden. De business case voor warmtenetten is complex en lastig rond te krijgen. Dat heeft onder andere te maken met de onzekerheid over het aantal deelnemers aan het warmtenet. Veel inwoners zijn financieel gedreven wanneer het gaat om deelname aan een warmtenet. Een lagere prijs zal dus een positief effect hebben op het aantal deelnemers. Door een garantstelling te leveren kan een lagere prijs gerealiseerd worden.

2

Van de pilot leren we als gemeente wat goed werkt, wat beter kan en wat absoluut niet moet voor onze circa 135 andere uitvoeringsplannen. Dat doen we niet alleen voor onze gemeente maar ook vanuit de bijdrage vanuit het Rijk in het kader van de Proeftuinen Aardgasvrije Wijken die de gemeente in tranches subsidieert aan Stichting Warm Heeg. Met dit principebesluit van de garantstelling, vergroot de gemeente de kans dat Warm Heeg succesvol gerealiseerd wordt. Hiermee wordt verwacht dat het vertrouwen in alternatieve duurzame warmtesystemen in de gemeente wordt vergroot en het een positieve impact zal hebben op het realiseren van de warmtetransitie. Wanneer het project Warm Heeg niet slaagt zal dit juist het tegenovergestelde effect hebben. Een garantstelling door de gemeente is gerechtvaardigd als dit een algemeen publiekelijk belang dient dat niet door de markt wordt opgepakt. De raad heeft het algemeen publiekelijk belang voor collectieve opwek van energie gedefinieerd met de vaststelling van het Burgerforumadvies. De basis voor dit advies was een belevingsonderzoek naar de opwek van duurzame energie uit 2020 onder 1376 bewoners.

Vier conclusies uit het onderzoek zijn relevant voor het in principe leveren van een bijdrage: ^ Deelnemers zien een grote rol voor de gemeente en de inwoners zelf [ten aanzien van duurzame energie] ^ Deelnemers zijn terughoudend over een te grote rol voor de markt [ten aanzien van duurzame energie] • Kosteneffectiviteit is een belangrijk onderwerp voor deelnemers • Deelnemers hebben zorgen over de eerlijkheid van de verdeling van lusten en lasten Het Burgerforum heeft het belevingsonderzoek vertaald in leidende principes. De raad heeft deze leidende principes op 24 september 2020 (agendapunt 12) unaniem overgenomen en vastgesteld. De leidende principes zijn: ^ “Wij willen ons geluk behouden” ^ Versterk de zelfbeschikking van de Mienskip ^ Help ons om het samen te doen; van zelfbeschikking naar ‘samenbeschikking’ ^ Heb oog voor rechtvaardigheid en een eerlijke verdeling ^ Wees toekomstgericht De energieagenda 2023 heeft bovenstaande vertaald in zeven leidende principes van waaruit we werken in de pilots en uitvoeringsplannen: 1. Wij zetten in op energie uit de samenleving 2. Wij gaan uit van mogelijk maken 3. Wij laten niemand achter 4. Wij werken vanuit synergie 5. Wij richten ons op taken waar wij invloed op hebben 6. We doen wat we kunnen 7.

Wij gaan uit van onze eigen kracht Welke kaders hanteert de gemeente bij warmteprojecten? Het garant staan voor een lening heeft impact op ons weerstandsvermogen. Garant staan heeft dus een consequentie. Daarmee ontstaat de noodzaak om kaders te hebben wanneer we wel en wanneer we niet garant willen staan. Het slagen van Warm Heeg zal inspirerend werken voor de rest van de gemeente en zal vertrouwen geven. Net als het niet slagen enorme vertraging op kan leveren. Om onze doelstelling te halen is voortgang nodig en daarmee voortgang in het project Warm Heeg. Garant staan brengt ook risico’s met zich mee, In geval van in gebreke blijven van Warm Heeg, neemt de gemeente de verplichting over. Hiermee ontstaat de noodzaak om voorwaarden te verbinden aan het garant staan. Een algemeen kader bij warmteprojecten: Ieder project moet een sluitende business case hebben, mits er voor de gemeente gegronde argumenten c.q. koppelkansen zijn om nu aan de slag te gaan met het aardgasvrij maken van een straat, wijk, dorp of stad. In de pilots worden soms specifieke

3

keuzes gemaakt, zoals in dit geval het leereffect voor toekomstige projecten in de gemeente een zeer belangrijk aspect is, uiteraard naast de sluitende businesscase van Warm Heeg. Welke uitgangspunten wil de gemeente meegeven bij het leveren van een garantstelling? Voor wat hoort wat. Dat geldt ook voor het leveren van een garantstelling aan Warm Heeg B.V.. Er wordt gedacht aan de volgende uitgangspunten die nog vertaald dienen te worden in concrete voorwaarden: Uitgangspunten om financiële risico’s te beperken: Er dient sprake te zijn van een robuuste en transparante sluitende business case In de business case stelt de gemeente voorwaarden aan een aantal variabelen als volloop(snelheid), rendement, bijdrage in de aansluitkosten, de tarieven voor onze inwoners en duurzaamheid en mate van CO2 reductie. Uitgangspunten in relatie tot de Kamerbrief besluit infrastructuur collectieve warmtevoorziening in publieke handen: De gemeente wil zeggenschap in het warmtebedrijf in Heeg via een minderheidsaandeel Dit doet recht aan het bewonersinitiatief, het is echter nog onduidelijk hoe dit zich verhoudt tot de wens van Minister Jetten. Gelet op nog mogelijke wijzigingen in het wetsvoorstel Wcw en de oprichting van een gemeentelijk energiebedrijf zal nog onderzocht worden wat de impact is. Consequentie van meer zeggenschap binnen Warm Heeg B.V.

waardoor de gemeente een beleidsbepalende invloed verkrijgt in Warm Heeg B.V. leidt er namelijk ook toe dat Warm Heeg B.V. als een overheidsbedrijf in de zin van de Wet markt en overheid zal worden aangemerkt en Warm Heeg B.V. verplicht is bij de afname van de producten en diensten de integrale kostprijs door te berekenen. Om te kunnen voldoen aan de Europese staatssteunregels zal de aankoop tegen een marktconforme prijs moeten geschieden. Consequenties en risico’s voor de gemeente Hieronder worden de consequenties en risico’s op hoofdlijnen beschreven. Het betreft hier een principebesluit waarin de richting wordt gekozen die verder onderzocht dient te worden. Het is nog geen definitief besluit. Dat betekent ook dat de consequenties en risico’s op hoofdlijnen beschreven kunnen worden. In het definitieve besluit zullen de consequenties en risico’s in detail worden uitgewerkt ter ondersteuning van een goede besluitvorming. ^

^

^

^ ^

•

De garantstelling houdt in dat de gemeente de betalingsverplichting aan de financier (tijdelijk of deels) overneemt, indien Warm Heeg B.V. hier niet (volledig) aan kan voldoen. Wat de consequenties hier precies van zijn zal ten behoeve van het definitieve advies nader uitgewerkt en onderzocht worden. De gemeente kan hiervoor een nader vast te stellen premie voor in rekening brengen bij Warm Heeg (onderdeel van het definitieve besluit in het vierde kwartaal van 2023 en dient nader uitgewerkt te worden); Warm Heeg B.V. vraagt offertes op voor financiering met en zonder garantstelling door de gemeente, zodat voor de raad in het vierde kwartaal van 2023 het financiële verschil voor bewoners van Heeg inzichtelijk is; Op basis van de huidige de businesscase is een lening nodig van 11 miljoen euro. In het benoemde maximum is dus een veiligheidsmarge ingebouwd voor onzekerheden omdat het uitvoeringsontwerp nog niet is opgeleverd; Het verstrekken van een garantstelling heeft effect op het weerstandsvermogen van de gemeente. Hoe groot dit effect is, zal nog nader onderzocht moeten worden. Het niet (willen) leveren van een garantstelling heeft mogelijk effect op al dan niet deelname aan de aandeelhoudersovereenkomst. Wanneer de gemeente in de toekomst niet aan de aandeelhouderstafel zit kunnen we de uitkomsten van het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf moeilijk(er) borgen.

De gemeente stelt als uitgangspunt een minderheidsaandeel te willen bij levering van een garantstelling. Hoe dat zich verhoudt tot de Wcw dient nader onderzocht te worden. Ook wat de impact hiervan is als vanuit de Wcw blijkt dat de gemeente als publieke handen een meerderheidsaandeel nodig heeft.

4

De garantstelling moet voldoen aan het Europese staatssteunrecht. Een garantie voldoet aan het staatssteunrecht als aan de volgende eisen wordt voldaan (op grond van de Mededeling betreffende staatssteun van de Europese Commissie: ^ De omvang van de garantie is goed te meten op het moment van toekenning; ^ De onderneming verkeert niet in financiële moeilijkheden op het moment van garantstelling; ^ De onderneming moet een marktconforme vergoeding voor de garantie betalen; ^ Er is sprake van een risico dat ook een particuliere investeerder zou lopen; ^ De overheidsgarantie dekt niet meer dan 80% van de uitstaande lening. Deze beperking is niet van toepassing op zekerheden voor obligaties. De Europese Commissie heeft ‘vrijhavenpremies’ geïntroduceerd om de marktconformiteit van garanties beter te kunnen bepalen. Als de decentrale overheid deze premie jaarlijks minimaal in rekening brengt bij de kredietnemer, is de garantie marktconform. Als er geen rating is, bijvoorbeeld bij startende ondernemingen, is een premie van 3^ per jaar van toepassing. Deze premie kan nooit lager zijn dan de premie die voor de moederonderneming zou gelden; Bij een garantieregeling mag één premie worden gehanteerd als het gegarandeerde bedrag minder dan C 2,5 miljoen per onderneming bedraagt.

Bij het uitwerken van de voorwaarden waaronder de garantie wordt verleend zal de garantie aan bovenstaande voorwaarden moeten voldoen. Verder moet worden beoordeeld hoe de garantie zich verhoudt met de PAW-subsidie die op grond van de staatssteunvrijstelling aan Stichting Warm Heeg is verleend. Op grond van het Europese staatssteunrecht worden Stichting Warm Heeg en Warm Heeg B.V. als één onderneming worden beschouwd. Moet de gemeente ook een bijdrage/garantstelling leveren aan alle andere uitvoeringsplannen? Nee. Warm Heeg is een pilot om van te leren voor de andere uitvoeringsplannen en parallel met het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf. Dat de raad nu besluit in principe een garantstelling te leveren houdt in dat de raad dat niet voor alle circa 135 andere uitvoeringsplannen ook moet doen. Wat zijn de voordelen van zeggenschap in Warm Heeg? ^ Door aandelen te verwerven in Warm Heeg B.V. is gemeente Súdwest-Fryslân partij In de aandeelhoudersovereenkomst, waarin afspraken worden gemaakt over stemverhoudingen, veto- of blokkerende stemmen; ^ Mocht Warm Heeg ontsporen en/of gebruik gemaakt moeten worden van de financiële garantstelling, kunnen aan de gemeente SWF als medeaandeelhouder extra stemrechten worden toegekend.

^ Warm Heeg is van, voor en door bewoners van Heeg, maar er zijn ook bewoners die het een veilig gevoel vinden dat de gemeente ook medeaandeelhouder is. ^ Op het laatste punt na, zijn dit soort zaken ook op een andere wijze juridisch te regelen dan een garantstelling. ^ Door het principebesluit zo vroeg mogelijk te nemen kan de gemeente aandelen overnemen tegen de meest gunstige prijs. Aandelen moeten tegen marktconforme prijzen aangekocht worden. Wettelijke basis Artikel 160 lid 2 Gemeentewet (deelname aan rechtspersonen) Artikel 107 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (staatssteun) Wet markt en overheid Global Goals: 7. Betaalbaar en duurzame energie 11. Duurzame steden en gemeenschappen Wie zijn betrokken: Stichting Warm Heeg Warm Heeg B.V.

5

Wijze van participatie: Het project Warm Heeg is een initiatief vanuit de Mienskip. In 2018 is het initiatief Warm Heeg gestart vanuit de energiecoöperatie Duurzaam Heeg U.A. In 2021 heeft de energiecoöperatie besloten om specifiek voor het project Warm Heeg een Stichting op te richten: Stichting Warm Heeg. Tegelijkertijd is een B.V. opgericht: Warm Heeg B.V. Stichting Warm Heeg is op dit moment 100% eigenaar van Warm Heeg B.V. Digitale links naar informatiebronnen: www.warmheeg.nl In welke fase: Ontwikkelfase (fase 2.2) Planning vervolg in de raad/LTA: In het vierde kwartaal van 2023 komt het college terug bij de raad met een uitwerking van de uitgangspunten in concrete voorwaarden en een definitief besluit over de garantstelling en over de deelname van de gemeente als aandeelhouder in Warm Heeg B.V. Bijlage(n): 1. Brochure Warm Heeg. Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

6

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Principebesluit garantstelling voor het project Warm Heeg en deelname aan Warm Heeg B.V.

Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 12 juni 2023;

bes l uit:

a.

b. c. d.

rekening houdend met de uitgangspunten in principe akkoord te gaan met het verlenen van een garantstelling met een garantiebedrag van maximaal C 13 miljoen voor een geldlening die Warm Heeg B.V. aangaat voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg; opdracht te geven om de uitgangspunten nader te laten vertalen in concrete voorwaarden voor het verlenen van de garantstelling; rekening houdend met de uitgangspunten in principe akkoord te gaan met deelname van de gemeente aan Warm Heeg B.V door het verwerven van een minderheidsaandeel; het college de opdracht te geven de voor de garantstelling en de aankoop van de aandelen benodigde overeenkomsten en besluiten uit te laten werken.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 20 juli 2023

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.