Bijlage 12 - Advies Cliëntenraad Súdwest-Fryslân

Ongevraagd advies Empatec Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân 31 januari 2022

Geacht College De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân hecht eraan om een ongevraagd advies te geven aan het College over het dossier Empatec. Een advies van de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is relevant, omdat de Advies Raden van de andere gemeenten rond deze tijd ook een (gevraagd) advies uitbrengen. Hierdoor kunnen de bijdragen van alle Advies en Cliëntenraad meegenomen worden in de besprekingen over hoe verder te gaan met het dossier Empatec. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân heeft grote zorgen over de ontstane situatie, waarbij SWF de bespreking van de Businesscase (BC) tot een nader tijdstip uitstelt, terwijl de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân van mening is dat reeds tijdens de verkenning van het College van alternatieve opties, de BC moet worden geanalyseerd en moet leiden tot een tweede verbeterde versie. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is namelijk van mening dat de voorliggende BC onvoldoende is voor vaststelling en uitvoering. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân heeft kennis genomen van: - het Rapport Raadsenquête Empatec, 22 -12-2021; verder aangeduid als RE - de Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West inclusief Bijlagen, 22-11-2021, verder aangeduid als BC;.

- het Concept Besluit van het College SWF over de Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân West 2022-2026, 7 -12- 2021; De bestuurlijke reactie van het College SWF op de RE leidt tot het volgende raadsvoorstel: 1. kennis te nemen van de conclusies en aanbevelingen zoals verwoord in het onderzoeksrapport 'Raadsenquête Empatec' van de Enquêtecommissie Empatec; 2. het college opdracht te geven om de genoemde aanbevelingen in het onderzoeksrapport uit te voeren; 3. de Enquêtecommissie op te heffen. Ten aanzien van de BC heeft het College het volgende Concept Besluit genomen: a) kennis te nemen van de Businesscase; b) de Businesscase ter informatie toe te sturen naar de Advies raden en de Cliëntenraad; c) een brede verkenning op te starten naar alternatieve scenario ‘s voor een transitie naar een toekomstbestendig Werkleerbedrijf. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân komt tot de volgende constateringen en aanbevelingen: 1)

De belangen van de cliënten dienen voorop te staan.

De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân merkt op met grote instemming dat alle partijen, het College, de RE, de raadsleden en de directie en staf van de NV Empatec de belangen van de cliënten voorop stellen. De huidige Wsw’ers werkzaam in het bedrijf gaan met veel plezier naar hun werk en de ontstane ophef n.a.v. de RE heeft de nodige onrust bij hen veroorzaakt. De RE leert, dat er veel fouten zijn gemaakt. Het is nu zaak om op korte termijn de gemaakte fouten te herstellen.

2) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân constateert dat het doel van de RE: “inzicht krijgen in hoe de huidige (financiële) situatie heeft kunnen ontstaan” slechts ten dele is bereikt. De RE heeft erg veel werk verzet (hulde hiervoor) en geeft erg veel gedetailleerde informatie over wat er de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden in het hoofdpijndossier GR Werkvoorzieningsschap Fryslân West – NV Empatec (GR F-W/NV Empatec). Echter een duidelijk antwoord op dit hoofddoel wordt niet gegeven. Dit is mogelijk het gevolg van het feit dat de hoofdenquêtevraag van de RE een andere was: “Hoe is de besluitvorming verlopen met betrekking tot de NV Empatec en de GR Werkvoorzieningsschap Fryslân West en de gemeente SWF?”. Het RE richt dus vooral de aandacht op het weer grip krijgen en het hebben van invloed van SWF op de besluitvorming t.a.v. de GR en Empatec en op de hoogte van wederzijdse (GR-NV) financiële bijdragen. In het rapport van de RE komen veel rapporten aan de orde, met veel goede aanbevelingen ter verbetering van het besluitvormingsproces, doch deze zijn vrijwel allemaal niet opgevolgd. Dit onderstreept dat er veel anders moet worden geregeld. De RE gaat niet in op de bedrijfsvoering van de NV Empatec, wat je toch zou verwachten, gezien het hoofddoel.

Met name of de bedrijfsresultaten op een redelijk niveau liggen, ook in vergelijking met soortgelijke bedrijven in andere regio’s. De RE gaat niet in op de werkprocessen en instrumenten van het Werkleerbedrijf Empatec. De RE kijkt vooral in het verleden, en de lessen die daar uit getrokken kunnen worden dienen als input genomen te worden in het toekomstig traject. 3) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is van mening, dat SWF de bespreking van de BC niet moet uitstellen. De verschillende onderdelen van de BC moeten beoordeeld worden, en waar nodig moet verzocht worden tot verheldering en een nadere uitwerking, zodat een tweede verbeterde versie kan worden gemaakt. Een kernteam bestaande uit vertegenwoordigers van Empatec en de vier samenwerkende gemeenten heeft de BC op verzoek van het beleidsdocument Voor ieder een zinvol leven. Indien het Collegebesluit SWF om de BC ter kennisgeving aan te nemen wordt aangenomen, betekent dit dat SWF een andere weg inslaat dan de andere drie gemeenten, waarmee SWF samenwerkt in de GR F-W. Een gezamenlijk project wordt hierdoor abrupt onderbroken. Toelichtingen op de BC (inhoudelijk, financieel en organisatorisch) en gewenste aanvullingen en onderbouwing in een verbeterde BC worden hierdoor uitgesteld.

Gewenste wijzigingen in de structuur en governance van het construct GR/NV Empatec, alsmede aanpassingen in de werkwijze en bedrijfsvoering van Empatec worden op de lange baan geschoven. Volgens de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân leidt dit alles leidt tot meer kosten, ondoelmatige bedrijfsvoering, dat uiteindelijk ten nadele is van de doelgroepen Wsw’ers, Beschut Werkers en arbeidsreïntegratie.

4) Het besluit van het College SWF de BC voorlopig niet inhoudelijk te behandelen leidt de-facto tot de ontkoppeling van de RE en de BC, hetgeen volgens de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân zeer onverstandig is. In beide documenten is veel tijd en geld gestoken, wat nu grotendeels verloren dreigt te gaan. Elk van de twee rapporten hebben naast hun tekortkomingen een eigen meerwaarde. Beide rapporten zouden juist in samenhang bekeken dienen te worden. Bij het beoordelen van de rapporten is het een logische stap dat de geleerde lessen van de RE mede een input is voor een verbeterde versie van het BC, wat immers het doel is voor alle gemeenten. Onduidelijkheden en tegenstrijdigheden tussen beide rapporten en in beide rapporten zouden direct moeten worden opgelost, maar dit dreigt nu niet te gebeuren. Twee voorbeelden. a) Uitspraken als “eerst inhoud, dan vorm”, lijkt volledig in tegenspraak te zijn met “Eerst alternatieve opties verkennen, dan vaststellen BC”; b) de conclusie (2) van de RE dat Empatec de financiële administratie nog steeds niet op orde heeft en dat er geen eenduidige afspraken over de afdracht van de winst van Empatec naar de GR-WF zou zijn (9) conclusies die bestreden worden door de directie van Empatec. Hier is hoor en wederwoord op zijn plaats. Daarnaast maakt de BC een aantal interessante en relevante constateringen en uitleg t.a.v.

het openbare lichaam de GR en het publieke bedrijf Empatec, die een input zijn in de verkenning, die het College gaat maken, hiermee het advies van RE opvolgend. 5) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân heeft op basis van opgedane ervaringen met Empatec-Pastiel-Wurkjouwer, alsmede de summiere informatie die de BC verstrekt over het dienstverleningsproces, onvoldoende vertrouwen dat de NV Empatec zich ontwikkelt tot een echt werkleerbedrijf, waar de belangen van de doelgroepen voorop staan, en niet het bedrijfsresultaat. Het keuze document: “Voor iedereen een zinvol leven, Visie op de uitvoering van de Participatiewet in F-W ”voorziet uitdrukkelijk in het maken van een BC. De ontwikkeling van de huidige NV Empatec, dat voornamelijk een permanente werkomgeving geeft aan Wsw’ers en via twee ‘merken’ Pastiel en Wurkjouwer’ in een re-integratie project zit, zal een belangrijke taak vervullen in het re-integreren van mensen die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt. Hoofstuk 1 van de Bijlagen bij de BC geeft een beschrijving van het dienstverleningsproces. (Het is overigens opmerkelijk, dat dit in de Bijlage wordt besproken en niet in het hoofddocent van het rapport).

De globale werkprocessen per doelgroep - Wsw’ers, Nieuw Beschut, Re-integratie (voornamelijk Perspectiefrijk)- worden besproken, alsmede de uitgangspunten voor begeleiding en inzet (werk dat past bij mensen: menselijke maat, groei in arbeidsontwikkeling) en de instrumenten, die ingezet worden zoals het ‘werkpaspoort’’, ontwikkelgesprekken, etc... Empatec pretendeert maatwerk te leveren, maar hoe dat wordt gerealiseerd wordt niet uitgewerkt. De ervaringen met Pastiel geven ons geen aanleiding tot optimisme. De uitstroom van Pastiel is laag en voldoet niet aan de eisen van de inkoop en de omgang met de kandidaat kan ook stukken beter.

Wurkjouwer is uniek in het activeren van kandidaten en speelt daardoor een belangrijke rol voor de inwoner met een achterstand richting werk. Met de werkwijze die de Wurkjouwer nu heeft, laat ze de mens weer mens zijn en vragen ze wat zou jij graag willen. Ze leren de kandidaat dat ze er mogen zijn zoals ze zijn. Door deze werkwijze hebben ze zeer goede resultaten. Als echter in de nieuwe plannen Wurkjouwer een doorgeefluik wordt voor Nieuw Beschut werk en dagbesteding, dreigt deze functie te vervallen. Deze kandidaten (deels) inzetten voor productiewerk van Empatec zal ons inziens niet bijdragen tot hun welzijn.

-

-

Op basis van bovenstaande heeft de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân een groot aantal vragen: Hoe wordt voorkomen, dat P-Wetters ingezet worden in productieprocessen primair bedoeld voor Wsw’ers, welke voor betere financiële resultaten zorgen voor Empatec (gratis arbeidskrachten plus vergoeding), maar de belangen van de P-Wetters schaadt? Welke implicaties heeft de transitie naar een werkleerbedrijf voor het aantrekken van staf en personeel van Empatec? In hoeverre kan het Werkleerbedrijf alle cliënten die in aanmerking komen kunnen bedienen? In hoeverre worden deze aan derden, gespecialiseerde re-integratie bedrijven uitbesteed? of wordt alle begeleiding rechtsreeks door Empatec gegeven? In hoeverre wordt gebruik gemaakt wordt van coaches en docenten van onderwijs instellingen? Al deze zaken komen helemaal niet aan de orde in de BC. Dit is een omissie die ons grote zorgen baart, en die in een tweede versie van de BC moet worden uitgewerkt. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is verder van mening dat BC een specifieke uitwerking moet geven van te realiseren inhoudelijke doelen, direct verbonden met de verschillende doelgroepen. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân adviseert dat in een verbeterde versie van de BC deze inhoudelijke doelen inzichtelijk worden gemaakt.

De kwantitatieve invulling komt dan in het te maken Implementatieplan, dat binnen drie maanden na de vaststelling van de BC moet worden gemaakt. 6) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is van mening dat de het Werkleerbedrijf moeilijk te plaatsen mensen de mogelijkheid moet bieden tot een langere werkrelatie dan 2 jaar, zoals de BC heeft opgenomen. De BC werkt met een basis scenario en een pluspakket, waarbij de hoofddoelstelling is de categorie Re-integratie Perspectiefrijk te plaatsen bij reguliere werkgevers. Een eventuele baan bij een vakbedrijf van NV Empatec is voorlopig en tijdelijk, zou maximaal 2 jaar zijn en slechts kleine aantallen betreffen, enkele tientallen per jaar. De termijn van 2 jaar wordt genoemd om te voorkomen dat er een vaste aanstelling gegeven zou moeten worden (hfdst 5.4) past niet bij een overheidsbedrijf, en zeker niet bij de doelstellingen de Nota Zinvol Leven. Omdat tewerkstelling in Empatec niet in het basis pakket zit, en er aparte middelen voor beschikbaar worden gesteld door de gemeenten, is de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân van mening dat er een aanvullende regeling moet worden getroffen, voor hen die na 2 jaar nog niet in een regulier bedrijf werken. Gezien de relatief kleine aantallen zou een vaste aanstelling

tot de mogelijkheden moeten behoren. Anders vallen deze cliënten tussen het wal en het schip. 7) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is van mening dat er een andere beleidskeuze gemaakt zou moeten worden ten aanzien van de prioriteiten in het re-integratie proces. De BC maakt een opmerking over de verhouding zittend en nieuw bestand: er zou voorrang moeten worden verleend aan nieuwe instromers, omdat die sneller terug te plaatsen zijn in de arbeidsmarkt. De gedachte is hoe korter men uit het arbeidsproces des te sneller is men weer terug te brengen. Maar hierdoor komen de kansen van de meest kwetsbaren, het zittend bestand, onder druk. De BC stelt: “de ambitie is om 50% binnen 9 maanden te plaatsen bij een reguliere werkgever. Er is overwogen om de ambitie te verhogen naar 60%, maar omdat ook het zittend bestand wordt bediend, is de ambitie op 50% gehandhaafd”. De BC geeft gemiddelde percentages en deze worden sneller gehaald, als het laaghangende fruit wordt geoogst. Om te voorkomen dat het zittend bestand stiefmoederlijk wordt bedeeld, stelt de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân voor een inspanningsverplichting op te nemen voor het slagingspercentage voor de groep langdurig werklozen. 8) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân spreekt zijn zorg uit dat de exercitie van het verkennen van drie opties voor het construct die de RE voorstelt een lange tijd in beslag gaat nemen.

Voor het algemene advies van de RE om drie alternatieve scenario’s “om tot een beter construct te komen” te verkennen, is blijkbaar heel veel tijd beschikbaar. Zo spreekt de RE commissie over “halfjaarlijkse voortgangsrapportage totdat raad en college met elkaar concluderen dat de gewenst eindsituatie is bereikt” (Aanbeveling D.) De bestuurlijke reactie heeft het over 6 maanden, maar in acht nemende de komende raadsverkiezing en nieuwkomers, is verdere vertraging waarschijnlijk. Dit baart ons grote zorgen, want éen van de belangrijkste lessen die geleerd kan worden uit de RE is dat de gemeente SWF in het uitoefenen van het bestuur van GR, is de afgelopen jaren niet in staat is gebleken om adviezen van de ambtelijke staf en talloze onderzoekcommissies en van ingehuurde onderzoeksbureau op te volgen, waardoor er geen fundamentele wijzigingen zijn aangebracht terwijl dit wel degelijk mogelijk was. 9) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân onderschrijft de mening van onafhankelijke juridische adviseurs dat met belangrijke aanpassingen in de governance de huidige organisatievorm de beste garantie geeft op een goede dienstverlening aan onze cliënten. Daarom adviseert de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân om deze optie, die niet als zodanig is benoemd in de aanbevelingen van de RE mee te nemen, in de verkenning die het College gaat maken.

Governance en organisatiestructuur (door de RE het ‘construct’ genoemd) door elkaar heen worden gebruikt, alsof die éen en hetzelfde zouden zijn, terwijl dit niet het geval is. Deze onduidelijkheid leidt tot onjuiste conclusies en adviezen. ‘Governance en ‘construct’ of ‘structuur’ hangen wel met elkaar samen, maar moet je ook onderscheiden. In principe, hoeft er niets mis te zijn met de globale organisatie

structuur, te weten de Gemeente – GR – NV Empatec, maar werkt de constructie niet omdat die niet goed is ingeregeld. Juridische experts geven duidelijk aan dat een AB/DB van de GR met AB/DB en een NV met directie, RvC en AvA in principe een goede constructie is omdat overheidsbelangen (in het openbaarlichaam de GR) en bedrijfsvoerings belangen (in de privaatrechtelijke NV) elkaar in balans houden. Maar dan met de governance, waaronder we verstaan de rollen en taken, bevoegdheden en verplichtingen van de verschillende partijen wel goed zijn vastgelegd en/of worden nagekomen. En als dit niet geval is dat zijn er voldoende mogelijkheden om de juiste aanpassingen door te voeren. Zolang het laatste niet goed is geregeld moet je het construct niet de schuld geven, zoals de RE nu doet. Dat de GR aanpassing behoeft is duidelijk. De GR betreft slechts een papieren constructie, is grotendeels leeg. Het heeft een AB en een DB, maar geen enkele staf en personeel. Leden van de AB moeten verantwoording afleggen aan de respectievelijke gemeenten, maar leden het DB hoeven dit alleen te doen aan de AB. De GR ontvangt de overheidsbijdragen en de Wsw’ers zijn formeel in dienst van de GR. Alle werkzaamheden, zoals salarisadministratie, secretariaat en facilitering van het bestuur worden uitgevoerd door Empatec.

Hiermee bevindt de GR zich in een uitzonderlijke positie, en zitten de gemeenten in een sterk afhankelijke positie t.a.v. de directie van de NV Empatec. Belangrijke aanpassingen zijn nodig. Hef je de GR op, dan gooi je het kind met het badwater weg. En NV Empatec opheffen, en deze taken door de gemeente laten uitvoeren, betekent dat het ambtelijk apparaat op de stoel van een bedrijfsdirecteur gaat zitten wat moeilijk als een verbetering kan worden gezien (dit is een understatement). Er zijn aanpassingen nodig in de onderlinge afspraken, en statuten, die deels al in eerder rapporten zijn aanbevolen, deze zijn onder meer (maar niet uitsluitend): a. Versterking van de GR met eigen staf (financieel en inhoudelijk) en ambtelijke ondersteuning. (Nu is de GR feitelijk alleen een papieren constructie) b. stemverhoudingen in AB en AD van de GR in overeenstemming brengen met aantallen SE en financiële bijdragen gemeenten; leden AD mogen geen meerderheid hebben in AB. c. inzetten van specifieke instrumenten die het gemeentebestuur en de gemeente raden gelegenheid bieden tot een betere voorbereiding van besluitvorming t.a.v. Empatec, zoals openbaarheid van vergaderstukken (agenda en verslag), driemaandelijkse financiële rapportage t.b.v. begrotingsvoorbereiding en zienswijze; (de nieuwe Wet Gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is al goedgekeurd in de Eerste Kamer en gaat per 1 juli in.

De Wgr biedt hiervoor al de benodigde bevoegdheden). d. monitoring Empatec op kengetallen (KPI, Key Performance Indicators) die de prestatie van de NV meten, niet alleen financieel en procesmatig, zoals doorstroomcijfers, plaatsing scores, maar ook doelgroep gericht ( zinvol ervaren werk, de kwaliteit van de werkomstandigheden, verbetering werk en sociale vaardigheden, werkzekerheid, etc.

e. Aanpassing statuten voor rol en bevoegdheden Aandeelhouders (AvA), zoals benoeming RvC, directie Empatec; welke specifieke besluiten de directie moet voorleggen aan de AvA. f. Aanpassingen t.a.v. het aanbestedingsrecht, om cliënten rechtstreeks bij het Werkleerbedrijf onder te brengen, dus zonder een aanbestedingstraject in te gaan (uitgebreid behandeld in Advies Rotshuizen Geense, Bijlage 6 van de BC. g. Regels vaststellen voor uittrede/intrede van deelnemers aan de GR (zijn er nu niet, en is vereist volgens de nieuwe Wgr. 10) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân zet vraagtekens bij de prioriteiten die de BC geeft aan de financiële doorrekening van de BC. De belangrijkste financiële conclusie van de BC (hoofdstuk 8.9) gaat over de gemeentelijke bijdrage. De BC stelt dat “de gemeentelijke bijdrage alleen bestemd is voor het aanzuiveren van het tekort in de GR”. Dit is nogal uitzonderlijk voor een BC, het zou immers primair moeten gaan over het verbeteren van het bedrijfsresultaat. De gemeentelijke bijdrage is een afgeleide. Er zal per definitie altijd een subsidietekort blijven bestaan, omdat de loon subsidie niet alle arbeidskosten en direct gebonden kosten van de client (vervoer, ziektekosten, etc.) dekt. Er is dus een fors bedrijfsresultaat nodig om het totaal resultaat op zijn minst niet negatief te laten uitvallen.

11) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân zou graag een nadere uitwerking zien waarom Empatec zo slecht presteert in vergelijking met soortgelijke bedrijven. Empatec heeft jarenlang de ongunstige financiële resultaten en daardoor de financiële problemen geweten aan het “te hoge” Wsw subsidie tekort, dat bestaat uit het verschil tussen de rijksbijdrage, aangevuld met een gemeentelijke bijdrage en de arbeidskosten van de Wsw’ers. Deze constatering komt echter in een geheel ander daglicht te staan door de benchmarking, die in de BC is opgenomen (hoofdstuk 7.2.): het subsidietekort in de GR F-W/Empatec is ruim 2.5 keer kleiner dan het landelijk gemiddelde subsidietekort van soortgelijke bedrijven. Landelijk gemiddelde is EUR 4.300 tot EUR 5.500, en van Empatec is dit EUR 1.600 tot EUR 2.000 (cijfers afgerond, tabel in Hfdst 7.2.1.) De financiële injectie van de GR F-W per arbeidsjaar Wsw ligt eveneens een stuk hoger, zie onderstaande tabel.

Arbeidsjaar Wsw Subsidietekort + Gemeen., bijdrage

landelijk gemiddelde (Cedris) 2018 2019 2020 -2.206

-1.885

GR F-W/ NV Empatec 2018 2019 2020 -2.238 1.113 - 491 - 153

Ligt het probleem niet bij de NV Empatec? Is er ooit een onderzoek gedaan naar de financiële bedrijfsvoering? Er wordt alleen gesproken van accountancy onderzoeken, maar dat is van geheel andere orde. Dat Empatec volgens de directie een zeer gezond bedrijf zou zijn wordt niet ondersteund door de cijfers die de BC zelf aandraagt in de benchmarking. De BC zegt dat het bedrijfsresultaat ongunstiger is dan het landelijk gemiddelde (hfdst 7.2.3., Dat is nogal zwak uitgedrukt. Uit de onderstaande tabel blijkt dat het bedrijfsresultaat van Empatec is 3 á 10 keer lager (het gemiddelde over de drie jaren gezamenlijk is maar liefst 20x lager).

Het lage bedrijfsresultaat wordt veroorzaakt door een uitzonderlijk hoog niveau van de bedrijfskosten: waarbij 1) de kosten van ongesubsidieerd personeel sterk stijgen door inhuur uitzendkrachten en 2) de overige bedrijfskosten ruim 2 x hoger zijn als soortgelijke bedrijven. De opbrengstenkant (Netto Toegevoegde Waarde en overige bedrijfsopbrengsten) is weliswaar een 10% hoger dan het gemiddelde, maar ontoereikend om de hoge kosten te compenseren. Dit hoge kosten niveau baart zorgen. De verschillen in bedrijfsresultaten zorgen ervoor dat voor beide groepen de financiële eindresultaten per arbeidsjaar Wsw relatief dicht bij elkaar liggen, zie onderstaande tabel.

Arbeidsjaar Wsw Bedrijfsresultaat Subsidieresultaat + bedrijfsresultaat + Gemeente. bijdrage

landelijk gemiddelde (Cedris) GR F-W/ NV Empatec 2018 2019 2020 2018 2019 2020 1.400 1.450 2.300 419 -410 241

-806

-435

62

-691

- 901

393

12) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân zet grote vraagtekens bij het berekenen van het financiële resultaat van de NV Empatec in de BC, met name bij de ‘nuloptie’. Indien de CR het bij het rechte eind heeft, doet dit het financiële plaatje kantelen. De nuloptie houdt in dat het negatieve bedrijfsresultaat over 2022-2026 ( EUR 1.4 miljoen, gemiddeld EUR 209,600 per jaar) middels een inspanning wordt weggewerkt, zodat vanaf 2026 de NV Empatec kan draaien zonder gemeentelijke bijdrage. Maar de gemeentelijke bijdrage is wel EUR 1.878 per SE per jaar over de periode 2022-205. De BC geeft in het geheel niet aan hoe dat bereikt zou moeten worden, er wordt gewezen naar het nog te maken implementatieplan. In plaats daarvan wordt een cirkel redenering gemaakt: “Door in te zetten op de verbetering van het bedrijfsresultaat kan het Werkleerbedrijf het totaal resultaat verbeteren” (derde zin onder paragraaf 8.4 BC), wat zoiets is als: “we zetten in op verbeteren van het resultaat, dus verbetert het resultaat”. We moeten de directie blijkbaar op hun blauwe ogen geloven. Vervolgens wordt de nuloptie gekoppeld aan een aantal belangrijke voorwaarden waar de gemeenten aan moeten voldoen, zoals maximale aantallen andere categorieën arbeidsreïntegratie. Maar de nuloptie betreft alleen de gemeentelijke bijdrage aan het bedrijfsresultaat van het Werkleerbedrijf.

Jaarlijks wordt er ook een gemeentelijke bijdrage verwacht als vergoeding voor begeleidingskosten en personeelskosten voor instromers (Nieuw Beschut Werkers en arbeidsreïntegratie (Perspectiefvol) in het basis scenario, ook middels Empatec ’s re-integratie onderdelen, Wurkjouwer voor respectievelijk categorie Van Waarde en Pastiel voor Perspectiefrijk (basispakket) en Kansrijk (pluspakket). De BC gaat uit van een financieel resultaat van re-integratie van 0 voor Empatec. Daarnaast stelt de BC dat er gedurende 4 jaar jaarlijks EUR 500.000 beschikbaar moet zijn voor transitiekosten (afvloeiing personeel), dus 2 miljoen over 4 jaar. Dit zou 50:50 opgehoest moeten worden door gemeenten en Empatec. Dit wordt een ‘extra gemeentelijke bijdrage’ genoemd. Deze claim betekent dat de nul- ambitie van de NV verhoogd wordt met EUR 1.000.000.

De BC stelt dat de toedeling van de kosten naar de GR en de NV zijn gemaakt volgens ‘bestaande afspraken’. Deze houden in dat de gemeente zelf opdraait voor het subsidietekort, en daarnaast vergoedingen geeft aan NV voor begeleiding en personeel/salariskosten en de kosten van het opereren van de GR (zie Tabel 11, Bijlage 3.9.1.). Als de NV niet met verlies draait, is er geen aanvullende gemeentelijke bijdrage benodigd. Het financiële resultaat van de NV laat echter een jaarlijks verlies zijn, zie onderstaande tabel. Daar komt bij dat er in de berekening van dit resultaat twee positieve bedragen zijn opgenomen, die hier ons inziens niet thuis horen. Deze zijn: De kosten voor de ambtenaren in de GR, alsmede overige kosten van de GR (secretatis, controller, accountant), die door de GR gedragen worden. Deze hebben alles te maken met de ‘aankleding van de GR’ en vallen geheel buiten de het Werkleerbedrijf, en kunnen zeker niet als opbrengsten voor de NV aangemerkt worden. Met het weglaten van deze posten, wordt het negatief resultaat een stuk hoger, zie het onderstaande overzicht. Het negatief resultaat over 6 jaar stijgt van 1.5 naar 4 miljoen en dan komen de transactiekosten van 1 miljoen er nog boven op! EUR x 1000 Resultaat NV BC Resultaat correctie

2022 -332 -945

2023 -284 -852

2024 -234 -802

2025 -144 -606

2026 -459 - 774

2022- 26 -1.453 -3.979

Tabel gebaseerd op Tabel 13, Bijlage 3.9.2. Als Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân de juiste interpretatie heeft gegeven, betekent dit dat ‘de nuloptie ambitie van de directie’ naar het rijk der fabelen kan worden verwezen. 13) De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân is van mening dat er een betere uitwerking moet komen van de hoogte van de risico’s. Hfdst 14 behandelt een tiental risico’s. Hoe groot de kans is dat verwachtingen al dan niet uitkomen is slechts ten dele aangegeven. Dit geldt met name de aanname dat de Rijkssubsidie Wsw de komende jaren wordt verhoogd, en onderliggend dat het macro budget niet wordt verlaagd. Dit is de belangrijkste pijler onder de financiële haalbaarheid van de BC. Er zijn alleen risico’s aangegeven, waarop het Werkleerbedrijf weinig invloed op heeft. De ambitie van de directie die zou leiden dat de gemeentelijke bijdragen tegen 2025 vrijwel tot nul zijn gereduceerd (de nuloptie) wordt niet opgenomen als een risico. Zoals aangegeven, zien wij hier grote risico’s. 14) Samenvatting. Een Raadsenquête rapport beschrijft uitgebreid wat er allemaal in het verleden is gebeurd en legt nu weer het initiatief bij het College voor het maken een Plan van Aanpak voor het verkennen van een drietal opties, zonder duidelijk tijdslijn.

Volgens de RE zou als uitgangspunt moeten dienen in de verkenning het weghalen van de GR uit de keten NV Empatec, GR F-W, College en Raden, zonder dat de RE heeft nagegaan wat de organisatorische en financiële consequenties hiervan zijn voor het totale resultaat van het construct. Een voor de hand liggende optie om de bestaande organisatie structuur (GR-Empatec) beter in te richten en de governance te versterken moet nadrukkelijk mee genomen worden in de verkenning die College van SWF gaat maken. Het College is voornemens voorlopig de BC niet te beoordelen, en plaatst deze nadat de ‘brede verkenning ‘ is afgerond. Dit levert veel tijdsverlies op en zet de verhoudingen met de andere drie gemeenten onder druk. De CR is van mening dat de

huidige Business Case niet kan worden goedgekeurd, omdat er een groot aantal tekortkomingen in zitten. Een verbeterde versie van de BC is broodnodig, waarbij specifiek aangegeven moet worden hoe de transitie van werkbedrijf naar werkleerbedrijf vorm gaat krijgen, een concrete onderbouwing van de haalbaarheid van Empatec ‘s ambities, een duidelijker beeld van de bedrijfsvoering. Duidelijk moet worden gemaakt waarom Empatec het zo veel slechter doet dan vergelijkbare branche genoten. Tenslotte moet de risico analyse sterk worden verbeterd. Het gemeenschappelijk doel zou moeten zijn, het verbeteren en verder uitwerken van een haalbaar BC voor een duurzaam Werkleerbedrijf. 15) Op grond van bovenstaande komt de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân tot het volgende algemene advies: a. In het Plan van Aanpak voor de ‘brede verkenning van governance opties’ een vierde optie op te nemen: het in standhouden van de GR als openbaar lichaam naast de NV Empatec, waarbij een andere taakstelling en rolverdeling wordt gemaakt t.a.v. de en schriftelijke afspraken over het proces van aansturing en controle b.

Mee te blijven werken in het kernteam dat de Business Case van het Werkleerbedrijf Empatec heeft opgesteld en direct te starten met het maken van tweede verbeterde versie, waarin veel concreter moet worden aangeven hoe het werkbedrijf zich omvormt tot een werkleerbedrijf, wat de bedrijfsmatige financiële implicaties complicaties zijn, alsmede de reële risico ’s; c. De Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân tijdig te informeren over de voortgang van beide bovenstaande trajecten, alsmede te consulteren over onderwerpen die direct samenhangen met de aansturing en begeleiding van de drie doelgroepen.

Zijn er vragen over dit ongevraagd advies dan is de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân altijd bereid om in gesprek te gaan. Vriendelijke groet, Namens de Cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân Agatha Vreeling