Bijlage 1 - Taalbelied Frysk

Taalbelied Frysk Ús taal Eigen, sichtber, brûzjend In Fryske taal dy’t groeit, bloeit en ferbynt

Ynhâld Foarwurd wethâlder ................................................................................................................................................................. 3 Foarwurd gemeentesekretaris ...................................................................................................................................................... 4 Gearfetting ............................................................................................................................................................................ 5 Kontekst ............................................................................................................................................................................... 5 Wetlike en beliedsramten .......................................................................................................................................................... 7 Ambysje en útgongspunten ......................................................................................................................................................... 9 Utwurking en útfiering .............................................................................................................................................................

12 Boarnelist ............................................................................................................................................................................ 15

2

Foarwurd wethâlder Bêste minsken, Foar jo leit it nije taalbelied fan de gemeente Súdwest-Fryslân. As portefúljehâlder en as aktive sprekker fan it Frysk fyn ik it wichtich en prachtich moai dat we ús as gemeente ynsette foar it behâld, befoarderjen en it sichtber meitsjen fan de Fryske taal. It Frysk is net myn memmetaal. Fansels waard de taal, - ik bin berne yn Snits en hikke en tein yn Toppenhuzen-, om my hinne in soad sprutsen en kaam ik op dy wize yn ‘e kunde mei de taal. It Frysk waard lykwols net aktyf troch ús heit en mem brûkt. Se praten mei elkoar Stedsfrysk (Snitsers) of Nederlânsk. En mei dy lêste taal bin ik grut wurden. Pas de lêste jierren bin ik der mei begûn om de taal te praten, earst foarsichtich en yn lytse rûnte, no aktyf en iepenbier yn alle settings en by alle gearkomsten dêr't dat kin. Omdat ik sjoch dat it Frysk de taal fan it hert is. En dat jo mei taal tichtby minsken komme kinne. Ast mei elkoar deselde taal praatst, bringt dat ferbining. Dêrby bin ik ta de ûntdekking kommen dat de Fryske taal tige ryk en poëtysk is en ik fyn dat de taal fol sit mei moaie ferrassings en útdrukkings! As wethâlder brûk ik it Frysk om better mei ús ynwenners kommunisearje te kinnen. In skoft lyn hie ik in lestich petear oer in hanthaveningssaak. De ynwenner hie syn advokaat meinommen, út it westen fan Nederlân.

De advokaat spruts gjin Frysk en wy fierden dêrom it petear yn it Nederlânsk. Doe't wy yn it petear ta de kearn kamen, doe't it der écht efkes op oankaam, binne we dochs, as fansels, oergien op it Frysk. Yn dy taal koene wy elkoar better fine en begripe. Sadwaande bin ik derfan oertsjûge dat wy as gemeente tichtby ús ynwenners stean wolle, wy in foarbyldfunksje hawwe as it giet om it brûken fan it Frysk. Net om de taal oan ús ynwenners op te lizzen, mar krekt as útnûging, as hânrikking, as ferlieding om ferbining mei elkoar te meitsjen en ús prachtige taal te behâlden foar ús en ús bern.

Petra van den Akker Wethâlder Frysk

3

Foarwurd gemeentesekretaris De skjintme fan Súdwest Myn widze stie net yn Fryslân. Dochs fielde ik my al in ynwenner fan dizze gemeente foar’t ik hjir gemeentesekretaris/algemien direkteur waard. Dat moat ik jo even útlizze fansels. Dat sit sa. Foardat ik yn dizze moaie gemeente, de grutste gemeente fan Fryslân én Nederlân, te wurkjen kaam, wie ik gemeentesekretaris yn Etten-Leur en Drimmelen. En dêrfoar wurke ik jierrenlang foar de Rotterdamske haven. Hoe komme jo fan Hollân en Brabân yn Súdwest-Fryslân fersile, freegje jo jo ôf? Dat sit sa. Ik wie der al. Jierren lyn haw ik myn hert al ferlern oan Súdwest-Fryslân. Wy hawwe hjir al jierren in fakânsjehúske, dêr’t wy geregeld kamen, om de rêst en de skjintme fan it lânskip hjir – dêr’t ik graach trochhinne fytse mei – op te sykjen, en de drokte fan Brabân en de Rânestêd te ûntflechtsjen. Dat wy hjir no ek echt wenje meie, beskôgje ik as in grut foarrjocht. De skjintme fan Súdwest-Fryslân sit him wat my oanbelanget lykwols net allinne yn it prachtige lânskip, it wetter, ús erfgoed en ús 89 kearnen. Mei dêrûnder seis fan de alve Fryske stêden, dêr’t de skiednis praktysk op strjitte leit. Fansels, de ynwenners fan Súdwest, hear ik jo tinken, dy’t der mei elkoar foar soargje dat dit sa’n noflik plak is om te wêzen. Ja, fansels, dy binne, wat sis ik, jo binne foar ús as gemeente it wichtichste. Wy binne der foar jo.

Dochs bin ik noch net wêr’t ik wêze wol. Einlik soe ik folstean kinne mei dit koarte sintsje: wat de wethâlder seit. Dat klinkt faaks wat obligaat foar in gemeentesekretaris. Mar yn dit gefal is it ek echt sa. Oft it no it Súdwesthoeksk, it Stedsfrysk, it Hylpers of it Staversk is, it is foar in soad ynwenners de taal fan it hert. En in wichtige kultuerdrager. Dy talerykdom bepaalt foar my, ek al is it Frysk net myn memmetaal, mei de skjintme fan Súdwest. Ik sei it hjirboppe al, wat de wethâlder seit. Wêrom’t ik it dan noch in kearke sis? Om’t wy as gemeente yn ‘e mande mei de provinsje net allinne hoeder en noeder binne fan it Frysk en syn farianten, mar omdat jo as ynwenner ek fan ús ferwachtsje meie dat wy jo fersteane, en jo taal prate. Dat bedoel ik yn dit gefal net allinne yn oerdrachtlike sin, ik bedoel it ek letterlik. De Wet gebrûk Fryske taal ommers, bepaalt dat Fryske gemeenten belied meitsje foar wat it brûken fan de Fryske taal oanbelanget. En dat dogge wy, by dizze. Jo as ynwenner, sa bepaalt de wet, hawwe boppedat it rjocht om it Frysk te brûken yn kontakt mei ús as gemeente. En wy kinne dat sels ek dwaan fansels. It is wat my oangiet ek in kwestje fan ynklusiviteit, en dat is fansels twarjochtingsferkear. Soks freget om belied; Frysk, Nederlânsk, wannear en hoe; dat bepaalt ús taalbelied.

Wat ús oanbelanget bliuwt it net allinne by wurden en beliedsfoarnimmens, mar - hjir stekt myn Rotterdamske ferline de kop wer op -, sette wy ús belied ek om yn dieden en konkrete aksjes. Wat wy fan doel binne, kinne jo yn dizze nije taalnota lêze. Cor Smits Gemeentesekretaris 4

Gearfetting Mei dit nije taalbelied biedt de gemeente Súdwest-Fryslân in aktueel en juridysk korrekt ramt foar it brûken fan de Fryske taal. It belied fersterket de posysje fan it Frysk en soarget foar neilibjen fan nasjonale en ynternasjonale ferplichtingen. Mar dat net allinnich. It doel is dat elkenien him uterje kin yn syn of har eigen taal, mei mear sichtberens fan it Frysk en streektalen yn de iepenbiere romte en yn ûnderwiis en kultuer. De pylders fan it belied binne eigen, brûzjend en sichtber. Wy besykje ús safolle mooglik oan te passen oan de taal dêr’t ynwenners mei ús kommunisearje. De gemeente brûkt sels ek aktyf it Frysk en nûget ynwenners út itselde te dwaan. Elkenien yn Súdwest-Fryslân moat de kâns krije om him yn syn of har eigen taal te uterjen. Mear sichtberens fan de taal soarget foar werkenning en stimulearret it gebrûk. Mei dit nije belied wolle wy foaral ek útstriele dat it brûken fan it Frysk leuk is, dat it brûze mei. Nei fêststelling fan dit belied stelt it kolleezje in útfieringsprogramma op dat spesifyk, mjitber, akseptabel, realistysk en tiidbûn (SMART) is. Wy fine dit SMART omdat it programma dúdlik omskreaune maatregels befettet, lykas it ferheegjen fan twatalige kommunikaasje en it fergrutsjen fan sichtberens fan taal, mei konkrete mjitpunten en terminen.

De doelen binne akseptabel en realistysk troch ôfstimming mei wetlike kaders, beskikbere middels en gearwurking mei partners. Troch termynstellingen, lykas 2026 foar it útfieren fan aktueel belied en 2028 foar it yntegrearjen fan Frysk yn meardere beliedsfjilden, is it programma tiidbûn. Sa wurdt in dúdlike, toetsbere en helbere oanpak garandearre om ús ambysje wier te meitsjen.

Kontekst Oanlieding Us hjoeddeiske Fryske taalbelied Frysk... en mear! rûn oant en mei 2024. Dit, tegearre mei de ambysje út it koälysje-akkoart Grutsk en tichtby 2022 -2026, is oanlieding om in nij taalbelied op te stellen. We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpers meer zichtbaar, op straat en digitaal. We gaan voor een levende Fryske taal en een bruisend en levend cultuuraanbod op fietsafstand.

Wy meitsje it Frysk, Stedsfrysk en Hylpersk mear sichtber, op strjitte en digitaal. Wy geane foar in libbene Fryske taal en in brûzjend en libjend kultueroanbod op fytsôfstân.

5

Dêrneist spylje ek wetlike ferplichtingen, de ôfspraken út de Bestjoersôfspraak Fryske taal en Kultuer 2024-2028 (BFTK) en de ôfspraken dy’t makke binne by de fúzje in wichtige rol by it ûntwikkeljen fan dit nije belied. © Provinsje Fryslân (ûndertekening BFTK 8 april 2024)

Proses Wy binne it proses om te kommen ta in nij taalbelied úteinset mei in enkête ûnder ús ynwenners. Dizze enkête dy't mei help fan in filmke mei Johannes Rypma ûnder de oandacht brocht waard, is troch hast 700 ynwenners ynfolle. Yn de taheakke ynfographic binne de wichtichste opbringsten te sjen. Dêrnei hawwe wy ynterviews hâlden mei kollega’s út ferskate teams wei. Underwilens hawwe wy alle wiken polls op yntranet set om de miening fan kollega's op te heljen. Ekstern hawwe wy praat mei oare gemeenten, de provinsje en de Afûk. Ek is it foarige beliedsplan tsjin it ljocht hâlden. Ynhâldlik is der neffens dat belied net folle feroare yn it nije beliedsplan. Wol binne der wat nije aksinten lein en kin de gemeente, troch de ynset fan in meartaligenskoördinator, mear ynsette op de útfiering. De funksje meartaligenskoördinator is nij en komt fuort út de BFTK 2024 -2028. De provinsje Fryslân hat foar de ynset fan meartaligenskoördinatoaren jild krigen út it Ryk wei. It proses om as gemeente de subsydzje oanfreegje te kinnen hat hiel wat fuotten yn de ierde hân. Dêrtroch hat it nije taalbeliedsplan Frysk fertraging oprûn. Yn it haadstik ‘Utwurking en útfiering ’ is mear ynformaasje te finen oer de meartaligenskoördinator. Mei it nije taalbelied wol it kolleezje goed ynsette op de útfiering. Mei de komst fan de meartaligenskoördinator is dêr no ek romte foar.

Yn it útfieringsplan komme konkrete aksjes yn te stean, dy't wy de kommende jierren útfiere sille, safolle as mooglik spesifyk, mjitber, akseptabel, realistysk en tiidbûn (SMART).

6

Wetlike en beliedsramten Offisjele talen yn Súdwest-Fryslân Yn Nederlân is Nederlânsk de offisjele taal. Yn de provinsje Fryslân binne Nederlânsk en Frysk beide offisjele bestjoerstalen. Dy status is fêstlein yn de Wet gebrûk Fryske taal. Yn Súdwest-Fryslân wurde beide talen sprutsen. Streektalen lykas Hylpersk (om Hylpen hinne) en Stedsfrysk (yn stêden as Boalsert, Snits en Starum) hawwe gjin offisjele status en falle net ûnder dizze wet.

De status en it berik fan ‘e fjouwer talen is yn de praktyk ferskillend.

It Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden

Dêr geane wy op in It Frysk falt ûnder Part III fan it Europeesk hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden (hjirnei: Hânfêst), wat it heechste nivo fan beskerming biedt. Nederlân moat boartlike wize mei om. minimaal 35 maatregels útfiere op gebieden lykas ûnderwiis, rjochtspraak, bestjoer, media, kultuer en sosjaal-ekonomysk libben. It Frysk nimt in bysûndere posysje yn. It is de iennige taal mei wetlike bestjoersrjochten en hat binnen de provinsje Fryslân deselde juridyske status as it Nederlânsk. Dy status is ferankere yn twa ynstruminten: • de Wet gebrûk Fryske taal, dy’t de rjochten fan boargers en de ferplichtingen fan oerheden fêstleit, • de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK), in periodike oerienkomst tusken Ryk en provinsje mei ôfspraken oer belied, finansiering en tafersjoch. Wet gebrûk Fryske taal De Wet gebrûk Fryske taal (yn wurking sûnt 2014) regelet it brûken fan Frysk by bestjoersorganen yn Fryslân. Wichtige bepalings: Artikel 3: Elkenien mei Frysk brûke yn kontakt mei bestjoersorganen yn Fryslân. Gemeenten moatte korrespondinsje en petearen yn it Frysk fiere kinne. Artikel 4 en 9: Amtners en bestjoerders meie Frysk brûke yn ynterne kontakten, riedsgearkomsten en oerlis mei oare bestjoersorganen. Wat yn it Frysk sein wurdt, wurdt ek yn it Frysk notulearre.

Artikel 5: Gemeenten stelle regels en in beliedsplan op om it brûken fan Frysk yn skriftlike en mûnlinge kommunikaasje te fersterkjen. Dêrby is sawol omtinken foar ynterne as eksterne kommunikaasje. De essinsje fan de wet is dat it Frysk en it Nederlânsk yn Fryslân offisjeel deselde status hawwe as bestjoerstaal. Dat betsjut dat oerheden net allinnich yn it Nederlânsk wurkje meie, mar likegoed folslein yn it Frysk. In beliedsnota, fergunning of offisjele brief mei dus streekrjocht yn it Frysk opsteld wurde – en dy Fryske ferzje jildt dan ek as juridysk orizjineel. Provinsje en gemeenten binne dêrneist ferplichte om sels fêst te lizzen hoe’t se dat yn de praktyk organisearje, fia in eigen taaloardering.

7

Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024 – 2028 (BFTK) Op 8 april 2024 hawwe Ryk en provinsje Fryslân ôfspraken makke oer beskerming en befoardering fan de Fryske taal en kultuer. De provinsje hat in wichtige rol wat it taalbelied oanbelanget: se fiert it belied út en stjoert it oan. Yn de BFTK wurdt de provinsje eksplisyt oanwiisd as ‘taalskipper’ – in soarte fan regisseur dy’t koördinearje, stimulearje en partijen mei-inoar ferbine moat. Gemeenten krije beliedsromte, mar moatte yn alle gefallen foldwaan oan it basisrjocht fan boargers om Frysk te brûken yn harren kontakt mei it bestjoer. De Twadde Keamer hat de winsk útsprutsen om mei dizze en folgjende bestjoersôfspraken de ambysje te ferheegjen (moasje 36200 VII nr.135). Nei oanlieding fan dit fersyk en mei it each op it taalfitaliteitsmodel fan UNESCO hawwe it Ryk en de provinsje fiif prioriteiten oanwiisd om yn dizze BFTK de ambysjes te ferheegjen. Der is benammen ferlet fan ekstra ynset op: 1. Sichtberens fan it Frysk yn de iepenbiere romte. 2. Digitalisearring fan it Frysk. 3. Frysk yn ûnderwiis en ûndersyk. 4. Taaloerdracht tusken generaasjes. 5. Desintraal taalbelied. It Ryk stelt € 18 miljoen beskikber, û.o. foar meartaligenskoördinatoaren by gemeenten.

Taalplan Frysk 2030 Provinsje Fryslân Yn 2021 is mei Taalplan Frysk 2030 in begjin makke mei it ferbetterjen fan de posysje fan it Frysk yn alle ûnderwiissektoaren yn Fryslân. De doelstelling fan Taalplan Frysk 2030 is dat yn 2030 alle skoallen yn it Fryske taalgebiet yn it primêr ûnderwiis en de ûnderbou fan it fuortset ûnderwiis it Frysk oanbiede. Lykas bepaald is yn de wetlik fêstleine kearndoelen Fryske taal en kultuer. De kearndoelen binnen yn desimber 2025 aktualisearje. Ek yn de ûnderwiissektoaren dêr't it Frysk net wetlik ferplichte is, krijt it Frysk yn it ramt fan Taalplan Frysk 2030 in strukturele en stevige posysje. Op dy wize ûntstiet der in trochgeande learline Frysk. Taalplan Frysk 2030 is in gearwurkingsferbân fan de provinsje mei ferskate taal- en ûnderwiisynstellingen.

Taalnota 2025-2028 Fansels Frysk Provinsje Fryslân

“Ik sprek myn favorite taal, om’t dat is wa’t ik bin. Wy leare ús bern ús favorite taal, om’t wy wolle dat se witte wa’t se binne.” Christine Johnson, Tohono O’odeham elder, American Indian Language Development Institute, June 2002

Yn ‘Fansels Frysk’ presintearret de provinsje har ambysjes op it mêd fan taalbelied foar de kommende fjouwer jier. De Taalnota bout fierder op de ambysjes út de foarige beliedsnota, Nij Poadium (2021-2024). Dy nota wie ynspirearre troch Ljouwert-Fryslân 2018 en ferbûn taal, keunst en erfgoed mei-inoar. De ferbining tusken dizze beliedsmêden bliuwt. It Fryske lânskip, it aktive ferieningslibben en blaasorkesten hearre krekt sa by Fryslân as de Fryske taal. In eigen taalnota jout neffens de provinsje de kâns om better sjen te litten hokker basis der ûnder harren belied foar Fryske taal en kultuer leit en hoe’t sy dy rol de kommende fjouwer jier ynfolje wolle. 8

Taaloardering Neist it Frysk taalbelied moatte gemeenten de regels en ôfspraken út it belied fêststelle yn in oardering. De oardering gebruik Friese taal gemeente Súdwest-Fryslân jildt fan 2017 ôf. Ofhinklik fan de makke karren yn dit nije Frysk taalbelied moat de taaloardering oanpast wurde.

Oerienkomst fúzjegemeente SWF Yn 2010 binne der ôfspraken makke tusken de Nederlânske steat, de provinsje Fryslân en de nij te foarmjen fúzjegemeente Súdwest-Fryslân oer it Fryske taalbelied. Dy ôfspraken moasten derfoar soargje dat de gemeentlike weryndieling gjin negative gefolgen hawwe soe foar de posysje fan it Frysk. Dêrby is ûnder oaren fêstlein dat, mei it each op it Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden, it besteande nivo fan taalrjochten foar de Fryske taal net fermindere wurde mei foar ynwenners fan de dielnimmende gemeenten (kêst 4, twadde lid, en kêst 7, lid 1 b). Dêryn is ek meinaam dat yn de nije fúzjegemeente Súdwest-Fryslân de Fryske kultuer en identiteit, sawol yn de stêd as op it plattelân, koestere wurde moatte, wêrby't de Fryske taal in wichtige drager is. Ek is fêststeld dat der in ambisjeus taalbelied fierd wurde moat, sadat der foarútgong boekt wurdt op dit mêd foar alle ynwenners.

Ambysje en útgongspunten Ambysje Wy wolle dat elkenien yn Súdwest-Fryslân de kâns krijt om him út te drukken yn syn of har eigen taal. Thús, op strjitte, op it wurk, op sosjale media en yn kontakt mei de gemeente. It praten fan dyn memmetaal jout selsbetrouwen en stipet dy om aktyf mei te dwaan yn 'e mienskip. Ek wolle wy dat taal better sichtber wurdt yn ús gemeente; mear sichtberens soarget foar werkenning en moediget minsken oan om de taal te brûken. Taal is weardefol. It helpt ús om emoasjes, gedachten, fragen en winsken te uterjen. Taal ferbynt minsken en ferriket ús kultuer, bygelyks yn boeken, gedichten, muzyk of toaniel. Sa bliuwt de taal libben en bliuwt se groeien. Meartaligens is boppedat goed foar de ûntwikkeling fan bern én fersterket de kognitive feardichheden fan folwoeksenen. Wy moedigje ynwenners oan om har eigen taal te brûken en nûgje oaren út om yn ’e kunde te kommen mei ús talen, dy te learen en aktyf te brûken. Sa bliuwe ús talen yn libben en wurde se gjin museumstik.

Utgongspunten 1. 2. 3. 4.

Taalfolgjend – Wy besykje ús safolle mooglik oan te passen oan de taal dêr’t ynwenners mei ús yn kommunisearje. Foarbyldfunksje – De gemeente brûkt sels aktyf it Frysk en nûget ynwenners út itselde te dwaan. Taalgebrûk stimulearje – Elkenien yn Súdwest-Fryslân moat de kâns krije om him yn syn of har eigen taal te uterjen. Sichtberens fergrutsje – Mear sichtberens fan taal soarget foar werkenning en stimulearret it gebrûk.

Hâlding Wy wolle it brûken fan it Frysk stimulearje en it Hylpersk en Stedsk stypje. Dat dogge wy troch dy talen te brûken yn sawol ynformele as formele situaasjes. Ek meitsje wy de talen sichtber yn it strjitbyld en litte wy sjen dat meartaligens wichtich is foar de ûntwikkeling fan 9

bern. Sa kreëarje wy in omjouwing wêryn't it gewoan is om ferskillende talen te brûken. Nije ynwenners wolle yn sa'n omjouwing Frysk leare, en elk bern krijt Frysk taalûnderwiis op skoalle. It learen, brûken en trochjaan fan in taal begjint by in positive hâlding.

Pylders As wy sjogge nei ús doelen, útgongspunten en wetjouwing, dan sjogge wy trije wichtige pylders foar ús taalbelied: • Eigen • Brûzjend • Sichtber Mei dizze pylders soargje wy foar in gearhingjende en sterke oanpak fan ús taalbelied. Se folje inoar oan, omdat se elk in oar aspekt fan taal en taalbelibbing reitsje.

Eigen Mei ‘eigen’ bedoele wy dat taal wichtich is foar ús identiteit én ús tinken en kommunisearjen, it is ús eigen. Wy wolle dat elkenien yn Súdwest-Fryslân de kâns krijt om te sprekken yn syn of har eigen taal. Omdat der yn ús gemeente meardere talen sprutsen wurde, passe wy ús safolle mooglik oan, oan de taal fan de ynwenner. Dizze pylder rekket de folgjende gebieten binnen de gemeente: • Tsjinstferliening • Kommunikaasje • Soarch en Wolwêzen/ Sosjaal Domein

Brûzjend Taal is weardefol. It helpt ús om gefoelens, ideeën en fragen te dielen. It bringt minsken mei-inoar en ferriket ús kultuer yn boeken, gedichten, muzyk en toaniel. Meartaligens is ek goed foar de ûntwikkeling fan bern én foar it tinkfermogen fan folwoeksenen. Wy wolle dat ynwenners, nije ynwenners en besikers ús talen kennen leare en entûsjast wurde. Sa bliuwe ús talen brûzjen. Wy wolle dat minsken de talen ûntdekke, leare en brûke. Wy rjochtsje ús dêrby foaral op: • Opfieding en ûntwikkeling (jonge âlden, bern en jongerein) • Stipe by taal- en kultuerûnderwiis • Kultuer

10

Sichtber De sichtberens fan taal fine wy hiel wichtich. Wy wolle dat ynwenners en besikers sjogge dat ús gemeente meardere talen brûkt. Sichtberens soarget foar werkenning en moediget oan ta gebrûk. Wy meitsje taal sichtber yn gemeentlike gebouwen, op iepenbiere lokaasjes en yn kommunikaasje. Foar eltse doelgroep kieze wy wat dêrby it bêste past. Hjir lizze kânsen op it mêd fan: • Iepenbiere romte • Bedriuwsfiering • Kommunikaasje • Gastfrijens • Taalynformaasje (foar de hjoeddeiske en nije ynwenners en besikers)

11

Utwurking en útfiering Meartaligenskoördinator Rol Meartaligenskoordinator Op grûn fan de petearen dy’t yn de provinsje Fryslân op bestjoerlik en amtlik nivo fierd binne oer de taken en ferlet fan meartaligenskoördinatoaren, binne de ûndersteande rollen en doelstellings foar dy funksje fêststeld. De meartaligenskoördinator (MTK) hat trije rollen: 1. Eksterne ferbiner – Ferbynt mei partners bûten de gemeente en bout in netwurk oangeande taal. Helpt eksterne partijen by aktiviteiten en subsydzje-oanfragen. 2. Ynterne ambassadeur en ferbiner – Makket kollega's bewust fan de wearde fan taal en stipet har Frysk te yntegrearjen yn belied en útfiering. 3. Beliedsstiper – Wurket gear mei beliedsamtners oan aktueel taalbelied en útfiering fan wet- en regeljouwing lykas it Europeesk Hânfêst en de Wet gebrûk Fryske Taal.

Doelen meartaligenskoördinator Yn 2026: • Aktueel taalbelied is yn útfiering • Fryske kommunikaasje mei boargers is mooglik • Frysk en streektalen binne better sichtber • Berne-opfang draacht by oan twatalich oanbod • Nije ynwenners meitsje kennis mei it Frysk Yn 2028: • Frysk is yntegrearre yn meardere beliedsfjilden • Minimaal 25% fan gemeentlike kommunikaasje is twatalich • Taal is opnommen as kwaliteitsaspekt yn subsydzjes • Frysk wurdt brûkt as bestjoerstaal • Frysk makket diel út fan personielsbelied • Der is in aktyf taalnetwurk mei stipe fan de gemeente • Taalbelied makket diel út fan de Lange Termyn Aginda fan de provinsje • Sichtberens fan it Frysk bliuwt

12

Gearwurking tusken meartaligenskoördinatoaren De meartaligenskoördinatoaren yn Fryslân wurkje net isolearre, mar foarmje in gearhingjend netwurk dêr't kennisdieling en gearwurking sintraal yn steane. Hja komme geregeldwei byinoar ûnder lieding fan in netwurklieder om ûnderfiningen út te wikseljen en de bêst wurkjende aksjes te dielen. Dizze wurkwize foarkomt fersnipeling en draacht by oan in konsistinte en effisjinte útfiering fan it meartaligensbelied. Yn nau oparbeidzjen mei Afûk en de provinsje wurdt boarge dat belied en útfiering op inoar oanslute. It netwurk stimulearret ynnovaasje, fersterket de kwaliteit fan de tsjinstferliening en soarget derfoar dat inisjativen inoar fersterkje. Dat draacht by oan it mienskiplike doel: it befoarderjen fan meartaligens en it behâld fan de Fryske taal en kultuer yn de provinsje. Mei oparbeidzjen kinne wy net allinnich de kontinuïteit fan it belied garandearje, mar ek de kwaliteit en ympakt fergrutsje. De gemeente Súdwest-Fryslân wol dizze gearwurking útwreidzje troch ek gear te wurkjen mei de gemeenten De Fryske Marren en Hearrenfean. Troch meiinoar op te lûken, betsjinje wy in grut taalgebiet mei likernôch 200.000 ynwenners. Dêrneist wurkje ferskate partners, lykas biblioteken, skoalbestjoeren, berne-opfangorganisaasjes, organisaasjes yn de rekreative sektor en soarchynstellingen, al grinskrusend gear.

Dat biedt in goede basis foar in yntegrale oanpak.

Kommunikaasjeadviseur Frysk De kommunikaasjeadviseur Frysk soarget derfoar dat de Fryske taal in fêst plak krijt yn alle kommunikaasje fan de gemeente SúdwestFryslân. Dy persoan skriuwt en set teksten oer nei it Frysk (ek Stedsk en Hylpersk), makket tagonklike B1-kommunikaasje en advisearret kollega’s oer it brûken fan de Fryske taal. Ek wurket hy of sy mei oan it ûntwikkeljen en útfieren fan it gemeentlike taalbelied en fungearret as oansprekpunt foar alle taalfragen binnen de organisaasje. Fierder makket of past de adviseur ferskate kommunikaasjemiddels oan, lykas brieven, web- en sosjale media teksten, ynfographics, taspraken. Dizze persoan wurket gear mei de Meartaligenskoördinator en beliedsadviseur Kultuer & Frysk.

13

De útfiering Yn in útfieringsprogramma meitsje wy konkreet wat wy dwaan sille om ús doelen te heljen. It útfieringsplan omfiemet lytse en grutte maatregels, unike en weromkearende aksjes. Sawol gemeentlike ôfdielings as eksterne organisaasjes lykas de Afûk, skoallen en kulturele ynstellings drage by oan de útfiering. It útfieringsprogramma wurdt nei fêststelling fan it Fryske taalbelied troch it kolleezje opsteld.

Bouhikkedoek op festival Aaipop 2024

14

Boarnelist -

Europeesk hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024-2028 Taalnota Fansels Frysk 2025-2028 Wet gebruik Friese taal Twee talen, één klik Fries in de digitale overheid Jeroen Zandberg Wetenschappelijk bureau NSC oktober 2025 Nota taalbeleid Waadhoeke, Lân fan taal, Gemeente Waadhoeke Tuskenevaluaasje taalbelied Waadhoeke, Lân fan taal gemeente Waadhoeke Uitvoeringsprogramma taalbelied gemeente Waadhoeke Frysk taalbelied De Fryske Marren 2025-2028 Afûk Mear mei it Frysk Afûk op nei de 100 Beliedsplan 2024-2028 Taalplan Frysk 2030 Verordening gebruik Friese taal gemeente Súdwest-Fryslân Taaplan 8K; foar in taalrike gemeente Buitenpost, novimber 2020 New speakers of West Frisian Promoting language learning and use to foster revitalisation Managementgearfetting “Frysk en de Taalwetgemeenten”, DingTiid Orgaan foar de Fryske taal De Fryske Taalatlas 2020 Fryske taal yn byld Provinsje Fryslân De rol fan it Frysk by gemeentlike weryndielingen yn Fryslân

15