Bijlage 1 - Jaarverslag over 2023

CONCEPT Jaarverslag 2023 hûs en hiem

Versiedatum : 11 maart 2024

1

2

Jaarverslag 2023

Inhoud

Pagina Jaarverslag Programma - Doelstelling en taken - Inleiding Paragrafen - Onderhoud kapitaalgoederen - Bedrijfsvoering - Weerstandsvermogen - Samenvatting vermogenspositie, resultaten enfinanciële kengetallen - Verbonden partijen

5 6 16 16 16 18 19

Jaarrekening -

Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2023 Overzicht baten en lasten 2023 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Toelichting op de balans per 31 december 2023 Toelichting op overzicht baten en lasten 2023 Controleverklaring

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2023

3

20 20 21 22 24 27 32

36 38 39

4

Doelstelling en Taken Voor het opstellen van het jaarverslag 2023 wordt uitgegaan van de voor 2023 geldende Gemeenschappelijke regeling. Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling 'hûs en hiem', welstandsadvisering en monumentenzorg, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925:

Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. 1947: Provinciale Friese Schoonheidscommissie. 1980: Friese Schoonheidscommissie 'HUS en HIEM'. De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet; b. het geven van adviezen over algemene welstandsvraagstukken aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke Regeling deelnemende gemeenten; c. het voorzien van de gemeenten in de advisering over de toepassing van de Monumenten­ wet* en de Monumentenverordening in het bijzonder in de advisering als bedoeld in artikel 11 van die wet; d.

het op verzoek van gemeenten, voorzien in de advisering over de toepassing van de Monumentenwet* en de Monumentenverordening, in het bijzonder ten aanzien van beschermde gemeentelijke monumenten en/ of in de advisering ten aanzien van (beeldbe­ palende) panden binnen ingeschreven beschermde stads- en dorpsgezichten en/of in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarde. Hoewel in het werkveld de benamingen 'welstandscommissie' en 'monumentencommissie' nog wel eens worden gebruikt, functioneert hûs en hiem al enkele jaren als integrale Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit. De integratie van disciplines als welstand, monumentenzorg, stedenbouw en landschap in één commissie kent, zo is al vaak gebleken, veel voordelen. Advisering gaat over het algemeen vlotter, is consistenter en is voordeliger voor de aanvrager. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zal de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht zijn op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.

5

Inleiding Hûs en hiem heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. In de Omgevingswet, die vanaf 1 januari 2024 in werking treedt, is de verantwoordelijkheid voor goede omgevingskwaliteit nu wettelijk vastgelegd. Iedereen heeft hier een zorgplicht voor, de overheden voorop. De Omgevingswet laat geen twijfel over de integrale kwaliteitsdoelstelling. De wet gaat over natuur én cultuur. In de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven: 'Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier­ en plantensoorten.' Volgens het College van Rijksadviseurs (CRA) ligt er een duurzamer, mooier, gezonder en rechtvaardiger Nederland in het verschiet. Als we willen dat dit werkelijkheid wordt, moeten we nu belangrijke beslissingen nemen. Op vele terreinen, die ook nog eens nauw met elkaar verknoopt zijn: klimaat, energie, mobiliteit, economie, landbouw, wonen, water en sociale rechtvaardigheid.

Veel keuzen die op tafel liggen hebben ruimtelijke impact. Volgens het CRA hoeft het niet groter of meer, het moet anders en beter. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zal de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht zijn op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de 'nieuwe' Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad worden benoemd. De Verordening op de Gemeentelijke Adviescommissie is gedurende het verslagjaar door alle 17 deelnemende gemeenten vastgesteld. Om tegemoet te komen aan alle juridische vereisten is de tekst van de Gemeenschappelijke Regeling aangepast en 'Omgevingswetproof' gemaakt. De naam van de GR is veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt vanaf 1 januari 2024 de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. Overigens zal per 1 juli 2024 de tekst van de GR nogmaals aangepast moeten worden, ditmaal in verband met wijzigingen van de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling (WGR). De voorbereidingen daarvoor zijn uitgevoerd door een externe jurist. Het Algemeen Bestuur heeft in november ingestemd met de nieuwe tekst.

Federatie Ruimtelijke Kwaliteit De Federatie Ruimtelijke Kwaliteit is de vereniging van lokale adviescommissies en regionale organisaties voor ruimtelijke kwaliteit (onder andere erfgoed, welstand, verduurzaming). De Federatie bevordert gunstige randvoorwaarden opdat partijen op lokaal niveau een goede kwaliteit van de fysieke leefomgeving kunnen waarborgen, en de Federatie initieert en participeert in de nationale dialoog over een aantrekkelijke leefomgeving en een goede bouwcultuur.

6

Mariëlle Hoefsloot (51) is sinds 1 oktober de nieuwe directeur van de Federatie. Zij volgt Flip ten Cate op die, na een dienstverband van ruim 20 jaar bij de Federatie, met pensioen gaat. Mariëlle Hoefsloot werkte vanaf 2008 voor de Provincie Utrecht in verschillende functies op het gebied van kwaliteit van de fysieke leefomgeving en gaf daarin leiding aan een breed georiënteerd netwerk met o.a. ruimtelijk ontwerpers, de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit, gebiedsmanagers en specialisten op het gebied van de Omgevingswet. Hoefsloot studeerde Milieukunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Verduurzaming pand levert label A+ Het monumentale pand van hûs en hiem aan de J.W. Frisostraat in de Leeuwarder Oranjewijk uit 1907 voldeed qua energie-label niet aan de eisen, die vanaf 1 januari 2023 aan kantoorpanden van (semi)overheidsinstellingen worden gesteld (tenminste label C). De uiteindelijke oplevering van de verduurzamingsoperatie vond plaats in het tweede kwartaal van 2023 na het buitenschilderwerk.. De buitenschil van het pand is volledig geïsoleerd en van nieuw dubbelglas voorzien. Bij de verduurzaming was veel aandacht voor circulariteit door recycling van materiaal en zijn waar mogelijk duurzame, 'biobased' materialen zoals o.a. hennepvezel gebruikt.

Authentieke elementen in het interieur werden zoveel mogelijk gespaard om het karakter van het pand uit begin vorige eeuw zo veel mogelijk te behouden. Onderdeel van het plan was ook de plaatsing van 28 zonnepanelen op het horizontale deel van het dak, inclusief een laadpunt voor het opladen van elektrische voertuigen. De ingrepen leveren een aanzienlijke energiebesparing op en de marktwaarde van het kantoorpand neemt fors toe. Met het samenspel van de volgende maatregelen is het energielabel omhoog gebracht van G naar A+: vloerisolatie, geïsoleerde voorzetwanden, zonwerende HR++ beglazing, hellend dak: isolatie binnenzijde, plat dak: isolatie buitenzijde, vraag-gestuurde mechanische ventilatie en LED-verlichting. Het uiteindelijke resultaat van de beoordeling overtrof alle verwachtingen want energielabel A+ is een enorm hoge waardering.

v.l.n.r. Jorrit van der Veen (LONT), Klaas-Jan Alma (Energynius), Marc A. Visser (directeur), Jakob Bosma (architect), GertJan Timmer (adviseur monumenten)

7

Aansluiting bij Circulair Fryslân In 2023 is hûs en hiem lid geworden van de Vereniging Circulair Friesland. Wanneer je het over circulariteit hebt, is behoud van karakteristieke gebouwen een van de meest duurzame oplossingen. Van belang is echter dat je verder kijkt dan louter naar de culturele betekenis van erfgoed en naar de vraag hoe een nieuw gebouw past in de omgeving. Bij elke verandering in de gebouwde omgeving gaan we de laatste tijd steeds meer op zoek naar combinaties van schoonheid en duurzaamheid. Naast alle Friese gemeenten zijn ook veel Friese architecten en bouwbedrijven lid van de vereniging. Het is een meerwaarde om in samenwerking met hen stappen te zetten naar een circulaire economie. Dat heeft ons doen besluiten om ook lid te worden van Circulair Fryslân. Samenwerken in Fryslân is heel belangrijk, ook voor hûs en hiem. We willen graag bijdragen aan kennisontwikkeling met betrekking tot circulariteit en duurzame ontwikkeling. Op die manier willen we onze aarde duurzaam kunnen doorgeven aan toekomstige generaties. Excursies met raadsleden Op Schiermonnikoog organiseerde de lokale adviescommissie een fietstocht met gemeenteraadsleden. Ook de burgemeester en twee wethouders fietsten mee. De gemeenteraad reageerde positief op het aanbod voor deze activiteit in het jaarverslag van de lokale adviescommissie.

Doel van dergelijke excursies is om gezamenlijk de resultaten van het welstand­ en monumentenbeleid in de gemeente te aanschouwen en te bediscussiëren. Contact tussen de raadsleden en de leden van de lokale adviescommissie ruimtelijke kwaliteit is van belang omdat de gemeenteraad het beleid vaststelt en de adviescommissie dat beleid als toetsingskader hanteert bij de beoordeling. Een van de bediscussieerde onderwerpen was de vraag of het zinvol is om - naast de al door het Rijk aangewezen Rijksmonumenten - ook gemeentelijke monumenten op Schiermonnikoog aan te wijzen.

8

Waterfront Oudega In het kader van ontmoetingen met leden van de gemeenteraad hebben raadsleden uit Smallingerland samen met adviseurs van hûs en hiem de vorderingen bij de ontwikkeling van Havenfront Oudega bekeken. Ook leden van het kernteam van de 'Wurkgroep Doarpsplein oan it Wetter waren daarbij aanwezig. In het 'Ontwerp masterplan Waterfront Oudega' van oktober 2019 werd een vervolg gegeven aan de ontwikkeling van het dorp en het gebied rond de haven. Bij de realisatie van het masterplan werd een Kwaliteitsteam opgericht waarin ook adviseurs van hûs en hiem participeerden. Toegelicht werd dat het doel van het initiatief is om economische groei en leefbaarheid te stimuleren en land- en waterrecreatie met elkaar te verbinden. Het aantal bezoekers vanaf het water én over land zal hierdoor toenemen. Op de plek van de voormalige zuivelfabriek 'de Hoop' is een appartementencomplex in aanbouw. De wandeling door het gebied toont aan dat door de aanleg van de haven en de bouw van omliggende bebouwing een inspirerende gebiedsontwikkeling tot stand gebracht wordt. Het was een geslaagde avondwandeling met raadsleden, plannenmakers en vertegenwoordigers van Dorpsbelang en van hûs en hiem.

9

Excursie leden Centrale Adviescommissie Eens per jaar organiseert hûs en hiem een excursie voor de leden van de Centrale Adviescommissie. Dit jaar werd gekozen voor een fietstocht langs de drie Friese parochies door de voormalige gemeente het Bildt in het noordwesten van Fryslân. De start vond plaats bij de watertoren in Sint Jacobiparochie, die verbouwd wordt. Wie wilde, mocht de dik 40 meter hoge toren beklimmen, met als cadeautje een magnifiek uitzicht over het fryske lânskip. Vanaf de toren zijn de Waddeneilanden en Leeuwarden goed te zien. De eigenaren maken er een B&B (Bêd & Brochje) van. Eenmaal beneden vertrokken we richting de Grote Kerk, een bijzonder gebouw dat door architect Thomas Romein ontworpen en in 1843 werd geopend. Romein was destijds stadsbouwmeester van Leeuwarden. Na een fietstocht langs de Waddenzeedijk maakten we een tussenstop bij restaurant de Zwarte Haan. Bij de Bordenakerk kregen we van een trotse kerkganger een toelichting over de kerk en recente restauraties.

10

Abe Bonnema Prijs voor Kunstwerf Groningen Ard de Vries Architecten en Studio Donna van Milligen Bielke hebben de Abe Bonnema Architectuurprijs 2023 gewonnen voor hun project de Kunstwerf in Groningen. Naar het oordeel van de jury is De Kunstwerf een prestatie van uitzonderlijke, hoogwaardige architectonische kwaliteit, die toekomstige generaties inspireert en tot voorbeeld strekt. De architecten ontvangen hiervoor een bedrag van 50.000 euro. Ard de Vries en Donna van Milligen Bielke zijn erin geslaagd om op het terrein van de voormalige gasfabriek een nieuw stukje stad te creëren. De openbare binnentuin vormt het hart van de Kunstwerf, waar het gebouw - dat ruimte biedt aan vijf theater- en dansgezelschappen - omheen is ontworpen. Het ensemble van nieuwe en bestaande gebouwen is volgens de jury op sublieme wijze ingevlochten in het stedelijk weefsel. Stedenbouw, architectuur, landschap en openbare ruimte zijn volledig geïntegreerd.

De jury bestond uit Meta Knol (voorzitter), Steven Delva, Kees Kaan, Hedwig Saam, Gus Tielens en Nathalie de Vries. Marc A. Visser is secretaris van de jury. De Abe Bonnema Prijs wordt sinds 2013 uitgereikt. Doel van de Abe Bonnema Prijs is het stimuleren van de kwaliteit van de architectuur in Nederland. Via de prijs wordt het gedachtegoed van de Friese architect Ir. Abe Bonnema (1926-2001) in ere gehouden. In de oneven jaren wordt de Abe Bonnema Architectuurprijs uitgereikt, in de even jaren de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten (onder 40 jaar). Het secretariaat van de Abe Bonnema Prijs is ondergebracht bij hûs en hiem. In het Fries Museum te Leeuwarden was van 12 december 2023 tot en met 14 januari 2024 de tentoonstelling te zien met alle inzendingen voor de Abe Bonnema Architectuurprijs 2023.

11

Personeel In 2023 hebben zich geen mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. De bezetting van hûs en hiem is in 2023 uitgekomen op een gemiddelde van 9,63 FTE. De lichte daling ten opzichte van het gemiddelde van 9,85 in 2022 is vooral toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlapping in 2022 door de vervroegde pensionering van een medewerker. Eind 2023 waren, evenals eind 2022, 11 medewerkers in dienst bij hûs en hiem. Productiecijfers 2023 In 2023 zijn in totaal 3.301 (eerste) adviesaanvragen behandeld. In 2022 zijn dat er 3.479 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2022 met 5,1/ afgenomen, waarbij in 2022 t.o.v. 2021 al een afname van 10,8% werd geregistreerd. Het aantal adviesvragen in 2021 was daarbij uitzonderlijk hoog en het aantal in 2022 was weer enigszins op het niveau van 2020. Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is gedaald: 6.247 in 2023 ten opzichte van 6.881 in 2022, hetgeen een daling van 9,2% betekent. Deze daling is hoger dan de daling van het aantal (eerste) adviesaanvragen. In 2023 zijn daarmee minder behandelingen per aanvraag nodig geweest: gemiddeld 1,89. In 2022 was dat nog 1,98.

In 2023 was van de eerste aanvragen 37,3% vooroverleg (2022: 39,5%). Van het totale aantal behandelingen in 2023 was 29,1/ vooroverleg (2022: 30,5%). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten. Productiecijfers Betreft: (eerste) adviesaanvragen waarvan aantal vooroverleg vooroverleg /(1e) adviesaanvragen

2023 3.301 1.232 37,3/

2022 Mutatie Mutatie-% 3.479 -178 -5,1/ 1.375 -143 -10,4/ 39,5/ -2,2/ -5,6/

aantal planbehandelingen waarvan aantal vooroverleg vooroverleg /aantal planbehandelingen

6.247 1.820 29,1/0

6.881 2.097 30,5/

12

-634 -277 -1,3/

-9,2/ -13,2/ -4,4/

In 2023 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op C 340,14. In 2022 was dit nog C 313,42. De daling van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2022 bedraagt 8,5%. Opbrengsten reguliere advisering per gemeente Achtkarspelen Ameland Dantumadiel De Fryske Marren Harlingen Heerenveen Leeuwarden Noardeast-Fryslân Ooststellingwerf Opsterland Schiermonnikoog Smallingerland Súdwest-Fryslân Terschelling Vlieland Waadhoeke Weststellingwerf

2018

2019

2020

2021

2022

C 45.018 C 31.940 C 7.197 C 53.350 C 34.638 C 41.304 C 203.262

C 45.957 C 28.057 C 8.000 C 48.596 C 47.573 C 31.822 C 195.962 C 99.731 C 42.172 C 56.539 C 7.965 C 78.279 C 158.204 C 16.605 C 8.396 C 78.102 C 43.093

C 47.199 C 39.762 C 10.768 C 55.416 C 27.151 C 39.908 C 194.714 C 123.432 C 41.445 C 67.040 C 6.114 C 62.999 C 145.880 C 20.394 C 10.057 C 82.928 C 63.355

C 49.578 C 44.828 C10.126 C 78.975 C 36.304 C 39.596 C 218.416 C 126.244 C 54.898 C 65.236 C 8.642 C 105.975 C 196.698 C 30.139 C 15.257 C 107.607 C 68.149

C 41.737 C 38.771 C 17.551 C 80.654 C 46.844 C 41.041 C 185.984 C 96.391 C 54.572 C 53.558 C 8.894 C 104.242 C 170.552 C 16.735 C 13.062 C 85.752 C 52.768

2023 C 52.708 C 41.988 C 7.277 C 85.814 C 38.947 C 48.160 C 142.553 C 99.945 C 47.760 C 72.247 C 9.702 C 99.007 C 206.039 C 20.854 C 14.252 C 93.667 C 68.823

i 1.038.562

i 1.256.668

i 1.109.108

i 1.149.743

C 37.891 C 54.340 C 8.602 C 71.145 C 170.370 C 18.676 C 7.462 C 92.706 C 63.264

i 941.165

i 995.053

13

Ontwikkeling eigen vermogen hûs en hiem 2001-2023

Jaar

Inkomsten-uitgaven-resultaat 2008-2023

14

Aantal dossiers/behandelingen 2011-2023

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023

15

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Als gevolg van de wettelijke verplichting om als kantoorpand groter dan 100m2 vanaf 2023 minimaal energielabel C te hebben is eind 2021 een team van externe en interne adviseurs gestart met een inventarisatie van de mogelijkheden tot verduurzaming van het pand op de Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden. Deze inventarisatie heeft geleid tot een overeenkomst met bouwbedrijf Lont B.V. en het formeren van een bouwteam met als opdracht 'het verduurzamen van het kantoor aan de J.W. Frisostraat 1 te Leeuwarden naar minimaal een label C'. In de tweede helft van 2022 zijn diverse verduurzamingsinvesteringen gedaan om deze opdracht van minimaal label C te realiseren. Na de uitgevoerde verduurzamingswerkzaamheden is het pand begin 2023 weer in gebruik genomen door hûs en hiem, waarbij de uiteindelijke oplevering heeft plaats gevonden in het 2e kwartaal van 2023. FINANCIERING Inzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art. 13 BBV), kan worden opgemerkt dat het 'Treasurystatuut Hûs en Hiem' dd 24-11-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de regeling (verplicht) Schatkistbankieren. BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem heeft in het verslagjaar 2023 welstands- en monumentenadvisering uitgevoerd voor de deelnemende gemeenten.

Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van welstandsnota's. Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen. De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende gemeenten. De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van CBSinflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds 1-1-2024 van kracht. Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden (lokale) jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijkse evaluatie­ gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. Het aantal fte's per 31 december 2023 bij hûs en hiem bedraagt 9,63 (gemiddeld over 2023: 9,63). Voor de bezetting van de centrale adviescommissie beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast.

Het gaat dus om de robuustheid van de begroting. Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. De weerstands-capaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken.

16

De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (Johan Willem Frisostraat 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. Het pand is onbelast met hypotheek. De WOZ-waarde is per 1-1-2023 ongewijzigd vastgesteld op een bedrag van C 403.000. De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een her-taxatie in 2019, gesteld op C 1.070.000. Verder is het pand op 14 juni 2022 door Hoekstra Taxaties voor de verbouwing gewaardeerd op een bedrag van C 650.000 marktwaarde kosten koper. Hoekstra Taxaties schat de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op C 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2023 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2023 C 338.222. Van het resultaat over 2023 ad -C 81.479 wordt voorgesteld om C 3.000 toe te voegen aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en het saldo van -C 84.479 in mindering te brengen op de algemene reserve. De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is. Immers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel aangepast worden.

De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te voorkomen. In dit kader is het wel van belang om te melden dat de bonden eind 2023 een akkoord hebben bereikt voor een nieuwe cao ingaande op 1 januari 2024 en eindigend op 31 maart 2025. In het nieuwe cao akkoord is onder andere sprake van een gemiddelde loonsverhoging van circa 6%. Voor het boekjaar 2024 is in de begroting geen rekening gehouden met deze stijging van de lonen. De meerjarenraming (2025 - 2027) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. Inmiddels is de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 een feit. De verwachting is dat in elk geval in zowel 2024 als in 2025 de rol van hûs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2023. Algemene reserve In 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico's die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van C 900.000. In dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-1-2022 op C 403.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2023 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek.

Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden heeft hûs en hiem een geldlening van C 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt C 308.000

17

Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Activa en passiva 1 Resultaat voor bestemming Eigen vermogen (na resultaatbestemming)

2023 256.743

2022 338.222

2021 454.558

2020 350.189

Balanstotaal (totaal vermogen)

709.680

821.521

590.941

431.095

Resultaat voor bestemming

81.479-

116.336-

104.369

16.294

Vlottende activa + Liquide middelen

320.170

473.419

529.761

353.512

Vaste passiva (langlopende schulden)

308.000

330.000

-

-

Vlottende passiva (kortlopende schulden)

144.937

153.299

136.383

80.906

Aanwezige stille reserve (o.b.v. de WOZ-waarde per 1/1) Weerstandsvermogen (o.b.v. eigen vermogen + stille reserves)

403.000 659.743

403.000 741.222

403.000 857.558

403.000 753.189

2023 36y0

2022 41y0

2021 77y0

2020 81y0

-27y0

-29y0

26y0

5y0

2,21

3,09

3,88

4,37

2507o

2807o

n.v.t.

n.v.t.

Financiële kengetallen Solvabiliteit: Eigen vermogen f totaal vermogen * 100oA,

Rentabiliteit van het eigen vermogen: Resultaat voor bestemming f gemiddeld eigen vermogen * 100oA,

Current ratio: (Vlottende activa * Liquide middelen)f vlottende passiva

Netto schuldquote: Totaal geleende gelden f totale b aten

Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt verwezen naar de cijfers van de jaarrekening van hûs en hiem.

18

VERBONDEN PARTIJEN Voor het jaarverslag 2023 wordt uitgegaan van de voor 2023 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikelen verwijzen hiernaar. In deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in 2023 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid 1 van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34 lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald.

19

JAARREKENING 2023 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING hûs en hiem Balans

31.12.2023

31.12.2022

Activa vaste activa materiële vaste activa Investeringen met een economisch nut vlottende activa Vorderingen op openbare lichamen Depot PostNL Overige vorderingen Overlopende activa

389.510

84.151 290 5.629 1.724

348.102

103.254 290 4.945 10.723

Liquide middelen

91.794 228.376

119.212 354.207

709.680

821.521

Passiva eigen vermogen Algemene reserve Bestemmingsreserve onderhoud pand Bestemmingsreserve energielabel C Resultaat lopend boekjaar

326.222

435.558

15.000

12.000

0 -84.479

0 -109.336

vaste passiva vlottende passiva Schulden aan kredietinstellingen Schulden aan openbare lichamen Overige schulden Overlopende passiva

256.743

338.222

308.000

330.000

0

0

41.242 24.652 79.043

35.400 34.567 83.332

Totaal

20

144.937

153.299

709.680

821.521

Overzicht van baten en lasten Rekening 2023

Begroting 2023

Rekening 2022

Adviesgeld Opbrengsten Nije Pleats, ABP Overige projecten Buitengewone baten/rente

1.152.108 19.696 40.507 0

1.147.000 25.000 0 0

1.110.668 23.127 25.168 0

totaal baten

1.212.311

1.172.000

1.158.963

Kapitaallasten Directe personeelskosten Indirecte personeelskosten Externe personeelskosten Huisvesting Kantoorkosten Organisatiekosten Inkoop projecten (NP, ABP) Aanloopkosten Omgevingswet Diverse lasten (rente, Vpb)

46.881 1.033.221 23.238 41.634 25.661 56.209 46.054 12.935 0 7.957

20.000 990.000 20.000 30.000 19.000 45.000 34.000 10.000 0 1.000

19.114 987.569 35.611 38.877 98.840 35.443 44.680 15.125 0 40

totaal lasten

1.293.790

1.169.000

1.275.299

resultaat voor bestemming naar bestemmingsreserve onderhoud naar bestemmingsreserve energielabel C onttrekking bestemmingsreserve onderhoud onttrekking bestemmingsreserve energielabel C

-81.479 -3.000 0 0

3.000 -3.000 0 0

-116.336 -3.000 -5.000 0

0

0

15.000

resultaat na bestemming

-84.479

0

-109.336

Baten

Lasten

21

GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, worden sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode waarop uitbetaling plaatsvindt.

Balans Vaste Activa Materiële vaste activa met economisch nut Overige investeringen met economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen in jaren: Gronden en terreinen n.v.t. Bedrijfsgebouwen 15 Overige materiële vaste activa 3-10 Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid kan een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

22

Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet. Langlopende schulden Langlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Rechtmatigheid De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Het Dagelijks Bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2023 ten opzichte van de begroting 2023 betreffen: a. Kapitaallasten b. Directe personeelskosten c. Diverse lasten

Ad a. De hogere Kapitaallasten in 2023 zijn mede het gevolg van de hogere afschrijvingslasten van de in 2022 uitgevoerde verduurzaming van het pand van hûs en hiem. In het najaar van 2022 heeft een meerderheid van het Algemeen Bestuur middels een schriftelijke consultatie ingestemd met een begrotingswijziging voor deze extra uitgaven voor deze verduurzaming. De afschrijvingen waren ten tijde van het opstellen en goedkeuren van de begroting van 2023 nog niet bekend. Adb. Aan de hogere Directe personeelskosten ligt vooral de cao-verhoging van 2023 ten grondslag. In deze cao-verhoging is de inflatie als gevolg van de stijgende kosten (deels energiekosten) verrekend. Bij het opstellen en goedkeuren van de begroting 2023 was de cao-verhoging niet bekend. Ad c. Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzaming van het pand van hûs en hiem is in 2022 een lening afgesloten waarvoor eind 2022 het Algemeen Bestuur toestemming heeft verleend. Onder de hogere Diverse lasten zijn de niet begrote rentelasten van deze lening verantwoord.

23

TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste activa

Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met economisch nut weer: 2022 2023 Boekwaarde per 1 januari C 348.102 C 61.180 Investering - 88.289 - 306.036 Afschrijvingen - 46.881 19.114 Desinvesteringen 0 0 Boekwaarde 31 december e 389.510 e 348.102 Staat van activa rekening hûs en hiem miv 2023 (lineaire afschrijving)

2023 jaar aanschaf

omschrijving

2017 cv ketel Remeha 2017 Huis^sting (markiezen) 2018 In^ntaris (stoel adm) Bremer 2019 Advesbank software 2019 Inventaris pand 2019 Dressoir (2x) 2020 Asus VivoBook laptop 2021 Beeldschermen 27"(9x) 2022 Google Pixel 7 2022 Samsung Galaxy S20 2022 Verduurzaming pand

grootboekrek looptijd

0001 O001 O002 O007 O002 O002 O003 O003 O004 O004 O001

resterende percentage investering jaren afschrijving boekwaarde 10 10 5 5 5 5 5 5 3 3 15

5 5 1 2 2 2 3 4 2 2 14

boekwaarde afschrijving begin boekjaar boekjaar

boekwaarde einde boekjaar

10,007 ê 3.750,00 ê 1.875,00 ê 375,00 ê 1.500,00 10,007 ê 8.263,46 ê 4.131,71 ê 826,35 ê 3.305,36 20,0007o ê 330,00 ê 66,00 ê 66,00 ê 0,00 20,0007o ê 3.720,00 ê 1.488,00 r ê 1.488,00 ê 0,00 20,007 ê 80.000,00 ê 32.000,00 ê 16.000,00 ê 16.000,00 20,007 ê 546,64 ê 218,65 ê 109,33 ê 109,32 20,007 ê 915,70 ê 549,42 ê 183,14 ê 366,28 20,007 ê 2.223,97 ê 1.779,18 ê 444,79 ê 1.334,38 33,337 ê 400,00 ê 377,78 ê 133,32 ê 244,46 33,337 ê 354,55 ê 334,85 ê 118,17 ê 216,68 6,677 ê 305.281,88 ê 305.281,88 ê 20.352,13 ê 284.929,75 C 405.786,20 C 348.102,47 C 40.096,22 C 308.006,25

2023 Verduurzaming pand 2023 Verduurzaming pand - extra 2023 Archiefstelling Habéé 2023 Bureau's + tafels Habéé 2023 Vloerbedekking 2e etage 2023 Laadpaal 2023 Koffiemachine 2023 Mobiele telefoons (3x) 2023 Software Portal 2023 Software Portal - Innovatie

O001 O001 0002 0002 0002

0001

0002 0004 0007 0007

15 15 10 10 10 15 5 3 5 5

15 15 10 10 10 15 5 2 5 5

6,677 ê 20.000,00 6,677 ê 11.598,77 10,007 ê 4.194,00 10,007 ê 2.100,00 10,007 ê 2.457,35 6,677 ê 2.670,00 20,007 ê 1.098,35 33,337 ê 1.062,34 20,007 ê 35.500,00 20,007 ê 7.608,00

ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00 ê 0,00

ê 1.333,33 ê 773,25 ê 419,40 ê 210,00 ê 122,87 ê 89,00 ê 109,84 ê 177,04 ê 3.550,00 ê 0,00

ê 18.666,67 ê 10.825,52 ê 3.774,60 ê 1.890,00 ê 2.334,48 ê 2.581,00 ê 988,52 ê 885,30 ê 31.950,00 ê 7.608,00

C 88.288,81

C 0,00

C 6.784,73

C 81.504,08

C 494.075,01

C 348.102,47 C 46.880,95 C 389.510,33

*) Het pand aan de J. W. Frisostraat 1 is, na de verduurzamingswerkzaamheden, begin 2023 weer in gebruik genomen.

Vlottende activa

Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt C 228.376. Het saldo van de schatkistbankierenrekening bedraagt op 31 december C 0. De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van C 500.000.

24

Schatkistbankieren Berekening benutting drempebedraa schatkistbankieren Begrotingsbedrag verslagjaar Drempelbedrag 20Zo van begrotingsbedrag Minimaal drempelbedrag Kwartaal 1 Kwartaalcijfers op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden f 358.255 Ruimte onder het drempelbedrag f 641.745

f f f

f f

1.172.000 23.440 1.000.000 Kwartaal 2

Kwartaal 3

320.821 f 278.034 f 679.179 f 721.966 f

Kwartaal 4 257.418 742.582

* De regeling Schatkistbankieren is per 1-7-2021 gewijzigd: per die datum is de drempel voor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naar 2% van het begrotingstotaal met een minimum van C 1 miljoen. Het drempelbedrag is nooit lager dan C1 miljoen, wat betekent dat een decentrale overheid altijd gemiddeld C1 miljoen buiten de schatkist mag houden.

25

Verloop eigen vermogen Algemene reserve saldo per 1 januari resultaat voorgaand boekjaar saldo per 31 december

2023 C 435.558 - 109.336e 326.222

2022 C 339.189 - 96.369 e 435.558

Gerealiseerd resultaat saldo per 1 januari resultaat huidig jaar resultaat voorgaand jaar naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december

2023 C 109.336- 81.479- 109.336+ 3.0000 e 84.479-

2022 C 96.369 - 116.336- 96.369+ 8.000- 15.000+ e 109.336-

Bestemmingsreserve saldo per 1 januari naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december Resultaatverdeling resultaat voor bestemming naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve resultaat na bestemming

2023 C 12.000 3.000 0 e 15.000 2023 C 81.4793.0000 e 84.479-

2022 C 19.000 8.000 - 15.000e 12.000 2022 C 116.3368.000- 15.000 e 109.336-

Vaste passiva Om het pand aan de J.W. Frisostraat per 1 januari 2023 minimaal aan label C te laten voldoen heeft hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening afgesloten met BNG Bank N.V. voor een bedrag van C 330.000. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: C 198.000 Kortlopende deel van de geldlening zijnde < 5 jaar bedraagt: C 110.000 Vlottende passiva Bij de vlottende passiva staat ultimo 2022 onder 'Overige schulden' een bedrag van C 26.000. Deze schuld vloeit voort uit een vaststellingsovereenkomst die in december 2021 is opgemaakt voor het vervroegde pensioneren van een medewerker. Overeenkomstig het BBV dient de waarde van een dergelijke overeenkomst als overige schuld op de balans van het jaar van vaststelling te worden opgenomen. Dit bedrag is uiteindelijk begin 2023 uitbetaald en is derhalve ook op de balans over 2022 als schuld opgenomen.

Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Onder de post van Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen vallen de bijdragen aan het Portaal (ter vervanging van de Adviesbank) voor in totaal een bedrag van C 30.000 (2024: C 15.000 Z 2025: C 15.000). 26

TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit (welstands- en monumenten)advisering aan gemeenten inclusief second opinions voor derden is in 2023 een bedrag van C 1.152.107 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van C 168.139 uit vooroverlegadvisering). In 2022 was dit C 1.135.836 (waarvan C 178.844 uit vooroverleg). Daarnaast is uit de loketfunctie Nije Pleats, organisatie van de Abe Bonnema Prijs en overige projecten aan baten een bedrag van in totaal C 60.203 geboekt. In 2023 zijn aan (eerste) welstandsadviesaanvragen 2.964 (2022: 3.154) behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 355 (2022: 325). Dit is ten opzichte van 2023 een daling van 6,6% bij de welstandsadviesaanvragen en een stijging van 9,2% bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor welstand betrof 5.621 en voor monumenten 626. Voor welstand is in 2023 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,14 geweest en voor monumenten 1,63. Daarmee is het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag in 2023 voor welstand gestegen ten opzichte van 2022, toen voor welstand 2,00 behandelingen per aanvraag plaats hebben gevonden. Voor monumenten was in 2023 het aantal behandelingen 1,63 per dossier, dit betreft een daling ten opzichte van 2022 (1,78).

Voor 'second opinions' is in 2023 aan verkopen een bedrag van C 2.365 geboekt (2022: C 1.560). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. In 2023 zijn opbrengsten voor een bedrag van C 9.796 (2022: C 13.200) geboekt uit deelname aan de Nije Pleats-sessies. In 2023 is de Abe Bonnema Architectuurprijs weer uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste inkoopkosten) hieruit kon in het boekjaar 2023 een bedrag ad C 9.900 worden geboekt. Verder zijn in 2023 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor bijvoorbeeld de ondersteuning en advisering bij het opstellen van Beeldkwaliteitsplannen, advisering inzake erfturbines, deelname aan Q-teams en deelname aan KBO Omgevingskwaliteit Afsluitdijk geboekt voor een totaalbedrag van C 40.507 (2022: C 25.168). Personeelslasten In 2023 was de cao die is ingegaan op 2-1-2023 en loopt tot 1-1-2024 van toepassing. Deze cao is op 5 april 2023 definitief geworden en met terugwerkende kracht uitbetaald in de maanden mei en juni. De cao resulteerde in een gemiddelde loonsverhoging van 9,^ voor 2023. In het personeelsbestand hebben zich in 2023 geen mutaties voorgedaan. Het aantal FTE's bedraagt in 2023 gemiddeld 9,63 (waarvan 0,22 tijdelijk) ten opzichte van een gemiddelde van 9,85 in 2022 (waarvan 0,33 tijdelijk).

Deze daling stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2022 door de vervroegde pensionering van een medewerker. De post Netto salarissen is met C 518.863 in 2023 hoger geweest dan in 2022 (C 494.489). De post Loonheffingen is met C 339.004 in 2023 ook hoger dan in 2022 (C 313.383). De post Pensioenen is in 2023 met C 175.354 lager dan in 2022 (C 179.696) De totale salarislast in 2023 is uitgekomen op C 1.033.221 en dat is hoger dan in 2022 (C 987.569). De hogere salarislast kunnen grotendeels worden toegeschreven aan de cao-uitkomsten.

27

De post Indirecte personeelskosten is in 2023 uitgekomen op C 23.238 en is daarmee lager dan in 2022 (C 35.611). Deze daling wordt met name veroorzaakt door in 2022 gemaakte wervingskosten. De post Externe personeelskosten (presentievergoeding commissieleden en invalkrachten) is in 2023 uitgekomen op C 41.634 (2022: C 38.877). Rekening Rekening Begroting 2023 2023 2022 Directe personeelskosten Indirecte personeelskosten Externe personeelskosten

1.033.221 23.238 41.634

990.000 20.000 30.000

987.569 35.611 38.877

Totaal

1.098.093

1.040.000

1.062.057

Wet WNT (Wet normering topinkomens) Het normenkader rondom de 'Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Publieke en Semipublieke Sector (hierna: WNT) is bekrachtigd in het Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000106049 en de Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000 104920. De WNT is per 1 januari 2013 in werking getreden. Beloningen van bestuurders en overige topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te worden. Dit heeft geresulteerd in de wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT ingetrokken. De WNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd instrument waarmee normen en verplichtingen kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders en andere topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke regeling is verplicht om jaarlijks in de jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van C 1.900 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum.

Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen hebben wij gebruik gemaakt van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels toepassing WNT biedt inzake de volledige openbaarmaking van deze functionarissen. Op basis van de Beleidsregels toepassing WNT (inclusief de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 12 maart 2014, nr. 2014-0000142706 kunnen en hoeven wij niet volledig te voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen zoals voorgeschreven in artikel 4.2 lid 2c van de WNT (inclusief verwerking Aanpassingswet WNT). Voor 2023 geldt als maximumbedrag C 223.000,- inclusief belaste onkostenvergoedingen en pensioenbijdrage. In 2023 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als bij tijdelijk personeel.

28

De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van C 1.900 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Dit houdt in dat de directeur mét financiële gegevens en de leden van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem zónder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. In 2023 betreft dit alsdan de volgende personen:

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor dienstbetrekking?

Marc A. Visser directeur/secretaris 1-1-2023 Z 31-12-2023 0,8 FTE Ja

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

C 98.312 C 17.531 C 115.843 C 178.400 (80% van C 223.000)

Gegevens 2022 van - tot deeltijdfactor Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging

1-1-2022 Z 31-12-2022 0,8 FTE C 93.943 C 18.212 C 112.155

Aan de hieronder vermelde functionarissen zijn in 2023 (evenals in 2022) geen vergoedingen betaald. Leden van het DB: ^ H. de Haan, J. van Veen, B. Dam, L. van der Tuin-Kuipers, H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman Leden van het AB: ^ L. van der Tuin-Kuipers, Th. Faber, G. Wiersma, C. van Hes, E. de Groot, J. van Veen, H. de Haan, B. Koonstra, J. Nijboer, A. Postma, J. Hagen, M. le Roy, B. Dam, G. van Essen, R. de Jong, K. Arendz, H. Zonderland

29

Huisvestings-7Apparaatskosten Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten zijn in 2023 hoger uitgevallen dan begroot. Huisvesting: De in 2023 onder Huisvesting geboekte kosten zijn per saldo C 6.661 hoger dan de begrote kosten, dit is de resultante van C 25.661 aan gemaakte kosten ten opzichte van C 19.000 qua begroting. De hogere lasten worden verklaard door een latere oplevering van de verbouwing en tevens door de extra schoonmaakkosten voor de oplevering van het pand na deze verbouwing. In vergelijking met 2022 is de post Huisvesting wel fors lager als gevolg van gemaakte kosten voor de verduurzaming van het pand aan de J.W. Frisostraat 1. Onder deze noemer vallen vooral de in het boekjaar 2022 gemaakte kosten voor externe adviseurs en daarnaast de kosten voor de tijdelijke huisvesting. Kantoorkosten: De post Kantoorkosten komt in 2023 C 11.000 hoger uit dan de begroting (C 56.209 ten opzichte van C 45.000). Binnen de Kantoorkosten wordt daarbij de overschrijding van C 17.945 aan Kosten ITBeheer deels opgevangen door een onderschrijding van C 4.974 voor de Kosten Website. De (nietbegrote) beheerskosten van het nieuwe Portaal (ter vervanging van de Adviesbank) is vooral de verklaring van deze overschrijding. Daarnaast zijn de kosten voor IT-beheer door de gemeente Leeuwarden evenals vorig jaar toegenomen.

De kosten voor de vernieuwde website vallen voor een deel in 2024. Organisatiekosten: In 2023 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op C 46.054 ten opzichte van een begroting van C 34.000. De post Organisatiekosten kende daarmee in 2023 een overschrijding van C 12.054 van de begrote kosten. Een deel van de verklaring ligt in niet-begrote kosten van juridische advisering m.b.t. de impact van de wijziging van de gemeenschappelijke regeling. Daarnaast zijn (niet-begrote) kosten betaald als bijdrage in de projectkosten van ICT voor een vernieuwde telefonie-omgeving.

Diverse lasten Inkoop Ni je Pleats Aan inkoopkosten voor Nije Pleats is in 2023 een bedrag ad C 11.643 geboekt. Deze post bestaat uit kosten van externe projectmedewerkers.

30

De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten: Rekening 2023

Begroting 2023

Rekening 2022

Huisvesting Onderhoudskosten gebouw Onderhoudskosten tuin Schoonmaakkosten Gas en elektrisch Water Huisvuilkosten Overige huisvestingskosten Totaal huisvesting

809 1.043 11.315 5.363 109 342 6.680 25.661

1.000 1.000 9.000 6.000 100 250 1.650 19.000

1.725 627 6.320 6.108 71 330 83.659 98.840

Kantoorkosten Kantoorartikelen Kantine Drukwerk Kosten kopieermachine/printer Kosten website Kosten beheer IT Overige kantoorkosten Totaal kantoorkosten

919 449 1.412 408 7.776 45.195 50 56.209

1.250 500 1.250 0 12.750 27.250 2.000 45.000

845 161 923 108 214 32.977 215 35.443

Organisatiekosten Verzekeringen Contributies Abonnementen/boeken Porti Telefonie Belastingen divers Accountantskosten Kosten abt kunstuitleen Kosten TRKN/Bestuur Diverse organisatiekosten Totaal organisatiekosten

3.201 15.722 958 442 4.147 4.247 8.800 323 0 8.214 46.054

3.000 13.500 500 1.250 1.000 3.750 8.000 0 1.000 2.000 34.000

2.876 14.327 862 1.049 1.632 3.849 8.375 354 240 8.019 44.680

Totaal

127.924

98.000

176.543

Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling 'hûs en hiem'. d.d. 28 juni 2024

H. de Haan, voorzitter

M.A. Visser, secretaris 31

CONTROLEVERKLARING BENTACERA

32

CONTROLEVERKLARING BENTACERA

33

CONTROLEVERKLARING BENTACERA

34

CONTROLEVERKLARING BENTACERA

35

BIJLAGE 1. SAMENSTELLING VAN HET BESTUUR EN BUREAU DAGELIJKS BESTUUR. Leden: H. de Haan, voorzitter J. van Veen, penningmeester B. Dam L. van der Tuin-Kuipers H. Zonderland N. Linthorst B. Zantman

ALGEMEEN BESTUUR. Ingevolge artikel 8 van de Gemeenschappelijke Regeling zijn door de deelnemende gemeentebesturen de volgende leden en plaatsver­ vangende leden bestuurders aangewezen als lid van het Algemeen Bestuur Gemeente

Lid

Achtkarspelen

L. van der Tuin-Kuipers

Ameland

Th. Faber

Dantumadiel

G. Wiersma

De Fryske Marren

C. van Hes

Harlingen

E. de Groot

Heerenveen

J. van Veen

Leeuwarden

H. de Haan

Noardeast-Fryslân

B. Koonstra

Ooststellingwerf

J. Nijboer

Opsterland

A. Postma

Schiermonnikoog

J. Hagen

Smallingerland

M. le Roy

Súdwest-Fryslân

B. Dam

Terschelling

G. van Essen

Vlieland

R. de Jong

Waadhoeke

K. Arendz

Weststellingwerf

H. Zonderland

36

BUREAU

1. F. Alma, coördinator bedrijfsvoering 2. G. Boschloo, adviseur ruimtelijke kwaliteit 3. A.R.J. Bremer, adviseur ruimtelijke kwaliteit 4. M. Eskens, adviseur ruimtelijke kwaliteit 5. M. Helder, administratie 6. W. Kingma, adviseur ruimtelijke kwaliteit 7. G.J. Timmer, monumentenadviseur 8. S. Stienstra, adviseur ruimtelijke kwaliteit 9. M.A. Visser, directeur 10. Joh. de Vries, adviseur ruimtelijke kwaliteit 11. J. van Zellingen, adviseur ruimtelijke kwaliteit

37

BIJLAGE 2 SAMENSTELLING COMMISSIES

ADVISERENDE LEDEN: ARCHITECTEN. 1. F. Hoekstra 2. S. Gall 3. T. van de Lune 4. A.G. de Vries 5. J. Nauta 6. T. Smits 7. B. Zantman

Boornbergum Rotterdam Utrecht Amsterdam Rotterdam^ reserve) Leeuwarden (reserve) Leeuwarden (reserve)

ADVISERENDE LEDEN: STEDENBOUWKUNDIGEN. 1. T. Hoek 2. N. Ruijter 3. H. Goudswaard

Zuidhorn Lelystad Leeuwarden

(reserve)

ADVISERENDE LEDEN: LANDSCHAPSKUNDE.

1. A. Garrelts

Haren

2. A. Nauta

Bennekom

3. B. Daan

Leeuwarden

(reserve)

4. C. Snoep

Oudehorne

(reserve)

Sint Nicolaasga Franeker Oosthem Leeuwarden Leek

specialist (woon)schepen (reserve) (reserve)

Beilen Groningen Bolsward Beetsterzwaag

(reserve) (reserve)

Groningen Kollum Leeuwarden Goutum

(reserve) (reserve)

ADVISERENDE LEDEN: BURGERS C.S. 1. A. Siebenga 2. G. Terpstra 3. J. Hobma 4. T. Huisink 5. S. Kromkamp

ADVISERENDE LEDEN: MONUMENTENARCHITECTEN. 1. A. de Leur-Bruijn 2. K. Holstein 3. M. Berenschot 4. J.G. Brouwer

ADVISERENDE LEDEN: ARCHITECTUURHISTORICI. 1. M. van der Heiden 2. S. Tillema 3. C. Versloot 4. D. Wendt

38

Productiecijfers 2023: opbrengst per gemeente/derden

gemeente

1 Achtkarspelen 2 Ameland 3 Dantumadiel 4 De Fryske Marren 5 Harlingen 6 Heerenveen 7 Leeuwarden 8 Noardeast-Fryslân 9 Ooststellingwerf 10 Opsterland 11 Schiermonnikoog 12 Smallingerland 13 Súdwest-Fryslân 14 Terschelling 15 Vlieland 16 Waadhoeke 17 Weststellingwerf

opbrengst opbrengst opbrengst adviesaanvragen Nije Pleats divers e 52.708 e 41.988 e 7.277 e 85.814 e 38.947 e 48.160 e 142.553 e 99.945 e 47.760 e 72.247 e 9.702 e 99.007 e 206.039 e 20.854 e 14.252 e 93.667 e 68.823

e 2.106 e0 e0 e 2.790 e 2.780 e0 e0 e0 e 2.120 e0 e0 e0 e0

e0 e0 e0 e0 e0 e0 e 3.740 e 3.190 e0 e 7.975 e0 e 990 e 19.552 e0 e0 e 550 e 4.510

C 1.149.743

C 9.796

C 40.507 C 1.200.046

Second opinions Abe Bonnema Prijs

e0 e0 e0 e0

totaal opbrengst e 52.708 e 41.988 e 7.277 C 85.814 e 41.053 e 48.160 e 146.293 e 105.925 e 50.540 e 80.222 e 9.702 e 99.997 e 227.711 e 20.854 e 14.252 e 94.217 e 73.333

e 2.365 e 9.900 C 1.212.311

39

Productiecijfers 2023: naar aard (eerste) adviezen in %

gemeente

voldoet

voldoet mits

voldoet niet

aanhouden

vooroverleg

1 Achtkarspelen 2 Ameland 3 Dantumadiel 4 De Fryske Marren 5 Harlingen 6 Heerenveen 7 Leeuwarden 8 Noardeast-Fryslân 9 Ooststellingwerf 10 Opsterland 11 Schiermonnikoog 12 Smallingerland 13 Súdwest-Fryslân 14 Terschelling 15 Vlieland 16 Waadhoeke 17 Weststellingwerf

29,7 25,8 15,6 21,1 30,1 10,2 33,3 25,4 16,2 15,7 23,7 28,1 36,0 44,0 5,3 31,2 15,2

4,5 10,3 21,9 16,5 18,7 16,3 20,3 13,6 15,5 9,2 23,7 12,8 18,7 14,3 7,9 21,7 24,8

13,5 11,3 9,4 13,3 27,1 14,3 14,3 9,6 11,5 7,8 13,2 10,8 16,3 9,9 7,9 17,8 16,6

1,8 3,1 6,2 4,6 4,2 4,1 3,6 1,4 4,1 2,6 5,2 3,5 5,0 1,0 10,5 4,5 4,1

50,5 49,5 46,9 44,5 19,9 55,1 28,5 50,0 52,7 64,7 34,2 44,8 24,0 30,8 68,4 24,8 39,3

totaal hûs en hiem

27,6

17,0

14,3

3,8

37,3

40

Productiecijfers 2023: naar categorieën bouwsommen in %

S5.000

5.00125.000

25.001100.000

100.001250.000

2250.001

y0

y0

y0

y0

y0

1 Achtkarspelen 2 Ameland 3 Dantumadiel 4 de Fryske Marren 5 Harlingen 6 Heerenveen 7 Leeuwarden 8 Noardeast-Fryslân 9 Ooststellingwerf 10 Opsterland 11 Schiermonnikoog 12 Smallingerland 13 Súdwest-Fryslân 14 Terschelling 15 Vlieland 16 Waadhoeke 17 Weststellingwerf

9,3 17,7 26,3 11,3 20,9 13,7 15,0 14,8 9,9 7,1 27,3 11,6 12,6 23,1 21,9 15,1 4,7

15,7 26,0 10,5 23,1 42,4 26,7 28,8 26,3 19,8 17,7 33,3 23,8 23,1 25,3 18,8 27,3 10,7

26,9 16,7 15,8 25,3 22,2 30,5 27,4 21,0 24,4 24,8 15,2 26,5 32,9 27,5 28,1 25,7 31,3

22,2 16,7 31,6 14,0 5,7 16,0 12,4 17,7 30,5 22,7 15,2 10,1 15,3 15,4 6,3 14,8 32,7

25,9 22,9 15,8 26,3 8,8 13,1 16,4 20,2 15,4 27,7 9,0 28,0 16,1 8,7 24,9 17,1 20,6

totaal hûs en hiem

13,7

24,7

26,8

16,3

18,5

gemeente

41