Bijlage 1 - Kernenaanpak woningbouwprogramma Hindeloopen
Tekst van het document
ARCHITECTEN
KERNAANPAK WONINGBOUWPROGRAMMA HINDELOOPEN EINDRAPPORTAGE | 13 DECEMBER 2023
INHOUDSOPGAVE HINDELOOPEN
Paginanummering
Inleiding Woonbehoefte en beleid Waarden en vertrekpunten Uitwerking woonontwikkelingen Bewonersavond 1 (posters) Programma van mogelijkheden Voorkeurslocaties Bewonersavond 2 (mentimeter) Conclusie Bijlage 1 Uitwerking woonontwikkelingen Bijlage 2 Bewonersavond 1 Bijlage 3 Bewonersavond 2
3 4-9 10-18 19-21 22 23-24 25-29 30 31 32-41 42-46 47-53
INLEIDING HINDELOOPEN
Dit document is opgesteld in het kader van de pilot 'kleine kernen-aanpak SúdwestFryslân' Aanleiding tot deze aanpak is het ontwikkelen van een methode, met als doel samen met de inwoners in de kernen invulling te geven aan een concrete behoefte aan woningen. Dit document is het resultaat van een (waarden)analyse van Hindeloopen van daaruit een verkenning naar mogelijke woningbouwlocaties. Met dit document wordt een keuze gemaakt waar de woningbouwuitbreiding voor de korte en langere termijn mogelijk is. De keuze voor de korte termijn wordt na dit document direct gevolgd door het starten van de volgende fase. Namelijk het maken van een concreet plan voor de betreffende locaties. In projecttermen is dat de ontwerpfase, gevolgd door de uitvoerings-of realisatiefase. Voor de langere termijn geeft dit document richting aan een toekomstige behoefte. Daarmee is vastgelegd en dus ook duidelijk op welke manier Hindeloopen zich voor de toekomst op het gebied van woningbouw kan ontwikkelen. Met deze methode sorteren we voor op de opdracht in de Omgevingswet dat inwoners en partijen in een vroeg stadium deelnemen (participeren) in het maken van plannen.
Het proces De basis van de aanpak is de samenwerking tussen de inwoners van de kern en de gemeente. Het initiatief lag bij de Wooncommissie van Hindeloopen, Nô Hylpen. Doel
WERKSTAPPEN:
van de wooncommissie is zorgen voor nieuwbouw van woningen in Hindeloopen. Dat is nodig om de mensen die graag in Hindeloopen willen (blijven) wonen en kunnen
1. Waarden Hylpen
bijdragen aan de specifieke cultuur van Hindeloopen een passende woning te bieden.
i
In een
aantal stappen
is gewerkt vanuit de 'waarden' van
Hindeloopen
naar
ontwikkelrichtingen voor woningbouw op de korte- en lang termijn. Onderdeel van het proces zijn een wandeling door de stad met de wooncommissie en twee informatieavonden voor alle inwoners. Tijdens deze bijeenkomsten zijn de ideeën van de werkgroep getoetst bij de inwoners. In het eindrapport zijn deze reacties zoveel mogelijk verwerkt. Het college van burgemeester en wethouders stelt het eindresultaat, en de daarin vastgelegde ontwikkelrichtingen, vast.
2. Vertrekpunten voor ontwikkellocaties Hylpen
I 3. Programma van mogelijkheden voor de toekomst
I 4. Ontwikkelingsrichtingen Hylpen korte en lange termijn 3
2 woonbehoefte en beleid
lj n
HINDELOOPEN
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de woonbehoefte in Hindeloopen en het beleid wat van toepassing is. Zo starten we in deze paragraaf met een duidelijk overzicht van de sa menstelling en woningvoorraad van Hindeloopen. Verder in dit hoofdstuk komen stads visie, nationaal en provinciaal beleid, beleid gemeente Súdwest-Fryslân, omgevingsvisie 1.0, woonbehoefte en de lokale en urgente vraag aan bod. Samenstelling bevolking en woningvoor raad In Hindeloopen wonen ongeveer 800 mensen in ruim 360 wrninren. en de inwoners is circa 300Zo 65 jaar of ouder. In vergelijking met andere kernen van dezelfde grote in onze gemeente is dat een relatief groot aandeel. Het aa ndeel jongeren tot 25 jaar is juist relatief laag. Van de inwoners heeft circa 12oz0 een hoog inkomen (gemeente gemiddeld 155), en 45oZo een laag inkomen (gelijk aan het gemeentelijke gemiddelde). Het grootste deel van de ruim 360 woningen zijn vrijstaand of twee onder een kap, en er zijn nauwe lijks appartementen in Hindeloopen. Net als in veel andere toeristische kernen wordt een relatief groot deel van de woningen (illegaal) voor recreatieve doeleinden gebruikt. Opvallend is ook dat er in de laatste jaren nauwelijks nieuwe woningen in Hindeloopen zijn gerealiseerd.
Inwoners van Hindeloopen: 790 Verhouding man en vrouw: Man: 400 Vrouw: 390
*'v‘ Jmm**3Ŵ* / I^
Aantal huishoudens:
365 Eenpersoons: Meerpersoons: Gemiddeld aantal personen per huishouden:
Lnerçietabefe
130 235
2,1
*
A+++
«
A++
«
At-
«
A
«
B
^
C
*
E
«
F
‘
k''
D
Leeftijdsopbouw: 0 -15 jaar 15-25 jaar ■ 25 - 45 jaar 45 - 65 jaar 65 jaar of ou..
« G CBS Buutten *
O
ICO
700
CBS buurt
Energielabels:
Hoe je woont: Inkomen:
Koop ft huur: A 140
Koopwaren*
■ c 100
Particuliere huurwoning
| D
60
■E
Sociale huurwoning 0
100
200
300
400
F G
O
Bouwjaar: Type woning: 2010 tot 2030
h
2000 tot 2010 1991 tot 2000 Vrijstaand i woning
1975 tot 1991 1960 tot 1975
M
Twee-onde -een-kap
1920 tot 1960 O tot 1920
tljwonlng h logbouw "iveclg
Gemiddelde WOZ waarde:
C 200.956
4
STADSVISIE, NATIONAAL EN PROVINCIAAL BELEID HINDELOOPEN
STADSVISIE 2009
Stadsvisie In 2009 heeft Hindeloopen op initiatief van Plaatselijk Belang een visieplan Hindeloopen
1.
Woonbehoefte (betaalbaar, jongeren)
2.
Cultuur
was het recreatieve gebruik van woningen al een probleem.
3.
Maatschappelijke doelen
Als mogelijke oplossing voor het creëren van passende woningen werden destijds een
4.
Kwaliteit openbare ruimte, onderhoud
5.
Veiligheid en toegankelijkheid
6.
Toerisme en recreatie
7.
School en jeugd
8.
Parkeren
9.
Wandel- en vaarmogelijkheden
gemaakt, een 'spoorboekje' naar de toekomst van Hindeloopen. In het visieplan staat ook een hoofdstuk over wonen. Een groot deel van de benoemde opgaven is nog steeds actueel: weinig mogelijkheden voor starters en senioren en geen locaties. Ook toen al
aantal herstructureringslocaties benoemd (zie kaartje). Ook werd er vooruit gekeken naar woningbouw buiten de oude stadskern Het terrein tussen het voetbalveld en de rondweg en Tuinbouwland zijn genoemd als mogelijke locaties. Deze locaties hebben ook een plek gekregen in deze verkenning. Op deze manier krijgt het visieplan eindelijk een vervolg.
Nationaal en provinciaal beleid In Súdwest-Fryslân vinden we het belangrijk om te werken aan een aantrekkelijke, gezonde en veilige omgeving. Dit zijn de drie hoofdbeleidsdoelen, die niet alleen in de gemeente, maar landsbreed wettelijk zijn vastgelegd. Er gelden daarnaast vanuit het rijksbeleid drie hoofdprincipes bij ontwikkelingen in de ruimte: niet afwentelen, multifunctioneel
ruimtegebruik en
het gebruiken van
gebiedskenmerken.
Deze
Overzicht met herstructurering mogelijkheden
hoofduitgangspunten gelden niet alleen voor overheden, maar zijn een zorgplicht voor iedereen. De hoofdprincipes van het provinciaal beleid sluiten hierop aan: ^
Zuinig en meervoudig ruimtegebruik
^
Koppelen en verbinden
^
Gezond en veilig
^
Omgevingskwaliteit als ontwerpbasis
Daarnaast ziet de provincie het open gebied rondom de kernen primair als een gebied voor functies die hier een ruimtelijk functionele relatie mee hebben: landbouw, recreatie, natuur en waterberging en bestaande woon- en werkfuncties en voorzieningen. Voor functies, waaronder nieuwe woningen, niet-agrarische bedrijven, detailhandel en andere publiekstrekkende functies, stelt de provincie de randvoorwaarden dat ruimte gezocht moet worden in of aansluitend aan kernen en dat een goede landschappelijke inpassing gewaarborgd is.
5
BELEID GEMEENTE SÚDWEST-FRYSLÂN HINDELOOPEN
Omgevingsvisie door en voor ús mienskip
Duurzame ontwikkeldoelen
Door inwoners is tijdens het 'Rondje Súdwest' in het voorjaar van 2019, de basis gelegd
Een paar jaar geleden hebben de Verenigde Naties 17 doelen, of 'SDG's' (sustainable
voor de Omgevingsvisie 1.0 van de gemeente Súdwest-Fryslân. De Omgevingsvisie
development goals) geformuleerd om van de wereld een betere plek te maken. Gemeente
1.0 schetst de hoofdlijnen van de ontwikkelingsrichting voor de woon-, werk- en
Súdwest-Fryslân geeft de SDG's een belangrijke rol in haar Omgevingsvisie 1.0 en houdt
leefomgeving op de langere termijn.
in haar beleid, handelen, besluitvorming en samenwerking rekening met de 17 SDG's. Zo ook in de samenwerking met Hindeloopen. Deze stad heeft het initiatief genomen
Leidende principes
om te voorzien in betaalbare woningen voor jongeren, middeninkomens, starters en
Het gemeentelijk beleid sluit aan op het nationale en provinciale beleid en principes.
ouderen om te voorkomen dat medebewoners wegtrekken (SDG 1, 10 en 11). De daarvoor
De volgende principes hanteert Súdwest-Fryslân in haar lokale beleid en activiteiten: 1.
Súdwest-Fryslân: de gezondste gemeente van (Noord-)Nederland
2.
Geluk én brede welvaart op 1
3.
Volop genieten in Súdwest-Fryslân
4.
Sterke kernwaarden
5.
Súdwest-Fryslân4GlobalGoals
6.
Belangrijke vraagstukken
ingestelde wooncommissie en gemeente Súdwest-Fryslân willen met het dorp verkennen wat er mogelijk is om de woonambities te realiseren. Daarnaast wil ze onderzoeken of en hoe wonen eventueel koppelkansen biedt, want woonontwikkelingen bieden vaak kansen om andere doelen uit de stadsvisie te verwezenlijken, zoals ommetjes, speelen beweegvoorzieningen die bijdragen aan de gezondheid (SDG 3), duurzaam bouwen en het voorzien in duurzame energie (SDG 7 en 12), maar bijvoorbeeld ook aan het realiseren van groen en water om wateroverlast te voorkomen, hittestress tegen te gaan, de biodiversiteit te verhogen en de kwaliteit en waarde van de leefomgeving te
Het hoofddoel van Súdwest-Fryslân is een omgeving waar het fijn wonen, leven en inderdaad, werken is en blijft, op basis van het unieke DNA van het landschap en de mensen. Gemeente Súdwest-Fryslân stelt daarvoor middelen beschikbaar en we
verhogen (SDG 13, 14, 15). De gemeente werkt hierbij bewust co-creatief samen met de kern, dit versterkt de partnerschap tussen overheid en mienskip (SDG 17). Samenvattend zijn de SDG's 1,3,7,10,11,12,13,14,15 en 17 mogelijk relevant voor Hindeloopen
denken mee over mogelijkheden. We staan open voor (gebiedsgericht) maatwerk. De gemeenschap pakt het op. Wij maken daarbij gebruik van de ruimte die het beleid biedt. De denk- en werkwijze is: 1.
Samen plannen maken
2.
De leefomgeving is van ons allemaal
3.
Veranderkracht
4. 5.
Integraal, simpel en maatwerk als het kan Minder regels, kortere procedures
6
GEBIEDSBELEID IN OMGEVINGSVISIE i.o HINDELOOPEN
Hindeloopen maakt in de omgevingsvisie deel uit van het deelgebied IJsselmeergebied. De uitdagingen die in het gebied spelen en de opgaven die op het gebied afkomen, kunnen alleen in samenhang benaderd worden. Hiervoor zijn in de Omgevingsvisie 1.0 locatie specifieke aandachtspunten opgenomen. Relevant voor Hindeloopen zijn de volgende punten uit de omgevingsvisie, deelgebied Merengebied (verkorte weergave): 1.
Gezonde vitale mensen in een gezonde en veilige omgeving, denk hierbij aan:
4.
Vitaal en aantrekkelijk landschap, denk hierbij aan:
^
Zoek naar meer ommetjes rondom en tussen de kernen.
^
Circulaire economie en duurzame infrastructuur
^
Aandacht voor de balans tussen leefbaarheid en toerisme
^
Duurzame landbouw en voedsel
^
Koester vrijwilligerswerk. 5. •
Duurzaam, energieneutraal en klimaatadaptief, denk hierbij aan: Benut de kernwaarden van het gebied voor de invulling van de warmtetransitie
2. ^
Sterke kernwaarden: cultureel erfgoed, weids en waterrijk landschap, denk hierbij aan:
(of energietransitie). Bijvoorbeeld kansen voor aquathermie vanwege
Koester de kernwaarden. De landschappelijke ligging, de bodem, cultuurhistorische
waterrijkheid én nabijheid van water bij de kernen. Kansen voor coöperatieve
waarden en verkaveling vormen de basis bij ontwikkelingen. De dijk als continue
oplossingen in de energietransitie.
lijn en de stadssilhouetten van de badplaatsen. De bijzondere positie van
^
Werk aan bewustwording dat de warmteopgave een veel grotere opgave is dan
Hindeloopen met haar eigen cultuur, taal en klederdracht.
de elektriciteitsopgave. De opgave concentreert zich vooralsnog nabij de kernen
^
Aandacht voor behoud en herbestemming historische gebouwen.
omdat warmtenetten geen grote afstanden kunnen overbruggen.
^
Zoek koppelkansen met de klimaatagenda en gezondheid in afstemming met
^
^
Zonnepanelen inzetten volgens de zonneladder (uitgangspunt is multifunctioneel
de mienskip.
ruimtegebruik). Zoveel mogelijk benutten van de maximale ruimte voor
Aandacht voor de verdere vergroening van de openbare ruimte in de kernen.
zonnepanelen) op daken van boerderijen, woningen en bedrijfspanden.
3.
Veerkrachtige en leefbare wijken, dorpen en steden, denk hierbij aan:
^
Aandacht voor de eigen woningbehoefte van de kernen. Kleinschalige
^
Aandacht voor droogte en voldoende aanvoer van water.
^
Aandacht voor een waterrobuuste en klimaatadaptieve aanpak.
woningbouw is mogelijk, passend bij de maat en schaal van de kern en de kernwaarden. Nadruk op inbreiding en herbestemming, vooral behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren. ^
De juiste woning op de juiste plaats, ook gezien de woningvoorraad en de veranderende bevolkingssamenstelling.
^
Inbreiding gaat in principe voor uitbreiding. Multifunctioneel ruimtegebruik en een samenhangende benadering van de verschillende opgaven rondom wonen, leefbaarheid, klimaat, energie en landbouw.
^
Aandacht voor behoud scholen, dorpshuizen/ gemeenschappelijke centra en kerken ten behoeve van de sociale cohesie.
^
Naast ommetjes rond de kernen is ook aandacht nodig voor aantrekkelijke langzaam verkeerroutes tussen de kernen. Er liggen kansen voor het herstellen van oude routes, oude kerkpaden en meer verbindingen langs oevers, kades, poelen en meren.
^
Aandacht voor de toegangspoorten tot de watersport.
7
WOONBEHOEFTE HINDELOOPEN Programma wonen Mensen wonen met plezier in Hindeloopen, maar niet iedereen is tevreden met zijn
Voor kleinere kernen zijn er te weinig inwoners om een betrouwbare prognose in
huidige woonplek. Sommige willen doorstromen naar een andere woning, er zijn ook
aantallen te maken voor de ontwikkeling van de bevolking en de woningbehoefte op
jongeren die graag zelfstandig willen gaan wonen. Waarschijnlijk zijn er ook mensen
langere termijn. Voor de hele gemeente zijn die cijfers er wel. Voor de komende tien jaar
die eerder uit Hindeloopen verhuisd zijn, maar nu graag weer terugkeren naar de stad.
is er in de gemeente Súdwest-Fryslân (Nu circa 43.000 woningen) nog een behoefte aan
In de huidige woningmarkt is het maken van een stap niet eenvoudig. Dit is mede
circa 1500-1700 woningen erbij, dat is een groei van circa 4oz0. Vertalen we dat evenredig
veroorzaakt doordat in de afgelopen jaren geen nieuwe woningen in Hindeloopen
naar Hindeloopen zou dat neerkomen op een behoefte aan 15 woningen. Omdat er
zijn gerealiseerd. Ook het recreatieve gebruik van woningen maakt het moeilijk voor
altijd plannen uitvallen is het gewenst om circa 300z0 extra woningen te programmeren.
woningzoekenden uit Hindeloopen om een passende en betaalbare woning te vinden.
Zo ontstaat ruimte voor circa 20 woningen voor de komende 10 jaar. In hoeverre ook op
Nieuwbouw van woningen helpt om beweging in de woningmarkt van Hindeloopen
langere termijn (na 2035) nog groei van de woningbehoefte is, is onzeker.
te krijgen. Uitgangspunt in dat er woningen komen die aansluiten op de behoefte vanuit de inwoners van Hindeloopen en wat betreft aantal en woningtype passen bij de
Door de toename van de immigratie kan ook de woningbehoefte meer toenemen dan
omvang en opbouw van de stad. Ook moet het woningbouwprogramma passen binnen
we nu denken. Ook kan de vraag door lokale factoren hoger zijn dan we nu denken. Zo
het woningbouwprogramma van de gemeente als geheel.
zijn er in Hindeloopen de afgelopen jaren geen nieuwe woningen gerealiseerd. Het is daarom goed om een bouwprogramma te maken met een fasering: een eerste fase van
Voor het bepalen van het woningbouwprogramma zijn verschillende invalshoeken van belang: ^
circa 20 woningen gebaseerd op de huidige prognose (inclusief overprogrammering) en een mogelijk vervolgfase als blijkt dat de woningbehoefte de komende 10 jaar groter is.
bestaande situatie: wie wonen er en wat voor huizen staan er (de bestaande woningvoorraad)
^
prognoses en woningbehoefte: Wat is de verwachte ontwikkeling van de bevolking op de langere termijn en de woningbehoefte die daarbij hoort
^
de lokale en urgente vraag: Wie wil er op korte termijn een stap maken op de woningmarkt: starten of doorstromen
^
de ruimtelijke mogelijkheden: Waar kan gebouwd worden en welke woningen passen op die locatie(s). Daarbij geldt het uitgangspunt dat inbreiding gaat voor uitbreiding.
Prognoses en woningbehoefte De belangrijkste doelgroepen zijn senioren en starters. De vergrijzing neemt toe: er komen meer ouderen en de gemiddelde leeftijd neemt toe. De behoefte aan geschikte woningen voor senioren (levensloopbestendig) neemt ook toe. Dit geldt niet alleen voor Hindeloopen, maar voor heel Nederland. Aan de andere kant zijn er starters die nu het ouderlijk huis willen verlaten. Ook daar moet woonruimte voor gerealiseerd worden. En dat gebeurt niet alleen door nieuwbouw, ook in de bestaande woningmarkt zijn veranderingen. Zo neemt bijvoorbeeld het aantal ouderen dat alleen in een grote woning woont toe. In potentie komen er de komende jaren veel eengezinswoningen vrij. In welk tempo weten we niet precies.
8
DE LOKALE EN URGENTE VRAAG HINDELOOPEN
Enquête De Wooncommissie van Hindeloopen heeft in 2019 een enquête gouden naar de woonwensen van de inwoners. Er zijn in totaal 313 enquêtes ingevuld. Belangrijkste conclusie is dat er vooral behoefte is aan woningen voor starters, en een tweede groep die binnen Hindeloopen wil doorstromen. De urgente vraag naar woningen voor starters komt dus duidelijk naar voren. De gewenste woningentypen zijn voor meer dan de helft vrijstaande of 2/1 kapwoningen. Dat zijn dan over het algemeen weer niet de woningen die voor starters betaalbaar zijn.
Tweede bewonersavond Inmiddels zijn we 4 jaar verder. Het is de vraag hoe bruikbaar de uitkomsten van de enquête nu nog zijn. Daarom is tijdens de tweede bewonersavond gevraagd naar de woonvoorkeuren van de aanwezigen. Daarin hebben de aanwezige bewoners antwoord gegeven op bijvoorbeeld welke woningtypen wel of niet gewenst zijn en wat mensen realistische koopprijzen vinden. Op pagina 28 staat een samenvatting van de tweede bewonersavond en alle uitkomsten van de Mentimeter zijn te vinden in bijlage 3
9
H3 WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN 4 Waarden en vertekpunten voor de korte en lange termijn
Waarde 1: Unieke cultuur/ immaterieel erfgoed Ontstaan Hindeloopen
In de zeventiende en achttiende eeuw kwamen de Hindeloopers
De unieke identiteit van het landschap en de kernen vormen vanuit
De plaats waar Hindeloopen ligt, was al in de 8e eeuw bewoond en had
in aanraking met stoffen uit India, die door de schepen van de
Ruimtelijke Kwaliteit de basis voor nieuwe ontwikkelingen.
veel te lijden van de Noormannen. Waarschijnlijk was Hindeloopen
Verenigde
De identiteit wordt beschreven aan de hand van zogenaamde
van oorsprong een eenvoudig boerendorp. Omstreeks 825 wordt in
gebracht. Hindeloopen ontwikkelde zijn eigen kleurrijke dracht. Ook
kernwaarden van waaruit vertrekpunten voor nieuwe ontwikkelingen
een oorkonde de naam “Hindolop” voor deze nederzetting gebruikt.
de Hindelooper schilderkunst vindt zijn oorsprong in de periode 1650
worden beschreven.
In de 10e eeuw is in Engeland al de naam “Hintlop” bekend en in een
1790. Het Hindelooper dialect is, doordat de bewoners relatief weinig
“Croniicke” uit 1597 staat over de naam Hindeloopen: “Het creech
contact hadden met het Friese achterland, maar weinig veranderd.
Dit zijn de sterke kernwaarden, die worden meegenomen in de door
dese voorschreven naem van etlicke wilde beesten, die men hinden
Aan het einde van de achttiende eeuw was het door economische
de stad en gemeenten samengestelde ontwikkelingsrichting voor
noemde, die uut het Bosch van die Creijl aldaer hare ganck en de loop
terugval gedaan met de bloeiende handel. Hindeloopen werd vooral
Hindeloopen:
hadden.”
een vissersplaats.
1. Unieke cultuur/ immaterieel erfgoed
Mogelijk heeft het 9e eeuwse Hindeloopen, net als Stavoren,
In de twintigste eeuw werd Hindeloopen een toeristisch stadje.
2. Water vormt de stad
aanvankelijk ook nog wat westelijker gelegen, dan de huidige stad. De
Dit zorgde voor nationale en internationale invloeden op de lokale
3. Gave karakteristieke kern met groei’schillen’
ontginning van de veengebieden, gevolgd door bodemdaling en het
cultuur. Toch wist het een sterk eigen karakter te behouden.
4. De kleur van Hylpen en stad van contrasten
ontstaan van de Zuiderzee maakte een veiliger plaats noodzakelijk.
Oost-Indische
Compagnie
naar
Amsterdam
waren
5. Van handels-, naar visserij-, naar woon- & recreatiestad 6. Beleving en zicht vanuit de straten, hetzij op een dijk, hetzij op de
Cultuur en immaterieel erfgoed
Vertrekpunt 1: Koester en versterk de unieke cultuur
haven, hetzij op water, hetzij op de kerk
Als gevolg van de opdringende zee is later waarschijnlijk een op zee
7. Voorkanten naar weg, water en landschap
van Hindeloopen; Houdt de kern en cultuur gaaf en de
gerichte situatie ontstaan, waardoor mogelijkheden voor handel en
8. Stad van straatjes, stegen en bruggen
scheepvaart ontstonden. In de 13e eeuw werd aan Hindeloopen al
9. Beleving langs het water
stadsrecht toegekend en in het jaar 1368 behoorde Hindeloopen al tot
10. Informele sfeer
het Hanzeverbond. De voorrechten die de stad ontving ten aanzien
11. Authentieke architectuur, hylper woningtypes
van de vaart op de Oostzee vormden eeuwenlang de hoofdbron van
verenigingen en clubs sterk en actief. Versterk de cultuur door behoud en versterking van het Museum Hindeloopen, het Schaatsmuseum en gebieden plus organisaties uit Hindeloopen die te maken hebben met immaterieel erfgoed.
de welvaart. De welvaart en het karakter van het stadje werden vooral bepaald door de handel en de ligging aan de Zuiderzee. Schippers uit Hindeloopen voeren in hun schepen naar Oostzeelanden en verkochten daar producten als jenever en wollen stoffen. Vanuit het Oostzeegebied transporteerden ze hout naar Amsterdam en de Zaanstreek. De Hindelooper cultuur is sterk beïnvloed door deze contacten met Amsterdam en omstreken. Het is duidelijk dat ook de scheepsvaart een grote invloed heeft gehad op de cultuur in Hindeloopen. Een ander voorbeeld hiervan is de Scandinavische invloed op de taal die toen en nu nog in Hindeloopen wordt gesproken. HINDELOOPER CULTUUR
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 2: Water vormt de stad Hindeloopen is aan drie zijden omgeven door een zeedijk met aan de
Vertrekpunt 2: Verhoog de kwaliteit van de ligging van
noordkant een haven. Alleen aan het zuidoostelijke zijde wordt de stad
Hindeloopen omringd door water en dijk. En versterk het
door land begrenst. De stad is ontstaan uit een kleine nederzetting in de nabijheid van de Fliestroom (nu Yndijk) en ontwikkelde zich door het ontstaan van de Zuiderzee tot een zeestad met een rijke historie. In de veertiende eeuw werd waarschijnlijk ook de eerste dijk met palissaden “rond” de stad aangelegd. De kerk en de markt kwamen binnen deze driezijdige dijk te liggen en werden zo goed verdedigbaar. In deze periode werd ook het water in het stadje gekanaliseerd en werden de eerste grachten gegraven. Dit gebeurde, in verband met het gebrek aan ruimte aan de voorzijde van de woningen, áchter de woningen. Naast welvaart kende Hindeloopen ook veel rampspoed. Tal van branden, stormen en overstromingen teisterden de plaats, terwijl verwoestingen door oorlogsgeweld ook meer dan eens voorkwamen. De groei zette zich in deze periode echter door. Handel, scheepvaart en welvaart, namen toe. Hindeloopen en de rest van de zuidwesthoek deelden in die tijd ruimschoots mee in de wijdvermaarde roem van Stavoren. Toen Stavoren in de 17e eeuw zijn roem grotendeels had verloren, bereikte Hindeloopen economisch gezien haar hoogtepunt.
water als drager en basis van een klimaatrobuuste stad. Versterk de karakteristiek en identiteit van de ligging aan het IJsselmeer, de dijk en de aanliggende bebouwing, onder andere de bijzondere positie van de kerk. Versterk de samenhang en de kwaliteit van de openbare ruimte, onder andere door de dijkstructuur en beleving van IJsselmeer en dijk te versterken en meer samenhang in routing en (uit)zichtpunten te brengen. Bouw verder voort op de bijzondere ligging aan het IJsselmeer door bebouwing rondom de kerk meer samenhang te geven en een sterkere relatie met de dijk en de historische structuur te leggen. Koester het water en de aanliggende groene tuinen in de kern als mogelijkheid voor duurzame verkoeling van de stad.
Gebruik het
water en de daarbij horende typische groene diepe achtertuinen,
Begrenzingskaart Beschermd gezicht Hindeloopen
als een ordenend principe in de nieuwe uitbreidingen van de stad. Versterk daardoor het groen, de natuur en biodiversiteit van Hylpen voor de lange termijn.
Dit was een gevolg van de nauwe relaties die Hindeloopen onderhield met Amsterdam. Dit in tegenstelling tot Stavoren. Ondanks de welvaart, die omstreeks het midden van de 18e eeuw het toppunt bereikte, maar daarna in snel tempo afnam, bleef de stad slechts gering van omvang. Op 16 mei 1972 besluit het rijk om een deel van Hindeloopen aan te wijzen tot rijksbeschermd stadsgezicht. Het aanwijzingsbesluit geeft als motivering aan dat “Overwegende dat Hindeloopen, gemeente Hindeloopen, aan drie zijden omgeven door water, doorsneden door de het stadsplan beheersende Zeilroede, als historische stad een unieke plaats onder de Friese steden inneemt en door het type van de bebouwing en de kenmerkende stedebouwkundige structuur een beeld oplevert dat van algemeen belang is vanwege het karakter en de schoonheid ervan” Kaart Schotanus 1718 - Hemelumer Oldeferd en Noordwolde
11
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 3: Gave karakteristieke kern opgebouwd uit “groeischillen”
Groei Hindeloopen
als kapiteins en schippers op zee voeren, grenzend aan een gracht.
19e eeuw: Aan het eind van de 18e eeuw was het gedaan met de
16e eeuw: De oudste kern ligt aan de Buren, dicht bij de zeedijk
welvaart van Hindeloopen. Als gevolg van het verval kwamen in de
gelegen. In het begin van de 16e eeuw ontstond dit eerste deel van
periode tussen 1780 en 1850 veel woningen leeg te staan er werden er
de stad in het gebied aan de noordzijde van de Hervormde kerk. Rond
ca. 180 panden afgebroken. o.a. aan de Tuinen. Eén en ander kwam de
1580 was het gebied tussen de dijken volgebouwd en vond de verdere
kenmerkende, ruimtelijke structuur van Hindeloopen niet ten goede.
uitbreiding van de stad in zuidelijke richting plaats.
In de huidige situatie is dan ook nog nauwelijks waar te nemen dat Hindeloopen tot het einde van de 18e eeuw een regelmatige bebouwing had. Ook werd in de 19e eeuw aan veel panden in Hindeloopen, vaak met minimale middelen, de nodige verbouwingen en verbeteringen gepleegd, waardoor veel oorspronkelijke gevels verdwenen. Het stadsplan is doorsneden door vele grachtjes en sloten zodat in het verleden het erf van iedere woning in Hindeloopen aan echt water grensde. De belangrijkste gracht was de, ook nu nog overheersende gracht de Zeilroede die door middel van een sluis in de noord-oostelijke zeedijk in de Hindelooper haven uitmondt. De bereikbaarheid van Hindeloopen was in de 2e helft van de 19e eeuw verbeterd met de komst van het spoor.
Kaart van Hindeloopen omstreeks 1662, Atonis en Graviuss
17e eeuw: De eerste uitbreiding was naar de Tuinen, waar voorheen moestuinen waren. In 1614 werd de Oude Weide aangelegd, in 1638 volgden de Nieuwe Weide en de Nieuwstad. Deze straten werden aangelegd op het gemeenschappelijke weidegebied, de Meenschar. Met het graven van de Wide Wyken, in de Weide en de Meanskerswyken hadden de nieuwe huizen een waterverbinding met Yndyk en Aesterfaart. De verkaveling van de opeenvolgende uitbreidingen vond steeds plaats volgens dezelfde, streng lineare opzet als de Buren. De opzet wordt gekarakteriseerd als: straat, met een strakke gesloten gevelwand direct aan de straat, vrij diepe achtertuinen met een incidenteel likhûs1, kleine zomerhuizen aan de gracht waar de gezinnen woonden
18e eeuw: Ten westen van de kerk was in de 17e eeuw nog vrij veel bebouwing met de Weverstraat en een doorlopende Kerkstraat, het oudste deel van Hindeloopen. Nu kijk je daar over het water. Dat komt niet alleen door de invloed van de zee. De terugloop van de economie in de 18e eeuw maakte dat er minder huizen nodig waren. Volgens tellingen waren er in het begin van de 18e eeuw 531 huizen, in 1780 waren dat er nog 451. Toen de dijk bij de kerk naar binnen moest worden gelegd, was dat geen probleem. Wellicht waren veel huizen destijds al niet meer bewoond. De neergang was onmiskenbaar. Door de wijziging van de loop van de dijk en de daarmee verband houdende sloop van een deel van het woongebied kwam de kerk excentrisch te liggen. Later in de 18e eeuw ging als gevolg van storm- en watervloeden ook nog een deel van de Oude Weide en de bebouwing langs de haven verloren.
12
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 4 De kleur van Hylpen en stad van contrasten 20e eeuw: In de eerste helft van de 20e eeuw veranderde er in
De verschillende tijdsperiodes in voornamelijk woningbouw en in het
structureel opzicht weinig in Hindeloopen. In de jaren vijftig zijn ten
centrum gemengde functies kennen ook verschillende architectuur
zuiden van de kerk (o.a. Molenstraat) enkele rijen huizen tot stand
naar gelang de periode dat de bebouwing gerealiseerd is. De
gekomen, in de jaren zeventig gevolgd door nog enkele rijen (o.a.
contrasten tussen deze periodes zijn gaaf en herkenbaar, zelfs in de
Spinhuisstraat, Kerkstraat en Nieuweweg). Deze woningen vallen qua
stedebouwkundige opzet.
situering en vormgeving wat uit de toon doordat er geen rekening gehouden is met de oude structuur van de kerk. Van de oude bebouwing rondom de kerk is alleen het oude raadshuis (nu Hidde Nijland museum) nog over. De eerste echte stadsuitbreiding van de 20e eeuw vond plaats in de jaren zestig aan de zuidwestelijke flank, achter de zeedijk: de Weidestraat en Stadsweide tot het water van de Greft. Dit betreft de wijk Stadsweide waar destijds 45 gezins- en senioren woningen in blokken en rijen (sociale huurwoningen) werden gerealiseerd werden.
Vertrekpunt 3: Koester en versterk de groeischillen Hindeloopen is een bijzondere stad, de oude stadskern is nog gaaf en kenmerkt zich door verschillende groeiperiodes die zich in schillen richting het achterland hebben ontwikkeld. De structuur is zeer kenmerkend voor Hindeloopen en bij nieuwbouw zou hierop aangesloten moeten worden.
Kadastrale kaart Hindeloopen anno 1832 (HISGIS)
13
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN
Stad van contrasten
zwembad en diverse andere havenvoorzieningen als service en
Vertrekpunt 4: Koester en sluit aan bij de kleuren en
In de tijd werden daarbij ook andere gebieden ontwikkeld met andere
onderhoudsvoorzieningen voor boten.
contrasten van Hylpen
functies en ook een duidelijk andere schaal dan de binnenstad. De
Let bij nieuwe ontwikkelingen op de kleinschaligheid van de buurtjes
komst van de rondweg introduceerde ook een nieuwe schaal in de
Campingvoorzieningen
stad.
Aan de zuidkant van Hindeloopen zijn nog twee grote campings
ontwikkelingen die niet aansluiten bij de aard en schaal en kleur.
gerealiseerd.
Camping
In de andere gebieden sluit de grootte van een ontwikkeling aan op
Hindeloopen. In 1972 is deze camping gestart toen de koeien plaats
de kenmerken van de buurt en de andere gebieden zowel in de maat
maakten voor een camping. De (voormalige) agrarische boerderij
als in de schaal van de gebouwen.
Binnendijks
in de oude kern en de historische kleuren. Voorkom daar grootschalige aan
de
Westerdijk
ligt
Hindeloopen
is behouden gebleven en fungeert nu als eetcafé en snackbar. De
(HyJpen]
camping is uitgegroeid tot een volledige recreatieve accommodatie
PI Jū
.-įįį
met een oppervlakte van 1,7 hectare waarop ruimte is voor 500 vaste en 140 vrije campingplaatsen. Nog een stukje zuidelijker ligt buitendijks aan de Westerdijk de voormalige camping Schuilenburg en Badpaviljoen Hindeloopen. PĩíiĩSsr
Bedrijfsterrein
Ten zuiden van de wijk Indijk is in de jaren 80 een nog een klein bedrijventerreintje gesitueerd. In 2011 is dit bedrijventerrein uitgebreid o.a. om de verplaatsing van een scheepswerf mogelijk te maken die midden in het woongebied van Hindeloopen lag. In het noordwesten van het bedrijventerrein is een grote parkeerplaats aanwezig die wordt gebruikt ten behoeve van de kustrecreatie en de naastliggende camping.
Hindeloopen anno 2010 (Topotijdreis)
Haven en recreatie
Daar waar de oude zeedijk 't Oost en Oosterdijk in oostelijke richting het landschap in loopt ligt buitendijks (de zuidwestelijke hoek van het Workumer Nieuwland), de uitgestrekte jachthaven Hindeloopen. In 1969
begonnen met een haventje bij een scheepswerf met plek
voor zo'n honderd boten. De eerste uitbreiding van de haven tot 350 ligplaatsen vond plaats in 1975. Twee jaar later werd de haven opnieuw uitgebreid en in 1985 voor de derde maal. De haven heeft nu plek voor ca. 520 ligplaatsen inclusief de daarbij horende recreatieve voorzieningen als een hotel, recreatiewoningen, een
14
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 5: Van handels-, naar visserij-, naar
Waarde 6: Beleving en zicht vanuit de straten,
Waarde 7:
Voorkanten naar weg, water en
woon- & recreatiestad
hetzij op een dijk, hetzij op de haven, hetzij op
landschap, van alle kanten aantrekkelijk
water, hetzij op de kerk Het stadje keert zich naar buiten, naar het IJsselmeer en naar de
Hindeloopen kent een lange geschiedenis. Al in de achtste eeuw was de plek bewoond en de gunstige ligging, aan de Zuiderzee, maakte het tot een vissers- en handelsplaats van internationale betekenis. Hindeloopen kreeg in de dertiende eeuw stadsrechten, twee eeuwen eerder dan Leeuwarden.
Hindeloopen is compact en kent een wegenstructuur loodrecht op de dijken en gericht op de kerk. Vanaf veel plekken zijn de kerk en de dijken te zien. Ook is er op vele plekken zicht op het omringende IJsselmeer en beleef je de masten en schepen in de haven.
omringende wegen. Het zuid oostelijke deel van Hindeloopen, direct grenzend aan de Nieuwstad, is altijd open gebleven en is voor het karakter en beleving van Hindeloopen en de oude stad van wezenlijke betekenis. Zowel voor het beeld vanuit de stad, als voor het beeld van buitenaf op de stad is dit een aantrekkelijk zicht en een monumentaal
De verschillende bloeiperiodes en daarbij horende bronnen van inkomsten zijn in de stad zijn herkenbaar in de structuur en in de bebouwing. In de loop van de tijd is dit in de binnenstad overgenomen door wonen en andere voorzieningen vooral gericht op recreatie.
Vertrekpunt 6: Houd de kerk in het midden en de dijken en het water met de haven in zicht Zorg bij nieuwe ontwikkelingen, dat er op een of andere manier, zicht
De toerist komt naar Hindeloopen onder meer voor de authentieke
op de dijken ontstaat of op het water en de haven. Herstel structuren
architectuur, de eeuwenoude woningen met hun zadeldaken en
rondom de kerk, zodat de kerk weer meer in het midden komt te
klokgevels.
stadsaanzicht.
liggen en er meer zichtrelaties ontstaan.
Vertrekpunt 5: Koester de historie en toerisme, maar ook het wonen in de binnenstad voor leefbaarheid en toekomst van de kern Wat is een beschermd stadsgezicht waard als er vrijwel geen mensen meer wonen? Als het een decor voor toeristen is geworden? Over die vragen kunnen pronksteden als Amsterdam en Venetië meepraten.
Vertrekpunt 7: Koester en sluit aan bij de kwaliteit van de voorkanten gericht op de wegen, het water en het landschap Bij nieuwe ontwikkelingen is het belangrijk de bestaande kwaliteit en de vele voorkanten te behouden. Een belangrijk uitgangspunt is het zuid oostelijke deel, direct grenzend aan de Nieuwstad, het zicht op de oude stad open te laten van bebouwing.
15
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 8: Stad van straatjes, stegen en bruggen
Waarde 9: Beleving langs het water
Waarde 10: Informele sfeer
Hindeloopen kenmerkt zich in alle delen, ook de nieuwere delen, door
Vanaf de dijken is er zicht op het water rondom. En vanaf het
Door de kleinschaligheid en het dicht op elkaar staan van de woningen,
de vele wandelroutes en kleinschaligheid daarvan en de vele bruggen.
IJsselmeer ligt de kerk en bebouwing achter de dijk in het zicht. En ook
bevinden zich weinig hoge schuttingen in Hylpen. Ook staan de
In de binnenstad wordt deze sfeer van kleinschaligheid versterkt door
de binnendijkse waterstructuur geeft een mooi zicht op Hindeloopen
woningen dicht op de weg. Hierdoor ontstaat er een informele sfeer
de vele stegen die een fijnmazige structuur veroorzaken.
zowel voorkanten als op de mooie groene achtertuinen.
met op vele plekken zicht op achtertuinen
Vertrekpunt 8: Koester en sluit aan bij de kwaliteit van
Vertrekpunt q: Koester de beleving vanaf het water
Vertrekpunt 10: Koester de informele sfeer
de kleinschaligheid
Het omringende IJsselmeer aan drie kanten van de stad is uniek langs
Voorkom het dichtbouwen van achtertuinen en hoge schuttingen.
Bij nieuwe ontwikkelingen is het belangrijk de bestaande kwaliteit en
de IJsselmeerkust en ook het binnenwater met de grachtjes is een
de kleinschaligheid plus straatjes, stegen en bruggen als inspiratie te
kwaliteit die bij nieuwe ontwikkelingen behouden en versterkt moet
gebruiken.
worden.
16
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN HINDELOOPEN Waarde 11: Authentieke architectuur, hylper woningtypes De monumentale kern met de eeuwenoude woningen met hun zadeldaken en klokgevels zijn uniek. Dat geldt ook voor de strakke gesloten gevelwanden direct aan de straat met de vrij diepe achtertuinen met een incidenteel karakteristiek likhûs, grenzend aan een gracht. Dit zijn kleine zomerhuizen op het achterterrein van de kapiteinswoning, waar de gezinnen woonden als kapiteins en schippers op zee voeren.
Vertrekpunt
ii:
Borduur
voort
op
authentieke
architectuur en de hylper woningtypes Gebruik de authentieke architectuur en de hylper woningtypes als inspiratie bron voor nieuwe ontwikkelingen en woningbouw.
17
WAARDEN EN VERTREKPUNTEN KAART HINDELOOPEN
18
H4 UITWERKING WOONONTWIKKELINGEN HINDELOOPEN
Er liggen mogelijkheden en kansen voor woningbouw in Hindeloopen. De verkenning van de stad met waarden en vertrekpunten samen met de gemeente leverde meerdere kansen en opties op. Er is gestart met 8 potentiële ontwikkellocaties. Deze zijn op een totaalkaart
PERSPECTIEF KORTE EN LANGE TERMIJN
Zet in op meervoudig ruimtegebruik en gastvrijheid
indicatief ingetekend (Afbeelding van pagina 21; mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor woninguitbreiding) Natuurlijk zijn er ook belemmeringen, zoals milieu- en risicozones van boerenbedrijven, bedrijven en het beschermde stadsgezicht en zichtlijnen op de oude stad. (Afbeelding van pagina 20). Voor de mogelijke locaties die uit de verkenning zijn voortgekomen, dient vermeld te worden dat bij nadere uitwerking het beleid, de demografische en klimaatontwikkelingen, draagvlak
en
bijvoorbeeld
ook
grondeigendom
of
actuele
maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals de stijgende gasprijzen, of woningprijzen bepalend zijn voor afwegingen. In de naastgelegen schetsmatige structuur is aangegeven hoe elke locatie op een verschillende manier bij zou kunnen dragen aan het versterken van de waarden van Hindeloopen. Voor elke locatie is een aantal uitwerkingen gemaakt, die dienden als schets/ telprint om het gesprek op gang te brengen. Deze uitwerkingen geven een beeld van de mogelijke ontwikkelingen op de locaties en dienden als basis voor discussie over wat wel of niet aanspreekt. De uitwerkingen van de 8 potentiële ontwikkellocaties zijn te vinden in bijlage 1. Deze uitwerkingen vormden de basis voor de eerste bewonersavond, zoals beschreven in het volgende hoofdstuk.
19
UITGANGSPUNTEN HINDELOOPEN
deze
BASIS UITGANGSPUNTEN
mogelijkheden en kansen in kaart te brengen is het van belang de basisuitgangspunten helder te hebben. Die bestaan uiteraard uit de waarden en
Waar houden we rekening mee?
Er
liggen
ontwikkelmogelijkheden
en
kansen
in
Hindeloopen.
Om
vertrekpunten. 3 belangrijke uitgangspunten die veel invloed hebben op mogelijke ontwikkellocaties zijn: het beschermde stadsgezicht behouden, belangrijke zichtlijnen op oude kern waarborgen en rekening houden met hinderzones. Deze uitgangspunten zijn afgebeeld op de kaart. Om tot passende en kwalitatieve kansen en woonontwikkelingen te komen, is rekening gehouden met de volgende aspecten: 1.
Woonbehoefte en draagvlak stad
2. 3.
Betaalbaarheid, doelgroepen Inbreiden gaat voor uitbreiden
4.
Eigendom
5.
Milieuregels
6.
Beschermd stadsgezicht
7.
Planologische procedures
8.
Werk met werk maken
9.
Klimaatopgaven
20
MOGELIJKE ONTWIKKELLOCATIES HINDELOOPEN
MOGELIJKE ONTWIKKELLOCATIES
De verkenning en analyses leverden verschillende locaties en opties op. Uiteindelijk zijn we gestart met 8 potentiële ontwikkellocaties, die zijn aangeduid op de aangrenzende kaart. Voor elke locatie is een aantal uitwerkingen gemaakt, die dienen als schets/telprint om het gesprek op gang te brengen. Deze uitwerkingen geven een beeld van de mogelijke ontwikkelingen op de locaties en dienen als basis voor discussie over wat wel of niet aanspreekt. Ter illustratie zijn de uitwerkingen van de 8 potentiële ontwikkellocaties te vinden in bijlage 1. Deze uitwerkingen vormden de basis voor de eerste bewonersavond, zoals beschreven in het volgende hoofdstuk.
5
1
6
2
8
3
7
4
8 21
BEWONERSAVOND i (POSTERS) HINDELOOPEN
Alle
inzichten,
analyses en
uitwerkingen
zijn
gepresenteerd aan de bewoners van Hindeloopen tijdens de bewonersavond in februari 2023. Deze avond omvatte een presentatie door de Gemeente Súdwest-Fryslân en TWA Architecten. Na
de
presentatie
konden
bewoners
posters
bekijken met uitgewerkte woonontwikkelingen in de zaal. Ze hadden tevens de gelegenheid om vragen te stellen en hun meningen/feedback te
-IINDEI OOPEN WOON
T
KFLINGE Äŭřjp
1
delen door deze op post-its te schrijven en op de bijbehorende posters te plakken. Alle
opmerkingen
zijn
verzameld
en
gedocumenteerd, en deze zijn te vinden in bijlage 2. Deze opmerkingen zijn meegenomen bij het beoordelen van de haalbaarheid op zowel de korte als de lange termijn, bij het overwegen van nieuwe locaties en in de verdere uitwerking van de woonontwikkelingen. Op Locatie 3A Yndyk zijn veel positieve reacties voor het realiseren van nieuwbouw. Op locatie 4 de Nieuwe Weide worden mogelijkheden gezien, in samenhang met het opkopen van een boerderij en
het
hergebruiken
van
de
scheepshelling.
Voor locatie 9 de Speeltuin worden ook kansen gezien, mits met aandacht voor parkeren en het verplaatsen van de speeltuin naar bijvoorbeeld de sportvelden.
M i i-u i-jŕ Woon ũ ntwl kfcţ I ingçn Hi n dťlaope n
Súdwtii -f
22
LJ6 PROGRAMMA VAN MOGELIJKHEDEN nu
HINDELOOPEN
1. Woningbouw voor de korte termijn:
LOCATIES KORTE EN LANGE TERMIJN
Voor een eerste fase aan woningbouw in Hindeloopen is ruimte voor circa 20 woningen. De focus ligt op de doelgroepen senioren en starters. Een klein gedeelte woningen voor gezinnen om de doorstroming te bevorderen is mogelijk. Voor de locaties die op korte termijn in beeld zijn, is locatie 1 afgevallen. Hiervoor is een langere termijn visie en bijbehorende aanvullende financiën nodig voor de ophoging/verplaatsing van de IJsselmeerdijk en hoe woningbouw daar een onderdeel van kan zijn. Locatie 3b wordt niet verder bekeken gezien het feit dat de restwaarde van de school op deze locatie nog steeds hoog is, en de kosten van verplaatsing hoog zouden uitvallen. Locaties 2, 5, 6, 7, 8 en 10 vallen momenteel binnen hinderzones, waardoor ze op dit moment niet realiseerbaar zijn. Als de hinderzones in de toekomst mogelijk verdwijnen of kleiner worden, kunnen er nieuwe kansen op deze plekken ontstaan. Ook is gesproken met de grondeigenaren van een aantal locaties. Ook dit heeft geleid tot een aantal locaties (die ook al binnen een hinderzone liggen) op de korte termijn niet haalbaar is. Er zijn twee locaties als uit te werken benoemd, locatie 3a en 4 (die vergroot is naar aanleiding van de eerste bewonersavond). Ook is er een extra locatie op de eerste bewonersavond naar voren gekomen, locatie 9, die ook als derde locatie verder uitgewerkt gaat worden.
Deze 3 locaties zijn als haalbaar benoemd en bieden interessante mogelijkheden voor toekomstige woonontwikkelingen. De praktijk moet uitwijzen in welk tempo de drie locaties tot ontwikkeling kunnen komen. Binnen het woningbouwprogramma is er ruimte om op korte termijn met 2 van de 3 locatie daadwerkelijk te starten. Als de ontwikkeling van één of meer locaties onverhoopt niet lukt, of als de woningbehoefte groter blijkt dan we nu inschatten, dan komen de locaties voor de lange termijn in beeld. Samengevat zijn de drie locaties die in H7 verder uitgewerkt worden. ^ Op Locatie 3A Yndyk zijn veel positieve reacties voor het realiseren van nieuwbouw. ^ Locatie 4 de Nieuwe Weide worden mogelijkheden gezien, in samenhang met het opkopen van een boerderij en het hergebruiken van de scheepshelling. ^ Locatie 9 de Speeltuin worden ook kansen gezien, mits met aandacht voor parkeren en het verplaatsen van de speeltuin naar bijvoorbeeld de sportvelden.
23
PROGRAMMA VAN MOGELIJKHEDEN HINDELOOPEN
LOCATIES KORTE EN LANGE TERMIJN 2. Waar mogelijk combineren van woonontwikkelingen met clusteren en bundelen van voorzieningen en bedrijvigheid. Vanuit de waarden en uitganspunten zijn er ook aanknopingspunten die verder gaan dan alleen woningbouw: a. Waar mogelijk samenvoegen van sportkantines en verenigings- en stichtingsruimtes, om vrijwilligers te ontlasten en voldoende kwaliteit te behouden. b. Het verder bouwen aan de bedrijventerreinen, met representatieve parkeerterreinen en een aantal woon-werk kavels voor het stimuleren van de woningfunctie in de historische kern.
3. Het zorgen dat iedere nieuwe woonontwikkeling de samenhang met de bestaande kern verhoogt en de kwaliteit aansluit bij de waarden en vertrekpunten van het HylperDNA en deze versterkt. 4. Het verduurzamen van het energieverbruik. Gemeenten Súdwest-Fryslân wil dat haar eigen grondgebied energieneutraal is in 2050. Dit vraagt een nadere verkenning wat dit betekent voor Hindeloopen en hoe de stad hier eventueel zelf mee om wil en kan gaan.
5. Klimaatadaptatie: oplossen van wateroverlast en hittestress problemen of liever: voorkomen van deze problemen.
6. Het koesteren en versterken van de unieke cultuur en historie van
Hindeloopen,
het immateriële erfgoed en
het bijbehorende toerisme, maar met aandacht voor het wonen in de binnenstad voor leefbaarheid en toekomst van de kern. 7. Sociaal, gezondheid en bewegen: meer rondjes, ommetjes en bewegen mogelijk maken, de sociale cohesie versterken door prettige en aantrekkelijke ontmoetings- en feestplekken, het ontlasten van vrijwilligers.
24
H7 VOORKEURSLOCATIES HINDELOOPEN
LOCATIE 3A YNDYK (KORTE TERMIJN)
Locatie 3A Yndyk Locatie
3a
is
verder
uitgewerkt,
Divers nieuw woningaanbod
waarbij
verschillende mogelijkheden in kaart zijn gebracht. Uit de bewonersavond is gebleken dat er een grote behoefte is aan betaalbare woningen, met name woningen die niet tot het hoge (particuliere koop) segment behoren. Dit stelt ons in staat om aan de lokale vraag te voldoen. De locatie betreft een lager gelegen grasveld, waardoor er kansen zijn om toekomstbestendige, klimaatadaptieve te
realiseren.
en
betaalbare
Drijvende
woningen
woningen
zouden
Optie 1:
uitstekend passen op deze laaggelegen locatie. Daarom hebben we in optie 1 een plan ontwikkeld met
uitsluitend
drijvende
woningen.
Met
voldoende ruimte tussen de woningen kunnen er
13
drijvende
in
optie 1.
In
woningen
worden
gebouwd
optie 2 wordt een
alternatief
gepresenteerd met 9 drijvende woningen en een collectieve buitenruimte, waarbij de grond die
SJHIĮImIİ ļJ.ÄļĮi' //'''-.Y.-'ţţTOa jíPilgfc^mřį’ajjäĮ ìP-wSStfelisí Ij Km
J
Bestaand - 0 woningen
vliMOs
Nieuwe optie 1: - 13 drijvende woningen
wordt afgegraven van de drijvende woningen kan worden gebruikt om de buitenruimte te verhogen.
Optie 2: Bestaand - 0 woningen Nieuwe optie 2: - 9 drijvende woningen - collectief groen 25
VOORKEURSLOCATIES HINDELOOPEN
LOCATIE 3A YNDYK (KORTE TERMIJN)
Locatie 3A Yndyk In
plaats
kan ook
van
een
collectieve
worden overwogen
Divers nieuw woningaanbod
buitenruimte
4 vrijstaande, en
betaalbare woningen op die locatie te realiseren. Dit is uitgewerkt in optie 3. Als alternatief kan er ook gekozen worden voor de bouw van 2-onder1-kap woningen in plaats van drijvende woningen. Deze variant is weergegeven in optie 4, waarbij 10
2-onder-1-kap
woningen
en
4
vrijstaande
woningen zijn gerealiseerd. Door de verschillende opties kan er een divers en nieuw woningaanbod op de locatie gerealiseerd worden.
Optie 3: Bestaand - 0 woningen Nieuwe optie 3: - 9 drijvende woningen - 4 vrijstaande woningen
P
collectief groen
Optie 4: 10 2-onderkap woningi ^vrijstaande woningen
Bestaand - 0 woningen Nieuwe optie 4: - 10 2-onder-1-kap woningen - 4 vrijstaande woningen 26
VOORKEURSLOCATIES HINDELOOPEN
LOCATIE 4 NIEUWE WEIDE (KORTE TERMIJN)
Locatie 4 Nieuwe weide Locatie 4 betrof in de uitwerking voor de eerste bewonersavond
5
(recreatie)woningen.
Nu
Aansluiten op bestaande structuur en kwaliteiten
is
deze locatie uitgebreid met de locatie van de voormalige
Skipshelling
Blom,
De
aangrenzende woningen. Op de
Eekhof en
plek van
De
Eekhof en 5 (recreatie)woningen ligt het voor de hand om aan te sluiten op de bestaande structuur van de straat. De woningen worden geschakeld in een rij geplaatst, waarbij elke woning subtiel
Optie 1:
3 woningen - (geschakeld/vrijstaí
verschilt in afstand van de voorgevel tot de straat, waardoor een individueel karakter ontstaat dat
Bestaand - 1 skipshelling - 1 Eekhof + 5 recreatiewoningen - 4 woningen/bijgebouwen
harmonieert met de architectuur in Hindeloopen. Op het meest noordelijke stuk kan eveneens de bestaande structuur/straat worden gevolgd. De voormalige locatie van Skipshelling Blom vraagt ook om aansluiting op het bestaande. In optie 1 is dit gedaan door de koppen van woningen naar de
Nieuwe optie 1: - 18 woningen geschakeld - 1 woning vrijstaand
dijk te richten. Uiteindelijk kunnen er 19 woningen gerealiseerd worden in optie 1. Optie 2 onderscheidt zich door appartementen te
realiseren
op
de
locatie
van
voormalige
Skipshelling Blom. De appartementen
kunnen
gerealiseerd worden in een vergelijkbaar volume als Skipshelling
Blom, zodat het goed
in de
omgeving past.
Optie 2: 3 woningen
«
- (geschakeld/vrijstaan
Bestaand - 1 skipshelling - 1 Eekhof + 5 recreatiewoningen - 4 woningen/bijgebouwen
8 appartementen - (gestapeld)
Nieuwe optie 2: - 14 woningen geschakeld - 1 woning vrijstaand - 8 appartementen gestapeld 27
VOORKEURSLOCATIES HINDELOOPEN
mm
Locatie 9 Speeltuin Op
locatie
speeltuin
en
9
bevindt een
zich
momenteel
parkeerplaats
ten
een
LOCATIE 9 SPEELTUIN (KORTE TERMIJN)
Divers nieuw woningaanbod
behoeve
van de begraafplaats. Deze faciliteiten zijn ruim opgezet, en daarom biedt deze locatie de mogelijkheid om woningen toe te voegen. In optie 1 is de parkeerplaats verkleind van 31 naar 21 parkeerplekken, en de speeltuin is verplaatst. Op deze manier kunnen er 8 vrijstaande en betaalbare woningen worden gerealiseerd, die op een collectieve kavel of een andere vorm van
Optie 1:
woningen
eigenaarschap worden gepositioneerd.
- Gemeenschappelijke buitenruimte
^ Bestaand
Optie 2 onderscheidt zich door het verbreden van De Greft, waardoor er ruimte ontstaat voor
- 1 speeltuin
drijvende woningen. In deze optie worden ook 8 vrijstaande en betaalbare woningen gerealiseerd.
Nieuwe optie 1: - 8 woningen vrijstaand - speeltuin verplaatst
Optie 2: Bestaand - 1 speeltuin 12 WQnini
waarvan 4 drijvend
-émeenschappelijke buitenruimte - Speeltoestel en kabelbaan naar locatie3^
i
Nieuwe optie 2: - 8 woningen vrijstaand - 4 woningen drijvend - speeltuin verplaatst 28
VOORKEURSLOCATIES HINDELOOPEN
LOCATIE 9 SPEELTUIN (KORTE TERMIJN)
Locatie 9 Speeltuin Optie
3
onderscheidt
zich
door
een
meer
Divers nieuw woningaanbod
organische opzet. De speeltuin zou in deze optie geheel of gedeeltelijk behouden kunnen blijven, en er kunnen 9 vrijstaande en betaalbare woningen worden gebouwd, eveneens gepositioneerd op een collectieve kavel of een andere vorm van eigenaarschap.
Optie 3: Bestaand - 1 speeltuin Nieuwe optie 3: - 9 woningen vrijstaand - speeltuin
29
LJO BEWONERSAVOND 2 (MENTIMETER) HINDELOOPEN
Op basis van de uitwerkingen van de korte termijn locaties is een tweede bewonersavond georganiseerd, deze
vond
plaats
bewonersavond
eind
september
bestond
uit
een
2023.
Deze
interactieve
Wat ziet u als andere mogelijkheden om woningen betaalbaar te krijgen? 77 responses
presentatie met behulp van een MentiMeter.
Welk prijsniveau past bij woningen voor
minder vakantie woningen
senioren?
positie optimaal benutten duplo woningen
Tijdens de tweede bewonersavond is gevraagd naar de woonvoorkeuren van de aanwezigen. Starters en
sander was hier deelwoning
meest geschikte woningtype
benoemd. Ook Tiny houses werden als mogelijke woonvorm
genoemd.
huurwoningen
Ook
het
aanbieden
van
is een goed optie voor starters.
Appartementen worden veel als gewenste woonvorm gezien, zowel voor starters als voor senioren.
appartementen , u
woning zelf bouwen winnend staatslot
als
28
ÇJGGn ÍWGGCİG WOningGn
gedeelde woningen
dan C 250.000. Nu wordt vooral appartementen en rijtjeswoningen
appartement idee
kleine starters woningen
senioren blijvendebelangrijkstedoelgroepen.Daarbij zou een starterswoningen niet duurder moeten zijn
huurwoningen
c c O Qĵ c «Ą
huirkoop
J SI
I
I U U I
collectief bouwen subsidie
meer huur rug aan rug woningen
huurkoop crowdfundSL.™, minder vakantiewoningen
senioren woning
dupb
huurwoningen
hllMT
ra F
28
minder vakantiewoning premie woningen . .
handhaven
eerst hielpers geen holla gratis woning ven swf
prefab
spiit-ieveiwoningen
op vakantiewoni
bouwen door inwoners
een coorperatie van koper
grote woningen splitsen
vakantiewoning
p|aatee|ijke coöperatie
geen cakantie woningen duplowoningen meer fulltime werken beneden boven woningen Sociale huur(max C694 aftoppingsgrens)
Ook is bewoners gevraagd naar waarden die ze
Sociale huur (max C8O8)
Middenhuurftotmax C1000)
Koop tot C300.000
Kopen 3 C300.000
belangrijk vinden bij de ontwikkeling van woningen. Duurzaamheid
en
groen
kwamen
als
meeste
genoemde naar voren. Vooruitlopend op de bouw van permanente woningen kan gekeken worden of er behoefte is tijdelijke woningen voor starters die
Welke variant spreekt u het meeste aan?
snel neergezet kunnen worden voor bijvoorbeeld een
43
periode van 5 jaar. Deze informatie vormt een goede basis om in de uitwerkingsfase verder in gesprek te gaan met de starters en andere woningzoekenden om het beeld scherper te
krijgen van
gewenste woningtypen,
prijsklassen en koop of huur. De uitkomsten van de interactieve MentiMeter zijn
Variant 1 (geheel drijvend, 13 woningen)
Variant 2 (gedeeltelijk drijvend, 9 woningen)
Variant 3 (gedeeltelijk drijvend, 13 woningen)
Variant 4 (niet drijvend, 14 woningen)
Hier geen woningen realiseren
terug te zien in bijlage 3.
30
H9 CONCLUSIE HINDELOOPEN
Conclusie Hindeloopen is in vele opzichten een bijzonder stadje. Dat geldt ook voor de woonopgave. Woonopgave die leeft in de stad. In twee drukbezochte avonden werd met veel energie meegedacht en meegedaan. De aantrekkingskracht van de historische kern maakt dat Hindeloopen aantrekkelijk is voor recreanten. Een deel van de woningen wordt daardoor recreatief gebruikt en is niet beschikbaar voor permante bewoning. Ook is er de laatste 10-15 jaar weinig tot niet gebouwd in Hindeloopen. Hoogste tijd om te zorgen voor nieuwbouw van woningen. De ruimte voor woningbouw is echter beperkt. Hindeloopen wordt aan drie kanten omsloten door water, en er is veel bedrijvigheid met milieucirkels die wonen onmogelijk maken. Toch is het gelukt voor de korte termijn (tussen nu en 5 jaar) drie geschikte locaties te vinden. Eén van die locaties wordt op de eerste bewonersavond aangedragen door de inwoners zelf. Dat geeft gelijk de kracht aan van de kernenaanpak. Locaties die ruimte kunnen bieden voor goede senioren en betaalbare woningen voor starters. In het proces hebben we niet alleen naar de korte termijn gekeken, maar is er ook verder vooruit gekeken. Het kan zijn dat de behoefte aan woningen groter is dan we nu denken, of dat de beoogde locaties voor de korte termijn onverhoopt niet van de grond komen. Dan ligt er met dit document ook een basis om verder te kijken.
Vanuit de waarden van Hindeloopen zelf hebben we voor de lange termijn ook voldoende mogelijkheden om te zorgen te voorzien in de woonbehoefte van de Hylpers. Zodat Hindeloopen een bloeiende stad kan blijven, met een grote recreatieve waarde, maar vooral een goede woonstad voor de mensen die een sterke band hebben met Hindeloopen en haar cultuur en daar graag willen blijven wonen.
31
BIJLAGE i: UITWERKING WOONONTWIKKELINGEN HINDELOOPEN
In
deze
bijlage
staan
de
uitwerking van
de
mogelijke locaties die besproken zijn op de eerste bewonersavond. De locaties waar Hindeloopen op korte termijn mee aan de slag kan gaan zijn uitgewerkt in de hoofdtekst. De andere locaties komen mogelijk in beeld voor de lange termijn. De uitwerkingen in deze bijlagen geven een indicatie van de mogelijkheden van die locaties.
5
6
7
32
BIJLAGE 1: UITWERKING WOONONTWIKKELINGEN HINDELOOPEN
LOCATIE iA WESTERDIJK (LANGE TERMIJN)
Locatie iA Westerdijk
Parkeren, historische structuur, architectonische uitstraling
Locatie iA bevindt zich aan de westelijke punt van Hindeloopen. In het verleden is deze plek enkele keren verwoest door de zee. Op de locatie bevindt zich een parkeerterrein en 16 woningen van 1 laag met kap. De woningen bevinden zich in de oude karakteristieke kern en grenzen direct aan de kerk. De kwaliteit van de huidige situatie draagt niet bij aan het bijzondere karakter en
Optie 1:
historische structuur van Hindeloopen. Ook heeft parkeren de overhand, wat de sfeer en uitstraling niet bevorderd.
Bestaand - 0 woningen - 50 parkeerplekken
Om de kwaliteit/uitstraling van de locatie te verbeteren de
en
tegelijkertijd
woningbehoefte
in
in
te
spelen
Hindeloopen,
op
zijn
2
Nieuwe optie 1: - 18 appartementen - ongeveer 40 parkeerplekken
varianten gerealiseerd. In beide varianten wordt er half verdiept geparkeerd op de plek van de huidige parkeervoorzieningen, zodat de auto’s grotendeels
uit
het
zicht
zijn
gehaald.
Het
halfverdiept
effect van verdiept parkeren is te zien in het referentiebeeld. Ook worden in beide varianten 18 nieuwe woningen/appartementen gerealiseerd boven het parkeren. Door het verhogen van de woningen blijft parkeervoorziening op de locatie aanwezig en ontstaat er een prachtig uitzicht over de dijk. Met klimaatverandering en stijgende zeespiegel in gedachte, zijn verhoogde woningen
Referenties: Optie 2:
minder kwetsbaar op deze locatie.
1 is afgebeeld, maar ook gedeeltelijk geschakeld
Bestaand - 0 woningen
(per 2 of 3) zoals in optie 2. Bij optie 2 ontstaat er
- 50 parkeerplekken
De woningen kunnen geschakeld zijn zoals in optie
meer ruimte tussen de woningen, waardoor het minder massief aanvoelt.
Nieuwe optie 2: - 18 appartementen - ongeveer 40 parkeerplekken halfverdiept 33
BIJLAGE i: UITWERKING WOONONTWIKKELINGEN HINDELOOPEN
Locatie iB Westerdijk
LOCATIE iB WESTERDIJK (LANGE TERMIJN)
Parkeren, historische structuur, architectonische uitstraling
Locatie iB bevindt zich aan de westelijke punt van Hindeloopen en grenst direct aan locatie 1A langs de Westerzeedijk. Op deze locatie bevinden zich momenteel tien woningen uit de jaren 60, elk met twee verdiepingen en een kap. Net als de bestaande woningen op locatie 1A draagt de huidige situatie niet bij aan het bijzondere karakter en de historische structuur van Hindeloopen. In de voorgestelde varianten worden twee van de
Optie 1:
bestaande jaren 60 woningen gesloopt om ruimte te maken voor een hoogwaardige groenstrook die
Bestaand - 2 woningen - 5 parkeerplekken
past in de hoofdstructuur. Voor de herontwikkeling van locatie 1B is het noodzakelijk
de
Westerzeedijk
te
verleggen,
waardoor dit een project op lange termijn is. Als
Nieuwe optie 1: - 18 (rij)woningen - 52 parkeerplekken
gevolg van deze dijkverlegging ontstaat ruimte voor 18 rijwoningen in optie 1 of 29 rijwoningen in optie 2, met de hoofdontsluiting langs de dijk, zoals elders in de stad. Belangrijke assen van water en straten worden gerespecteerd en, samen met de verkaveling en positionering van de woningen, sluiten deze plannen aan op de
Referenties
structuur van Hindeloopen. De
woningen
worden
geschakeld
in
een
rij
geplaatst, waarbij elke woning subtiel verschilt in
afstand
van
de
voorgevel
tot
de
straat,
waardoor een individueel karakter ontstaat dat harmonieert met de architectuur in Hindeloopen. Het beoogde beeld zal vergelijkbaar zijn met de referentieafbeeldingen.
Optie 2: Bestaand - 2 woningen - 5 parkeerplekken Nieuwe optie 2: - 29 (rij)woningen - 47 parkeerplekken 34
BIJLAGE 1: UITWERKING WOONONTWIKKELINGEN HINDELOOPEN