Bijlage 2 - 2024-06-12 Verslag opiniërende bijeenkomst Contourennota Energiebronnen

Gemeente

Swc/ivesř-Fryslân Besluitenlijst opiniërende bijeenkomst | Contouren Energiebronnen d.d. 12 juni 2024 Voorzitter Commissiegriffier Aanwezig PvdA CDA FNP VVD GBTL D66 NIEUW SOCIAAL PVV GROENLINKS ChristenUnie Forum voor Democratie Mooi SWF

dhr. Th. de Vries (vervanger van mevr. Bergstra-Veldhuis) dhr. S. Hobma

dhr. P. Visser dhr. H.M. Ketelaar, dhr. T.A. Bouwhuis, dhr. R.J. van der Leij dhr. S. de Witte mevr. P.B. Preij dhr. P. Greidanus (vervanger van mevr. Engelmoer) dhr. M. De Vries (vervanger van dhr. Riezebos) dhr. E. Cnossen dhr. S.R.W. Bibo, dhr. H. Jellema

Afwezig

mevr. C. Bergstra-Veldhuis (voorzitter), mevr. J.L. Engelmoer-Leeuwen (NS), mevr. C. van der Hoek (GBTL), dhr. J. Flikkema (PvdA), dhr. L.M. Adema (D66), dhr. C. Riezebos (Pw), mevr. G. HorjusVos (CU)

Mede aanwezig

wethouder dhr. De Boer, dhr. M. de Wit, mevr. J. Yedema, mevr. A. Veenstra (allen gemeentelijk energieadviseurs).

Opening De voorzitter opent de opiniërende bijeenkomst om 19.30 uur en heet iedereen welkom. Ter voorbereiding op deze bijeenkomst hebben de aanwezigen bijlagen kunnen lezen. Inleiding Wethouder De Boer noemt in zijn inleiding dat we op speelse wijze ingaan op wat de raad vindt over verschillende energiebronnen. Hij ziet graag wat de raadsleden als belangrijk benoemen. Het gaat immers echt ergens over: de toekomst van de energievoorziening in onze gemeente. Later op de avond wordt ook stilgestaan bij de strategie van de warmtetransitie, middels een presentatie over de lessen van Deense warmtestrategie. We gaan stilstaan bij onze koers en hoe de zeilen moeten staan. De zeilkunst van de raadsleden doet er ook sterk toe. Ieder is uitgenodigd vragen te stellen en meningen in te brengen. Presentatie contourennota energiebronnen Na de inleiding geeft mevrouw Veenstra een presentatie over de energie ontwikkelingen in de gemeente. Ze gaat in op de aanleidingen om “energiebronnen beleid” te maken, met als vertrekpunt een “contourennota energiebronnen” die de kaders hiervoor vastlegt. Ook wordt toegelicht welke nieuwe wetgeving de rollen en verantwoordelijkheden van gemeenten gaat veranderen in de warmtetransitie. Tijdens de avond worden raadsleden gevraagd opinie en wensen te delen. Mevrouw Veenstra schetst in vogelvlucht de geschiedenis van energietransitie in Nederland.

Met de ontdekking van de gasbel Slochteren is de transitie naar aardgas in de jaren 60 snel gegaan. Lokale bronnen en lokale distributie van warmtebronnen raakten uit gebruik. De kolenkachel bedrijven en gebruikers vonden dat niet gezellig (“gezellige mensen stoken kolen” campagne). Gemeentelijke energiebedrijven (voor opwek, distributie en levering) werden grote commerciële energiebedrijven, gescheiden van grote netbeheerders, en opwek van elektriciteit en winning van gas werd centraal geregeld. In de huidige transitie wordt weer meer gezocht naar lokale bronnen en naar manieren om lokale regie en lokaal eigendom te organiseren. Netbeheer en energielevering hoorden vroeger bij gemeenten en provincie en die tijd komt op een nieuwe manier weer terug. Dit betekent veel voor de lokale overheden. Het gemeentelijk energiebedrijf herleeft daarom op veel plekken in Nederland. De situatie in Súdwest-Fryslân is dat de lokaal opgewekte elektriciteit afgelopen jaren stijl is gegroeid en inmiddels wordt er meer elektriciteit opgewekt dan er gebruikt wordt in de gemeente. Dit is ook toegelicht in de Energieagenda 2024. De groei van elektriciteit die verwacht wordt kan voorlopig opgevangen worden door de grote hoeveelheid windstroom vanaf het IJsselmeer. Wij willen zelf opwekken wat we verbruiken. Dat doel is voor elektriciteit dus gehaald.

Maar we zijn er nog niet natuurlijk, want aardgasloze warmteoplossingen zijn nog weinig toegepast. 1

Gemeente

Swc/ivesř-Fryslân In een contourennota kan op hoofdlijn aangegeven worden welke warmteoplossingen de gemeente op hoofdlijnen kiest en wat voor uitgangspunten en principes daarvoor gelden. Op basis van warmtescenario’s kan gerekend worden aan hoeveel elektriciteit en hoeveel warmte er ongeveer nodig gaat zijn, tot 2050. We weten al dat we veel soorten bronnen nodig gaan hebben, maar daarin valt veel te kiezen op basis van wat we belangrijk vinden met elkaar. Andere belangrijke redenen voor nieuw energiebeleid zijn: - Onze stakeholders hebben duidelijkheid nodig wat Súdwest-Fryslân voor keuzen maakt voor de toekomst, zoals Mienskipsenerzjy initiatieven, de provincie en de netbeheerder. - Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie (Wgiw). Paar belangrijke punten: o Zal naar verwachting nog in 2024 vastgesteld worden in de Eerste Kamer o Plicht voor gemeenten om elke 5 jaar een Warmteprogramma te maken, waar uitvoeringsplannen op worden gebaseerd. Dit is de opvolger van de transitievisie warmte. Dit komt ook vast te liggen in de Omgevingswet. o De bevoegdheid om aan te wijzen wanneer (altijd minimaal acht jaar van te voren) welke wijk van het aardgasnet afgehaald wordt. - Wet Collectieve Warmte (WcW: opvolger Warmtewet). Paar belangrijke punten: o Komt op in september op agenda Tweede Kamer, na veel vertraging en aanpassingen wordt verwacht dat er draagvlak is.

o Het besluit dat warmtebedrijven minimaal 50% publiek eigendom moet zijn is al genomen o Gemeenten moeten “warmtekavels” bepalen en per kavel een warmtebedrijf aanwijzen. Regels hiervoor zijn uitgewerkt in een apart besluit. o Gemeenten hebben regie op organiseren van het publieke eigendom. - Omgevingswet, specifiek o Organiseren van (proces)participatie Uit deze ontwikkelingen vloeien een behoorlijk pakket aan taken en rollen voort voor de gemeente en daaraan verwante vraagstukken. Met een contourennota kijken we vooruit op onze doelen en ambitie, de energievraag van de toekomst, de inzet van energiebronnen en voorwaarden daaraan. De input vandaag wordt gebruikt voor het opstellen van de nota. De concept nota is gepland voor raadsbehandeling in september. Daarna volgen de beleidslijnen voor afzonderlijke energiebronnen, te beginnen met zonnepanelen en waarschijnlijk batterijparken. Vragen n.a.v. de presentatie: Mevrouw Preij (GBTL): “Ik zag in de grafiek dat het elektriciteitsverbruik sinds 2013 hetzelfde zou zijn. Dat verbaast me in deze tijd, vanwege de smartphones, de elektrische auto’s etc.. Is er ook een verklaring voor dat het nog steeds hetzelfde is? Antwoord van mevrouw Veenstra: “De verklaring hiervoor is dat in Europa strikte richtlijnen zijn voor de energieprestatie van huishoudelijke apparaten. Fabrikanten zijn verplicht steeds zuinigere apparaten te produceren.

Dit loopt heel succesvol, en dat veroorzaakt het dempende effect op het stijgende elektriciteitsgebruik. De heer de Witte (VVD): “Er wordt gezegd: Súdwest-Fryslân wekt meer elektriciteit op dan we verbruiken. Maar waarom is het zo belangrijk? Er zit iets van een zelfgenoegzaamheid in. Je kunt toch nooit zelf genoeg opwekken? Het is toch belangrijk dat je zo veel mogelijk opwekt? Want op die manier rem je jezelf een beetje. Wat zit hier precies achter? Antwoord van mevrouw Veenstra: Dat is aan u raadsleden om te bepalen wat teveel elektriciteit is. Er is vastgesteld dat we net zoveel energie opwekken als dat we gebruiken en we gaan niet voor anderen opwekken Dat is gebaseerd op aangenomen moties in deze raad. Voor elektriciteit is dat moment nu aangekomen. Het is natuurlijk aan u of u meer elektriciteit wilt opwekken en dus netto leverend wilt zijn. Dit kunt u bespreken bij de behandeling van de contourennota. De heer de Witte (VVD): “Dicht de gemeente zich niet te veel wettelijke bevoegdheden toe? Hier hebben we het eerder over gehad. Volgens mij in de presentatie die we in Warm Heeg hielden, dat 2

Gemeente

Swc/ivest-Fryslân het tot 1200-1500 aansluitingen gaat. Veel dorpen hebben minder dan 1500 huishoudens. Dus de meesten kunnen op eigen initiatief zonder dat de wettelijke bevoegdheid van de gemeente aan te pas komt. Klopt dat?” Antwoord mevrouw Veenstra: “Het is belangrijk stil te staan bij wat de wet precies betekent. Daar is in deze sessie weinig tijd voor. Het klopt dat er een grens in de nieuwe wet kom van 1500 aansluitingen. Onder die grens is er een ontheffing op aantal regels mogelijk, waaronder die van plicht meer dan 50% publiek eigendom. Maar dat zit naar onze inschatting niets in de weg. Het is wel zo dat een 100% commercieel initiatief exploitatie van een klein net naar zich toe kan trekken, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. De inschatting is dat dat amper interessant is voor commerciële partijen. Overigens kan wat Warm Heeg wil ook al op basis van de huidige wetgeving. Gedetailleerde duiding is specialistenwerk, in programma Energietransitie volgen wij uiteraard wel de ontwikkelingen”.

Toelichting op de sessie Op drie tafels kan input gegeven worden met stickers en post-its. Toelichting per tafel: Tafel 1: Lijst van mogelijke energiebronnen e.a. ^ Wat mist u? ^ Wat vindt u wenselijk en wat niet? “3 rood/3 groen” • Eventueel: Waarom? Tafel 2: Kaart met nu en toekomst: Welke thema’s betrekken, zoals ^ Haalbaar, betaalbaar, Mienskipsenerzjy ... ^ Verdienvermogen MKB en boeren, Natuurinclusiviteit, ... Formulering (aanvullende) doelstellingen? ^ 2030/2040/2050 • Komt terug in nota Tafel 3: Grote ideeën en grote zorgen Verslag uitkomst sessie Tijdens de sessie zijn aanvullingen en meningen gegeven middels post-its en stickers. Meteen in het oog vallende uitkomsten zijn • Veel positief: Zon op dak ^ Positief: buurtbatterij ^ Overwegend negatief: zon op land, windmolens. • Uitgesproken contrast: houtkachels en pelletkachels • Contrast: waterstofproductie • Contrast: kernenergie In de bijlage zijn de detailuitkomsten te vinden. De uitkomsten worden kwalitatief betrokken bij het maken van een concept contourennota, binnen team energietransitie, maar ook met o.a. team EZ en RO en lettende op provinciale en landelijke kaders. De raad kan nadere afwegingen maken bij de behandeling van de contourennota.

3

Gemeente

Swc/ivesř-Fryslân Afsluiting De sessie wordt afgesloten onder dankzegging door de organisatie. Aangegeven wordt dat de uitkomsten een goede blik geeft op de meningen, zorgen en ideeën van raadsleden en betrokken worden bij het opstellen van de nota. Er is aangegeven dat men het een leuke en nuttige sessie vond.

Vastgesteld op 2 juli 2024,

mevr. C. Bergstra-Veldhuis, voorzitter

mevr. T. Nauta-Feenstra, commissiegriffier

4

Gemeente

Swc/ivest-Fryslân Bijlage bij verslag opiniërende raadscommissie DSO Contourennota Energiebronnen 12-06-2024

Individuele energiebronnen/oplossingen Stroom

Uitkomst 7 groene stickers Zonnepanelen op dak Zonnepanelen op erf Erfmolens tot 15 m 1 groene Z « 3 rode Erfmolens > 15 m

Warmte en koude Warmtepomp met buitenunit Warmtepomp zonder buitenunit ^ 1 rode 5 groene Z m 3 rode Houtkachel (of pellet) CV Ketel aardgas CV ketel groen gas Zonneboiler (warmte obv zonlicht) Infraroodpanelen en airco Infra en buffer Ruimte voor boiler, buitenunit, batterij in en om huis/gebouw Verzwaringen netten, stations, 1 groene transformatiehuisjes etc Groengas productie Aardgaswinning ^ 1 rode

5

Gemeente

Swc/ivesř-Fryslân Collectieve energiebronnen/oplossingen Stroom

Uitkomst Zonnepark klein en groot 0. 1 groene Z 0 7 rode 1 rode Post-it: “motie is motie” (motie geen zon op Zonnepark op water IJsselmeer) Zonneparkeren (solar carports) 0. 2 groene 0. 1 groene Z 0 7 rode Z post-it: ‘eerder windmolens saneren dan bouwen in Windmolens voormalig Wûnseradiel” Kerncentrale m 2 groene Z 0 2 rode

Aardgascentrale Waterstofcentrale Biomassacentrale Warmte en koude

2 groene Z 0

1 rode

1 groene Z 0 3 rode

Warmtepomp met aquatermie Warmtepomp met bodembron Biomassaketels Aardgasketels

1 rode

Groengasketels Waterstofketels Zonnewarmte park Restwarmte

1 groene

Geothermie

1 groene

Infra en buffer Verzwaringen netten, hoogspanningsmasten, stations Batterijparken (groot)

1 groene

Buurtbatterij

4 groene

Buffertanks warmte bovengronds Buffertanks/opslag warmte 2 groene ondergronds Waterstof productie 0j 2 groene Z 0 3 rode (elektrolyzers) 1 groene Groen gas productie 1 rode Aardgaswinning en infra Warmtenet

1 groene Z 0 2 rode

6

Gemeente

Swc/ivest-Fryslân Tafel 2 Opmerkingen doelen en thema’s van de contourennota - post-it op een kaart Nu “Ik wil gewoon meer insecten” “Waterstof voor ketels en auto’s heeft de toekomst niet!” “Ruimte voor mono mestvergisting” 2030 (huidige doelstellingen "8000 aardgasvrije woningen, 50% CO2 reductie”) “Kan lekker wanneer initiatieven in het buitengebied meer worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Zij kunnen door wind, zon en mestvergisting dit haalbaar maken” “Lânskip!” “Landbouw zoekt naar alternatief verdienmodel! Zon en wind als producent voor de regio” “Lokale ontwikkelingen stimuleren” “Fonds Energietransitie om inwoners te ondersteunen met treffen van maatregelen” “Zelf betaalbare energie opwekken voor een betaalbare warmtetransitie” “Stimuleer Slimme Energiesystemen bij mensen thuis. Opwekt Zelf gebruiken. + Off grid. Minder netcongestie” “Niet onze doelen, niet onze ambities, groene droom, niet realistisch. Groene droom staat gelijk aan religie: of je gelooft erin, of niet” “Lokale Energie-coöperaties in hun kracht” 2040/2050 (huidige doelstellingen: Alle woningen aardgasvrij, CO2 neutraal en Energieneutraal) “Minder ferbrûk” “Mix van bronnen voor evenwichtige opwek, wind naar lokale behoefte” “Kan. Doe niet overhaast: de techniek en kennis gaat heel snel. Neem vooral de inwoners mee. Luister en faciliteer.

Van onder lukt zoveel meer!” “Noch mear doelen? Is de opdracht net al grut genôch?” “Súdwest-Fryslân koploper warmtetransitie”

Tafel 3 Grote zorgen en ideeën “Na deze risico’s komt de verandering en het besef. Dan wordt de transitie een succes met draagvlak” “Ontwikkelingen gaan erg snel. Blijven we flexibel genoeg?” “Blijf realistisch, vertrouw op de natuur, de natuur geeft alles”

7