Bijlage 1 - Jaarstukken gemeente Súdwest-Fryslân 2025

Waar mogelijk bieden we ruimte voor creatieve woonvormen waar de woningnood het hoogst is. Indicatoren/te behalen resultaat: - In 2025 moet de tijdelijke woonwijk op het voormalige manageterrein in Sneek gebouwd worden. Toelichting: De raad heeft een besluit genomen over de ontwikkeling van een ‘tijdelijk wonen concept’ in Sneek. Eind 2024 hebben we de tender hiervoor uitgezet. De grondexploitatie is in 2025 vastgesteld. Ontwikkelaar “Wijk” trekt met de gemeente op om de realisatie van de 150 woningen mogelijk te maken.

10.

We experimenteren om inwoners, bij aangewezen projecten, welstandsvrij te laten bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: - In 2025 wordt in ieder geval het stedenbouwkundig plan voor Harinxmaland 2A3 vastgesteld. Toelichting: Er heeft een marktconsultatie plaatsgevonden, welke veel input heeft opgeleverd. Hiermee krijgen we meer inzicht over hoe het proces en inhoud vorm te geven. We zijn in 2025 bezig geweest met het voorbereiden van de planologische procedure. Ook hebben we het participatieproces opgestart.

11.

We stellen een doelgroepenverordening op. Indicatoren/te behalen resultaat: - Beleids- of instructieregels eind 2024 Toelichting: Deze is gereed. Op basis van de op 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet worden de woningcategorieën en instandhoudingstermijnen uit de doelgroepenverordening in een Bopa of aanpassing van het omgevingsplan geborgd.

12.

Een huisvestingsverordening en gebiedsgericht verbod op verhuur van woningen tot de NHG-grens (zelfwoonplicht). Indicatoren/te behalen resultaat: - Er wordt voorlopig geen huisvestingsverordening opgesteld voor dit doel. Toelichting: De noodzaak om als gemeente een zelfbewoningsplicht in te stellen voor bestaande woningen tot de NHG-grens is vervallen door een aantal recentelijk ingevoerde landelijke regels en wetten. Het gaat om de Wet betaalbare huur die een maximum huurprijs regelt voor het middenhuursegment, de afschaffing van tijdelijke huurcontracten en fiscale maatregelen waardoor de huuropbrengst meer belast wordt. Hierdoor is het voor beleggers minder aantrekkelijk geworden om woningen op te kopen en voor een hoge prijs te verhuren.

Pagina 58 van 235

O24.003054

Nr.

Actiepunt

Uitgevoerd?

Hoofdtaakveld Werken 13.

We versterken de arbeidsmarktaanpak. Indicatoren/te behalen resultaat: - Subsidie Sudwest Werkt ter versterking samenwerking 3O’s, Onderwijs, Ondernemers en Overheid: Ontwikkeling projecten. Doorlopende inzet. - We ontwikkelen 3O samenwerking Sudwest werkt door op regionaal niveau onder paraplu van de regiodeal - Meer begeleiding voor werkgevers op de werkvloer. O.a. inzet Harrietrainingen en jobcoach. - Subsidie voor Technolab, On Stage en 3O buro. - Meer aandacht voor Inclusief ondernemen. We organiseren bijeenkomsten over culturele diversiteit en inclusief werkgeverschap (onderdeel van 18 bijeenkomsten Impact Ondernemen per jaar). - Uitbreiding SROI projecten. - Sudwest Werkt pagina in lokale media. 1x per maand i.s.m. alle samenwerkingspartners 3O platform. Toelichting: Harrie trainingen worden gecontinueerd via Pastiel. Open Hiring wordt door een aantal grote bedrijven toegepast. Kleinere bedrijven zien vaak geen aanleiding toe in de huidige arbeidsmarkt om Open Hiring in te zetten. We blijven het als tool inzetten in voorkomende gevallen, evenals de jobcoach. Maandelijks hebben we in GrootSneek/Bolsward een Impact bijlage en Súdwest Werkt bijlage gevuld met items over Impact Ondernemen en Werk. Activiteiten zijn uitgelicht en de agenda m.b.t. bijeenkomsten wordt gepubliceerd. Er zijn in Q4 tenminste 6 bijenkomsten georganiseerd.

In het kader van uitbreiding SROI benaderen accountmanagers pro-actiever bedrijven en wordt Empatec betrokken hierbij. Er is een Inspiratiekaart SROI gemaakt voor ondernemers. Er is een HR-poule gevormd door 6 werkgevers (waaronder SWF) die elke twee maanden bij elkaar komen om HR-gerelateerde onderwerpen te bespreken. Denk aan onboarding, laaggeletterdheid, verzuim, gespreksvoering, veiligheid op de werkvloer en anderstaligen. Volgend jaar wordt deze groep uitgebreid met meer werkgevers. We zijn aan de slag gegaan met de regiodeal Zuidwest-Friesland, waarin volop wordt ingezet op het versterken van de arbeidsmarkt. Op vier onderdelen wordt aan plannen gewerkt: - Aantrekken en ontwikkelen van talent - Behouden van gekwalificeerd personeel in de regio - Leren en ontwikkelen - Duurzame inzetbaarheid. Er wordt hierbij samengewerkt met De Fryske Marren en partijen als Innovatiepact Fryslân en WRK.frl.

14.

We ontwikkelen onze arbeidsmarktaanpak verder door om baankansen te creëren binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Indicatoren/te behalen resultaat: - Samenwerking met WRK.frl in de regiodeal is voorbereid - Samenwerking met Súdwest Werkt is verder ontwikkeld - Projecten Regiodeal met Fryske Marren zijn verder uitgewerkt

Pagina 59 van 235

O24.003054

Toelichting: We sluiten met bijvoorbeeld de aanpak voor mentoring zowel intern als extern op elkaar aan, beleid wat we extern ontwikkelen volgen we zoveel als nodig ook intern. Het platform Súdwest Werkt ondersteunt daarin door Onderwijs, Ondernemers en Overheid met elkaar te verbinden zodat opleidingstrajecten en projecten goed op de arbeidsmarkt aansluiten. Vanuit het Doorstroompunt worden ondernemers direct gekoppeld aan BBLtrajecten/jongeren. Vanuit de Arbeidsmarktregio is er aansluiting bij Fryslân Werkt om de beschikbare arrangementen in te zetten bij werkgevers. Ook de samenwerking met Firda is hier een voorbeeld van, om samen met ondernemers een RVS cluster te vormen en daarmee gericht onderwijs voor zij instromers en bijstandsgerechtigden te organiseren zodat zij direct kunnen instromen in deze bedrijven. Zowel het RVS cluster als bij het project Elektrisch varen worden door Firda en NHL Stenden onderwijsprogramma’s ontwikkeld voor de toekomstige arbeidsvraag. Vanuit de Regio Deal verwachten we in 2026 deze aanvragen te kunnen goedkeuren. Met WRK.frl worden afspraken gemaakt over WRKLab, WRKTours en het Stageprikbord voor de regio Zuidwest Friesland. Deze worden vanuit de Regio Deal gesubsidieerd.

Hiermee willen we studenten en ondernemers met elkaar in contact brengen zodat de jongeren in (Zuidwest) Friesland voor bedrijven in deze regio kiezen als ze afgestudeerd zijn. Er wordt op WRK.frl een regionale pagina voor Zuidwest Friesland gemaakt om deze regio meer te promoten voor werkzoekenden buiten Friesland. Daar wordt het wonen, werken en leven onder de aandacht gebracht. 15.

We zetten in op een mentorprogramma. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het mentorprogramma is gestart. In de eerste fase worden tenminste 15 mentees en mentoren gekoppeld. Toelichting: Er is gestart met het Plan van Aanpak, 1 collega vanuit het gebiedsteam is coördinator en is met de uitvoering gestart. De eerste gesprekken met de mentoren zijn geweest en enkele zijn al gekoppeld aan een mentee. In het eerste jaar zijn er 4 mentees gekoppeld aan mentoren. Om meer mentees te werven wordt er ter promotie presentaties gegeven op scholen, bij jongerenteams en wordt er geadverteerd op Social Media.

16.

We focussen op parelsectoren. Indicatoren/te behalen resultaat: - Uitvoeren Meerjarenplan Circulaire Economie 2024-2028 > stevige verbinding regiodeal. - Intensiveren samenwerking andere stakeholders en gemeenten in kennisplatforms (o.a. VCF, Bouwend Nederland, IPF, Yn Business) > Regiodealaanpak. - Vergroten netwerken en kennisdelen door tenminste 18 events/bijeenkomsten Impact Ondernemen in parelsectoren. - Verstevigen noordelijke netwerken en netwerk DGA’s door kennisdelen en bijeenkomsten. - Gereserveerde bijdrage aan de volgende fase van het project Sliepe yn ‘e takomst. - Versterken en profileren van de maritieme sector en concretiseren van de aanpak, o.a. door verdere samenwerking met het Maritime Innovation Platform en project Elektrisch Varen als onderdeel van de Regiodeal. - Met de Ondernemersfederatie zijn werkgroepen georganiseerd om de parelsectoren te ondersteunen. Op basis van het economisch actieplan worden projecten ontwikkeld. Toelichting: Het meerjarenplan CE heeft de focus op Circulair Bouwen en MKB circulair (met name parelsectoren). Voorbereidingen voor een Circulair Ambachtsnetwerk zijn in 2025 gestart. Verschillende projecten, onder andere t.b.v. meer Circulaire uitvragen in

Pagina 60 van 235

O24.003054

woningbouwprojecten, meer Circulair Inkopen, een pilot voor ontwikkeling circulaire kaders “it nije normaal”, een “Smart Circular Challenge” voor studenten van Firda om ideeën te ontwikkelen voor innovaties in de bouw. Samen met de Nederlandse Jachtbouw Industrie, onderdeel van Koninklijke Metaalunie, denken wij mee met de organisatie van Maritime Innovation Platform om Jachtbouw nadrukkelijker op de agenda te zetten. 17.

We gaan verder met de Hemmen III en bieden mogelijkheden in andere kernen voor uitbreiding bedrijventerreinen. Daarvoor maken we afspraken met provincie. Indicatoren/te behalen resultaat: - De Hemmen III is bouwrijp en er kan gebouwd worden. - Er liggen plannen voor andere bedrijventerreinen in SWF (in ieder geval Bolsward en Makkum). Toelichting: Door de nijpende situatie rondom netcongestie en de daarvoor benodigde NuLelie aanpak, staat zowel uitbreiding op bestaande terreinen als de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen onder druk. In december 2025 zijn de resterende vrije kavels fase 1 opnieuw in de verkoop gebracht, evenals drie kavels op bedrijventerrein de Woudvaart. Daarnaast worden concrete voorstellen gedaan of, waar en hoe de komende jaren elders uitgebreid kan worden, waarbij de in het coalitieakkoord genoemde kernen Bolsward en Makkum als eerst verder worden uitgewerkt. De uitdaging van netcongestie en het vinden van oplossingen daarvoor heeft hier grote invloed op. Voor Bolsward geldt dat er meerdere projecten en ambities - naast uitbreiding bedrijventerrein bijvoorbeeld faciliteren van een waterstoffabriek, brenglocatie en energieprojecten – om ruimte vragen. Er is een voorstel voor integrale gebiedsontwikkeling voorbereid. De raad besluit in januari 2026 over het beschikbaar stellen van voorbereidingskrediet.

Daarnaast worden er voorbereidingen getroffen voor de uitgifte van restkavels in Workum op het bedrijventerrein Burevaart, binnen de kaders van het geactualiseerde bestemmingsplan. Uitbreidingsplannen in andere kernen worden met de ondernemersfederatie besproken in de werkgroep Vitale kernen.

18.

We organiseren kennis- en ontmoetingsmomenten met ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaat: - 18 bijeenkomsten over Ondernemen met Impact in 2025. - Herhaling en Verdieping van onderwerpen om het bereik te vergroten. Toelichting: Een belangrijke rol die ondernemers ons als gemeente hebben gevraagd te blijven vervullen is die van verbinder, en informatie- en kennisdelen mogelijk maken. Hebben we onder meer gedaan door het organiseren van 18 bijeenkomsten in 2025 met als rode draad Ondernemen met Impact. Met verschillende onderwerpen, van klimaatadaptatie tot grip op verzuim. Daarnaast vonden o.a. bijeenkomsten plaats met ondernemers over de kwaliteit van onze dienstverlening en een bijeenkomst over de toekomst van het ziekenhuis in Sneek. Sommige bijeenkomsten zijn georganiseerd voor een specifieke kern, sector of doelgroep en andere bijeenkomsten voor alle ondernemers van de gemeente. Op 12 november was de Ondernemerprijs Súdwest-Fryslân.

19.

We stellen een visie en uitvoeringsprogramma gastvrijheidseconomie op. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een uitvoeringsprogramma voor de visie gastvrijheidseconomie 2035 “Súdwest-Fryslân activeert je” (april 2024), geprioriteerd in tijd, menskracht en financiële middelen.

Pagina 61 van 235

O24.003054

Toelichting: Visie Gastvrijheidseconomie 2035, Súdwest-Fryslân activeert je In de begroting 2025 is eenmalig € 200.000 toegekend voor de uitvoering van de visie. Met de werkgroep Gastvrijheidseconomie van de Ondernemersfederatie Súdwest-Fryslân, VVV Waterland van Friesland en gemeente De Fryske Marren is afgestemd op welke onderdelen uit het uitvoeringsprogramma deze middelen in te zetten. Het college heeft een bestedingsvoorstel 2025 vastgesteld en de raad hierover in april 2025 (week 15) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Bijlage 1 Concept uitvoeringsprogramma Gastvrijheidseconomie 2035 - Bijlage 2 Bestedingsvoorstel eenmalig uitvoeringsbudget gastvrijheidseconomie 2025 Uitvoering van de visie Gastvrijheidseconomie in 2026 e.v. In de programmabegroting 2026 e.v. zijn structurele middelen opgenomen voor de uitvoering van de visie Gastvrijheidseconomie 2035. In samenwerking met stakeholders wordt uitgewerkt op welke hoofdthema’s de uitvoering zich de komende jaren moet richten en welke prioriteiten daarbij horen. In het eerste kwartaal van 2026 wordt hierover een voorstel aan het college voorgelegd. Evenementenvisie ‘Aan de slag met evenementen!’ In de begroting 2025 is eenmalig €200.000 toegekend voor de uitvoering van de visie.

Per januari 2025 is een formatieplaats georganiseerd om dit jaar aan de slag te kunnen gaan met een uitvoeringsprogramma voor de evenementenvisie en om het accounthouderschap voor stichting Sneekweek in te kunnen vullen. Het college heeft een bestedingsvoorstel 2025 vastgesteld en de raad hierover in september 2025 (week 39 ) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Bijlage 1 Concept actieprogramma Evenementenvisie - Bijlage 2 Bestedingsvoorstel eenmalig budget Evenementenvisie Uitvoering van de Evenementenvisie in 2026 e.v. In de programmabegroting 2026 e.v. zijn structurele middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering de Evenementenvisie. In samenwerking met stakeholders wordt een prioritering uitgewerkt en een voorstel hierover wordt in het eerste kwartaal van 2026 aan het college voorgelegd. 20.

Voldoende en betaalbaar vrijetijdsaanbod betaalbare voor eigen inwoners. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een onderzoek naar de jaarplaatsen op verblijfsrecreatieterreinen. Toelichting: Jaarplaatsenonderzoek Het jaarplaatsenonderzoek is uitgevoerd en opgeleverd in de rapportage Onderzoek vaste en toeristische plaatsen Súdwest-Fryslân, bureau Ginder, april 2025. Het college heeft de raad hierover in april 2025 (week 18) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Jaarplaatsenonderzoek: onderzoek vaste en toeristische plaatsen Súdwest-Fryslân Toeristisch Overstappunten (TOP’s) Marrekrite verzorgt samen met de Friese gemeenten een projectmatige uitrol van een netwerk van Toeristische Overstappunten (TOPs) in Fryslân. De eerste TOP in Súdwest-Fryslân is in 2023 in Woudsend gerealiseerd. Een tweede TOP is in de zomer van 2025 gerealiseerd in IJlst. De volgende TOP komt in Bolsward en is naar verwachting klaar in Q2 2026. Op 11 november 2025 vond het startoverleg plaats met ondernemers uit Bolsward en vertegenwoordigers van lokale

Pagina 62 van 235

O24.003054

organisaties. Het doel van dit overleg was om gezamenlijk mogelijke locaties te verkennen en afspraken te maken over de verdere ontwikkeling van de TOP. Een TOP is een gemarkeerde plek (zuil), in de buurt van een bestaande horecagelegenheid, waar de bezoeker gratis kan parkeren en wordt uitgenodigd om te wandelen, fietsen of varen in de omgeving. Het is een uitvalsbasis om de bezienswaardigheden in het gebied te ontdekken. Voor recreanten en toeristen is het via een provinciaal netwerk van Friese TOPs direct duidelijk vanaf welke plekken zij de provincie op haar mooist kunnen beleven. 21.

We ondersteunen ondernemers in de gastvrijheidssector om jaarrond interessant te zijn voor bezoekers en op een duurzame manier hun bedrijfsmodel in te richten. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een door de gemeenteraad vastgesteld ontwikkelkader logies, inclusief de hierbij behorende beleidsregels. Toelichting: Omgevingsprogramma logiesaccommodaties Het college heeft het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties Súdwest-Fryslân en de bijbehorende Beleidsregels vastgesteld op 20 mei 2025. Het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties is een uitwerking van de visie Gastvrijheidseconomie 2035, die in april 2024 is vastgesteld door de raad. Het ontwikkelkader heeft de kenmerken van een ‘programma’ onder de Omgevingswet. Het college is bevoegd om een programma vast te stellen. Ook is het college bevoegd om beleidsregels vast te stellen.

Het college heeft de raad hierover in mei 2025 (week 22) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Bijlage 1 Nota zienswijzen - Bijlage 2 Omgevingsprogramma logiesaccommodaties - Bijlage 3 Beleidsregels logiesaccommodaties Vervolg - Afhandeling initiatievenlijst Naar verwachting zal de afhandeling van de initiatievenlijst een doorlooptijd vragen van 1-2 jaar. Implementatie van het omgevingsprogramma binnen de reguliere werkprocessen maakt hiervan ook onderdeel uit zodat initiatiefnemers met nieuwe plannen uiteindelijk binnen de reguliere werkprocessen verder geholpen gaan worden. Met alle ondernemers op de initiatievenlijst zijn in 2025 vervolggesprekken gevoerd en is de benodigde procesbegeleiding opgestart. De eerste initiatieven zijn inmiddels afgerond en klaar om de vergunningsprocedure in te gaan. Van de overige initiatiefnemers wordt verwacht dat zij in de loop van 2026 eveneens zover zijn om hun vergunningaanvraag te kunnen indienen. In totaal gaat het op dit moment nog om 44 lopende dossiers. 22.

We versterken het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een vervolg op de herijking van de taken en rollen van de toeristische marketingorganisaties in Súdwest-Fryslân. Toelichting: Gemeentelijke samenwerking met VVV Waterland van Friesland De uitwerking hiervoor is gaande en wordt opgepakt in gezamenlijkheid met gemeente De Fryske Marren. VVV Waterland voert vier kerntaken uit: verbinden, informatievoorziening, gastheerschap en marketing. Het bestuur is gevraagd om vanaf 2026 een taakbegroting aan te leveren bij de subsidieaanvraag, zodat gemeenten beter inzicht krijgen in de financiële stromen. Dit is nodig om te controleren of subsidiegelden juist worden besteed, kruissubsidiëring met commerciële activiteiten te voorkomen, te toetsen aan staatssteunregels,

Pagina 63 van 235

O24.003054

verantwoording af te kunnen leggen aan raad en inwoners en om richting 2027–2031 een meerjarige subsidieafspraak te kunnen onderbouwen met helder inzicht in de kosten van de kerntaken. Beide gemeenten willen toewerken naar een meerjarige subsidieovereenkomst waarin wordt vastgelegd op welke beleidsdoelen en thema’s de komende jaren gezamenlijke inzet van partijen gewenst en mogelijk is. Het aanleveren van een taakbegroting is daarbij als randvoorwaarde gesteld om dit proces te kunnen starten. Met een structurele bijdrage aan de Stichting Sneekweek dragen we zorg voor een financiële basis waardoor de stichting kan gaan bouwen aan een toekomstbestendige Sneekweek. Bolsward Promotie In 2025 heeft de werkgroep Gastvrijheidseconomie Bolsward het nieuwe beeldmerk van Bolsward onthuld en gepresenteerd. Dit beeldmerk is deel van een breder citymarketingplan om de identiteit van Bolsward als hart van de Friese 11 steden te versterken en daarmee beter op de kaart te zetten voor inwoners, ondernemers en toeristen. De citymarketing krijgt vorm met een verhalenlijn, beeldmerk en website en is het resultaat van de samenwerking tussen Platform Bolsward, Ondernemend Bolsward, Parkmanagement Bolsward en de Visiewerkgroep Bolsward. Voor 2026 zal Bolsward Promotie opnieuw een aanvraag indienen voor een eenmalige subsidie om de citymarketingactiviteiten voort te zetten.

Daarnaast wordt onderzocht of er vanaf 2027 afspraken kunnen worden gemaakt over een structurele subsidie voor de activiteiten. Uitreiking Blauwe Vlag Op 8 mei 2025 was gemeente Súdwest-Fryslân (Woudsend) gastheer voor de landelijke uitreiking van de Blauwe Vlag, het internationale keurmerk voor stranden en jachthavens die voldoen aan hoge eisen op het gebied van milieu, veiligheid, hygiëne en gastvrijheid. De gemeente voert de Blauwe Vlag in haar gemeentelijke jachthavens in Bolsward, Makkum, Sneek, Stavoren (binnenen buitenhaven) en Workum. Daarnaast zijn er nog vijf andere jachthavens in onze gemeente met het Blauwe Vlag keurmerk. Meer informatie over de uitreiking in Woudsend is hier te lezen. 23.

We zetten in op verduurzaming en vernieuwing van de gastvrijheidssector, waaronder Súdwest-Fryslân als elektrische vaarregio. Indicatoren/te behalen resultaat: - Afronding 1e fase pilot elektrisch varen (onder paraplu regiodeal ZWF). Toelichting: Elektrisch varen maakt onderdeel uit van de regiodeal Zuidwest-Friesland. In het eerste kwartaal 2025 is het uitvoeringsprogramma elektrisch varen vastgesteld. Het plan richt zich op Marketing en informatievoorziening, Een netwerk aan laadpunten (hardware), Uniforme laad- en betaalsystemen (software) en een aantrekkelijk aanbod boten. Met diverse partners wordt hieraan gewerkt in de komende jaren.

Nr.

Actiepunt

Uitgevoerd?

Hoofdtaakveld Mobiliteit 24.

We gaan aan de slag met het herinrichten (eventueel autoluw) van binnensteden, zodat ondernemers, horeca en bezoekers veilig de ruimte krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het gaat hier eerst om de binnensteden van Sneek en Bolsward. - Herinrichtingsplannen voor de binnensteden (gedeelten) van Sneek en Bolsward worden voorbereid en mogelijk (al) uitgevoerd. Voor Bolsward en Sneek zijn ook transferpunten in voorbereiding. - Daarnaast zijn er verzoeken om het doorgaande verkeer door IJlst en Woudsend te beperken, als vervolg op Sneek en Bolsward kunnen initiatieven voor kleinere kernen zoals IJlst en Woudsend opgepakt gaan worden.

Pagina 64 van 235

O24.003054

Toelichting: Het transferpunt Bolsward is in voorbereiding. De voorbereidingen worden verder getroffen. De afronding hiervan en de ingebruikname van de parkeerplaatsen is afhankelijk van de behandeling van ingekomen bezwaren. Het transferpunt Sneek is in onderzoek en maakt onderdeel uit van de uitvoeringsagenda van het mobiliteitsprogramma. 25.

We maken de stadscentra van Sneek en Bolsward autoluw. Indicatoren/te behalen resultaat: - De proef autoluwe binnenstad Sneek loopt in 2024/2025 af. De uitkomsten van de proef zijn in 2025 bekend. Daarna komen we ook tot een nader voorstel welk proces we voor Bolsward voor ons zien). Toelichting: De proef autoluw Sneek liep van 2 januari tot 31 december 2024. Sneek is voor wat betreft de Singel autoluw. De evaluatie is afgerond en is in de Raad besproken. Voor het vervolg is een plan ‘de nieuwe Singel’ opgesteld. Het schetsontwerp is in Q4 2025 voorgelegd aan bewoners en belanghebbenden via informatieavonden. De maatschappelijke betrokkenheid bij de uitvoering van de proef autoluwe binnenstad Sneek is groot geweest. In oktober vorig jaar is besloten om de geslotenverklaring op de Prins Hendrikkade op te heffen. Besloten is ook om de twee geslotenverklaringen op de Singel en de Harinxmakade ongewijzigd voort te zetten totdat op deze plekke een definitieve situatie is gerealiseerd. Gestart zal worden met een participatief traject om samen met belanghebbenden te komen tot die definitieve situatie. De voorbereidingen zijn gestart voor het project ‘de nieuwe Singel’. In Bolsward worden er gezamenlijk met lokale stakeholders, de eerste stappen gezet voor ‘Gastvrij Bolsward’. Bedoeling is dat er gezamenlijk overeenstemming komt over de uitgangspunten.

Hieruit voorvloeiend is een concrete uitvoeringsagenda met maatregelen. We hebben met Bolsward gewerkt aan een gezamenlijk en breed gedragen document, de Gebiedsagenda. Dit document brengt duidelijk in kaart welke richting we op willen met de binnenstad van Bolsward en welke stappen we daarvoor kunnen zetten. Een belangrijk onderdeel van dit proces is het bepalen van de aanpak voor ‘Gastvrij Bolsward’. Dit wordt gezamenlijk met stakeholders vanuit Bolsward opgesteld. De uitvoering daarvan is besproken en wordt verder voorbereid. De eerste stap is een parkeeronderzoek om het gebruik en de bezetting goed in beeld te krijgen

26.

Onveilige verkeersituatie pakken we zo snel mogelijk op. Indicatoren/te behalen resultaat: - Dit is een doorlopend proces en waar mogelijk wordt de combinatie met onderhoud gezocht. Toelichting: Voor de Worp Tjaardastraat, afslag Oost en Stadsrondweg Sneek zijn concrete plannen en wordt gezocht naar cofinanciering. Begin 2026 maakt de minister bekend of er cofinanciering is vanuit het Rijk, in de vorm van strategische plan verkeersveiligheid (SPV) subsidie en een bijdrage vanuit het bestuurlijk overleg meerjarenprogramma infra ruimte en transport (BO-MIRT). We pakken onveilige verkeerssituaties aan. Het doel is om ongevallen te voorkomen en de leefbaarheid te verbeteren. Jaarlijks pakken we onveilige verkeerssituaties aan op basis van de risicoanalyse en werk met werk maken. Daarnaast is er een aantal concrete projecten zoals de herinrichting van de Oppenhuizerweg en de kruising Bolsward-west. Samen met het mobiliteitsprogramma komt er een uitvoeringsagenda gericht op drie sporen, fysieke aanpassingen in de openbare ruimte, gedrag in de vorm van educatie en handhaving. Deze drie sporen moeten in balans zijn voor een optimale verbetering van de verkeersveiligheid.

Pagina 65 van 235

O24.003054

Aanpak van onveilige situatie moet ook breder worden bekeken, netwerkniveau en specifiek voor onze gemeente denken we aan het versterken van de aansluitingen op de N7/A7 en de provinciale wegen. Specifiek staat de verbinding Sneek - Leeuwarden ook al jaren op de agenda. En op het gebied van OV denken we, met onze bestuurlijke partners, aan het versterken van de treinverbinding Sneek - Stavoren naar minimaal twee keer per uur als volwaardig alternatief voor de auto. Hierin zijn we afhankelijk van de provincie Fryslân als concessieverlener voor het regionaal openbaar vervoer. Om de verkeersveiligheid te vergroten pakken we enerzijds concrete verkeerssituaties aan en anderzijds zetten we in om het verkeersgedrag te verbeteren. De Toolbox is inmiddels operationeel en wordt ingezet in verschillende wijken en dorpen. Hier wordt goed gebruik van gemaakt en we zien een groeiende belangstelling. Het mobiliteitsprogramma geeft in hoofdlijnen weer welke beleidsmatige keuzes wij als gemeente maken op het gebied van mobiliteit. Uit het mobiliteitsprogramma volgt een uitvoeringsagenda, waarin we concreet aangeven welke maatregelen hiervoor nodig zijn. 27.

30-km zones moeten heringericht worden. Dat geeft zekerheid en vertrouwen bij inwoners en voorkomt ongelukken. Indicatoren/te behalen resultaat: - De herinrichtingen van de Oppenhuizerweg en de Worp Tjaardastraat in Sneek zijn uitgewerkt en (mogelijk) in uitvoering. Toelichting: In de aanpak van onveilige situaties vallen ook de 30 km/u zones. In het mobiliteitsprogramma wordt hier ook specifiek naar verwezen waarbij nadrukkelijk de prioriteit komt te liggen op de fietser en voetganger en de auto steeds meer te gast is. Hier zoeken wij specifiek de combinatie met onderhoud en andere werkzaamheden. Deze combinatie wordt op verschillende plekken in de gemeente voorbereid. Een voorbeeld hiervan is de herinrichting van de doorgaande route door Arum. Daarbij wordt met het geplande groot onderhoud de verkeerskundige inrichting aangepast aan de maximum snelheid van 30 km/u. Een ander voorbeeld is het Sperkhem in Sneek. Daar werken we aan een plan d.m.v. een wijkgerichte aanpak. Onderdeel hiervan is de voorbereiding van het plan voor het inrichten van de Johan Willem Frisostraat als fietsstraat.

28.

We vragen dit jaar een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid. Indicatoren/te behalen resultaat: - Eind 2025 wordt de nieuwe aanvraag voor subsidie bij Het Rijk ingediend en begin 2026 is bekend welke bijdrage is toegekend. We kunnen hierbij maximaal een bedrag van circa € 1,9 miljoen aanvragen. Toelichting: Op basis van het Strategische Plan Verkeersveiligheid is er in 2023 Rijkssubsidie aangevraagd. Eind 2025 volgt een nieuwe tranche. Voor deze tranche is in Q4 2025 een aanvraag ingediend voor de aanpak van onveilige verkeerssituaties. Na de beoordeling hiervan wordt begin 2026 bekend hoeveel rijkssubsidie wordt toegekend. In het mobiliteitsprogramma maken wij keuzes waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De nadruk ligt op een geconcentreerde aanpak van onveilige situaties, het bevorderen woningbouw en de aanpak van de hoofdstructuur. Dit vooral ook in combinatie met de rijkswegen en de provinciale wegen als onderdeel van de hoofdstructuur. De aanvraag voor subsidie SPV past binnen de doelstelling van het Mobiliteitsprogramma.

Pagina 66 van 235

O24.003054

29.

We gaan stimuleringsmaatregelingen en acties in zetten om inwoners meer op de fiets, wandelend of met het OV naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: - Dit zijn doorlopende acties. In combinatie met het nieuwe mobiliteitsprogramma welke in Q4 2025 zal worden vastgesteld, kunnen er nieuwe stimuleringsmaatregelen en acties geformuleerd worden. Toelichting: Actieve mobiliteit is breder dan verkeer en richt zich met name op de gezondheidsaspecten van bewegen. Hier wordt samenwerking gezocht binnen en buiten het mobiliteitsbeleid. Er is de noodzaak om meer te bewegen in de openbare ruimte en daar willen we bij aansluiten bij de aanleg van bijvoorbeeld fietspaden. Grote bedrijven zijn ook verplicht om te komen met een plan hoe er minder CO2 uitstoot is als gevolg van het reizen van de medewerkers. Daarnaast werken wij samen met de provincie Fryslân en de OV-bedrijven. Denk hierbij aan de regiodeal waarin we werken aan een pakket van gezamenlijke acties om kleinschalige mobiliteit in de kernen van onze gemeente te stimuleren. Hiervoor is een provinciale subsidie beschikbaar welke op 2 november 2025 is opengesteld. Op diverse manieren stimuleren wij de kernen om een aanvraag te doen. In Q4 2025 waren in ieder geval 3 aanvragen in voorbereiding.

30.

We realiseren minimaal 2 fietspaden de komende 4 jaar ten behoeve van de verkeersveiligheid woon-werk en school. Indicatoren/te behalen resultaat: - De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. Nieuwe fietsroutes zijn in voorbereiding. Toelichting: De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. De fietsstroken langs de Monumentwei zijn aangebracht. In de uitvoeringsagenda van het mobiliteitsprogramma volgen in 2026 de routes die hierna prioriteit krijgen.

31.

We onderzoeken of fietsers voorrang kunnen krijgen op rotondes binnen de binnensteden. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het onderzoek is in 2025 afgerond. Toelichting: De uitkomsten van het onderzoek (eind 2025) is dat er investeringen nodig zijn om rotondes hiervoor geschikt, te maken, dat bij sommige rotondes de fysieke ruimte ontbreekt om ze hiervoor geschikt te maken. Eventuele maatregelen moeten namelijk eenduidig zijn. Dit vraagt overleg en gezamenlijk optrekken op regionaal niveau met de provincie en andere gemeenten. De provincie Fryslân heeft hierin de regisserende functie. In het najaar 2025 heeft, onder regie van de Provincie Fryslân, een regionale werksessie plaatsgevonden over dit onderwerp. Hieruit komt niet een eenduidige keuze voor een vervolg. In 2026 wordt het provinciebrede gesprek vervolgd.

32.

We onderzoeken innovatieve OV alternatieven in kleine kernen (opstappers). Indicatoren/te behalen resultaat: - Onderdeel van beoogde regiodeal waarin bereikbaarheid en voorzieningen zijn gekoppeld. Aan de slag met alternatieve vormen van bereikbaarheid, hubs etc. We spannen ons in om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden. Toelichting: Qbuzz is vanaf 15 december 2024 het busvervoer in Fryslân gaan verzorgen. Ten opzichte van 2023 worden er meer dienstregelingsuren aangeboden en is er een aantal bus routes in onze gemeente toegevoegd. De signalen hierover zijn inmiddels positief. Ook zijn er in het 4de kwartaal 2025 5 nieuwe bushaltes aangelegd langs de aangepaste bus routes.

Pagina 67 van 235

O24.003054

In de termijn van de 4de berap is een project gestart voor het aanjagen van kleinschalige mobiliteit. Daarmee worden initiatieven in kernen van de Fryske Marren en Súdwest-Fryslân passend ondersteund bij het vormgeven van hun ideeën en hun subsidieaanvraag. Deze regeling is op 2 november 2025 open gegaan.

Nr.

Actiepunt

Uitgevoerd?

Hoofdtaakveld Leefomgeving 33.

We faciliteren de landbouwsector in de omslag naar een toekomstbestendige wijze van ondernemen. Het gesprek met de landschapspartners zetten we voort. Indicatoren/te behalen resultaat: - Er is helderheid over de wijze waarop een gezamenlijke integrale en gebiedsgerichte Friese aanpak gestalte krijgt, in samenhang met landelijke kaders die in de plaats komen van de NPLG-aanpak. Voor de Friese aanpak is aansluiting gezocht bij de eerdere werkwijze binnen het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG). - Ús PLG 2025 is in afstemming met onze landbouw, natuur/milieu en recreatie stakeholders opgesteld en vastgesteld door de raad. In Ús PLG staat welke bijdrage SWF levert aan het behalen van de landelijke en provinciale doelen op het gebied van natuur, water en klimaat met een volhoudbaar functiegebruik en met sociaaleconomisch perspectief. - Wij hebben een belangrijke stap gezet als experimenteergemeente: de gemeente is op weg om koplopergebied (coalition of the willing) te worden. - We hebben meerdere stakeholdersoverleggen landelijk gebied SWF met diverse gebiedspartners, minimaal 4x per jaar. We benutten de specifieke gebiedskennis vanuit de landbouw om tot een werkbaar perspectief te komen. Met de stakeholders werken we aan onderdelen uit Ús PLG 2025. - Enkele concrete projecten uit het Ús PLG 2025 zijn opgestart. Toelichting: - Vervolg FPLG.

In afstemming met provincie, Wetterskip en Friese gemeenten is door de gemeente steeds een vervolg in lijn met de FPLG-aanpak bepleit. Op die manier zijn de te behalen doelen voor natuur, water en klimaat in samenhang, integraal en gebiedsgericht in beeld te brengen, samen met de inzet op een toekomstbestendige landbouw en met voldoende sociaal economisch perspectief voor gebieden. De provincie kiest er juist voor om de verschillende opgaven afzonderlijk op te pakken, waarbij het onduidelijk wordt hoe in samenhang voortgang kan worden geboekt. Tijdens een wethoudersoverleg op 10 december 2025 hebben de gemeenten opnieuw uitgesproken dat zij willen inzetten op een integrale aanpak, met bij voorkeur een interbestuurlijk provinciaal programma (doorontwikkeling). Dit gebeurt ook in andere provincies. Het gesprek hierover met de provincie wordt provinciaal voortgezet. Samen met de VFG wordt een aanpak voorbereid om na de raadsverkiezingen (maart 2026) de afstemming over de landelijk gebied-aanpak binnen de VFG-overlegstructuur beter in de bedden. Het is nog onzeker hoe de aanpak van een nieuw kabinet (na de TK-verkiezingen in oktober 2025) invloed zal hebben op het vervolg en hoe dit zich ook verhoudt tot de inzet van gemeenten na de raadsverkiezingen (maart 2026). - Maatregelpakketten NPLG. Voor Fryslân is € 180 miljoen toegekend voor vier maatregelenpakketten (medio 2024). O.a.

wordt de inzet van deze bedragen binnen de Veenweide verkend (€ 46 miljoen), o.a. binnen gebiedsproces Idzegea (zie ook punt 35). Gezien alle onzekerheden rond de vraagstukken binnen het landelijk gebied is het lastig om snelheid te brengen in het wegzetten van middelen. - Fries landbouwbeleid. In 2025 zijn provinciaal vastgesteld resp. de Beleidsbrief Landbouw Fryslân “Noflik buorkje yn Fryslân” (januari 2025) en de Uitvoeringsagenda Landbouw 2025– 2030 (juli 2025). Deels worden zaken opgepakt, maar ook hier geldt: alle onzekerheden rond de diverse vraagstukken vertragen de voortgang. Bijv. vanwege stilgelegde vergunningverlening (stikstof) of onzekerheid over financiering. Deels is ondersteuning ook tijdelijk. - Ús PLG Súdwest-Fryslân. Na vaststelling in de raad (december 2024) zijn zaken opgepakt (zie hierna bij de punten 33 t/m 37). Dit in lijn met de Ús PLG Uitvoeringsagenda 2025.

Pagina 68 van 235

O24.003054

-

Opgenomen uitgangspunten (leidende principes) worden meegenomen in de overleggen met overheden en gebiedspartners. Uitwerking met stakeholders (onderdeel Gebiedsderogatie). Mogelijkheden voor gebiedsgerichte bodemgestuurde balansbemesting zijn in 2025 verkend. O.a. de goede grondwaterkwaliteit in Súdwest-Fryslân kan hiervoor ruimte geven, maar vanuit het Rijk moet daarvoor dan wel ruimte worden gegeven. Omdat in Súdwest-Fryslân de landbouw grotendeels grondgebonden is (hoge graad van mestbenutting), wordt Súdwest-Fryslân sociaal economisch verhoudingsgewijs hard getroffen door het wegvallen van mestderogatie. Omdat het Rijk in 2025 heeft ingezet op een volledig herstel van de nationale derogatieaanpak, kwam een specifieke aanpak in Súdwest-Fryslân (of Noord-Nederland) nog niet concreet van de grond. Mogelijkerwijs verandert dit nu ‘Europa’ eind december

Nederland heeft laten weten geen nieuwe derogatie toe te staan. Voor Ierland wordt onder voorwaarden wel derogatie toegestaan. Dit biedt wellicht ruimte om vanuit een samenwerking binnen Noord-Nederland (o.a. behoud grasland) nieuwe stappen te zetten. Súdwest-Fryslân is aangesloten bij deze verkenning. Meer specifiek voor Súdwest-Fryslân wordt o.a. ingezet op mestcompostering en de samenwerking tussen melkveehouderij- en akkerbouwbedrijven. Het verdere gesprek met stakeholders vindt hierover plaats. Diverse onderwerpen. Nieuwe gerechtelijke uitspraken (circa begin 2025) over stikstof vroegen versneld om actie. Vergunningverlening viel aanvullend stil. Er werd een ministeriele commissie in het leven geroepen die ondertussen eerste globale kaders heeft gegeven, maar aanvullende duidelijkheid is na de val van het kabinet komen stil te vallen. Hierover is informatie gegeven in de uitgebreide actieve info aan de raad (juli 2025). Verdere punten: o.a. legalisatie PAS-melders en -interimmers, problematiek bodem/water, CO2vastlegging in veenbodem. Landelijke en provinciale kaders bieden hier vooralsnog weinig houvast. Mogelijkheden binnen SWF worden besproken met de partners binnen het SWFstakeholdersoverleg en andere betrokkenen. 34.

We ondersteunen onze boeren om te experimenteren met nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw. Indicatoren/te behalen resultaat: - In het veenweide – en kleiweidegebied is een toename zichtbaar van het aantal projecten dat bijdraagt aan natuurinclusieve landbouw, o.a. op basis van experimenten rond het verhogen van peilen in het agrarische gebied. - Op basis van de Friese indeling van regio’s naar grondsoort is binnen resp. het veenweidegebied (Veenweideprogramma) en het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) meer duidelijkheid ontstaan over de te kiezen aanpak, wijze van samenwerking en rollen en verantwoordelijkheden van de Friese overheden. - Er is een overzicht van de initiatieven die we in 2025 verder gebracht hebben. Dit zijn onder meer initiatieven op het gebied van natuurinclusieve landbouw, korte keten, bioregio en blauwgroene dooradering. De initiatieven zijn zichtbaar een stap verder gekomen of gerealiseerd. Toelichting: Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland. Formeel liep de Regio Deal door t/m 2024. De overgebleven middelen worden deels binnen het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) benut. Het gaat dan om projecten zoals: Mei it ferline foarút op de klaai, Korte ketens, Project Wetter+, Programma Bioregio, waarvoor in 2024 eerste stappen zijn gezet en die in 2025 een vervolg hebben gekregen. O.a. zoals toegelicht in de Uitvoeringsagenda Ús PLG.

Afgelopen jaar is het programmaplan Bioregio opgesteld en vastgesteld (30 oktober 2025) als onderdeel van Greidhoeke Plus. Het programmaplan is met de gemeenteraad gedeeld. Ondertussen is voor de Bioregio een kwartiermaker aangesteld (start januari 2026). Deels is/wordt het resterende Regio Deal geld ingezet binnen het veenweideprogramma. Agrarisch natuurbeheer. Het Rijk heeft voor 2026 € 500 miljoen extra middelen voor agrarisch natuurbeheer beschikbaar (structureel). Kansen die voor Súdwest-Fryslân kunnen worden benut zijn in voorbereiding. O.a. de agrarische collectieven spelen hier een belangrijke rol (zie ook punt 36).

Pagina 69 van 235

O24.003054

35.

Integrale gebiedsgerichte aanpak met aandacht voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. We gaan dit ook financieel mogelijk maken door o.a. in te zetten op transitiefondsen (zowel EU als landelijk): Green Deal, Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Indicatoren/te behalen resultaat: - In het veenweidegebied is het gebiedsplan voor gebied Idzegea opgesteld. - De geleerde lessen uit het gebiedsproces Idzegea zijn vertaald naar concrete en haalbare stappen en worden benut in andere gebieden. Toelichting: Gebiedscommissie Idzegea. (a) Planontwikkeling. Binnen het Veenweideprogramma wordt vanaf begin 2024 gewerkt aan een Gebiedsplan, waarvoor de periode 2024-2025 was aangegeven. O.a. speelt hier de inzet vanuit het Maatregelpakket Klimaat/veenweide (zie punt 33). Van belang is de mogelijke inzet van Compensatiesystematiek Veenweide (CSV); deze ligt al geruime tijd als concept voor een staatsteuntoets bij de EU. Er is een grondtafel ingericht (hoewel er nog steeds weinig zicht is op een substantiële grondmobiliteit). Er is een studiegroep jonge boeren in het gebied. In het eerste halfjaar van 2025 zijn meerdere analyses voor het gebied afgerond. De Gebiedscommissie werkt nu aan het visiedeel, met een analyse/aanpak van peilaanpassingen. Qua planning zal het Gebiedsplan vertragen, waardoor planvorming doorloopt naar 2026 (of later). De commissie bereid een nieuwe planning voor.

(b) Aanvragen GLB-subsidie. Vanaf begin 2025 zijn twee toegekende aanvragen GLB-subsidie in uitvoering (één gericht op extensiveren, de andere op het verhogen van het waterpeil). Verder is de pilot Kruidenrijk grasland gestart (zie ook punt 37). Rapportage over de voortgang volgen. Een tegenvaller binnen het gebiedsproces in 2025 was het stopzetten van de HAKLAM-proef wegens onvoldoende draagvlak (o.a. onvoldoende middelen om knelpunten in het veld op te lossen).

36.

De agrarische collectieven blijven we faciliteren. Indicatoren/te behalen resultaat: - De collectieven zijn aangehaakt bij het stakeholdersoverleg landelijk gebied SWF, meer specifiek via collectief Súdwestkust. Waar gewenst vindt ook afzonderlijk afstemming met de collectieven plaats. Gelet op hun belangrijke rol binnen het agrarisch natuurbeheer; vanaf 2026 komen hiervoor extra middelen beschikbaar. Ook vindt een doorontwikkeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) plaats met een aanvullende inzet op duurzaamheid. Toelichting: - Gebiedspartners/stakeholders. Er is regelmatig overleg. O.a. gekoppeld aan consequenties wegvallen mestderogatie. Zie punt 33. - Ús PLG. In de Uitvoeringsagenda 2025 is een verdere uitwerking van thema’s van de stakeholders opgenomen. Ook afgestemd op dynamiek actuele ontwikkelingen. Bijv. inzet bedrijfsgerichte doelsturing. Zie ook punt 33. - Ondersteuning. De collectieven ondersteunen de deelnemers van de peilverhoging en/of extensivering in het kader van de GLB-subsidie (met name binnen gebiedsproces Idzegea). Zie ook punt 35. - Inzet Rijksmiddelen. De extra inzet voor agrarisch natuurbeheer vanaf 2026 en daarna is in 2025 voorbereid (en is nog niet afgerond en loopt door in 2026).

Pagina 70 van 235

O24.003054

37.

We geven steun aan het weidevogelbeheer. Indicatoren/te behalen resultaat: - We hebben enkele projecten voor weidevogelbeheer gefaciliteerd. - Provinciale monitoring van weidevogelbeleid is waar mogelijk door vertaald naar het SWFgrondgebied met specifieke aandacht voor predatiebeleid. - De opdracht voor het onderzoeken en uitvoeren van de pilot Kruidenrijk grasland is inmiddels toegewezen en gestart. Het stimuleren van meer kruidenrijkheid komt de biodiversiteit en dus ook de weidevogels ten goede. Toelichting: - Aanvalsplan Grutto. Er vinden bespreking plaats over mogelijkheden en de aanpak in gebieden. O.a. gebied Idzegea is hiervoor in beeld (zie punt 35). - GLB-aanvraag verhogen peilen. Zie punt 35 gebied Idzegea, maar deels ook in ander gebieden. Rapportages over de voortgang en vervolgacties krijgen in 2026 een vervolg met o.a. verkenning van meekoppelmogelijkheid weidevogelbeheer. - De uitvoering van de pilot Kruidenrijk grasland is in 2025 gestart. Het stimuleren van meer kruidenrijkheid komt de biodiversiteit en dus ook de weidevogels ten goede. Rapportages hierover worden afgewacht. - Tussenevaluatie Nota Weidevogels. Provinciale Staten hebben in december 2025 de Tussenevaluatie vastgesteld. Aanbevelingen uit de evaluatie worden vanaf 2026 opgepakt.

38.

Sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen. - (Integrale) strategisch ruimtelijke visie voor Sneek. o Visie binnenstad Sneek o Spoorzone Veemarktterrein - Integrale aanpak in gebieden samenhangende acties zoals integrale wijkaanpak Sperkhem. Toelichting: Aan de verschillende, integrale gebiedsagenda’s wordt gewerkt, met als insteek de diverse opgaven per gebied op een integrale manier op te pakken. De ruimtelijke strategie Sneek is eind 2025 vastgesteld door de raad. Daarmee ligt er een stevig kader om op de kortere, middellange en langere termijn aan de slag te gaan met Sneek. Parallel hieraan, wordt gewerkt aan programma’s (visies) voor de binnenstad en SpoorzoneVeemarktterrein in Sneek. Deze worden naar verwachting in 2026 vastgesteld.

39.

We zetten in op het gebruik van restwarmte en gebruik maken van geo- en aquathermie waar dit mogelijk is zoals in Bolsward en Heeg. Indicatoren/te behalen resultaat: - Aan het eind van 2025 ligt er een project voorstel voor de meeste kansrijke kern. Onderdelen van deze projectvoorstel zijn o.a.: - Business case - Bronnenmix (aquathermie, geothermie, restwarmte, biogas etc.) - Plan voor het warmtenet - Tarief voor de gehele warmteoplossing (stad of dorp) - Actieve betrokkenheid van de inwoners. Toelichting: In het vierde kwartaal van 2025 zijn gesprekken gevoerd met KGG, provincie Fryslân en Warm Heeg over een mogelijke doorstart van de pilot. Met public affairs is onderzocht hoe lobby kan worden ingezet. Het plan is met het huidige aantal deelnemers en zonder externe financiële steun niet realiseerbaar. Het bestuur van Warm Heeg staat nu voor een keuze over de vervolgstappen.

Pagina 71 van 235

O24.003054

De Warmtekaart voor de provincie is gereed en wordt getoetst bij belangrijke lokale stakeholders. Vanuit de Regio Deal zijn meerdere onderzoeken gestart, onder andere naar restwarmte en Power-to-Heat toepassingen. Hierbij wordt warmtebuffering in combinatie met netcongestie onderzocht. Liander is hierbij een belangrijke partner. Inzichten uit Deense expertise over warmtebuffering met warmtepompen en elektrische boilers dragen bij aan een betere businesscase en oplossingen voor netcongestie. Deze inzichten worden verwerkt in het masterplan en de Startnotitie Warmteprogramma en vormen input voor de verdere invulling van het warmteprogramma. De samenwerking met woningcorporaties, huurdersbelangen en andere lokale partijen is verder versterkt. Woningcorporaties zijn actief betrokken bij de Warmtekaart, klankbordgroepen en project Confidence, wat essentieel is voor de realisatie van lokale warmtenetten en de voortgang van het warmteprogramma. 40.

We stimuleren het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf is afgerond. In 2025 vindt verdere uitwerking van het gemeentelijke energiebedrijf (bij akkoord raad) plaats. - Het masterplan voor de gemeente Súdwest-Fryslân, bestaande uit het warmteplan en de bronnenstrategie, wordt verder uitgewerkt. Medio 2025 verwachten wij het eerste concept klaar te hebben. Het masterplan is input voor het nieuwe Warmteprogramma (vervolg TVW) welke eind 2025 klaar moet zijn. Toelichting: Er zijn gesprekken gevoerd met diverse Nederlandse publieke warmtebedrijven. Deze gesprekken waren gericht op het uitwisselen van kennis en informatie. Tevens op de borging van de toekomstbestendigheid van de statuten van het energiebedrijf en dat deze passen binnen de Wet collectieve warmte (WcW). Eind 2025 is de WcW door de Eerste Kamer goedgekeurd. Met het passeren van de wet is het werk aan het Besluit collectieve warmte daadwerkelijk gestart. Op basis hiervan is vervolg gegeven aan de verdere invulling van het warmtebedrijf, het masterplan en het warmteprogramma. Daarnaast is de Startnotitie Warmteprogramma door het college vastgesteld. De eerdere haalbaarheidsstudies en de ontwikkelingen uit de onderzoeken vanuit de Regio Deal warmteplanning zijn verwerkt in het masterplan.

Het masterplan wordt begin 2026 bestuurlijk besproken, waarna dit verder op route wordt gebracht.

41.

We stimuleren zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. Indicatoren/te behalen resultaat: - In kwartaal drie van 2024 wordt de nota zonnepanelenbeleid, in samenhang met de contourennota energiebronnen vastgesteld. Toelichting: De kadernota energiebronnen is in 2025 vastgesteld door de raad. De afzonderlijke beleidslijnen per type energiebron, infrastructureel werk of energieopslag, worden gebaseerd op deze kaders verder uitgewerkt. De raad heeft een amendement aangenomen om in lijn te blijven met de omgevingsverordening Fryslân. Dit betekent onder andere dat bestaande windmolens vervangen mogen worden door molens met een tiphoogte van maximaal 100m. Het zonnepanelenbeleid zal ook in lijn met dit amendement aangepast worden.

Pagina 72 van 235

O24.003054

In de tussentijd gaat onze aandacht naar het oplossen van knelpunten voor zonnepanelen op grote daken (netcongestie) en multifunctioneel ruimtegebruik. Voor particuliere huishoudens is op dit moment geen beleidsaandacht nodig vanwege voldoende autonome ontwikkeling. 42.

We hebben de ambitie om in de toekomst een circulair ambachts-centrum te realiseren. Indicatoren/te behalen resultaat: - In 2025 zijn de eerste stappen gezet richting een circulair ambachtscentrum/-netwerk. Toelichting: In 2025 zijn de eerste stappen gezet richting het opzetten van een circulair ambachtscentrum/netwerk. Eind 2025 is er een subsidieaanvraag voor de tweede tranche ingediend om het Circulaire Ambachtsnetwerk, vanuit de verkennings- en opstartfase in 2025, in 2026 wordt deze doorontwikkeld tot vast onderdeel van de brenglocaties. De samenwerking tussen gemeentelijke milieustraten, kringloopwinkels en gelijksoortige commerciële initiatieven, sociale werkvoorzieningen en het onderwijs tot het hergebruiken, herbestemmen en repareren van afgedankte spullen is wordt in de tweede eerste helft van 20256 opgestart en zal in de tweede helft verder worden bestendigd.

43.

We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Inzet van energiecoaches - Coaching op de werkvloer - Inzet Duurzaam Bouwloket - Ondersteuning bij aanvragen NIP-subsidie Toelichting: De Energiecoach heeft in 2024 structureel een plek gekregen binnen de organisatie als onderdeel van SWF Tichtby. Alle medewerkers binnen Tichtby zijn inmiddels energiecoach. Daarnaast blijft de gemeente samenwerken met initiatieven van onderop via de Lokale Aanpak Isolatie. Er zijn twintig vrijwilligers opgeleid tot Energiecoach voor laagdrempelig advies aan huis.

44.

Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: - Communicatieplan en aanpak vastgesteld. - Uitvoer van het plan (kerngericht). Toelichting: Naast het Duurzaam Bouwloket wordt SWF Tichtby ingezet voor vragen van inwoners over de energietransitie en bijbehorende subsidies. Dit is gemeentebreed. Zij beantwoorden onder andere vragen over het aanvragen van de NIP gelden, het WarmteFonds en de ISDE subsidie. Kennismaken met duurzame energie is pas relevant op het moment dat er in de wijk een alternatief voor aardgas wordt uitgerold.

45.

Samen met de verantwoordelijke netbeheerders maken we het elektriciteitsnet snel toekomstbestendig en zoeken we naar passende oplossingen voor het overschot van duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: - We verfijnen de aanbevelingen uit de regioanalyse en prioriteren onze acties. - We halen op meer bedrijventerreinen de energiedata op en verkennen alternatieve mogelijkheden om samen over meer elektriciteit te beschikken. - We hebben inzicht in de impact van de vertraging en voeren de adviezen die eind 2024 komen op. - We houden driewekelijks gesprekken met Liander en betrekken hun vroegtijdig bij onze plannen.

Pagina 73 van 235

O24.003054

Toelichting: In 2025 is de impactanalyse netcongestie, zoals eerder met college gedeeld in december 2024, tijdens een informerende bijeenkomst gedeeld met en gepresenteerd aan de raad. In navolging hierop is de werving voor een regisseur netcongestie gestart. Er is een regisseur netgongestie gestart. Deze regisseur staat samen met Team Netcongestie aan de lat voor het opstellen van een aanpak netcongestie – gericht op het vinden van energieoplossingen voor ontwikkelingen op het gebied van Wonen en Economie die door netcongestie vertraagd zijn of onder druk staan. Tot die tijd wordt vanuit de bestaande teams gewerkt aan de handelingsperspectieven zoals deze zijn geschetst in de impactanalyse netcongestie en het actieplan Friesland. Bedrijventerrein aanpak Om te verkennen hoe we ondanks de afgekondigde netcongestie op de bedrijventerreinen toch extra elektriciteit beschikbaar kunnen krijgen, zijn we op de Hemmen 1 & 2 met de Vereniging ondernemers Sneek (VOS) de pilot bedrijventerreinaanpak (BTA) gestart. De 1e fase, het in beeld brengen van het energiegebruik en de behoefte in de komende 5 jaar, is afgerond. Voor de 2e fase zijn we dit kwartaal aan de slag gegaan met het ontwerpen van scenario’s voor slimmer elektriciteitsgebruik door samen te werken. Hierbij is gekeken naar energieprofielen, opwekmogelijkheden, afname, opslag en slim energiemanagement.

Tijdens een sessie met betrokken ondernemers en de VOS in mei zijn adviezen gepresenteerd, die de komende maanden op verzoek van de ondernemers verder worden uitgediept. De uitrol van deze aanpak naar andere kernen en terreinen is onderdeel van het programmaplan Regiodeal. Nu dit programmaplan recent is vastgesteld, kan worden gestart met de werving van een projectleider die hier de komende 4 jaar mee aan de slag gaat.

Pagina 74 van 235

O24.003054

3. Wat heeft het gekost? Overzicht lasten en baten per hoofdtaakveld (bedragen x € 1.000) Lasten

21 Wonen

Primitieve Begroting na begroting wijziging

Rekening 2025

Voordeel / Nadeel -6.791

7.128

12.728

19.519

22 Werken

8.628

14.316

13.802

515

V

23 Mobiliteit

30.610

31.967

35.914

-3.946

N

24 Leefomgeving

34.850

36.355

36.517

-162

N

Totaal lasten

81.216

95.367

105.751

-10.384

N

Primitieve Begroting na begroting wijziging

Rekening 2025

Voordeel / Nadeel

Baten

N

21 Wonen

3.958

10.906

18.449

7.543

V

22 Werken

6.779

8.589

9.292

703

V

23 Mobiliteit

3.912

5.065

5.680

616

V

24 Leefomgeving

23.351

23.857

25.132

1.275

V

Totaal baten

38.000

48.417

58.553

10.137

V

Saldo baten en lasten

-43.215

-46.950

-47.198

-248

N

Toevoegingen (in reserve)

-335

-7.999

-7.999

0

V

Onttrekkingen (uit reserve)

361

11.160

12.975

1.815

V

-43.189

-43.789

-42.221

1.568

V

Mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

Pagina 75 van 235

O24.003054

2.2.3. Programma 3: Bestuur

1. Wat hebben we bereikt? De gemeente Súdwest-Fryslân is en blijft een gemeente met een eigen karakter en een sterke identiteit. Onze kracht zit in ons uitgestrekte waterlandschap, de veelkernigheid van onze 89 kernen en de sterke Mienskip die onze dorpen en steden verbindt. Ook in 2025 hebben we opnieuw laten zien hoe belangrijk het is om dichtbij te zijn, zichtbaar te zijn en samen te werken aan een toekomst waarin brede welvaart centraal staat. Want juist in tijden van grote opgaven en financiële onzekerheid is het van belang koersvast te blijven én ruimte te houden voor nieuwe initiatieven. In het afgelopen jaar hebben we hard gewerkt aan het duiden van de financiële consequenties van de stevige daling van de rijksbijdragen. Samen met de gemeenteraad onderzochten we meerdere begrotingsscenario’s. Ambtelijk zijn vele voorstellen uitgewerkt die ons helpen om vanaf 2026 toe te werken naar een structureel sluitende begroting. Het vraagt scherpe keuzes, maar ook creativiteit en samenwerking. Dat doen we zorgvuldig, met oog voor wat onze inwoners nodig hebben én met behoud van onze lange termijn ambities. Onze positie binnen regionale en landelijke netwerken is daarbij van grote waarde.

In samenwerking met onder andere de Vereniging van Friese Gemeenten, het Fries Stedelijk Netwerk (F4), Samenwerkingsverband Noord-Nederland en de Regiogemeenten (R8) zetten we gezamenlijke belangen stevig op de agenda. De toekenning en verdere uitwerking van de Regiodeal ZuidwestFriesland in 2024 en 2025 benadrukt dat samenwerking loont. De uitvoering van de eerste projecten is gestart en draagt bij aan leefbare kernen, een sterke economie en toekomstbestendige voorzieningen. Veiligheid is en blijft een belangrijk fundament van onze samenleving. We werken vanuit het Integraal Veiligheidsplan aan een balans tussen preventie en repressie. Ons uitgangspunt is helder: zoveel mogelijk aan de voorkant voorkomen, maar waar nodig stevig optreden. Nieuwe fenomenen zoals anti-institutioneel extremisme en digitale dreigingen vragen om alertheid en wendbaarheid. Tegelijkertijd zien we maatschappelijke onrust sneller ontstaan dan voorheen, wat het belang versterkt van een open bestuursstijl en goede communicatie. Wij willen een gemeente zijn waar inwoners zich gezien weten: “Minsken kinne ús wol opjaan, mar wy jouwe harren net op.”

Pagina 76 van 235

O24.003054

De samenwerking tussen zorg en veiligheid hebben we verder verdiept. De Persoonsgerichte Aanpak (PGA), de inzet op jeugdoverlast, het versterken van de verbinding met het sociaal domein en de nauwe samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis dragen bij aan een sluitende aanpak voor mensen die dat nodig hebben. We zien dat de complexiteit van problemen toeneemt – net als elders in het land – maar door tijdig te schakelen kunnen we escalatie steeds vaker voorkomen of beperken. We hebben daarnaast belangrijke stappen gezet in de weerbaarheid van onze kernen. De deelname aan de Towndeal Krachtige Kernen helpt ons om samen met dorpen te werken aan het vergroten van sociale en bestuurlijke veerkracht. In Raerd wordt het eerste dorpsplan momenteel beproefd en samen met de Veiligheidsregio voorbereid op een praktijksimulatie. Andere kernen worden de komende periode betrokken. Met deze aanpak versterken we niet alleen de lokale organisatiekracht, maar ook het vertrouwen tussen inwoners en overheid. Ook in de fysieke veiligheid hebben we verder gebouwd aan een robuuste crisisorganisatie. We werkten risico-gericht, oefenden met scenario’s zoals overstromingen en incidenten op het water en verbeterden onze digitale crisisvoorbereiding. Met brandweer, politie en andere partners werkten we aan een veilig verloop van evenementen en een weerbare infrastructuur.

Zo zorgen we er samen voor dat onze grote en kleine bijeenkomsten – van de Sneekweek tot dorpsfeesten – veilig en verantwoord kunnen plaatsvinden. De vele uitdagingen van dit jaar vroegen veel van onze organisatie. We hebben medewerkers zien groeien, ze hebben verantwoordelijkheid genomen en samengewerkt in complexe situaties. Dat maakt ons grutsk. Want het is dankzij hun inzet dat we, samen met onze Mienskip, stappen blijven zetten. Wendbaar wanneer dat moet, koersvast waar het kan – altijd met het oog op de toekomst van onze gemeente en onze inwoners. 2. Wat hebben we daarvoor gedaan? Nr.

Actiepunt

Uitgevoerd?

Hoofdtaakveld Bestuur 1.

Als 90.000+ gemeente vinden we het belangrijk om samen te werken en ons te positioneren in netwerken. Indicatoren/te behalen resultaat: - We versterken de inzet van onze deelname aan netwerken, zoals SNN en R8. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om aan te sluiten bij Europese netwerken op bepaalde thema’s. Toelichting: Toelichting: Er zijn verschillende samenwerkingsverbanden waar we als gemeente in samenwerken. Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) werkt met een gemeenschappelijke regeling waar de drie provincies eigenaar van zijn. Om ook een formele functie aan de gemeenten te geven is er een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) opgesteld. Provincie Fryslân heeft begin juni 2025 laten weten deze SOK niet te ondertekenen. Tijdens de commissievergadering van Provinciale Staten op 10 september 2025 gaf de provincie aan niet van plan te zijn om uit het lobbynetwerk te stappen. Wél gaven ze aan zélf beter te willen lobbyen. Als gemeente blijven we in goed overleg met alle SNN-partners om erachter te komen hoe dit zich ontwikkelt. Provincie Fryslân heeft onderzoeksbureau Lysias gevraagd om een toekomstperspectief te schetsen van de Noordelijke samenwerking. Er zijn hiervoor gesprekken gepland met alle partijen. In Q1 van 2026 spreekt Súdwest-Fryslân met Lysias. Als nieuwste lid van dit samenwerkingsverband weten we elkaar steeds beter te vinden.