Bijlage 1 - Zienswijze op concept Friese Energievisie

Behandeld door: A. Veenstra Telefoonnummer: 14 0515

Provincie Fryslân Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN

Ons nummer: U24.004103 *U24.004103*

Sneek, 10 juni 2024

Onderwerp: Raadpleging Energievisie

Geachte heer Knol en heer Stellingwerf Met dankzegging voor de geboden mogelijkheid te reageren op de concept Energievisie sturen wij hier onze zienswijze, zoals opgenomen in de bijlage. Deze is opgesteld door het college en opgestuurd met instemming van onze gemeenteraad. Wij kijken uit naar een vruchtbaar gesprek over dit belangrijke onderwerp. Met vriendelijke groet, namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Súdwest-Fryslân, directeur,

Gemeente SúdwestFryslân Postbus 10.000 8600 HA Sneek IBAN NL42 BNGH 0285 1494 31 KvK nr. 51791811

T

14 0515

Gemeenteloketten

F E W

0515-48 99 99 Info@sudwestfryslan.nl www.sudwestfryslan.nl

Jongemastraat 2, Bolsward Marktstraat 8, Sneek

Zienswijze gemeente Súdwest-Fryslân op concept Friese Energievisie Versie 29 mei 2024

Inhoud A.

Inleiding ......................................................................................................3

B.

Leidende principes ..........................................................................................3

Zienswijze leidende principes ............................................................................................ 3 C.

Warmtetransitie .............................................................................................4

Zienswijze onderdeel warmtenetten ................................................................................. 5 D.

Elektriciteitsnetten, congestieproblemen ..............................................................6

Zienswijze onderdeel elektriciteitsnetten ......................................................................... 6 E.

Energiebesparing ............................................................................................6

Zienswijze op onderdeel energiebesparing....................................................................... 6 F.

Ontwikkeling elektriciteitsvraag in relatie tot restopgave ..........................................7

Zienswijze grootschalige elektriciteitsproductie en clustering ......................................... 7 G.

2

Tot slot........................................................................................................8

A. Inleiding SWF heeft met belangstelling de concept Friese Energievisie gelezen en complimenteert de provincie met de snelle totstandkoming van dit document. Het sluit ook aan bij de noodzaak en urgentie die de visie uitstraalt. We staan in belangrijke mate achter de ambities, de leidende principes en de beschreven richtingen, In deze zienswijze beschrijven we de gewenste aanpassingen en nuanceringen op de visie en lichten ons voorbehoud op zon en wind op land toe. Wij denken dat de energietransitie interessante kansen kan bieden voor onze lokale economie met behoud van geluk (“brede welvaart”). Graag werken we mee aan een werkbare en haalbare uitwerking van deze visie op Friese wijze: met stevige discussie, met een goed verstand en de blik op de horizon. De liefde voor ons landschap blijft daarbij altijd centraal staan. In onze nieuwe Energieagenda 2024 is op hoofdlijnen te vinden waar we staan en wat we van plan zijn.

B. Leidende principes We zijn blij dat gekozen is voor een centraal leidend principe “Fryslân stimuleert energie voor en door de gemeenschap”. Elektriciteitsproductie met zon en wind is een onderwerp dat veel deining bracht in SWF. De mienskip wil er immers ook zelf over kunnen gaan en roept op tot “samenbeschikking”, rechtvaardigheid en eerlijke verdeling. Dit is verwoord in het Burgerforumadvies dat tot stand kwam in samenwerking met TU Delft en vastgesteld door de raad in 2020.

Leidende principe Burgerforum advies : 1. “Wij willen ons geluk behouden”. 2. Versterk de zelfbeschikking van Mienskips. 3. Help ons om het samen te doen. 4. Van zelfbeschikking naar “samenbeschikking”. 5. Heb oog voor rechtvaardigheid en een eerlijke verdeling. 6. Wees toekomstgericht.

Zienswijze leidende principes Wij staan achter het basis uitgangspunt van 50% lokaal eigendom. de uitspraak de winsten lokaal te willen houden. Voor collectieve warmte is minstens dan 50% publiek eigendom inmiddels wettelijk verplicht en voor elektriciteit houdt de provincie inmiddels 60% aan. Individuele oplossingen zijn altijd in lokaal eigendom. Sudwest-Fryslan hanteert het uitgangspunt dat collectieve warmte voor 100% in publieke lokale handen moet zijn In de visie blijft dit aspect wat ons betreft te oppervlakkig beschreven en gezien bovenstaande redenering zou 50% weinig ambitieus zijn- en niet in lijn met huidig beleid en wetgeving. Voor het waarmaken hiervan vragen wij ons af waar we nu echt op kunnen rekenen? Het vraagt immers een grote draai in manier van werken bij gemeenten en daarvoor is veel meer nodig dan algemene procesuitspraken en praktische maatregelen zoals bijvoorbeeld een langjarig loket voor advies en subsidie. We benadrukken hierbij dat de gemeenten aan de lat staan dit alles waar te maken met inwoners, instellingen en bedrijven, met nieuwe wetgeving en bevoegdheden in de hand. Dat vraagt een forse inspanning de komende decennia. Bij het aanwijzen van de energiegemeenschap als belangrijk vehikel in deze visie verwachten wij dus ook meer ambitieuze uitspraken over het “waarom” en over het “hoe” dat kan en moet.

We roepen op dit aan te scherpen in de visie en het verder nader uit te werken in de uitvoeringsagenda. Hierbij een aantal wenken. 1. Consequenties en definities van “lokaal eigendom en zeggenschap” zijn niet voldoende helder en het document straalt weinig ambitie uit om de gemeenschap hierin stevig te faciliteren. Wij denken hierbij verder dan aan woorden als “stimuleren en ondersteunen van draagvlakprocessen” (pagina 17). Op dit thema komt de concept visie teveel over als

3

2.

3.

4.

5.

“top-down”. Dit zou meer “bottom-up” kunnen. We zien in onze Mienskip veel initiatief, ambitie en motivatie om eigen bijdragen te doen of zelfs eigen baas te worden over energieoplossingen. Als in een visie genoemd staat dat het centrale principe ”met en voor de gemeenschap” is, moet ook helder verteld worden hoe de Friese overheden gaan helpen bij het vergroten van de realisatiekracht van die gemeenschap. Wij stellen voor hier meer beschouwing in de visie op te nemen zodat energiegemeenschappen weten waarvoor zij aan mogen kloppen, aan welke Friese opgave zij kunnen bijdragen en zodat gemeenten een beter beeld hebben bij wat de provincie biedt. Wij helpen graag bij het maken van teksten hiervoor. Súdwest-Fryslân denkt hierbij aan mobiliseren en helpen met het door-ontwikkelen van energiegemeenschappen die voor iedereen toegankelijk zijn, het afspraken maken over zeggenschap en risico’s projecten en aanpak, het vergroten van realisatiekracht middels openbare bronnenstrategie en -kaarten en het bieden van passende governance structuren en bieden van wegen naar financiering. Hierin kunnen we krachten verenigen. De visie mag hierin wat ons betreft een aantal stappen verder gaan. De uitwerking ervan kan uiteraard in de uitvoeringsagenda. Het wordt in de inleiding wel benoemd maar wij missen in de conceptvisie het begrip “Brede Welvaart”.

Wij stellen voor om een beschouwing op te nemen hoe de provincie met de visie, samen met de gemeenten, sturen op ontwikkeling en behoud van brede welvaart, waarin nieuwe kansen voor het lokale bedrijfsleven benut kunnen worden en kwaliteit van leven centraal staat en niet de cijfers . We denken dat dit van waarde is in het gesprek met inwoners en bedrijven en hoe je tot een uitwerking komt. Het belang van een vitaal bedrijfsleven zouden we vaker terug willen zien komen in de visie. Bij principe 4 over de inpassing leven veel zorgen. Ook Súdwest-Fryslân heeft deze zorgen. Afzonderlijke projecten maar ook de optelsom van projecten (klein en groot) zullen altijd impact hebben op de ruimte. De opvatting over wat omgevingskwaliteit is en wat acceptabel wordt gevonden blijft onderwerp van discussie. We doen de suggestie deze discussie expliciet te blijven voeren en te onderzoeken hoe we juist omgevingskwaliteit kunnen toevoegen met energieprojecten èn met de optelsom van projecten. De logische plekken voor deze discussie lijkt ons het uitvoeringsplan en vooral de ontwikkeling van de POVI.

Om de samenhang van een Friese energievisie met de omgevingsvisie van gemeenten en provincie goed te kunnen vormgeven willen wij het volgende meegeven: o om in de visie te spreken over “ruimtelijk leren en vooruitzien” o de afspraak op te nemen een verkennende blik te werpen richting 2100 o middels ontwerpend onderzoek te benoemend welke keuzen “no regret” zijn vanuit een integrale beleidsvisie. We denken dat dit de intelligente weg bij het vormen van een (nog ongewisse) toekomst, met liefde en zorg voor ons landschap en andere “Friese rijkdommen”, ten behoeve van welvaart en leefbaarheid. Zo willen we optimaal voorkomen dat we ons landschap laten verrommelen door reeksen van keuzenen, en tevens de energietransitie vóór ons Friezen laten werken.

C. Warmtetransitie Het spannendste komt nog: uitfasering van aardgas. Dat grijpt sterk in, want bij iedereen moet iets gebeuren achter de deur en er zijn nog grote onzekerheden over de kosten voor inwoners en bedrijven. Deze operatie gaat tientallen jaren duren en dat kan alleen hand in hand met de mienskip, vinden wij. Wij zoeken naar de beste manier om techniekkeuzes, kosten en baten zoveel mogelijk lokaal te houden. Een goedwerkende manier hebben wij gevonden in Denemarken. In dit land is het doodgewoon dat er veel kleine warmtenetten in handen zijn van inwonerscollectieven. Dit is ook haalbaar in Friesland. In potentie biedt deze vorm collectieve warmteoplossing antwoord een aantal vraagstukken, zoals beperking ruimtegebruik door elektriciteitsopwekking, netcongestie en andere maatschappelijke kosten. In de concept visie is een restopgave genoemd van 4,4 TWh in 2050 (Ter vergelijking: dit is 4 maal Windpark Friesland). Naar onze inschatting kan deze fikse opgave lager uit vallen met de inzet van kleine warmtenetten in de kleinere steden en in de dorpen. De te nemen (landschappelijke) pijn is daardoor wellicht ook kleiner en dat vinden wij erg belangrijk.

4

Met de provincie zijn we in gesprek over hoe we hier een succes van kunnen maken en het tot gemeengoed brengen in Friesland. Zie voor verdere toelichting in onderstaand tekstblokje.

SWF kiest deze jaren voor “leren door te doen”. Wij vinden in vier pilots uit hoe wij op basis van 100% publiek eigendom en/of lokaal eigendom warmtenetten kunnen realiseren die robuust en betaalbaar zijn. Tegelijkertijd vertalen wij de opgedane ervaring in een generieke aanpak. Hoe kunnen wij de realisatiekracht voor kleine warmtenetten versnellen en vergroten? Hoe zorgen we ervoor dat eventuele winsten niet naar commerciële aandeelhouders gaan, maar enkel ten goede komen aan de eindgebruiker? Hoe zorg je voor leveringszekerheid: een nieuwe taak van de gemeente? Welke “governance” vormen zijn hierbij passend? Hoe zorg je voor goedkope financiering en wie draagt welke risico’s. SWF loopt voorop om hier Wij werken hierin samen met “de Denen”, houden gesprek met de provincie en zitten in de koplopersgroep warmtenetten van NPLW. Zo ontdekken we dat er in heel Nederland interesse is voor kleine warmtenetten. Dat biedt een lonkend perspectief voor kleinere woonkernen in het buitengebied, waar immers de elektriciteitsnetten meestal “dun” zijn uitgelegd. Súdwest-Fryslân schat in dat minstens de helft van de woningen aangesloten kunnen gaan worden op een klein warmtenet. In veel dorpen in onze gemeente leeft inmiddels toenemende interesse om warmtenetten te ontwikkelen op basis van lokaal eigendom.

Zienswijze onderdeel warmtenetten 1. We zijn verheugd dat de kleine warmtenetten genoemd worden in de visie. Wij spreken hierbij de wens uit om deze optie meer ruimte te geven in de visie, als lonkend perspectief voor veel dorpen en steden. Zo kunnen we gezamenlijk werken aan kennis, bekendheid en succes en besluitvorming en kunnen we krachten verenigen. De visie mag hierin wat ons betreft een aantal stappen verder gaan en vinden het een gemist kans anders. Graag zien wij een beschouwing terug in de definitieve versie op deze kansen en zien graag een streven naar zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Verder uitwerking kan uiteraard in de uitvoeringsagenda. 2. Súdwest-Fryslân hecht er sterk aan de energievisie uit te breiden met extra ambitie, waarin de provincie uitspreekt de Missy Wetterwaarmte en de plannen van SúdwestFryslân te omarmen (en niet enkel ernaar verwijzen) en bij te dragen aan onderzoek naar potentie, haalbaarheid en nodige randvoorwaarden. 3. Warmtenetten ontwikkelen vraagt o.a. het vergroten van realisatiekracht middels openbare bronnenstrategie en warmtekaarten, het ontwikkelen van passende governance structuren en het bieden van wegen naar (goedkope) financiering. Wij zouden dit graag genoemd zien in de visie. 4.

Warmtenetten (kleine en grote) kunnen de groei van de elektriciteitsvraag beperken waardoor minder landschappelijke pijn in de toekomst genomen hoeft te worden voor de opwek ervan. In de visie gaat men uit van weinig warmtenetten, enkel bij grotere steden. Ook andere maatschappelijke kosten pakken mogelijk lager uit bij warmtenetten, zoals netcongestie. Wij stellen voor om het principe “zo laag mogelijke maatschappelijke kosten” te benoemen in de visie en hierover in gesprek te blijven met de netbeheerders. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat de potentie van warmtebronnen rondom de woonkernen benoemd wordt, in iedere geval kwalitatief.. 5. Wij vinden het een goed idee om kennis en ervaring op te doen middels ontwikkelpaden. Wij maken hierbij wel de opmerking dat kleine warmtenetten hierin lijken te ontbreken en vinden dat een gemiste kans. Graag zouden wij zien dat ontwikkelpaden uitgebreid worden met dit concept.

5

D. Elektriciteitsnetten, congestieproblemen De aandacht voor de problematiek op de elektriciteitsnetten juichen wij toe. De eerlijkheid in deze visie over “dat niet alles meer vanzelfsprekend kan” schept helderheid. Ook wij zoeken naar slimmere manieren om met bestaande netwerkcapaciteit om te gaan, omdat verzwaring niet overal morgen al klaar is. Dat betekent dat we samen met inwoners, bedrijven en netbeheerder gaan kijken naar “wat kan er wèl” en wat prioriteit en gewenst tempo is. SúdwestFryslân is van plan met creatieve aanpakken aan de slag te gaan, zoals groepscontracten op bedrijventerreinen waarbij energie wordt uitgewisseld en verbruik en productie wordt afgestemd. Het is nog wennen, dus als we dat met alle Friese gemeenten en provincie uitvinden gaat dat sneller. Wij volgen met interesse de ontwikkeling van zogenaamde “Energie Hubs” en zijn blij dat de provincie wil uitwerken met de Friese gemeenten. Daarbij moet de aandacht op verzwaring niet verslappen. Er staan verschillende bedrijven te trappelen om een grote warmtepomp aan te sluiten of over te gaan op elektrisch vervoer, en die moeten zo snel mogelijk hun duurzaamheidsambitie waar kunnen maken door toegang te krijgen op het net. Deze initiatiefnemers willen we niet ontmoedigen!

Zienswijze onderdeel elektriciteitsnetten 1. We staan achter de filosofieën om slimmer om te gaan met bestaande netcapaciteit en het sturen op het voorkomen van netbelasting. Echter, hierdoor raakt de urgentie en noodzaak van verzwaren en uitbreiden van de netten in de visie wat op de achtergrond. Wij nemen aan dat we daar wel ambitie op hebben, maar het vergaten op te nemen in de visie. Wij stellen voor om klip en klaar te zijn over dat in heel Friesland het netwerk met zo hoog mogelijk tempo toekomstproof gemaakt moet worden middels verzwaring en uitbreiding. We benadrukken hierbij dat de elektrificatie van de vervoersector - maar ook andere sectoren zoals zuivelverwerkende industrie – al gaande is, nota bene opgelegd door de overheid zelf. Een elektriciteitsnet met voldoende capaciteit is dus van vitaal belang voor het vestigingsklimaat en voor de motivatie van ondernemers in duurzaamheid te investeren. En daarmee ook van groot belang voor werkgelegenheid en bestaanszekerheid voor inwoners. Wachten is echt geen optie. 2. Súdwest-Fryslân is licht bezorgd over hoe de ontwikkelpaden gaan uitwerken. Niet alleen lijken de kleine warmtenetten hierin te missen, ook is niet meteen duidelijk of deze ontwikkelpaden niet tot scheve aandacht op netinvesteringen gaan leiden.

Graag zien wij in de visie meer zekerheid dat prioriteiten provincie-breed bepaald gaan worden en in de pMIEK uitgewerkt wordt. Dit vinden wij nu niet expliciet terug in de concept visie.

E. Energiebesparing Súdwest-Fryslân richt zich al jaren veel op energiebesparing bij mensen thuis. Energiegebruik dat niet plaatsvindt hoeft niet opgewekt en niet betaald te worden. Wij willen hierbij niemand achterlaten. De aandacht hiervoor in de concept visie juichen wij toe. We zien wel dat de ambitie hierop erg hoog is.

Zienswijze op onderdeel energiebesparing 1. Energiebesparing bij bedrijven is op papier gemakkelijk op te schrijven, maar het behalen van resultaat in de praktijk is weerbarstig. Het vraagt een heel ambitieuze en vooral ook samenhangende en geloofwaardige aanpak richting bedrijven. Hierin moet voorkomen worden dat handhaving van de Wet Milieubeheer door de FUMO, maatwerk aanpakken voor bedrijventerreinen en maatwerkplannen met de bedrijven (circulair, ehubs, besparing) vanuit gemeenten maar ook activiteiten vanuit de provincie elkaar voor de voeten lopen. Niets is zo ergerlijk voor een bedrijf dan dat. We stellen voor in de visie op te nemen dat we gaan werken aan deze samenhang in aanpak en toe te werken naar maatwerkplannen met bedrijven. 2. Energiebesparing bij mensen thuis, hulp bij isolatie en installatiekeuzen en vinden van subsidie: het is een heel fundamenteel onderdeel van de energietransitie. We zijn blij dat het Rijk hiervoor middelen en kennis ter beschikking stelt en dat de provincie hierin een centrale rol wenst te spelen. De opgave is te groot om alle kennis en handelingen op gemeenteniveau te blijven organiseren en behouden. Graag blijven we in gesprek over

6

hoe dit in de praktijk zo uitgewerkt kan worden dat gemeenten hier het beste mee geholpen zijn en er in “het veld” voldoende kennis en ervaring blijft leven, en dat het de afstand tot de inwoner niet vergroot. Dit is een opgave op zich, en we doen daarom de suggestie in de visie op te nemen dat we deze ontwikkeling goed monitoren en als nodig bijsturen in het “NIP” duurzaam bouwloket en de ontwikkeling van het Friese Energiehuis.

F. Ontwikkeling elektriciteitsvraag in relatie tot restopgave De elektriciteitsvraag voor de toekomst is niet gemakkelijk te voorspellen omdat dit van veel aspecten afhangt. Maar we mogen ervan uitgaan dat deze zal stijgen, door elektrificatie met warmtepompen, elektrische boilers en elektrische voertuigen. Voor de productie van groen waterstof zal ook veel stroom nodig zijn. Súdwest-Fryslân is in de situatie dat de elektriciteitsproductie met zon en wind inmiddels boven het gebruik zit. Vanaf grond en vanaf de daken wordt er al ruim 100% van het gebruik opgewekt. Op het IJsselmeer – grondgebied van Súdwest-Fryslân - wordt drie keer meer elektriciteit opgewekt in vergelijking met het gebruik in Súdwest-Fryslân, zie onderstaande grafiek. Er is dus zeker ruimte voor groei van de vraag naar elektriciteit, temeer daar we ervan uit mogen gaan dat door efficiëntere apparaten ook de besparing blijft doorgaan (o.a. door de Europese Richtlijn Ecodesign) De voorkeur voor kleine warmtenetten en de techniekkeuzes bepalen voor een groot deel de toekomstige elektriciteitsvraag. Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân wil dus eerst een eigen onderbouwd scenario voor de toekomst (2030, 20240 en 2050) om daarmee de eventuele eigen restopgave te kunnen bepalen. Wij gaan de komende tijd alle type energiebronnen en buffermethoden beschouwen en als nodig hierover beleidsuitspraken doen.

Tot dat er onderbouwing is voor vormen van grootschalige opwek zet Súdwest-Fryslân daarom de Gebruik en opwek elektriciteit Súdwest in TJ 6000 5000 4000 3000 2000 1000

Zon Wind op Meer Bron: Klimaatdatabank.nl

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

0

Wind op land Elektriciteitsverbruik

handrem op grootschalige productie met zon en wind, op land en water. We blijven daarbij in gesprek met lokale initiatieven en bedrijven en blijven in overleg met de Friese gemeenten over de Friese opgave.

Zienswijze grootschalige elektriciteitsproductie en clustering 1. Alhoewel we begrijpen dat clustering van vraag en opwek verstandig is om verschillende redenen, kan Súdwest-Fryslân zich voorlopig niet achter de uitspraak scharen dat Sneek aangewezen wordt als clustergebied. Temeer omdat de consequenties van extra opgave woningbouw nog niet helder zijn. Wij zien daarom ook nog geen reden in te stemmen met het bepalen van ruimteclaims zoals op pagina 35. Súdwest-Fryslân wekt momenteel immers al meer dan genoeg elektriciteit op vanaf land en dak (zie toelichting). De raad

7

heeft aangegeven dat zij streeft naar opwek van het eigen verbruik per gemeente en waar dat niet kan, een eerlijke verdeling te vinden ( motie 2019) A. We willen dit voorbehoud in de visie opgenomen zien en het gesprek hierover vervolgen in de fase van de uitvoeringsagenda en in herijking van de POVI. B. De vertrekpunten hierbij zijn wat ons betreft geactualiseerde energiescenario’s en heldere afspraken over hoe de opwek met Windpark Friesland toebedeeld wordt aan het Friese energiesysteem per gemeente. Het uitgangspunt minstens 50% lokaal eigendom moet hierbij in beschouwing genomen worden, hoe wij dat interpreteren in de Friese praktijk gezien de grote hoeveelheid commercieel opgewekte windstroom vanaf het IJsselmeer. C. In de tussentijd blijft verzwaringen en andere aandacht voor congestie onverminderd belangrijk. Niet alleen om gewenste groei van opwek te faciliteren maar vooral door toename van elektriciteitsgebruik en - capaciteit door bedrijven. 2. We zijn tevreden over de uitspraak dat vergunningen op tijdelijke basis verleend worden en zien dat ook terug in de concept verordening van de provincie. Zo houden we grip op de ontwikkelingen in ons landschap door ruimte te houden voor energie-innovaties van de toekomst.

We voegen er daarim aan toe dat we toe moeten zien dat aflopende bestaande vergunningen niet vanzelfsprekend leiden tot een nieuwe vergunning voor energieopwek. 3. Graag verkennen we in de tussentijd met de provincie de potentie, wenselijkheid en haalbaarheid van slimme ruimteoplossingen zoals bijvoorbeeld zonne-parkeren en we missen dit onderdeel in de visie. Dergelijke oplossingen komen niet vanzelf, omdat de businesscase niet uit kan en de ontwikkeling complex. Hier zouden oplossingen voor gevonden moeten worden om dit in de toekomst beter mogelijk te maken. Een verkenning lijkt ons hiertoe een goede eerste stap. 4. In relatie tot dit onderwerp noemen we de opmerkingen op pagina 23 over waterstof productie in Bolsward. Hier wordt wel erg gemakkelijk vooruitgelopen op het stellen van eisen hieraan: in de vorm van niet in mogen zetten van drinkwater en grondwater. Dit is nog onderdeel van onderzoek hoe dit zou kunnen op basis van circulaire eisen, mede vanwege de schaarste van zoet water. Een dergelijke uiting zou eerder thuis horen in het uitvoeringsplan. We stellen voor deze formulering aan te passen tot “In deze pilot wordt de relatie met schaarste van zoetwater meegenomen in de uitgangspunten”. Wij missen verder de opmerking dat aantakkingen op de waterstofbackbone ten behoeve van lokale invoeding onderzocht zou moeten worden.

G. Tot slot We zijn nog maar deels op weg met de energietransitie en er is al veel aan de hand. Onderweg blijven we leren en ontdekken. Wij merken op dat gemeenten aan de ene kant behoefte hebben aan meer ondersteuning en kennis maar aan de andere kant een ruime mate van eigen beleidsvrijheid hebben en willen hebben.. Dat is ook nodig, want gemeenten staan immers aan de lat voor de warmtetransitie en het waarmaken van de RES opgave. Dit zijn spannende onderwerpen die aanpakken vragen die lokaal het beste werken. We denken dat de provincie een goede maat is voor een gezamenlijk (Fries) verhaal en denken graag mee over hoe regie hierop gevoerd kan worden met elkaar. We stellen voor hier expliciet het gesprek over te voeren waar de balans tussen centrale regie en die beleidsvrijheid (ook wel gevoeld als “soevereiniteit”) gevonden kan worden. Om te voorkomen dat de provincie ervaren wordt als enige regisseur stellen we voor na te denken over een vorm van wisselend voorzitterschap en vergaderlocaties. Daarbij dachten we aan het oprichten van de Enerzjy Opstalbeam als plek om geschillen te beslechten. We danken de provincie voor de intensieve en professionele inzet en kijken uit naar een gezamenlijke schone toekomst met kwaliteit van leven in ons prachtige Friese landschap.

8