Bijlage 1 -Jaarverslag over 2024 (deel 1 van 2)

hus 3 hiern

Jaarverslag 2024

Inhoud

Pagina Jaarverslag Programma Doelstelling en taken Inleiding

5 6

Paragrafen Onderhoud kapitaalgoederen Bedrijfsvoering Weerstandsvermogen Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Verbonden partijen

18 18 18 20 21

Jaarrekening

-

Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2024 Overzicht baten en lasten 2024 Grondslagen voor waardering Pn resiiltaathepaling

22 22 23 24

-

Toelichting op de balans per 31 december 2024 Toelichting op overzicht baten en lasten 2024 Controleverklaring

26 28 33

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2024

3

37 39 40

Doelstelling en Taken

Voor het opstellen van het jaarverslag 2024 wordt uitgegaan van de voor 2024 geldende Gemeenschappelijke regeling. Doelstelling:

De Gemeenschappelijke Regeling'hus en hiem', adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925:

Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land.

1947:

Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie 'HUS en HIEM'.

1980:

De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren

overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden;

f. het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten;

g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads

en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hus en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hus en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hus en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.

Inleiding

Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hus en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad zijn benoemd. De adviescommissie bestaat uit deskundigen op het vlak van architectuur, stedenbouw, landschap, monumentenzorg en burgerleden. De adviescommissie is onderdeel van het bredere instrumentarium van de gemeente om vanuit het publieke domein de kwaliteit van de leefomgeving te bevorderen.

In de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven:

'Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het

gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten.'

Het college van B&W legt aanvragen voor een omgevingsvergunning of voor de aanwijzing van gemeentelijke monumenten voor aan de adviescommissie. De advisering richt zich ook tot het

college. Beoordeling is gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders en criteria. Nieuw is dat de adviescommissie bij elk voorstel in de beoordeling onderzoekt of het plan

een positieve bijdrage levert aan de instandhouding of verbetering van de omgevingskwaliteit. Wij beschouwen dat als een enorme verbetering ten opzichte van het inmiddels achterhaalde begrip of het plan al of niet 'voldoet aan redelijke eisen van welstand'. Adviezen van de commissie worden

vrijwel altijd opgevolgd, al kan het college daarvan gemotiveerd afwijken. Als er doer het college meermaals afgeweken wordt op een specifiek aspect kan dat voor de gemeenteraad aanleiding zijn om het beleid op dat aspect aan te passen. In het kader van het 100-jarig jubileum van de adviescommissie organiseren wij in 2025 een aantal activiteiten waarbij we ook raadsleden betrekken, bijvoorbeeld in de vorm van een fietstocht door de eigen gemeente om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de kwaliteit van de

leefomgeving in de gemeente nog beter kunnen beschermen en bevorderen.

Nieuwe tekst van de Gemeenschappelijke Regeling vastgesteld

Hus en hiem is een gemeenschappelijke regeling (GR) van de 17 Friese gemeenten en heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslán. Met

de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het bredere begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de 'nieuwe' Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraden zijn benoemd. Om tegemoet te komen aan alle juridische vereisten is de tekst van de Gemeenschappelijke

Regeling in eerste instantie 'Omgevingswetproof' gemaakt. Vervolgens is de tekst nogmaals aangepast in verband met wijzigingen van de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling (WGR). De naam van de GR is daarbij veranderd in hus en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. In het

verslagjaar is de nieuwe GR door alle colleges en raden vastgesteld en inmiddels ook gepubliceerd. In opdracht van de kring van Friese Griffiers heeft de Noordelijke academie voor openbaar bestuur

zogenaamde kennisclips over verschillende gemeenschappelijke regelingen (GR's) geproduceerd. Ook hus en hiem heeft meegewerkt aan de totstandkoming van deze productie.

6

In de kennisclips, bedoeld als informatiebron voor gemeenteraadsleden, werden de activiteiten en

relevante ontwikkelingen rond alle Friese GR's besproken. Er werd ingegaan op de vorm, inrichting en werkwijze van de organisatie en aan de orde kwamen de bevoegdheden van de gemeenteraad.

Leden adviescommissie omgevingskwaliteit Leden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit van hus en hiem worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en in de praktijk vervolgens gedurende die tweede termijn als reserve-commissielid optreden. Het rooster van af- en aantreden bepaalt dat elk jaar enkele wisselingen plaatsvinden in de multidisciplinair samengestelde adviescommissie van hus en hiem. In 2024 traden de volgende leden toe: Tjerk van der Lune (architect), Anneke Nauta (landschapsarchitect), Nikè Ruijter (stedebouwkundige) en Sanne Tillema (architectuurhistorica). De voorgedragen nieuwe leden voor 2025 zijn de architecten Gertrud Topper en Marije Talsma, stedebouwkundige Tim Willems-Kruize, monumentenarchitect Rudolf de Haas en architectuurhistorica Gea van Essen (reserve-lid).

De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden èn colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hus en hiem. De externe leden van de Adviescommissie zijn niet in dienst van hus en hiem. Zij ontvangen per

vergadering een onkostenvergoeding. De commissie werkt met twee teams met gelijkwaardige samenstelling. Zitting in de adviescommissie neemt één (donderdag)middag per maand in beslag. Per 1 oktober 2024 is Frank Reitsma aangesteld als adviseur Omgevingskwaliteit bij hus en hiem. Ook Frank Reitsma is per 1 januari 2025 benoemd als lid van de adviescommissie.

1

('entrakc Adv iescommissie Omgevingskwaliteit

7

Reglement van orde De adviescommissie heeft in het verslagjaar een nieuw Reglement van orde Gemeentelijke

Adviescommissie Omgevingskwaliteit vastgesteld. Daarbij wordt verwezen naar de Verordening op de (Gemeentelijke) Adviescommissie Omgevingskwaliteit, die door alle gemeenteraden al eerder is vastgesteld. Daarin is bepaald dat de commissie haar werkwijze binnen de kaders van de Verordening nader vaststelt in een Reglement van orde.

Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is de Bouwverordening vervallen. In de Bouwverordening waren de instelling, de samenstelling, de benoeming van leden en de werkwijze van de commissie vastgesteld. De Bouwverordening bevatte als bijlage het Reglement van orde. In plaats daarvan is het nieuwe document opgesteld dat de taken, werkwijze en bevoegdheden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit bevat. De

ingangsdatum is 1 januari 2024 (met terugwerkende kracht). Burgemeester en wethouders zorgen voor publicatie van het Reglement van orde in het gemeenteblad.

Inspirerend werkbezoek aan Antwerpen Leden van het Dagelijks Bestuur en de medewerkers van hGs en hiem brachten in februari een werkbezoek aan Antwerpen. Onder andere werd een bezoek gebracht aan het stadhuis, waar een

toelichting werd verzorgd door de adjunct stadsbouwmeester van Antwerpen. Dat ging over de ambities en ontwikkelingen van de stad en het belang van ruimtelijke kwaliteit in het lange termijndenken, dat in alles leidend is voor de grote opgaven waar Antwerpen voor staat. Ook bezocht de delegatie het betoverende Koninklijke Museum voor Schone Kunsten (KMSKA) dat op een schitterende manier door KAAN Architecten is getransformeerd. Vervolgens verzorgde architect Ninke Happel (HCVA architecten) een inspirerende rondleiding door het pas opgeleverde project Fierenshoven. Happel toonde hoe ze op een slimme manier een nieuwe indeling heeft gemaakt in het woningbouwproject uit de eerste helft van de vorige eeuw door de bestaande basisstructuur zoveel mogelijk intact te laten. Hierbij zijn ook originele details zoveel mogelijk

gespaard. Een prachtig voorbeeld van hoe de (sociale) woningbouwopgave gecombineerd wordt met het behoud van erfgoed.

111

rrr

Koninklijk \luseum vour Schone Kunsten Antwerpen en s~oningbouvwproject Fierenshocen

Excursie naar De Treffe en Fijn Wonen in Heerenveen Leden van het bestuur en van de adviescommissie van hus en hiem bezochten in mei tijdens de jaarlijkse excursie woonwijk De Treffe in Heerenveen. Deze wijk is tot stand gekomen door samenwerking tussen de gemeente, ontwikkelaar Slokker, bouwbedrijf LONT, TWA architecten,

Baljon landschapsarchitecten en een omgevingspsycholoog. Door met clusters van woningen in een groen-blauw dooraderd landschap te werken en deze clusters steeds te beperken tot circa 14

woningen is een opmerkelijk aangename woonomgeving gecreëerd.

1.I.n.r. adviseurs Marines Eskens. Stefan Stienstra. Wiephien Ringma, commissieleden Stefan Gall en Marieke van der Heide, bestuursvoorzitter Hein de Haan en architect Bauke Tuinstra

Aansluitend volgde voor het gezelschap van bestuurders en adviseurs een indrukwekkend werkbezoek aan de woningfabriek van Fijn Wonen, eveneens in Heerenveen. Door gebruik te maken van slimme productiemethoden, standaardisering en robotisering worden op industriële

wijze alle onderdelen van een woning geproduceerd, die vervolgens in één dag op de bouwplaats in elkaar kan worden gezet. Fijn Wonen is een concept van Van Wijnen, opgezet als start-up om in te spelen op veranderingen in de bouwsector. Inmiddels rollen er honderden woningen per jaar van

de band uit deze fabriek. De excursie bracht een levendige discussie op gang over de consequenties van industrieel bouwen.

Voorzitterschap Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van zeven regionale adviesorganisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hus en hiem (Fryslán). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. In 2024 vervulde hus en hiem deze rol. Op verzoek van de andere organisaties wordt het voorzitterschap door hus en hiem in 2025 voortgezet. De adviesorganisaties beschikken samen over een groep van ongeveer 200 experts die als adviseur werkzaam zijn op alle denkbare terreinen van monumentenzorg en ruimtelijke kwaliteit: uiteenlopend van erfgoedadviseurs via ervenconsulenten tot experts op het gebied van

infrastructuur en duurzame ontwikkeling. Dat doen zij als onafhankelijke adviseur, als lid van een kwaliteitsteam, als supervisor of stadsbouwmeester, als onderzoeker of als opsteller van gemeentelijke beleidsnota's. De leden van het team doen onderling een beroep op elkaars expertise en kunnen zo elk beschikken over de inzet van alle denkbare deskundigheid. Een keer per jaar organiseert TRKN een landelijke teamdag met o.a. excursies. In 2024 is TRKN begonnen met een serie werksessie over de opzet van de nieuwe Nota's

Omgevingskwaliteit. We noemen dit de Bouwsteen Omgevingskwaliteit voor het te ontwikkelen beleid en instrumentarium onder de Omgevingswet dat gemeenten de komende jaren moeten

gaan maken. Het doel van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit is om gemeenten in Nederland handvaten mee te geven om omgevingskwaliteit te verankeren o.a. in het omgevingsplan. De bouwsteen laat ruimte voor lokaal maatwerk, op basis van de ruimtelijke identiteit en cultuur van

een gemeente. Het is geen blauwdruk of vastgesteld model maar heeft mogelijk wel het voordeel van een op termijn heldere basissystematiek voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet.

Voorbereiding op jubileum 100 jaar

P s

~

Prinses .Juliana en P.A.V. baron van Harinxma thoe Slooten.

Op 23 september 1925 werden op voordracht van de commissaris der koningin mr. P.A.V. baron van Harinxma thoe Slooten door Gedeputeerde Staten voor een periode van drie jaren de eerste leden van de adviescommissie benoemd. De naam werd: 'Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid van stad en land'. Er was onmiddellijk een redelijk aantal gemeenten dat bouwplannen ter beoordeling inzond. Op 23 oktober 1925 werd de eerste

algemene vergadering gehouden in het provinciehuis te Leeuwarden. Het reglement en de algemene werkwijze van de werkvergaderingen werden toen vastgesteld. Na de Tweede Wereldoorlog werd om praktische redenen de naam gewijzigd in 'Provinciale Friese Schoonheidscommissie' (P.F.S.). Op 5 november 1948 vond de eerste algemene vergadering na de

oorlog plaats. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw wijzigde de schoonheidscommissie haar koers. De ontwikkelingen leidden in 1981 tot een wijziging van het reglement en tegelijkertijd tot naamswijziging in 'Friese Schoonheidscommissie hus en hiem'. Inmiddels was de verhouding van de schoonheidscommissie ten opzichte van de provincie aan herziening toe.

De organisatiestructuur van de commissie werd gewijzigd. Deze had gedurende 58 jaar gefunctioneerd als een intergemeentelijke organisatie, waaraan het provinciaal bestuur zijn medewerking verleende en waarvan het bureau werd gevormd door medewerkers van de

10

Provinciale Planologische Dienst. Per 1 december 1983 ging de commissie over in de Gemeenschappelijke Regeling 'Welstandszorg Hus en Hiem'.

Inmiddels is de GR omgedoopt tot hus en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Het 100-jarig bestaan zal met name in de jubileummaand van 23 september-23 oktober 2025 op feestelijke

wijze worden gevierd. De voorbereidingen daarvoor zijn in 2024 in gang gezet.

De Tiid in Bolsward voorbeeldlocatie Mooi Nederland

i

!Ih

t:

In een serie over voorbeeldlocaties van Mooi Nederland wordt ook het voormalige stadhuis van

Bolsward (1614) genoemd. De beschrijving is als volgt: Sinds 2011 werd nagedacht over een nieuwe bestemming voor dit cultuurhistorisch en zeer waardevolle ensemble dat grotendeels is beschermd als rijksmonument. Besloten werd tot een ingrijpende restauratie én nieuwbouw, wat leidde tot het ontstaan van Cultuur Historisch Centrum De Tiid. Bolsward is één van de elf Friese steden en was lange tijd de hoofdstad van die gemeente. Het stadhuis is gebouwd in 1614 en was bijna vierhonderd jaar het bestuurscentrum van de

zelfstandige gemeente Bolsward. Sinds de fusie van vijf Friese gemeenten tot de gemeente Sudwest-Fryslán zetelt het bestuur van die gemeente in Sneek. Daarom werd nagedacht over een nieuwe functie voor dit bijzondere rijksmonument. Het voormalige stadhuis is één van de mooiste gebouwen van Friesland en niet voor niets een Top 100 rijksmonument. Het is ontworpen door Jacob Gysbert Japicx, de vader van de Friese dichter Gysbert Japicx. De constructie van de koepel met de toren, die er pas in de achttiende eeuw is opgezet, bleek aangevreten door knaagkevers en moest er tijdelijk af om gerestaureerd te worden. Achter het voormalige stadhuis lag een parkeerterreintje. Tussen het oude stadhuis en een nieuw archiefgebouw is een grote glazen overkapping gemaakt. Hierin zit nu een gemeentelijk loket, een expositieruimte en een bibliotheek. Met loopbruggen zijn oud en nieuw met elkaar verbonden.

11

In de zeventiende-eeuwse raadszaal is voorzichtig een kleine uitsparing gemaakt waardoor een museale route door het hele gebouw kon worden gecreëerd. Die gaat ook naar de toren: daar kun je zowel de nieuwe constructie als de oude constructie goed zien. Het gehele ensemble van oud en nieuw vormt nu het Cultuur Historisch Centrum De Tiid, met onder meer zaalverhuur, een museum en een café-restaurant. Iedereen is er erg blij mee. Met deze ingreep is er maatschappelijk een enorm positieve impuls gegeven aan Bolsward, waardoor de identificatie van de bewoners met de stad en de trots óp de stad weer is toegenomen. Bij de intocht van de gerestaureerde koepel op de boot, stonden de inwoners van Bolsward te juichen langs de kant. Dat spreekt boekdelen. Het cultuurcentrum is met al zijn publieke functies weer het hart van de stad geworden. Dat was het als gemeentehuis al, maar met de nieuwe functies is het levendiger geworden.

Abe Bonnema Prijs 2024 Maarten van Kesteren (1988) heeft de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2024 gewonnen met de transformatie van vakschool Nimeto in Utrecht. Dit maakte de ir. Abe Bonnema Stichting bekend op 7 december in het Rijksmuseum te Amsterdam. De jury gebruikte superlatieven om het winnende project te beschrijven: indrukwekkend, ontroerend, formidabel en uitmuntend. De architect heeft met een paar heel eenvoudige ingrepen, en gesteund door een enthousiaste opdrachtgever, de bestaande gebouwen én de openbare ruimte eromheen tot een superconsistent, stoer ensemble getransformeerd met een hoogwaardige ruimtelijke en architectonische kwaliteit. De extra ruimte voor het groeiend studentenaantal is binnen de bestaande gebouwen gevonden.

Door vides aan te brengen in de beganegrondvloer zijn de kelders bruikbaar gemaakt voor

onderwijs. Het project ondersteunt het pleidooi om schoolgebouwen juist te behouden en niet rücksichtslos te vervangen door nieuwbouw.

!

L

Maarten van Kesteren

F1%

Hus en hiem prijs 2024 Bestuursvoorzitter Hein de Haan heeft in november de hus en hiem prijs 2024 uitgereikt aan Johan de Vries. De Vries, die sinds 1995 als adviseur ruimtelijke kwaliteit voor hus en hiem heeft gewerkt,

ontving de onderscheiding tijdens een bijeenkomst ter gelegenheid van zijn pensionering. De hus en hiem prijs is bestemd voor een persoon, die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslán. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het 'oeuvre' van een persoon gedurende een langere periode. De hus en hiem prijs bestaat uit een speciaal ontworpen houten beeldje en een zilveren speld. Uit de toekenning van de hus en hiem prijs 2024 aan Johan de Vries spreekt grote waardering voor zijn jarenlange bijdrage aan de ruimtelijke schoonheid van Fryslán. Zijn rustige en innemende

persoonlijkheid, zijn geweldige uitdrukkingsvaardigheid, zowel in schrift als in tekening hebben een enthousiasmerende uitwerking. Naast de reguliere advisering is Johan gepassioneerd betrokken bij projecten zoals 'het betere werk' en de Vredeman de Vries Prijs. "Johan's vakkennis, toewijding aan de schoonheid van Fryslán en zijn serieuze manier van werken ('constructief kritisch') zijn enorm inspirerend en strekken tot voorbeeld voor anderen" aldus Hein de Haan tijdens de speech.

er

/ 0 .

0

Hein de Haan en Johan de Vries

13

Personeel In 2024 heeft zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering van Johan de Vries in januari 2025 is per 1 oktober 2024 Frank Reitsma als adviseur

omgevingskwaliteit aangesteld. Verder heeft per 1 september heeft één van de adviseurs gebruik gemaakt van het 'generatiepact'. De bezetting van hus en hiem is in 2024 uitgekomen op een gemiddelde van 9,85 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,63 in 2023 is vooral toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlapping eind 2024 door de pensionering van een medewerker in januari 2025. Eind 2024 waren 12 medewerkers in dienst bij hus en hiem (ten opzichte van 11 medewerkers ultimo 2023). Begin 2025 is de bezetting weer terug naar 11 medewerkers. Productiecijfers 2024 In 2024 zijn in totaal 3.062 (eerste) adviesaanvragen behandeld. In 2023 zijn dat er 3.301 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2023 met 7,2% afgenomen.

Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is licht gestegen: 6.265 in 2024 ten opzichte van 6.247 in

2023, hetgeen een stijging van 0,3% betekent. In 2024 zijn daarmee meer behandelingen per aanvraag nodig geweest: gemiddeld 2,05. In 2023 was dat nog 1,89. In 2024 was, evenals in 2023, van de eerste aanvragen 37,3% vooroverleg (2023: 37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2024 was 30,5% vooroverleg (2023: 29,1%). Het voeren van

vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten.

Productiecijfers Betreft:

2024

2023

Mutatie

Mutatie-%

(eerste) adviesaanvragen

3.062

3.301

-239

-7,2%

waarvan aantal vooroverleg

1.142

1.232

-90

-7,3%

ooroverleg 1(1e) adviesaanvragen

37,3%

37,3%

0,0%

-0,1%

aantal planbehandelingen

6.265

6.247

18

0,3%

waarvan aantal vooroverleg

1.911

1.820

91

5,0%

vooroverleg /aantal planbehandelingen

30,5%

29,1%

1,4%

4,7%

14

Gemiddelde opbrengst per dossier per kwartaal jan 2016 - dec 2024 € 600

€ 500

€400

€ 300

I€200

€ 100

€0

In 2024 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 472,02. In 2023 was dit nog € 340,14 De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2023 bedraagt 38,8% Een deel van de verklaring voor deze stijging ligt in de doorgevoerde tariefsverhoging m.i.v. 1 januari 2024.

Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2019

2020

2021

2022

2023

Achtkarspelen

€ 45.957

€47.199

€49.578

€41.737

€52.708

€62.553 € 41.024

2024

Ameland a

€ 28.057

€ 39.762

€ 44.828

€ 38.771

€ 41.988

Dantumadiel

€8.000

€10.768

€10.126

€17.551

€7.277

€18.708

De Fryske Marren

€48.596

€55.416

€78.975

€80.654

€85.814

€ 151.184

Harlingen

€ 47.573

€ 27.151

€ 36.304

€ 46.844

€ 38.947

€ 45.657

Heerenveen

€31.822

€39.908

€39.596

€41.041

€48.160

€40.390

Leeuwarden

€ 195.962

€ 194.714

€ 218.416

€ 185.984

€ 142.553

€ 250.170

Noardeast-Fryslán

€99.731

€123.432

€126.244

€96.391

€99.945

€134.265

Ooststellingwerf

€42.172

€41.445

€54.898

€54.572

€47.760

€57.867

Opsterland

€ 56.539

€ 67.040

€ 65.236

€ 53.558

€ 72.247

€ 93.406

Schiermonnikoog

€7.965

€6.114

€8.642

€8.894

€9.702

€11.820

Smallingerland

€78.279

€62.999

€105.975

€104.242

€99.007

€109.736

Sudwest-Fryslán

€ 158.204

€ 145.880

€ 196.698

€ 170.552

€ 206.039

€ 201.626

Terschelling

€16.605

€20.394

€30.139

€16.735

€20.854

Vlieland

€ 8.396

€10.057

€15.257

€13.062

€14.252

€ 29.E €10.451

Waadhoeke

€ 78.102

€ 82.928

€ 107.607

€ 85.752

€ 93.667

€ 124.995

Weststellingwerf

€43.093

€63.355

€68.149

€52.768

€68.823

€90.983

€ 1.038.562 '

€ 1.256.668

€ 1.109.108 '

€ 1.149.743 '

F

€ 995.053 '

15

€ 1.474.279

Ontwikkeling eigele vel mogen his en kiem 2001-2024 500.000 ——

450.000

454.75u

i'

400.000

382.955

._

i

--

250.000

:

2.66.74

200.000 160.000 1 UU.000

U !

2001

21)C13

2005

2007

2CU9

21.11

20.13

2015

2017

20'11+

2321

2023

Jaai

II1k0117` E91-UR(J.lvelt-IesulU}t 2008-2024

1 ..00.000 1200.[111ií 1 .400.11110 1 2001.0010 1 Ii 011.000

er

80101.0(11,

.

-.

_ . hY :o,: ¢n --.. _u03::en It:tlkaal

6LILI.80Ll 400.1101' 200.111101

2008

21,09 ■

2010

2011

20412

2013 ul

2014 2015

2016

16

2017

2018

2019

2020

2021

20,22

2023

2024

Aantal dossiers behiiitlelingen 20.11-2024

9000 8000

A

7 DI_I I_I

6000 5000 400[I 10000 —maantal beh3ndelinq?n

200[I

—~aar~tal ~j~~s_áers

1 001-J

n 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

17

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren. FINANCIERING Inzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art. 13 BBV), kan worden opgemerkt dat het 'Treasurystatuut Hus en Hiem' dd 24-11-2006 van toepassing is. Hus en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de regeling (verplicht) Schatkistbankieren. BEDRIJFSVOERING

Hus en hiem heeft met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 in het verslagjaar 2024 de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit voor de deelnemende gemeenten. Ook biedt hus en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt

ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast verricht hus en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen. De dienstverlening wordt afge~lemd op de adviesbehuefle van de deelnemende genieenten. De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hus en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van CBSinflatie-indexen) eens ppr drie jaar hprzien De inngste herziening is sinrIc 1-1-?0?5 van krarht

Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. Het aantal fte's per 31 december 2024 bij hus en hiem bedraagt 9,85 (gemiddeld over 2023: 9,63). Voor de bezetting van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit beschikt hus en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting. Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken. De weerstandscapaciteit van hus en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (Johan Willem Frisostraat 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. Het pand is onbelast met hypotheek.

18

De WOZ-waarde is per 1-1-2023 vastgesteld op een bedrag van € 423.000 (dit was € 403.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een her-taxatie in 2019, gesteld op € 1.070.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand is uitgevoerd is in 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op een bedrag van € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2024 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2024 € 256.743. Van het resultaat over 2024 ad € 126.212 wordt voorgesteld om € 3.000 toe te voegen aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en het saldo van € 123.212 toe te voegen aan de algemene reserve.

De weerstandscapaciteit is bij hus en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is. Immers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op

gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken. In dit kader is het wel van belang om te melden dat, op het moment van het opstellen van het

jaarverslag 2024, de vakbonden sinds begin 2025 in onderhandeling zijn met de werkgevers over een nieuwe cao ingaande op 1 april 2025 en eindigend op 31 december 2026 dan wel 31 maart

2027. Het laatst bekende werkgeversbod bedraagt 6,1% voor deze verlengde looptijd tegenover een voorstel van 9% van de bonden tot en met 31 december 2026. Voor het boekjaar 2025 is in de

begroting overigens nog geen rekening gehouden met deze omvang qua stijging van de lonen. De meerjarenraming (2026-2028) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen.

Inmiddels is de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 een feit. De verwachting is dat in elk geval in zowel 2U25 als in 2U2o de rol van hus en kiem binnen de in de ER deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2024. Algemene reserve In 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico's die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hus en hiem van € 900.000. In dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-1-2023 op € 423.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2024 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hus

en hiem in 2022 een geldlening van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1

september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 286.000.

19

Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Activa en passiva 1 Resultaat voor bestemming Eigen vermogen (na resultaatbestemming) Balanstotaal (totaal vermogen)

2024 382.955 808.403

2023

256.743

709.680

2022 338.222 821.521

2021 454.558 590.941

2020 350.189 431.095

Resultaat voor bestemming

126.212

81.479-

116.336-

104.369

16.294

Vlottende activa + Liquide middelen

439.264

320.170

473.419

529.761

353.512

Vaste passiva (langlopende schulden)

286.000

308.000

330.000

-

-

Vlottende passiva (kortlopende schulden)

139.448

144.937

153.299

136.383

80.906

Aanwezige stille reserve (o b.v. de WOZ-waarde per 1/1) Weerstandsvermogen (o.b.v. eigen vermogen + stille reserves)

423.000 805.955

403.000 659.743

403.000 741.222

403.000 857.558

403.000 753.189

Financiële kengetallen Solvabiliteit:

2024 47%

2023 36%

2022 41%

2021 77%

2020 81%

Eigen vermogen/totaal vermogen ' 100%

Rentabiliteit van het eigen vermogen:

39%

-27%

-29%

26%

5%

3,15

2,21

3,09

3,88

4,37

19%

25%

28%

n.v.t.

n.v.t.

Resultaat voor bestemming / gemiddeld eigen vermogen ' 100%

Current ratio: (Vlottende activa +Liquide middelen)/vlottende passiva

Netto schuldquote: Totaal geleende gelden/totale baten

Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt verwezen naar de cijfers van de jaarrekening van hus en hiem.

20