Bijlage 1 - Yn Ferbining Foarút - Sociale koers Súdwest-Fryslân

Yn Ferbining Foarút Sociale Koers Súdwest-Fryslân

Oktober 2025

Gemeente

Súċ/ivest-Fryslân

Gemeente

Sííċ/ivest-Fryslân 2

Voorwoord

Dit is onze gloednieuwe Sociale Koers voor SúdwestFryslân.

Om echt impact te maken en koersvast te blijven, richten we ons op vier grote opgaven:

Samen met mijn collega’s Petra van den Akker, (wethouder jeugd(zorg), onderwijs en cultuur) en Bauke Dam (wethouder ontmoetingsplaatsen, sport en bewegen en ruimtelijke ontwikkeling) ben ik, Marianne Poelman (wethouder zorg, welzijn, werk en inkomen), ongelofelijk trots om je dit document te presenteren. We hebben dit met ons hart opgesteld voor de inwoners van SúdwestFryslân.

ï. Versterken van de sociale basis 2. Een gezonde en verbindende leefomgeving 3. Kansengelijkheid stimuleren 4. Bestaanszekerheid vergroten

Het mooiste vind ik dat dit geen beleid is dat wij ‘even’ hebben bedacht. Nee, we hebben dit sámen gedaan. De visie is tot stand gekomen in inspirerende gesprekken met onder andere inwoners, medewerkers van de gemeente, zorgaanbieders, welzijnsinstellingen, verenigingen, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen, dorpsbelangen en bedrijven. En belangrijke adviesraden zoals de Adviesraad Sociaal Domein en de Cliëntenraad Werk en Inkomen. Het is bewust geschreven als een gezamenlijke visie in de wij-vorm, omdat de realisatie ervan een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. De kern van deze Koers is simpel: het gaat om de mens en de leefwereld, en niet om het ambtelijke ‘sociaal domein’. We draaien de blik om: we gaan van beleid vóór mensen naar beleid mét mensen.

Als wethouder zorg benadruk ik dat gezondheid veel breder is. Gezondheid is meer dan alleen niet ziek zijn. Het gaat ook om zingeving, meedoen, kwaliteit van leven. En dan zijn óók je leefomgeving, een passende woning en bestaanszekerheid van invloed. We versterken de sociale basis voor iedereen door te investeren in goede, laagdrempelige ontmoetingsplekken. Daarmee zetten we ook en vooral in op preventie. We proberen problemen te normaliseren: het leven is soms ingewikkeld, maar niet voor alles is meteen professionele zorg nodig. Deze Sociale Koers is ons gezamenlijke startpunt voor het toekomstige sociale beleid in Súdwest-Fryslân. Laten we samen doorbouwen aan een sterke, inclusieve en veerkrachtige mienskip; Yn Ferbining Foarút!

Dit is een grote stap. De nieuwe Koers gaat over alles wat te maken heeft met welzijn, preventie, ontmoeten, onderwijs, sport, cultuur, participatie, zorg en een gezonde leefomgeving, voor jong en oud, in de volle breedte.

rg, welzijn, werk en inkomen

Gemeente

Súdwest-Fryslân 3

Voorwoord.............................................................................................................................................................................. 3

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave........................................................................................................................................................................4 Samenvatting.......................................................................................................................................................................... 5 Inleiding.................................................................................................................................................................................. 6 1.. Visie en opgaven.............................................................................................................................................................. 7 1.1 Visie.................................................................................................................................................................................... 7 1.2 Opgaven.............................................................................................................................................................................7 2.. Ľeidende principes ........................................................................................................................................................

11 2.1 We doen het samen..........................................................................................................................................................11 2.2 Vertrouwen is de basis.....................................................................................................................................................11 2.3 Normaliseren.................................................................................................................................................................... 11 2.4 Ontwikkelen, preventie en activeren vóór hulpverlenen............................................................................................... 11 2.5 Een collectieve aanpak waar het kan.............................................................................................................................. 12 2.6 Dienstverlening is dichtbij, werkt integraal en met mandaat........................................................................................ 12 2.7 Gebiedsgerichte aanpak...................................................................................................................................................13 2.8 Duurzame keuzes maken.................................................................................................................................................13 3.

Taken en rollen: wie doet wat?.......................................................................................................................................14 3.1 Inwoners van Súdwest-Fryslân........................................................................................................................................14 3.2 Maatschappelijke organisaties.........................................................................................................................................14 3.3 Professionals in het Sociaal Domein .............................................................................................................................. 14 3.4 Zorgaanbieders................................................................................................................................................................14 3.5 Ondernemers en werkgevers........................................................................................................................................... 15 3.6 Gemeente Súdwest-Fryslân............................................................................................................................................. 15 4. Maatschappelijke effecten ............................................................................................................................................ 16 5.

Evaluatie 81 monitoring.................................................................................................................................................... 17 6. Begrippenlijst....................................................................................................................................................................18

Gemeente

Súdwest-Fryslân 4

Yn Ferbining Foarút Sociale koers Súdwest-Fryslân Sociale koers Súdwest-Fryslân De inwoners van Súdwest-Fryslân hebben grip op hun leven, zijn zelfredzaam en voelen zich (mentaal) gezond, SúdwestFryslân is een gezonde en verbindende leefomgeving, waar iedereen deel uitmaakt van een sterk sociaal netwerk. Inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders, bedrijfsleven en gemeente zijn er samen verantwoordelijk voor dat iedere inwoner in zijn basisbehoeften kan voorzien. En gelijke kansen krijgt om talenten te ontwikkelen en mee te doen in de mĩenskip. Wie dat nodig heeft, krijgt hierbij ondersteuning.

Opgave: kansengelijkheid stimuleren

Opgave: bestaanszekerheid vergroten

Opgave: een gezonde en verbindende leefomgeving

Leidende principes »we doen het samen * vertrouwen is de basis . normaliseren * ontwikkelen, preventie en activeren voor hulpverlenen * een collectieve aanpak waar het kan »dienstverlening is dichtbij, werkt integraal en met mandaat * gebiedsgerichte aanpak »duurzame keuzes maken

aLLaanaoma

!

m

Samenwerken Voor het realiseren van deze visie werken inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, onderwijs, zorgaanbieders, bedrijfsleven en gemeente samen. Iedereen draagt bij naar vermogen en vanuit zijn eigen rol.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 5

Inleiding

De samenleving verandert continu door toenemende vergrijzing, grotere verschillen tussen arm en rijk, ingewikkeldere zorgvragen, mensen die steeds meer op zichzelf leven en vaker tegenover elkaar staan. Ook migratie, toenemende digitalisering, sociale media, een tekort aan woningen en, een tekort aan werknemers zorgen voor verandering. Sommige ontwikkelingen zorgen voor kansen, zoals het gebruik van kunstmatige intelligentie en andere technologische ontwikkelingen. De veranderingen in de samenleving hebben invloed op bijna iedereen die in SúdwestFryslân woont of werkt. Samenwerken aan Sociale Koers

Als gemeente spelen we samen met onze inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, onderwijs, zorgaanbieders en het bedrijfsleven in op deze veranderingen door proactief te handelen en de maatschappelijke vraagstukken integraal aan te pakken. Deze visie laat zien hoe we samen een leefomgeving willen creëren die inwoners ondersteunt om zelfredzaam en veerkrachtig te zijn en zich gezond te voelen. En hoe we ondersteuning en zorg bieden. Met deze Sociale Koers laten we ons toekomstbeeld zien en welke richting we kiezen om daar te komen.

Deze helpen ons bij het maken van keuzes in de dagelijkse praktijk. Tot slot meten we de maatschappelijke effecten. Totstandkoming en vervolg

Deze Sociale Koers is geschreven in samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners, zoals zorgaanbieders, werkgevers en verenigingen. Het vraagt om een andere manier van kijken en werken. Meer vanuit wat er echt nodig is en minder vanuit hoeveel geld beschikbaar is. De visie is bewust geschreven in de wij-vorm, omdat het realiseren ervan een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Alle betrokkenen dragen bij vanuit hun eigen rol en positie. Van inwoners tot zorgaanbieders en van vrijwilligers tot gemeente. Basis voor sociaal beleid

Deze visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad en is de basis voor het vormgeven en uitvoeren van toekomstbestendig sociaal beleid in Súdwest-Fryslân. In de gesprekken die de gemeente en haar partners blijven voeren, staat steeds centraal wat de visie en de leidende principes concreet betekenen in de praktijk. We stellen samen uitvoeringsplannen op om de opgaven te realiseren. Zo zorgen we samen voor een sterke, inclusieve en veerkrachtige mienskip.

Startpunt gezamenlijke aanpak

De Sociale Koers is niet alleen een visie op papier, maar ook een startpunt voor de gezamenlijke aanpak van de sociale vraagstukken in Súdwest-Fryslân. We hebben vier opgaven gekozen, die ons helpen om koersvast te blijven. De opgaven zijn zo groot, dat we ze alleen samen kunnen aanpakken. Door samen te werken, versterken we de sociale structuren in de dorpen, steden en wijken. We zorgen zo ook voor een sterke, inclusieve mienskip, met veerkrachtige en zelfredzame inwoners. En behoud van de brede welvaart. Daarnaast hebben we acht leidende principes opgesteld.

Leeswijzer In hoofdstuk 1 beginnen we met de visie, de Sociale Koers Súdwest-Fryslân. In dit hoofdstuk staan ook de vier opgaven, waarmee we de visie willen realiseren. In hoofdstuk 2 staan de leidende principes. Met deze principes geven we aan hoe we de visie vertalen in ons dagelijks handelen. In hoofdstuk 3 staan de verschillende partijen, die nodig zijn om de visie en de opgaven te realiseren. In hoofdstuk 4 laten we zien welke maatschappelijke effecten we willen bereiken met de visie. De evaluatie en monitoring komen aan de orde in hoofdstuk 5. Tot slot is een begrippenlijst opgenomen.

Gemeente

Siíċ/west-Fryslân 6

1.

De Sociale Koers van Súdwest-Fryslân

Visie en opgaven

De inwoners van Súdwest-Fryslân hebben grip op hun leven, zijn zelfredzaam en voelen zicht (mentaal) gezond. Súdwest-Fryslân is een gezonde verbindende leefomgeving, waar iedereen deel uitmaakt van een sterk sociaal netwerk. Inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders, bedrijfsleven en gemeente zijn er gezamenlijk verantwoordelijk voor dat iedere inwoner in zijn basisbehoeften kan voorzien. En gelijke kansen krijgt om talenten te ontwikkelen en mee te doen in de mienskip. Wie dat nodig heeft, krijgt hierbij ondersteuning.

1.1 Visie Toelichting Súdwest-Fryslân is een veerkrachtige gemeente waar inwoners en hun netwerken een actieve rol spelen in hun eigen welzijn en dat van de mienskip. Het uitgangspunt is dat iedere inwoner van Súdwest-Fryslân de regie over het eigen leven heeft en zelf keuzes kan maken. Inwoners zijn zelfredzaam, voelen zich gezond, veilig en actief en weten waar ze ondersteuning kunnen vinden als dat nodig is. Kinderen groeien veilig op en iedereen heeft gelijke kansen om zich te ontwikkelen. Iedereen die wil, kan meedoen in de mienskip. Meedoen in de mienskip betekent werken of leren en ook actief deelnemen aan sociale, culturele, sportieve of recreatieve activiteiten. Al deze onderwerpen dragen bij aan behoud en versterking van de brede welvaart. Inwoners wonen in een passende woning, in een gezonde leefomgeving met voldoende plekken en activiteiten om elkaar te ontmoeten en te bewegen. Iedere inwoner kan in zijn basisbehoeften voorzien, zoals huisvesting, levensonderhoud en toegang tot onderwijs en zorg. Gemeente, maatschappelijke organisaties, onderwijs en zorgaanbieders zorgen ervoor dat inwoners, vrijwilligersorganisaties en ondernemers die hulp nodig hebben dit samen kunnen oplossen op basis van zelfredzaamheid.

We willen met preventie zoveel mogelijk problemen voorkomen. Als het niet lukt, is er ondersteuning. Het realiseren van deze visie vraagt een gezamenlijke inspanning van inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, onderwijs, zorgaanbieders, bedrijfsleven en gemeente. Iedereen draagt bij naar vermogen en vanuit zijn eigen rol.

1.2 Opgaven We willen focus aanbrengen om de visie te realiseren. We zetten daarbij in op lange termijn-oplossingen. Dit doen we door het aanpakken van achterliggende oorzaken, in plaats van het bestrijden van symptomen. We zetten in op 4 grote opgaven om onze visie te realiseren:

1. Versterken van de sociale basis 2. Een gezonde en verbindende leefomgeving 3. Kansengelijkheid stimuleren 4. Bestaanszekerheid vergroten Het versterken van de sociale basis is belangrijk om de andere drie opgaven te kunnen realiseren.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 7

Een stevige pedagogische basis stimuleert de ontwikkeling van kinderen en jongeren en ondersteunt ouders bij het opvoeden.

1.2.1 Versterken van de sociale basis

Informele netwerken van bijvoorbeeld familie, vrienden, collega’s, buren en vrijwilligers en algemene voorzieningen vormen de sociale basis. Algemene voorzieningen zijn bijvoorbeeld de bibliotheek, sportaccommodaties, welzijnswerk, verenigingen en ontmoetingsruimten.

We investeren in eigen kracht en sociale netwerken van inwoners zodat ze hun eigen veerkracht kunnen benutten. We versterken de verbindingen en voorzieningen in de buurt, het dorp of de stad. ^ We kiezen daarbij niet voor allerlei nieuwe projecten en programma’s, maar willen vooral verder bouwen aan wat er gebeurt, en zorgen dat de basis op orde komt en blijft.

De sociale basis is het fundament waarop een gezonde en veerkrachtige samenleving is gebouwd, waarop mensen in hun dagelijks leven kunnen terugvallen. In de sociale basis werken inwoners, vrijwilligers en professionals samen aan een breed, laagdrempelig aanbod van activiteiten en voorzieningen in de buurt voor iedereen. Het gaat om ontmoeten, meedoen aan bijvoorbeeld sport en cultuur, erbij horen, je talenten inzetten en jezelf ontplooien. Hiermee helpen we inwoners om meer zelf te doen en elkaar te steunen. Zo hebben ze minder vaak professionele zorg en ondersteuning nodig.

Persoonlijke sociale basis Institutionele sociale basis

Voor de jeugd spreken we van een pedagogische basis. De pedagogische basis bestaat uit alle contacten, sociale relaties en leefomgevingen die bijdragen aan het opgroeien van kinderen. Dat zijn bijvoorbeeld buren, familie, vrienden, leerkrachten, medewerkers van de kinderopvang en sporttrainers.

Gemeenschappelijke sociale basis

gemeenschappen 'sociaal weefsel’

ft

plekken

vrijwilligers

verenigingen

Vanuit Cool Súdwest bieden partners van sport en cultuur jongeren zinvolle vrijetijdsbesteding, zodat ze hun talenten kunnen ontwikkelen. Daarnaast organiseren de partners van Cool Súdwest bijeenkomsten voor ouders om hen laagdrempelig praktische handvatten te geven om het gebruik van alcohol en drugs door kinderen tegen te gaan.

lil II u

bewonersinitiatieven plekken

9

O ÁĨŽ\

accommodatie . . , . individuele ondersteuning

professional s mettoden

Bron: Movisie

Gemeente

Súdwest-Fryslân 8

1.2.2 Een gezonde en verbindende leefomgeving

1.2.3 Kansengelijkheid stimuleren

Door grotere verschillen tussen arm en rijk, ongezonde leefomstandigheden, stress en ongelijke toegang tot zorg nemen de gezondheidsverschillen toe. Deze factoren versterken elkaar en zorgen ervoor dat mensen in kwetsbare situaties gemiddeld korter en ongezonder leven. Ook onze leefomgeving speelt een belangrijke rol bij gezondheid. De leefomgeving kan bijdragen aan het ontstaan van sociale contacten en het versterken van de sociale basis en de mienskip. De sociale basis speelt zich afin de leefomgeving van mensen. Wij willen de gezondheidsverschillen voorkomen en verkleinen door het bevorderen en beschermen van de gezondheid van inwoners.

Wij willen iedereen gelijke kansen bieden. Ongeacht achtergrond, sociaaleconomische status, lichamelijke of geestelijke situatie. De kans op een goed leven moet niet afhangen van waar je woont of je persoonlijke omstandigheden. Gezondheidsverschillen, stress, fysieke beperkingen, moeilijke start voor sommige kinderen, discriminatie, digitale achterstand en hoge woonkosten zorgen voor ongelijke kansen tussen groepen inwoners. Wij pakken de oorzaken aan en helpen extra waar nodig, zodat iedereen kansen krijgt.

^ Wij werken aan een veilige en gezonde omgeving, met veel groen, die uitnodigt tot elkaar ontmoeten, bewegen, spelen, ontspannen en sportieve en culturele activiteiten. Dit bevordert ook de mentale gezondheid van mensen. ^ Bij de inrichting van de leefomgeving is het belangrijk dat voorzieningen toegankelijk en betaalbaar zijn. En dat de omgeving veilig aanvoelt. Wij zetten in op een gezonde leefstijl en maken het inwoners gemakkelijker om gezonde keuzes te maken als het gaat om voeding, alcohol, roken en bewegen. We streven er naar dat alle gebieden rondom scholen rookvrij zijn. Zo maken wij het jongeren gemakkelijker gezonde keuzes te maken als het gaat om roken.

Onderwijs is een krachtig middel om ongelijkheid te doorbreken. Wanneer alle kinderen gelijke kansen krijgen in het onderwijs, ontstaat er ruimte voor persoonlijke groei, talentontwikkeling en toekomstperspectief. Voor ieder kind, ongeacht achtergrond of omstandigheden. Door aantrekkelijke, groene en toegankelijke wandel- en beweegroutes te maken met bijvoorbeeld fitnesstoestellen dagen we inwoners uit om meer te bewegen. Voor de jeugd maken we groene, toegankelijke buitenspeelmogelijkheden. Niet iedereen heeft ondersteuning vanuit de overheid nodig en de middelen zijn beperkt. Daarom richten we ons op de inwoners die ons het hardste nodig hebben. Dit doen we omdat hun kansen op het gebied van gezondheid, talentontwikkeling of inzet op de arbeidsmarkt niet altijd vanzelfsprekend zijn.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 9

Dat vraagt om bewuste keuzes over waar en hoe we geld inzetten. Dat betekent dat wij sommige gebieden, wijken, doelgroepen of individuen meer aandacht en middelen geven dan andere. Wij investeren in kansen voor jeugd en inclusiviteit in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Wij bieden inwoners de mogelijkheid om een zinvolle en waardevolle dag te beleven, die past bij hun persoonlijke situatie. Wij zoeken eerst naar collectieve oplossingen en bieden maatwerk als dat nodig is. Het Doorstroompunt begeleidt kwetsbare jongeren tot 27 jaar zonder startkwalificatie richting de arbeidsmarkt, door hen te ondersteunen bij het vinden van een passende opleiding, met de nadruk op kansrijke beroepen. 1.2.4 Bestaanszekerheid vergroten

Ontwikkelingen als stijgende kosten van boodschappen en energie, gezondheidsproblemen, minder vaste banen en een tekort aan betaalbare woningen zetten de bestaanszekerheid voor een grote groep mensen onder druk.

Met het actieprogramma Kansrijke Start ondersteunen we (aanstaande) kwetsbare ouders zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven starten. De eerste 1000 dagen zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Samen met verloskundigen, consultatiebureau, kinderopvang, gebiedsteam, Sociaal Collectief en Sport Fryslân geven wij zorg en ondersteuning aan kwetsbare gezinnen in deze periode. ^ ^

Wij investeren in het verminderen van bestaansonzekerheid. Wij verminderen onzekerheid op de volgende thema’s: inkomen, werk en meedoen, wonen, schulden, asielopvang en huisvesting statushouders, veiligheid in wijk en buurt.

Ons werkleerbedrijf Empatec biedt beschutte werkplekken aan mensen met een grote kwetsbaarheid op de arbeidsmarkt. Daarnaast biedt het werkleerbedrijf re-integratie en activering voor werkzoekenden. Zodat iedereen naar eigen kunnen mee kan doen op de arbeidsmarkt.

Bestaanszekerheid betekent dat iedere inwoner in zijn basisbehoeften kan voorzien. Bijvoorbeeld een goed huis en genoeg geld om van te leven. Bestaansonzekerheid geeft stress en vergroot de kans op gezondheidsklachten. Voor mensen die leven in armoede staat hun bestaan op meerdere manieren onder druk. Het hindert hen om mee te doen in de samenleving en een gezond leven te leiden en ze voelen zich soms buitengesloten.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 10

2.

Leidende principes

Bij het realiseren van de visie en de opgaven waar we voor staan zijn veel mensen betrokken. Denk aan inwoners, (maatschappelijke) organisaties, verenigingen, onderwijs, werkgevers en de gemeente. Om bij te kunnen dragen aan onze ambitie is het van belang dat iedereen de visie kan vertalen naar zijn of haar handelen in de dagelijkse praktijk. Daarom hebben we zogenoemde leidende principes geformuleerd. Ze geven antwoord op de hoe-vraag. Ze geven ons richting, zodat we weten dat we de goede dingen doen, op de juiste manier. Ze zeggen wat over hoe we willen samenwerken. Ze helpen de gemeente en andere professionals bij het maken van beleidskeuzes en bieden een handelingsperspectief in de uitvoering.

2.1 We doen het samen Inwoners, verenigingen, kerkgenootschappen, maatschappelijke organisaties op het gebied van welzijn, (medische)zorg, onderwijs en veiligheid, werkgevers en gemeente werken samen. Of het nu gaat om burgerinitiatieven, preventie, veiligheid, wonen, werk, zorg of ondersteuning: we werken integraal, met inwoners en gericht op een gezond en prettig leven en een gezonde, prettige en veilige leefomgeving.

Bij subsidies onder de Cio.ooo hoeft geen subsidieverantwoording te worden ingediend. Verder wil de gemeente de aanvragen voor kleine waarderingssubsidies versimpelen en is het straks niet meer nodig om daarvoor een begroting en activiteitenplan aan te leveren. Zo gaan we uit van vertrouwen en beperken we de uitvoerings- en administratieve lasten tot een minimum.

2.3 Normaliseren We gaan uit van wat mensen zélf kunnen en wat binnen het gewone leven past. Niet voor elke hulpvraag is professionele ondersteuning nodig. Vaak gaat het om alledaagse problemen, die het beste opgelost kunnen worden binnen de eigen omgeving, met steun van familie, buren, vrienden of een vereniging. Dat noemen we normaliseren. Normaliseren betekent ook: problemen niet groter maken dan ze zijn. Het leven is soms ingewikkeld, dat hoort erbij. Door te investeren in sterke buurten en dorpen, goede ontmoetingsplekken en een sterke sociale basis zorgen we ervoor dat mensen elkaar kunnen helpen.

2.4 Ontwikkelen, preventie en activeren vóór hulpverlenen

2.2 Vertrouwen is de basis Vertrouwen is de basis voor de manier waarop inwoners, vrijwilligers en professionals met elkaar omgaan. We willen dat procedures geen belemmering vormen voor goede dienstverlening, maar wel aanwezig zijn waar ze nodig zijn voor transparantie en rechtvaardigheid. De regels, het beleid en procedures zijn ondersteunend, niet leidend. We doen simpel wat simpel kan en doen het goed. We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. We spreken dezelfde taal: simpel en begrijpelijk.

Voorkomen is beter dan genezen. Dat is een belangrijk uitgangspunt van de Sociale Koers. Daarom zetten we vol in op preventie en het versterken van inwoners vóórdat er hulp nodig is. We willen dat mensen zo lang mogelijk zélf grip houden op hun leven. Dat vraagt om investeren in ontwikkeling en onderwijs, veerkracht en grip op het leven. We zijn aanwezig op de plekken waar veel ouders en kinderen komen. Bij huisartsen, scholen en consultatiebureaus zetten POH's GGZ Jeugd, schoolmaatschappelijk werkers en de jeugdverpleegkundigen van de GGD in op vroegsignalering.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 11

We stimuleren inwoners om nieuwe vaardigheden te leren, gezond te leven en gebruik te maken van de kracht van het eigen netwerk. Tegelijk signaleren we vroegtijdig wanneer iemand extra steun nodig heeft. Dan zorgen we dat hulp snel en laagdrempelig beschikbaar is. Dichtbij en passend bij de situatie. Daarnaast betekent preventie ook: zorgen voor een sterke sociale basis en een omgeving die uitnodigt tot ontmoeten, meedoen en gezond leven.

2.5 Een collectieve aanpak waar het kan Waar mogelijk kiezen we voor een collectieve aanpak, dichtbij mensen in hun eigen omgeving. Het gaat om collectieve ondersteuning en collectieve preventie. Door preventie en ondersteuning niet alleen individueel, maar juist ook in groepsverband of voor iedereen te organiseren ontmoeten mensen elkaar, delen ervaringen en helpen elkaar verder. Dit vergroot niet alleen de effectiviteit van de ondersteuning, maar ook het gevoel van verbondenheid. Door dit soort collectieve vormen te versterken, maken we ondersteuning toegankelijker én normaler.

Medewerkers hebben mandaat en bevoegdheden om snel en efficiënt te handelen en inwoners te voorzien van de juiste hulp. De professionals vanuit bijvoorbeeld zorgaanbieders en de gemeente hebben een sterke relatie met de sociale en pedagogische basis. SWF Tichtby heeft wekelijkse inloopmomenten, waarbij mensen worden geholpen met vragen over bijvoorbeeld een vergoeding voor de ID-kaart of sportlessen of een laptop voor hun kind. SWF Tichtby helpt meteen met het invullen van de formulieren. Zo verminderen wij bestaansonzekerheid. Voor iedereen is bekend bij wie ze terecht kunnen voor vragen, informatie en hulp. Dit geldt voor het dorp, stad of de wijk. Voor verenigingen, instellingen en organisaties. Voor de inwoner die zorg of hulp krijgt of de inwoner die anderen wil helpen. De medewerker van de maatschappelijke organisatie, gemeente of zorgaanbieder beantwoordt de vraag of regelt de zorg of hulp.

Initiatieven als het Nij Talint Orkest, het Mienskipsorkest en het wijkorkest laten zien hoe samen muziek maken eenzaamheid voorkomt, welzijn versterkt en cultuur een krachtig preventiemiddel maakt.

2.6 Dienstverlening is dichtbij, werkt integraal en met mandaat De toegang tot algemeen toegankelijke voorzieningen als bibliotheken, dorpshuizen, scholen, welzijnswerk, sportvoorzieningen, huisartsen, fysiotherapeuten en gemeentelijke diensten is laagdrempelig en dichtbij. Medewerkers werken samen, vanuit de behoefte en leefwereld van de inwoners.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 12

2.7 Gebiedsgerichte aanpak Niet elke wijk, dorp of stad is hetzelfde. Elk gebied in Súdwest-Fryslân heeft zijn eigen kenmerken, kansen en uitdagingen. Daarom kiezen we voor een gebiedsgerichte aanpak waar dat kan. We stemmen inzet af op wat er lokaal nodig is. Dit doen we op basis van cijfers over bijvoorbeeld gezondheid, armoede of participatie. En op basis van ervaringen van inwoners en signalen uit de praktijk. We kijken niet naar losse problemen, maar naar het geheel. Onderwijs, zorg, werk, wonen, leefomgeving en welzijn zijn immers met elkaar verbonden. We werken met één gezamenlijk doel: een sterke, inclusieve mienskip met veerkrachtige en zelfredzame inwoners die zichzelf kunnen redden. Wijkgericht werken versterkt de huisartsen door de samenwerking met thuiszorg (wijkverpleging van Patyna en Antonius), gebiedsteam en welzijn (Sociaal Collectief). De zorg wordt toegankelijker en preventiever. In Sneek is een stadsbreed netwerk ontstaan die elkaar regelmatig rond een thema ontmoeten. Wijkgericht werken is er ook in Heeg, Witmarsum, Makkum en Koudum.

2.8 Duurzame keuzes maken We maken onze keuzes voor activiteiten of ondersteuning zo duurzaam mogelijk. Dit betekent bijvoorbeeld dat we liever de achterliggende oorzaak aanpakken dan pleisters plakken. We vinden het geven van een tijdelijke impuls waardevol, maar willen dat dat zoveel mogelijk een structureel effect heeft. Duurzaamheid betekent ook dat er voldoende draagvlak is bij inwoners voor bijvoorbeeld nieuw beleid. Verderzetten we bij bouw/renovatie en gebruik van gebouwen zo veel mogelijk in op duurzame keuzes. Dat gaat zowel over materialen en energie, als over sociale inbedding en multifunctioneel gebruik.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 13

3

-

Taken en rollen wie doet wat?

Het realiseren van de Sociale Koers is een gezamenlijke inspanning van inwoners, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties, onderwijs, zorgaanbieders, bedrijfsleven en gemeente. Hieronder volgt een overzicht van de partijen die betrokken zijn bij het realiseren van deze visie. En hoe zij hun bijdrage kunnen leveren.

3.1 Inwoners van Súdwest-Fryslân De inwoners en hun sociale netwerken vormen de kern van de Sociale Koers. Inwoners van Súdwest-Fryslân zijn actieve deelnemers aan de sociale koers en niet alleen passieve ontvangers van zorg en ondersteuning.

^ Samenwerking met de gemeente om een geïntegreerde aanpak te realiseren. ^ Ondersteunen en faciliteren van lokale initiatieven en vrijwilligerswerk.

3.3 Professionals in het Sociaal Domein Binnen de gemeente en bij maatschappelijke organisaties werken tal van professionals die samen de inwoners ondersteunen. Van sociaal werkers en huishoudelijke hulp tot docenten, medewerkers van de gemeente en zorgverleners: allen hebben ze een belangrijke rol in het welzijn van inwoners.

Verantwoordelijkheden van inwoners:

Verantwoordelijkheden van professionals:

^ Zelfredzaamheid en regie om hun eigen leven zoveel mogelijk vorm te geven. ^ Meedoen in de mienskip. h Ondersteuning voor anderen: “omzien naar elkaar”. h Betrokkenheid bij besluitvorming van de gemeente.

^ Integrale benadering vanuit de leefwereld van de inwoners. ^ Samenwerking met andere professionals, bijvoorbeeld voor de sociale en pedagogische basis. ^ Versterken van vaardigheden en zelfredzaamheid van inwoners. ^ Preventie en vroegsignalering. ^ Signaleren van en acteren op signalen van mogelijke onveiligheid. ^ Ondersteuning in crisissituaties. ^ Werken vanuit Positieve Gezondheid.

3.2 Maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties spelen een sleutelrol in de uitvoering van het sociaal beleid. Deze organisaties, zoals kinder- en peuteropvang, onderwijs, welzijnsinstellingen, woningcorporaties, GGD Fryslân, sport- en culturele verenigingen, kerkgenootschappen en andere vrijwilligersorganisaties zijn van groot belang voor het versterken van sociale netwerken en gemeenschappen. Ze hebben de directe verbinding met de inwoners en bieden laagdrempelige steun dichtbij, in eigen wijk of dorp. Verantwoordelijkheden van maatschappelijke partners:

^ Ondersteuning van gemeenschappen en versterken van de sociale netwerken. ^ Ontwikkeling van talent. h Afgestemde, integrale dienstverlening.

3.4 Zorgaanbieders Zorgaanbieders spelen een belangrijke rol in de zorg voor inwoners die intensievere ondersteuning nodig hebben. Zij zorgen ervoor dat wanneer preventieve maatregelen, ondersteuning vanuit de mienskip of de eerste lijn van ondersteuning niet voldoende zijn, er specialistische zorg beschikbaar is. Het is echter van belang dat zorgaanbieders hun rol niet als het uitgangspunt beschouwen, maar worden ingezet wanneer andere vormen van hulp en ondersteuning onvoldoende effect hebben gehad.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 14

Verantwoordelijkheden van ondernemers en werkgevers:

^ Bieden van werkgelegenheid aan kwetsbare groepen. ^ Maatschappelijke verantwoord ondernemen. ^ Signaleren en bespreekbaar maken van bijvoorbeeld laaggeletterdheid en geldproblemen. ^ Duurzaam personeelsbeleid.

3.6 Gemeente Súdwest-Fryslân

Verantwoordelijkheden van zorgaanbieders:

* Leveren van specialistische zorg en ondersteuning. * Samenwerking met sociale en pedagogische basis, maatschappelijke partners en gebiedsteam om te zorgen voor een integrale aanpak voor inwoners. ^ Preventieve en proactieve benadering. * Inwoners ondersteunen in eigen regie, zelfredzaamheid en participatie.

3.5 Ondernemers en werkgevers

De gemeente heeft een centrale rol in het realiseren van de Sociale Koers. Als regisseur van het sociaal beleid heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om de randvoorwaarden te scheppen voor een gezonde en veerkrachtige samenleving. Dit betekent dat de gemeente naast een stimulerende en ondersteunende rol in de bredere maatschappelijke ontwikkeling, ook zorg en ondersteuning moet bieden. Belangrijk aandachtspunt daarbij is dat gemeente SúdwestFryslân een betrouwbare overheid is: zeggen wat je doet en doen watje zegt. De gemeente heeft bovendien een voorbeeldfunctie als werkgever. Verantwoordelijkheden van de gemeente:

^

^

Ook lokale ondernemers en andere werkgevers spelen een belangrijke rol in het realiseren van de visie. Ze kunnen bijdragen door werkgelegenheid te bieden, economische kansen te creëren en bij te dragen aan de gemeenschap door bijvoorbeeld partnerschappen met lokale initiatieven aan te gaan. Maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders en de gemeente staan apart genoemd, maar hebben ook verantwoordelijkheden als werkgever.

^ ^ ^

^ ^

Beleid en regie, in samenhang met andere beleidsterreinen, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, economie, openbare ruimte en veiligheid. Faciliteren en subsidiëren van sociale infrastructuur, voorzieningen en een gezonde leefomgeving. Samenwerking faciliteren tussen verschillende partners. Laagdrempelige toegang en bereikbaarheid tot diensten en ondersteuning. Uitvoeren van wettelijke taken vanuit onder andere de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening, Wet Nieuwkomers en Wet Publieke Gezondheid. Inkoop van zorg en ondersteuning. Monitoring en evaluatie.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 15

4

-

Maatschappelijke effecten

In hoofdstuk 1 hebben we vier opgaven benoemd: ï. Versterken van de sociale basis 2. Een gezonde en verbindende leefomgeving 3. Kansengelijkheid stimuleren 4. Bestaanszekerheid vergroten In dit hoofdstuk staan per opgave de maatschappelijke effecten Hiermee laten we zien wat we willen bereiken met de Sociale Koers. Door de opgaven uit te voeren, werken we aan het behalen van de maatschappelijke effecten. Hieronder staan per maatschappelijk effect enkele voorbeelden van wat we willen bereiken. Dit gaan we meten met indicatoren.

4.1 De sociale basis is sterker Meer inwoners zetten zich in voor elkaar en de directe leefomgeving. Meer inwoners ontmoeten elkaar in de buurt of hun directe leefomgeving. ^ Meer inwoners voelen zich verbonden met elkaar en de leefomgeving, ongeacht onderlinge verschillen.

4.2 Meer inwoners voelen zich gezond ^ Meer inwoners ervaren hun directe leefomgeving als prettig en veilig (met name in wijken met een groot aantal mensen met een lage sociaaleconomische positie (SEP)). ^ De omgeving (met name in lage SEP-wijken) daagt meer inwoners uit tot gezond gedrag. * Meer inwoners voelen zich mentaal en fysiek gezond.

4.3 Meer inwoners hebben gelijke kansen ^ Meer kinderen worden geboren en groeien op in een gezonde en veilige omgeving. Meer kinderen en jongeren hebben gelijke kansen om hun talenten en vaardigheden te ontwikkelen. Meer jongeren ronden een opleiding af op niveau mbo 2, havo, vwo en hoger.

4.4 Meer inwoners hebben bestaanszekerheid ^ Meer inwoners hebben hun financiën op orde. ^ Inwoners hebben meer mogelijkheden om passende woonoplossingen te realiseren. ^ Meer inwoners hebben een zeker bestaan met voldoende inkomen en een buffer voor onverwachte uitgaven.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 16

5

*

Evaluatie 8i monitoring

De visie en de bijbehorende opgaven geven de koers voor het sociaal beleid van Súdwest-Fryslân. Om de richting van de Sociale Koers vast te houden én bij te sturen waar nodig, monitoren en evalueren we de Sociale Koers elke twee jaar. We kijken dan naar de maatschappelijke effecten (wat hebben we bereikt?) én naar de uitvoering (hoe is dat gedaan?). Zo houden we zicht op zowel de resultaten als het proces. We werken vanuit een lerende en data gedreven aanpak. Dit betekent dat we kwantitatieve data (zoals cijfers over gezondheid, participatie of armoede) combineren met kwalitatieve inzichten uit de praktijk - van inwoners, vrijwilligers, professionals en maatschappelijke partners. Deze gegevens helpen ons om de juiste keuzes te maken, beleid bij te sturen en onze aanpak continu te verbeteren. Een nulmeting vormt het startpunt. Op basis daarvan bepalen we gezamenlijk, per gebied, waar de meeste impact gemaakt kan worden. Onze sociale koers vraagt om een cultuurverandering. Van beleid vóór mensen naar beleid mét mensen. Inwoners - en in het bijzonder mensen in kwetsbare situaties worden actief betrokken bij de uitvoering en de dóórontwikkeling van de Sociale Koers. Zorgprofessionals en maatschappelijke organisaties evalueren mee. Zo bouwen we samen aan een veerkrachtige mienskip, waarin we blijven leren en verbeteren.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 17

6. Begrippenlijst

Bestaanszekerheid

Een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samenleving. Brede welvaart

Brede welvaart is een veelomvattend begrip van welzijn, dat verder gaat dan economische welvaart en rekening houdt met alle factoren die van waarde zijn voor het leven van mensen, nu, later en elders in de wereld. Het omvat zowel materiële aspecten zoals inkomen en bezit, als immateriële aspecten zoals gezondheid, onderwijs, leefomgeving, veiligheid, sociale samenhang en subjectief welzijn, met aandacht voor toekomstige generaties en de gevolgen voor andere landen. Collectieve ondersteuning

Bij collectieve ondersteuning worden meerdere mensen tegelijk geholpen, vaak in groepen. Deze mensen hebben vergelijkbare problemen of behoeften. Inclusieve mienskip

In een inclusieve mienskip voelt iedereen zich veilig, gerespecteerd en geaccepteerd en heeft iedereen gelijke kansen om volwaardig mee te doen. Leefomgeving

De leefomgeving is de totale omgeving waarin mensen wonen, werken en recreëren en heeft een grote invloed op hun gezondheid en welzijn. Het omvat zowel de fysieke aspecten (zoals luchtkwaliteit, groen, gebouwen, infrastructuur) als de sociale aspecten (zoals sociale steun, veiligheid, en ontmoetingsplekken).

Een gezonde leefomgeving stimuleert gezond gedrag, is schoon en veilig, en wordt als prettig ervaren door de bewoners. Normaliseren

Niet voor elke hulpvraag is professionele ondersteuning nodig. Vaak gaat het om alledaagse problemen, die het beste opgelost kunnen worden binnen de eigen omgeving, Bij normaliseren draait het om wat iemand wél kan, in plaats van te focussen op wat níet lukt. Ondersteuning wordt zoveel mogelijk afgestemd op het gewone leven, met als doel iemands eigen kracht en netwerk te versterken. Dat kan via laagdrempelige, toegankelijke activiteiten of informele ondersteuning. Positieve gezondheid

Positieve Gezondheid is een manier om breder naar gezondheid te kijken. Het accent ligt niet op de ziekte, maar op de mensen zelf, hun veerkracht en wat hun leven betekenis geeft. Het gaat om het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren als het gaat om sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Het is een brede blik op gezondheid aan de hand van zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Preventie

Preventie is gericht op het voorkomen van problemen of, als ze zich al voordoen, ze te verkleinen of leefbaar te maken. Dit kan gaan over het voorkomen van gezondheidsproblemen, maar ook over bijvoorbeeld het voorkomen van problematische schulden. Preventie kan gericht zijn op een deel van de samenleving, maar ook op de hele samenleving (universele preventie).

Gemeente

Súdwest-Fryslân 18

Sociale Basis

De sociale basis is het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) van mensen, aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Zij maken het mogelijk dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert. In de sociale basis gaat het om het versterken van eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie van inwoners. Sociaal domein

Het sociaal domein is het terrein van maatschappelijke ondersteuning, zorg en welzijn waar gemeenten verantwoordelijk voor zijn. Gemeenten werken hierin samen met maatschappelijke organisaties om mensen te helpen met onder andere participeren, zelfredzaam zijn en werk vinden. Het omvat wetgeving zoals de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet, en richt zich op thema's als gezondheid, jeugd, werk, wonen, onderwijs, inburgering, sport en cultuur. Zelfredzaamheid

Zelfredzaamheid is het vermogen om jezelf te kunnen redden op alle levensgebieden, met zo min mogelijk professionele hulp of ondersteuning. Dit omvat de vaardigheid om dagelijkse handelingen zelfstandig uit te voeren, zoals zichzelf verzorgen, een huishouden voeren en sociaal contact onderhouden. Het draagt bij aan zelfstandigheid, zelfvertrouwen en een volwaardige deelname aan de maatschappij.

Gemeente

Súdwest-Fryslân 19