Bijlage 1 - Zienswijzenverslag

Zienswijze verslag Conceptvisie en conceptverordening inwonersparticipatie Ter inzage van 20 november 2025 tot en met 8 januari 2026

Inhoudsopgave Inleiding

pagina 3

Aanpak zienswijzen periode

pagina 3

Resultaten enquête

pagina 4

Reacties op inhoud van visie en verordening

pagina 8

Reacties op houding en gedrag van de gemeente

pagina 13

Overige reacties en wijzigingen

pagina 15

2

Inleiding

Op 11 november 2025 besloot het college om de conceptvisie op inwonersparticipatie en concept participatieverordening ter inzage te leggen. In de periode van 20 november 2025 tot en met 8 januari 2026 kon men op verschillende manieren reageren op de voorgelegen stukken: - Door middel van een schriftelijke reactie. - Door middel van een mondelingen reactie. - Door middel van het invullen van een enquête. In dit verslag leest u welke reacties er zijn opgehaald en wat we hiermee doen.

Aanpak zienswijzen periode

De participatieverordening en participatievisie hebben als fysiek stuk ter inzage gelegen. Er was ook een mogelijkheid om de stukken digitaal in te zien. Dit is de standaardaanpak van ter inzage legging. Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen wisten van deze ter inzage legging, is er ook een enquête opgesteld. In deze enquête stonden de vier doelen uit de visie op inwonersparticipatie met een toelichting. De respondenten werd gevraagd in hoeverre ze zich konden vinden in de gestelde doelen. Bij het invullen van de opties ‘helemaal mee oneens’ ‘een beetje mee oneens’ en ‘oneens’ was een toelichting verplicht. Deze toelichtingen vind je terug in de tabel op pagina 14. Om het bereik van de enquête en ter inzage legging te vergroten, hebben de accountmanagers en stads- wijk- en dorpencoördinatoren een mailing gestuurd naar hun contacten. De deelnemers van de cursus ‘hoe werkt mijn gemeente’ zijn ook aangeschreven. Er heeft een nieuwsbericht op de website, nieuwsbrief en narrowcasting borden gestaan. Op social media is de oproep om te reageren eveneens gedeeld. Daarnaast is er gesproken met de adviesraad sociaal domein en de cliëntenraad. Dit zijn beide raden van inwoners, die adviseren over beleid en plannen binnen het sociaal domein.

Omdat deze raden een vorm van inwonersparticipatie zijn, is er ook in het begin van het traject om tot een visie op inwonersparticipatie te komen, met hen gesproken. Tijdens de ter inzage periode is opnieuw met hen gesproken om te kijken of ze zich kunnen vinden in de voorgelegen visie en verordening. Tijdens de periode van ter inzage legging vonden er ook inwonersgesprekken plaats rondom de visie op dienstverlenen. In deze interviews zijn ook vragen gesteld over het meedenken over beleidsplannen. Ook deze input is meegenomen in dit verslag.

3

Resultaten enquête

In de enquête is gevraagd in hoeverre men zich kan vinden in de vier geformuleerde doelen in het kader van inwonersparticipatie. De enquête is ingevuld door 91 mensen. Dat betekent dat de resultaten van deze enquête niet representatief zijn. Het geeft wel een goed beeld of er nog onderwerpen of thema’s zijn die we als gemeente gemist hebben. Uit de reacties blijkt van niet. Inwoners willen graag meedenken en meedoen met de gemeente, maar zijn erg sceptisch of er wel wat met hun inbreng wordt gedaan. Dit is precies de reden waarom een visie en verordening op inwonersparticipatie nodig zijn. Doel 1: niet meer, maar betere participatie Toelichting bij deze vraag: De gemeente maakt plannen voor nieuwe straten, pleinen, scholen en sporthallen. Die plannen gaan vaak over jouw buurt. Daarom willen we samen met inwoners, ondernemers en organisaties kijken hoe jullie kunnen meedoen. Zo maken we plannen die beter passen bij wat jij belangrijk vindt. We doen dat liever goed dan vaak. Daarom maken we duidelijke afspraken over hoe we samenwerken. Die zetten we in een participatieplan. Daarin staat hoe jij kunt meedoen en wat je van ons mag verwachten. Als het kan, maken we dat plan samen met jou. *Soms kiezen we dus niet voor het betrekken van inwoners, maar alleen voor duidelijke informatie over een plan of onderwerp. Totaal eens: Totaal oneens:

96,7% 3,3%

4

Doel 2: we participeren met een duidelijk doel Toelichting bij deze vraag:

Meedenken en meedoen is geen doel op zich. Het moet helpen om plannen te maken die beter aansluiten bij wat inwoners belangrijk vinden. De gemeente wil voorkomen dat participatie alleen wordt gedaan omdat het verplicht is. Het is vooral belangrijk dat er iets wordt gedaan met de uitkomsten van participatie. Voorbeeld: we vragen mensen die een plek vaak gebruiken wat er beter kan. Hun ideeën verwerken we in het plan. Totaal eens: Totaal oneens:

97,8% 2,2%

5

Doel 3: we zetten in op een gelijkwaardig, inclusief en transparant proces Toelichting bij deze vraag: Inwoners van Súdwest-Fryslân willen serieus genomen worden. Ze verwachten dat de gemeente open en eerlijk is, niet alleen in de informatie die ze geeft, maar ook in haar houding en gedrag. Op dit moment spreekt de manier waarop we inwonersparticipatie organiseren vooral een kleine groep inwoners aan. Andere groepen worden minder vaak gehoord. Daarom willen we iets aan doen. Daarom gaat de gemeente de komende tijd werken aan een participatieproces dat gelijkwaardig, inclusief en transparant is. Zo willen we dat iedereen de kans krijgt om mee te doen met het maken van plannen. We willen dit op de volgende manieren doen: - Meer digitale mogelijkheden om mee te denken (in je eigen tijd). - Meer kennis over verschillende doelgroepen opdoen, zoals jongeren en ouderen. - Meer duidelijkheid over wat voor plannen er zijn in je buurt. Zo kun je zelf kiezen waar je over meedenkt. Totaal eens: Totaal oneens:

94,5% 5,5%

6

Doel 4: we stimuleren evaluatie tijdens en na het participatieproces Toelichting bij deze vraag: Als we samen plannen maken, is het belangrijk om daarna te kijken hoe dat ging. Dat noemen we evalueren. Door te evalueren: • Zien we wat goed ging en wat beter kan • Horen we of mensen zich echt gehoord voelden • Kunnen we het de volgende keer slimmer en beter doen Op dit moment gebeurt dat nog niet altijd. Daardoor missen we kansen om beter samen te werken. Daar willen we verandering in brengen. We willen samen met iedereen die meedeed terugkijken op het proces. Zo leren we van elkaar en maken we plannen die beter werken. Totaal eens: Totaal oneens:

97,8% 2,2%

7

Reacties op inhoud van visie en verordening Nr.

Onderwerp

Wie en uit welke bron

Wat is ermee gedaan?

1

De visie gaat vooral over plannen die de gemeente maakt, maar hoe gaat de gemeente om met initiatieven vanuit de inwoners zelf?

Betrekking op visie of verordening?

Cliëntenraad - 8 januari 2026

Visie

De visie is geschreven vanuit het perspectief van de gemeente. Dat betekent dat de inwoner volgens deze visie participeert in de processen van de gemeente. Dit noemen we inwonersparticipatie.

2

Onduidelijkheid over de blauwe cijfers in de printversie van de visie.

Mondeling overleg

Cliëntenraad - 8 januari 2026 Mondeling overleg

Visie

Wanneer de inwoner een proces begint en doorloopt en de gemeente vraagt daarin samen te werken, noemen we dit overheidsparticipatie. Daar gaat voorgelegen visie niet over, hoewel de scheiding tussen beide in de praktijk niet altijd even hard is. Dit betekent dat overheidsparticipatie niet voorkomt in de visie en de spelregels (verordening). Er zijn ook gemeenten die een verordening maken over beide vormen van participatie. Hier heeft de gemeente niet voor gekozen, omdat het onderdeel overheidsparticipatie goed is belegd bij de stads- dorps- en wijkcoördinatoren. Er staan blauwe cijfers in de conceptvisie. Deze verwijzen naar de bronnenlijst achterin de visie. In de digitale versie kan je hierin doorklikken. In de geprinte versie kan dit niet. Actie: staat nu beter uitgelegd in de leeswijzer.

8

3

Representatieve democratie en participatieve democratie, hoe werkt dit met elkaar en niet tegen elkaar. Meer verduidelijken.

4

Verwarring tussen inwonersparticipatie en andere vormen van participatie, zoals Participatiewet, waar de cliëntenraad onder valt. Staat al in de visie, maar nog beter uitleggen?

5

Stel duidelijker dat in de visie met ‘we’ de gemeente wordt bedoeld, en dat het stuk vanuit het perspectief van de gemeente is geschreven.

6

Suggestie om de naam van de verordening anders te doen, i.v.m. verwarring met de verordening waar de cliëntenraad onder valt.

Visie

Actie: staat nu beter uitgelegd op pagina 8.

Mondeling overleg Cliëntenraad - 8 januari 2026

Visie

Actie: staat nu beter uitgelegd op pagina 7.

Mondeling overleg Cliëntenraad - 8 januari 2026

Visie

Actie: staat nu beter benoemd in de leeswijzer op pagina 4.

Mondeling overleg Cliëntenraad - 8 januari 2026

Verordening

De verordening met betrekking op de cliëntenraad heet: ‘Verordening Cliëntenraad Werk en Inkomen SúdwestFryslân’. Hierin komt het woord participatie niet voor. De verwarring is echter wel te begrijpen. Er is overwogen om de verordening anders te noemen, zoals een ‘samenwerkverordening’. Echter kan dit valse verwachtingen scheppen over de reikwijdte van de verordening. Deze gaat immers niet over alle vormen van samenwerking. Na navraag bij andere gemeenten blijkt dat dit in de praktijk inderdaad verwarring oplevert.

Cliëntenraad - 8 januari 2026

Mail d.d. 8 januari 2026

7

Kom niet meteen met allerlei varianten van participatie aan, maar ga veel eerder in gesprek met mensen. Hoe willen zij meedoen?

Adviesraad Sociaal Domein (mondeling) - 15 december 2025

Visie

Actie: dit staat nu beter in de visie genoemd onder het thema ‘gelijkwaardig proces’.

8

Een participatieplan voor een project kan je ook sámen met inwoners en betrokkenen opstellen. Die stap wordt gemist in de verordening.

Adviesraad Sociaal Domein – 15 december 2025

Verordening

In de memorie van toelichting bij artikel 4 staat het volgende: ‘Dit plan kan door de gemeente of door middel van een samenwerking tussen gemeente en de participanten worden gemaakt.’ Deze

Mondeling overleg

9

9

10

11

De Adviesraad heeft de wens zich om te vormen tot Participatieraad, zodat zij beter in staat worden gebracht om direct in het begin van processen te kunnen adviseren.

Adviesraad Sociaal Domein - 15 december 2025

Wie controleert dat de gemeente zich gaat houden aan deze verordening en inwoners?

Adviesraad Sociaal Domein - 15 december 2025 Mondeling overleg

Maak het plan concreter met voorbeelden. Dan wordt het helderder.

Verordening

Mondeling overleg

Plaatselijke Belang Heeg – 3 januari 2026

Verordening

Visie

Schriftelijke zienswijze 12

Participatie van burgers en bedrijven is bij elke beslissing maatwerk. Dat kan je niet in een

Open toelichting in enquête.

10

Verordening

mogelijkheid staat zodoende al aangeven. De adviesraad staat genoemd in de Memorie van toelichting bij artikel 3 (reikwijdte). Er is voor gekozen om hier niet in te noemen dat de adviesraad de wens heeft zich om te vormen tot participatieraad, gezien de memorie van toelichting geen plek is voor het noemen van actuele ontwikkelingen. Dat neemt niet weg dat deze ontwikkeling van de adviesraad in het kader van inwonersparticipatie met interesse zal worden gevolgd. De gemeenteraad heeft een controlerende functie als het gaat om inwonersparticipatie. Daarom staat in artikel 4 lid 3 aangegeven dat het college de gemeenteraad informeert over participatieplannen. Op deze manier heeft de gemeenteraad altijd inzicht in participatieprocessen vanaf de start. Indien de gemeenteraad dit plan onvoldoende acht, kunnen zij dit agenderen en verzoeken tot aanpassing. Bij college-adviezen moet standaard worden gerapporteerd over het onderwerp participatie. In de visie staan enkele voorbeelden genoemd. Bij participatieprocessen komt ook emotie kijken. Daarom zijn de voorbeelden opzettelijk anoniem gemaakt zodat deze objectief te lezen zijn. Participatie is inderdaad maatwerk. Het is dan ook lastig om spelregels op te zetten die voor elk project zouden

‘verordening’ passend maken. De verordening sluit in artikel 3 en 4 veel participatie uit.

13

14

De vraagt lijkt goed maar de gemeente blijft dominant in de leed, volledig verkeerde woorden. Of goed bedoeld maar slecht gesteld. Neigt naar window dressing in plaats van echte veranderingsruimte in bestuursmodel.

Niet alles kan digitaal.

‘moeten’ werken. Dat is dan ook niet het doel van de verordening. Er staat in welke stappen moeten worden genomen (proces), maar niet wat daarin moet komen te staan qua afspraken (inhoud).

Open toelichting in enquête

Open toelichting in enquête

11

Visie en verordening

Visie

Artikel 3 geeft een beeld van de reikwijdte van de verordening. Wat valt er wel en niet onder. Artikel 4 somt op in welke gevallen er beter geen participatie kan plaatsvinden. Participatie is niet altijd en bij elk onderwerp geschikt. Het toepassen van participatie op onderwerpen die hier niet voor geschikt zijn, resulteert juist in teleurstelling en een gevoel van schijnparticipatie. De verordening en de visie zijn inderdaad geschreven vanuit het overheidsperspectief. Het stuk is gemaakt en wordt vastgesteld door de lokale overheid. Met deze stukken verandert er inderdaad niet direct iets aan het huidige bestuursmodel. Het geeft wel handvaten om veranderingen daarin te onderzoeken. Actie: in de tekst van de visie is verduidelijkt dat het document vanuit overheidsperspectief is geschreven. Dit klopt, en tegelijkertijd is digitaal participeren voor een bepaalde doelgroep juist heel prettig. Het gaat daarom altijd om een combinatie van fysieke als digitale participatie. Meer uitleg hierover staat onder het doel: ‘We zetten in op een gelijkwaardig, inclusief en transparant proces’.

15

Kennis over doelgroepen. Idee: een structurele vorm van participatie voor inwoners. Altijd dezelfde da/methode/plek de inhoud kan verschillen.

Open toelichting in enquête

Visie

16

Leren van evalueren heet innoveren, dit moet je anders noemen.

Open toelichting in enquête

Visie

12

Dit is een idee dat we graag omarmen. Ook de kinderen die meededen aan de kinderconferentie van 2025 hadden dit idee. Daarom zijn we aan het nadenken of dit kansrijk is en zo ja, hoe we dit dan vorm kunnen geven. Mooie toevoeging aan het hoofdstuk voor evalueren. Dit hebben we meegenomen.

Reacties op houding en gedrag van de gemeente

Onderstaande reacties over houding en gedrag liggen in lijn met het inwonersperspectief dat in de visie staat omschreven. Deze opmerkingen zijn daarin niet nieuw, maar benadrukken de urgentie waarmee de gemeente met dit onderwerp aan de slag moet.

Nr. Onderwerp

Wie en uit welke bron

Wat gaan we hiermee doen?

1

Neem de adviesraad en specifieke werkgroepen uit de adviesraad tijdig mee in projecten. Hierin wordt met name de werkgroep toegankelijkheid genoemd.

Adviesraad Sociaal Domein – 15 december 2025

In de gesprekken die zijn gevoerd met de Adviesraad Sociaal Domein, blijkt dat de verschillende werkgroepen ervaren dat ze niet overal tijdig bij worden betrokken. Dit kan verschillende oorzaken hebben. We kijken graag samen met de Adviesraad hoe we samenwerking met de werkgroepen beter in processen kunnen opnemen.

2

Er worden vaak beloften gedaan dat de gemeente ergens op terug komt, of goed terugkoppelt. Er zijn veel voorbeelden waarin dit niet wordt nagekomen.

Adviesraad Sociaal Domein – 15 december 2025

3

Is een gelijkwaardige samenwerking waar te maken?

Cliëntenraad - 8 januari 2026

4

Begin klein en spoor daarmee aan tot meer.

Plaatselijk Belang Heeg - 3 januari 2026 Schriftelijke zienswijze

Dit komt bekend voor. De behoefte en het ervaren gebrek aan terugkoppeling kwam ook naar voren in de analyse die is gedaan vóór het maken van de visie en verordening. Daarom komt de terugkoppeling als belangrijk moment terug in de visie op inwonersparticipatie, zodat we hiermee aan de slag kunnen. Dit ontketende een interessant gesprek met de cliëntenraad. Een gelijkwaardige samenwerking tussen overheid en inwoner ligt gevoelig, omdat een inwoners óók een sterke afhankelijkheid van de overheid kan hebben. Daarnaast is er een groot verschil in macht. Uiteindelijk is gezamenlijk geconcludeerd dat het streven naar gelijkwaardigheid een goed doel is. Dit is volgens de gemeente ook de beste manier om het participatieniveau naar een hoger niveau te tillen. Tegelijkertijd liggen de verwachtingen rondom participatie erg hoog. Het gat wat hiertussen kan ontstaan, is iets dat overheid en inwoner goed met elkaar moeten bespreken bij samenwerking.

13

5

Biedt concrete keuzes. Soms is een gesloten participatievraag beter dan een open vraag.

Plaatselijke Belang Heeg - 3 januari 2026 Schriftelijke zienswijze

6

De Mienskip wil best de handen uit de mouwen steken, maar kan daarin hulp in ‘subsidie- en vergunningenland’ gebruiken. En ga daarin uit van ‘hulp om het eventueel mogelijk te maken’ ipv ‘toetsing aan regels’. Dat is een betere basis voor participatie. Denk na over het beschikbaar stellen van een dorpsbudget in de vorm van ‘zakgeld’ of ‘gemeente-uren’, hiermee versterk je de autonomie van de Mienskip. Participatie vraagt vroegtijdige betrokkenheid, heldere informatie over wat wel en niet kan en zichtbare terugkoppeling. Inwoner heeft ervaren dat dit niet altijd gebeurt, wat het vertrouwen in de gemeente schaadt. Er is een duidelijk gebrek aan vertrouwen dat de gemeente wat gaat doen met de input die wordt gegeven. Daarmee neemt de bereidheid om mee te denken af.

Plaatselijke Belang Heeg - 3 januari 2026

7

8

9

10

Gemeente luistert niet naar haar inwoners. We mogen wel “participeren” maar vervolgens wordt er niets mee gedaan. We worden niet serieus genomen en de gemeente doet wij hij zelf wil.

Schriftelijke zienswijze Plaatselijk Belang Heeg - 3 januari 2026 Schriftelijke zienswijze Individuele inwoner - 3 december 2026 Schriftelijke zienswijze Interviews met 10 inwoners in het kader van de visie op Dienstverlenen. Dit moment is gebruikt om ook te vragen naar hun ervaring met het meedenken over gemeentelijk beleid. - 4 november 2025 Telefonisch en fysieke interviews. Open toelichting in enquête

14

Ook dit is een heel zinvolle opmerking. Recent gaf de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een blunderbundel uit, waarin ook de zeer open vraagstelling als veelgemaakte blunder naar voren komt. Deze opmerking heeft geen directe betrekking op de visie en verordening, maar heeft hier zeker mee te maken. Het is belangrijk dat de Mienskip zijn weg weet te vinden in gemeentelijke regelgeving. Hierover kunt u meer lezen in de visie op dienstverlenen. Er bestaan verschillende subsidies voor stads-, dorps-, en wijkbelangen, zoals het Kernenfonds. Mogelijk kan hier iets in worden uitgebreid. Dit gaan we onderzoeken. Vroegtijdige betrokkenheid, heldere informatie en een zichtbare terugkoppeling is een streven dat expliciet terugkomt in de visie op inwonersparticipatie. Dit is in het participatieproces inderdaad ontzettend belangrijk. Dit is een herkenbaar signaal dat via verschillende kanalen is benoemd en wordt ondersteunt door verschillende onderzoeken. Met de visie en verordening willen we hiermee aan de slag. Dit is eveneens een herkenbaar signaal dat wordt ondersteunt door ervaringen van andere inwoners, ondernemers, organisaties en verschillende onderzoeken. De visie en verordening zijn gemaakt om juist hiermee aan de slag te gaan.

Overig

Nr. Onderwerp

Wie en uit welke bron

Wat gaan we hiermee doen?

1

In de conceptversie van de verordening stond onder artikel 8 lid 4 per abuis ‘besluit’ in plaats van ‘reageert’.

Recente informatie vanuit de VNG. In de modelverordening van de VNG staat eveneens ‘reageert’ en niet ‘besluit’.

Het woord ‘besluit’ is vervangen met het woord ‘reageert’.

2

Reactie van een collega over het feit dat de koppeling met de omgevingswet wel in de verordening genoemd staat, maar niet in de visie.

Interne reactie

Onder het kopje ‘waarom nu een visie op inwonersparticipatie?’ staat een extra alinea over de relatie tot de omgevingswet.

15