Bijlage 1 - Jaarstukken Gemeente Súdwest-Fryslân 2023

Biodiversiteit Ook dit jaar zijn weer op meerdere plekken inheemse lokale kruiden geplant, waaronder in Nijhuizum en in het park in Workum. De planten zijn opgekweekt in Hieslum, door mensen van Stichting Mens en Landschap. Wij stelden de bloemzaden en potgrond beschikbaar. In twee rotondes zijn afgelopen najaar in Sneek 60.000 biologische geteelde narcissen geplant. Ziekten en plagen In 2023 is weer energie gestoken in het beheersen van invasieve exoten als de reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop. De haarden Japanse duizendknoop, die we de afgelopen vier jaar met behulp van elektriciteit hebben bestreden, worden aanzienlijk kleiner maar blijven wel aandacht vergen. Dit voorjaar werd een gezamenlijke actiedag georganiseerd om duizenden berenklauwen uit te steken langs de Griene Dyk. Ruim dertig vrijwilligers en collega’s deden hieraan mee.

Pagina 72 van 187

O23.002911

De iepziekte is in SWF ten opzichte van 2022 licht gedaald. Deze ziekte is al jaren onder controle (kleiner dan 1% uitval) met behulp van de Stichting Iepenwacht Fryslân. De eikenprocessierups is dit jaar voor het eerst sinds jaren afgenomen (50% ten opzichte van 2022). Bij zo’n 25% van al onze eiken (883 stuks) zijn dit jaar 2.122 nesten verwijderd. Ondanks deze daling zijn de kosten voor de inspectie en bestrijding gelijk gebleven. Bedreigingen Door de klimaatsverandering neemt de schade aan bomen en ander groen toe als gevolg van meerdere stormen, langdurige regenval en droogte. Ook is er een toename van het aantal ziekten en plagen waaronder de essentaksterfte en roetschorsziekte bij esdoorns. Daarnaast wordt het groeiseizoen veel langer door hogere temperaturen in voor- en najaar. Dit heeft gevolgen voor de huidige werkplanning, personeelsbezetting en beheerbudgetten. Begraafplaatsen Voor het beheerplan van gemeentelijke begraafplaatsen hebben we gesprekken gevoerd met externe belanghebbenden. Na interne afstemming hebben we een toekomstscenario voor de gemeentelijke begraafplaatsen opgesteld. Als het toekomstscenario draagvlak heeft, kan dit verder uitgewerkt worden in het beheerplan. Het bestuurlijke traject vraagt meer afstemming dan verwacht. We zijn voornemens in de zomerperiode van 2024 het beheerplan begraafplaatsen vast te laten stellen.

En hierop aansluitend de beheerverordening en nadere regels aan te passen. Op de website zijn foto’s en een film van de vijf grote gemeentelijke begraafplaatsen geplaatst. Communicatie Informatie over groenonderwerpen op de gemeentelijke website zijn geactualiseerd. Ook verschijnen er regelmatig nieuwsberichten op Facebook, X en Instagram. Speel- en sportvoorzieningen Om het beheer van de bestaande speel- en sportvoorzieningen, zoals dat de afgelopen jaren is ontwikkeld, voor de toekomst te borgen, zijn de geplande inspecties en de daaruit voortvloeiende diverse onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Hierdoor zijn op diverse speelplekken speel- en sporttoestellen vervangen. Ook aan de ondergrond van enkele speelplekken zijn de nodige werkzaamheden uitgevoerd. Door de behoefte om meer te bewegen en te sporten in de openbare ruimte en te kunnen blijven bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving vanuit de gemeente, is er een samenwerking ontstaan met de afdeling Sport. Onder de naam BIOR (Bewegen In de Openbare Ruimte) hopen we vanuit de gemeente nog beter aan de wensen van de bewoners te kunnen voldoen.

Pagina 73 van 187

O23.002911

Er zijn op de volgende locaties nieuwe speel- en sportvoorzieningen gecreëerd of uitgebreid: • Wommels: met stichting ‘Kom nei Wommels’ zijn een kaatsmuur, een jeu de boulesbaan en een sportkooi gerealiseerd; • Sneek: met de speeltuinverenging Noorderhoek zijn speeltoestellen vervangen een aangevuld; • Sneek: bij school ‘De Vuurvlinder’ in Sneek is een uitbreiding en verbetering van de speelplaatsen gerealiseerd; • Sibrandabuorren: aanleg speelvoorzieningen bij nieuwe school; • Renovatie en modernisering speelplaatsen in Wommels, Koudum, Workum en It Heidenskip; • Verbeteren ondergronden diverse locaties; • Easterein: realisatie sportkooi door voetbalvereniging (advisering door gemeente); • Workum en Woudsend: realisatie beachvolleybalvelden (advisering door gemeente). Waterbouwkundige kunstwerken (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) Binnen dit onderdeel gaat het om onze (beweegbare) bruggen, tunnels, steigers, oevers, kaden en stranden. Al deze assets staan in ons beheersysteem, waarin de recente inspectieresultaten zijn verwerkt. Op basis van deze inspecties, de integrale kaart en toepassing van Assetmanagement is een planning opgesteld. De meeste geplande werken zijn uitgevoerd. Onderdeel bruggen, tunnels en steigers De afgelopen jaren is onder andere flink ingezet op betonreparaties bij verschillende verkeersbruggen.

Hiermee wordt de levensduur verlengd en het vervangen van het object uitgesteld. Ook zijn er bruggen die volledig vervangen moesten worden. Soms gaat het om kleine houten fiets-/voetgangersbruggen, maar soms ook zwaardere verkeersbruggen. Zo is eind 2023 gestart met de vervanging van de verkeersbrug nabij Hichtum. Begin 2024 wordt dit werk afgerond. Dit werk wordt gefinancierd uit de extra investeringsmiddelen à € 3 miljoen per jaar. Vervangingspiek In 2023 hadden we te maken met een kleine vervangingspiek in groot onderhoud en vervanging en daarom is het budget halverwege het jaar eenmalig verhoogd. Via de bestuursrapportage is € 225.000,- toegevoegd aan het onderhoudsbudget. Hiermee konden de geplande werkzaamheden doorgaan en hoefden deze niet (opnieuw) te worden uitgesteld. Het onderhoud en vervangen van steigers en toebehoren maken ook onderdeel uit van het onderhoudsbudget bruggen. Als de situatie het toelaat, worden nieuwe steigers steeds vaker in kunststof uitgevoerd. Kunststof kent een langere levensduur en is in aanschaf niet veel duurder dan hout. Qua levensduurkosten is kunststof dan een goedkopere optie. Soms komt het voor dat het bestemmingsplan andere materialen dan hout niet toelaat, dus dan zijn we min of meer verplicht om hout toe te passen.

Uitgevoerde werken Vanuit het onderhoudsbudget bruggen zijn onder andere de volgende werken gerealiseerd in 2023, waarbij het meeste volgens planning is verlopen: • herstel van de beweegbare Koebrug in Stavoren; • vervanging van de passantensteigers bij Allingawier en de Klamearehaven in Workum; • vervanging van de camera’s bij de Sudergobrug (fietsbrug) in IJlst en de Rondwegbrug (verkeersbrug) in Heeg, die op afstand worden bediend; • de voorbereiding op de vervanging van elektrische installaties van 7 bruggen; • divers schoonmaak- en schilderwerk aan diverse bruggen en het aanbrengen van nieuwe slijtlagen op de brugdekken; • en verder vele, kleine reparaties aan bruggen, steigers en meerpalen, zodat deze objecten en onze havens veilig en bereikbaar blijven. In 2023 is ook een algehele inspectie geweest van onze bruggen, tunnels en steigers. De gegevens zijn verwerkt in het beheersysteem. Dit is de input voor de nieuwe planning voor de jaren 2024-2025. Onderdeel oevers en kaden Binnen het onderdeel oevers en kaden lag de focus vooral op de vervanging en beter in beeld brengen van de zwaardere damwandconstructies. Zo zijn diverse damwanden vervangen die zowel

Pagina 74 van 187

O23.002911

een functie hebben als grondkering als ook een aanlegfunctie voor boten waar de gemeente liggeld voor int. Verder zijn alle kademuren onder water geïnspecteerd met behulp van multibeam. Naar aanleiding van de resultaten volgen gerichte onderwaterinspecties met duikers. Hieruit volgt een planning voor de komende jaren. Zwaardere eisen Bij dit onderdeel hebben we los van flinke prijsstijgingen van de afgelopen jaren ook te maken met zwaardere constructie- en milieueisen. Vooral zwaardere constructieve eisen zorgen voor flinke extra kosten bij de aanleg van een damwand of kademuur, maar ook bij bruggen. We volgen hierbij de eisen die vanuit de NEN2 worden aangereikt. Een voorbeeld hiervan is de nieuwe damwand langs de Trekweg in Parrega. Waar voorheen een houten damwand voldoende was is daar nu stalen damwand vereist en geplaatst. Dat zorgt ervoor dat de aanlegkosten minimaal twee keer zo hoog zijn. Bijkomend voordeel is dat de zwaardere constructie ook langer meegaat. Dit betekent dat bij een piek aan vervangingen het onderhouds- en investeringsbudget niet voldoende zullen zijn om alles volgens planning uit te voeren. Daarmee worden de meerjarenplanningen nog belangrijker.

Uitgevoerde werken Met het investeringsgeld (à € 3 miljoen) zijn onder andere de volgende werken afgerond: • kademuur Achtvoet te Hindeloopen; • vervangen damwand (laad-/loskade) bij eiland Gouden Boayem Heeg; • vervangen damwand langs Trekweg Parrega. Vanuit het onderhoudsbudget zijn ook een flink aantal werken gerealiseerd in 2023, zoals: • vervangen kademuur langs de Dijksterbuursterlaan in Kimswerd; • vervangen walbeschoeiing Croleskwartier en Kearnstien in IJlst; • het duurzaam en circulair vervangen van de walbeschoeiing langs de Voorstraat in Stavoren (fase 3). Hierbij wordt de bestaande damwandconstructie onder de waterlijn afgezaagd, waarna er een zware paalschotconstructie wordt aangebracht. Deze constructie bestaat uit hergebruikte houten palen en schotten die zijn vrijgekomen bij andere werkzaamheden in de gemeente; • vervangen van de walbeschoeiing in de haven van Oudega; • het renoveren van de kademuur naast de Waterpoort in Sneek; • het onderhoud aan de verschillende stranden (vooral zand aanvullen). Waterbodems (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) Regulier baggerwerk Voor het baggeren van onze wateren was in 2023 € 644.000,- te besteden. Het gaat om wateren waar we eigenaar van zijn en wateren waar onderliggende afspraken aan ten grondslag liggen en daarom een onderhoudsplicht hebben. Daarnaast onderhouden wij nog enkele vaargeulen.

Binnen dit reguliere baggerwerk is eerder een grote achterstand ontstaan. De onderhoudsstrategie is gebaseerd op correctief onderhoud. Hierdoor zijn het aantal meldingen over ondieptes en overtollige waterplanten in watergangen en havens de laatste jaren toegenomen. Om een inhaalslag te maken, is voor de jaren 2023-2025 extra budget à € 200.000,- per jaar toegekend. Mede hierdoor zijn de werkzaamheden conform de planning uitgevoerd en kon er invulling worden gegeven aan enkele wensen (waar de gemeente een beheerplicht had). Uitgevoerde werken In 2023 is er gebaggerd op de volgende locaties: • diverse watergangen in Heeg om de verschillende ligplaatsen langs gemeentelijke en particuliere oevers bereikbaar te houden; • diverse watergangen en de passantenhaven in Woudsend, waarbij het slib is ingezet ter voorbereiding op de woningbouwplannen van It Skar 2; • de watergang tussen Workum en Ferwoude (de Yskeburrefeart) in samenwerking met Wetterskip Fryslân om het varen mogelijk te maken; • de ligplaatsenhaven in de wijk Duinterpen te Sneek; • de dorpshaven van Oudega.

2

Het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) stimuleert de ontwikkeling van normen voor producten, diensten en processen.

Pagina 75 van 187

O23.002911

Daarnaast zijn er op veel locaties peilingen gedaan en waterbodemonderzoeken uitgevoerd. De resultaten hiervan gelden als input voor de meerjarenplanning. Proef met maaiboot in Dyksfeart Makkum-Workum In 2023 is gestart met een proef ecologisch maaibeheer in de Dyksfeart tussen Makkum en Workum. Over de Dyksfeart zijn de laatste jaren veel klachten ontstaan door de groei van waterplanten. Hierdoor konden boten, kano’s en sups er bijna niet meer doorkomen. In samenwerking met Wetterskip Fryslân is in 2023 gestart met een proef met een speciale maaiboot voor 3 jaar. De maaiboot vangt de waterplanten op, in plaats van ze te verspreiden over de bodem. Na 3 jaar wordt gemonitord of de aangepaste maaimethode werkt en zinvol is. Hierbij gaat het om zowel ecologische als recreatieve doelstellingen. Stedelijk water en vijvers Voor het beheer van stedelijk water zijn afspraken gemaakt over de overdracht van stedelijk water (OSW) aan het waterschap. Voor de periode 2022-2025 is er jaarlijks € 300.000,- beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. Hiermee verwachten we de achterstanden gezamenlijk met Wetterskip Fryslân weg te kunnen werken en de overdracht na 2025 mogelijk te maken. Het waterschap betaalt 50% van de daadwerkelijke kosten. In 2023 is in het kader van OSW veel baggerwerk verricht in verschillende kernen.

Ook zijn er afspraken met het Wetterskip gemaakt over het beheer van vijvers in bebouwd gebied. In 2023 is een bedrag van € 250.000,- ontvangen en benut voor het baggeren/hekkelen van diverse vijvers. Dit proces verloopt naar wens. Riolering (programma 2, hoofdtaakveld Leefomgeving) In 2023 zijn 4 projecten afgerond en zijn er nog 7 projecten in uitvoering. De status van de uitvoering varieert van de (besteks-)voorbereiding tot (financiële) afronding. Het betreft onder andere Woudsend, Sneek – Zijlroede, Wierde, en Wagenbrugge en Sytsingawiersterleane 2e fase. In 2021 is er in Woudsend sprake geweest van forse wateroverlast. De bewoners van Woudsend is bestuurlijk toegezegd dat het beperken van de wateroverlast problematiek de hoogste prioriteit heeft. In 2023 is dit verder opgepakt, zijn enkele knelpunten aangepakt en is verder gewerkt aan de voorbereiding voor de aanpak van het centrum van Woudsend. Vastgoed (programma 1 en 2) Onderdeel vastgoed • In 2023 zijn 44 percelen snippergroen overgedragen op basis van aankoopverzoeken en een wijkgerichte actie. De taakstelling is hiermee ruimschoots gehaald; • ten opzichte van 2022 zijn meer percelen aan Liander N.V. verkocht voor het plaatsen van een nieuw transformatorstation of het aanpassen van een bestaand station. In totaal zijn 26 percelen aan Liander N.V.

overgedragen; • voor de POP-Stations wordt een opstalrecht akte opgemaakt. In 2023 zijn 11 opstalrechten gevestigd; • het voormalige schoolgebouw te Wommels is overgedragen aan de nieuwe eigenaar. Onder de projectnaam ‘Bogermanhof’ worden hier startersappartementen en starterswoningen gerealiseerd. Onderdeel gebouwen Naast alle reguliere onderhoudswerkzaamheden hierbij een aantal (grotere) uitgelichte werkzaamheden: • door de raad is een krediet van € 1.200.000,- beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van het eigen vastgoed. In 2024 wordt een uitvoeringsprogramma voor 2024-2025 ter informatie met de raad gedeeld; • in 2022 heeft de raad opdracht gegeven om de gymzaal in de Stadsfenne te Sneek weer gebruiksklaar te maken. De werkzaamheden zijn in 2023 afgerond en de gymzaal is weer in gebruik genomen; • in 2023 is het beheerplan gebouwen door het college vastgesteld; • in 2023 is een woning in Hindeloopen verbouwd tot douche- en toiletvoorziening. Deze is inmiddels opgeleverd en in gebruik genomen;

Pagina 76 van 187

O23.002911

• er is gestart met de renovatie van een toiletgebouw in Stavoren, de oplevering vindt begin 2024 plaats; • de kerktoren van de Martinikerk in Sneek is in de steigers geweest: de toren is geschilderd, het bladgoud is hersteld en het lood is nagekeken; • uitvoering van de vervanging van de verwarmings- en luchtbehandelingsinstallatie in de Bibliotheek te Sneek. Hierbij is een zwaardere elektra aansluiting aangebracht, waardoor deze klaar is voor de toekomst; • in 2022 is voor het opvangen van de Oekraïense vluchtelingen hotel Galamadammen te Koudum, Hotel de Wymerts in Workum, appartementen van Nije Ylostins in IJlst en chalets van camping ’t Soal te Workum in goede staat gebracht. In 2023 is hier technische ondersteuning geboden (oplossen klachten en uitvoeren onderhoud); • er is een warmtepompboiler in de Sneekersporthal geplaatst. Het douchewater wordt nu elektrisch verwarmd. Zoals gebruikelijk is het overgebleven onderhoudsbudget van gebouwen gestort in de ‘reserve onderhoud gebouwen’. In 2023 was het overschot € 581.936,- waarmee de reserve is gegroeid tot € 1.976.454,-.

Foto: Gymzaal Stadsfenne te Sneek

Foto: Martinitoren te Sneek (in de steigers)

Pagina 77 van 187

O23.002911

2.3.4

Paragraaf 4: Financiering

Inleiding We geven hier een toelichting op het beleid en de uitvoering van de financiering (treasury). We willen de kosten die de financieringsfunctie met zich meebrengt zo laag mogelijk houden. De opbrengsten die we kunnen behalen willen we juist maximaliseren. Ons streven is om een voldoende grip te hebben/houden op de schuldpositie. Zo geven we inhoud aan de ambitie “financieel vitaal”. Súdwest-Fryslân is een ontwikkelgemeente. Hierdoor is er sprake van een financieringsbehoefte: we lenen geld om aan betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Dat is niet een probleem zolang de rente over het geleende geld gedekt is in de begroting. Op langere termijn kan een oplopende schuld tot problemen leiden. Ook kan de rentestand stijgen en dalen. Terwijl we elke euro die we aan rente betalen niet aan andere zaken kunnen besteden. De uitdaging is om hier een juiste balans te vinden. Financieringsbehoefte In 2023 is een liquiditeitsprognose opgesteld voor de komende vier jaar. Zo bepalen we de financieringsbehoefte en weten we wanneer we geldleningen moeten afsluiten. We hebben in 2023 twee langlopende leningen moeten afsluiten om onze liquiditeit te garanderen. Risico’s financieringsfunctie Onder de risico’s van de financieringsfunctie vallen onder andere rente-, krediet-, liquiditeits-, koers- en valutarisico’s. Deze onderwerpen zijn opgenomen in het treasurystatuut.

Het meest omvattende risico is het renterisico. Ter beperking van het renterisico zijn in de Wet Financiering decentrale overheden (Wet Fido) twee verplichte normen opgenomen: (a) de kasgeldlimiet en (b) de renterisiconorm. Aan deze wettelijke normen moeten we voldoen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft betrekking op leningen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. Met als doel grote schommelingen in de rentelasten te voorkomen. In de begroting 2023 werd als kasgeldlimiet € 26,8 miljoen berekend. De limiet mag 2 kwartalen worden overschreden en in 2023 is het kasgeldlimiet 5 maanden overschreden vandaar dat er ook een noodzaak was om twee langlopende leningen voor in totaal € 25 miljoen af te sluiten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het verloop van de afgesloten kasgeldleningen (in miljoenen).

kasgeldleningen 2023 60 40 20 0 jan

feb

mrt

apr

mei

juni

kasgeldlimiet

juli

aug

sept

okt

nov

dec

kasgeldleningen

Zoals te zien is in bovenstaande tabel hebben we over 2023 diverse kasgeldleningen afgesloten. Afgelopen jaren hebben we rente ontvangen op aangetrokken kasgeldleningen, echter eind 2022 is er een kentering gekomen op de geldmarkt en zijn de rentekosten over 2023 aanzienlijk gestegen. De betaalde rente op deze kortlopende leningen varieerde tussen de 1,79% en 3,96%. De totale rentekosten waren ruim € 680.000, daarentegen hebben we € 200.000 aan rente ontvangen van het schatkistbankieren.

Pagina 78 van 187

O23.002911

Zie in de grafiek het verloop van de percentages van de betaalde kasgeldrente: jan

feb

mrt

apr

mei

juni

juli

aug

sept

okt

nov

dec

5 4 3 2 1 0 Perc. Betaalde Rente Onderstaande tabel geeft het overzicht van 2023 weer. Berekening kasgeldlimiet (x € 1.000) Omvang begroting per 1 januari 2023 Kasgeldlimiet in procenten van de grondslag Kasgeldlimiet in bedrag

315.000 8,50% 26.775

Totaal vlottende schuld Totaal vlottende middelen Totaal netto vlottende schuld

jan-mrt 24.777 6.750 18.027

apr-jun 50.478 13.687 36.791

REALISATIE juli-sep 20.252 12.426 7.826

okt-dec 11.605 10.137 1.468

jaar 26.778 10.750 16.028

Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+) / Overschrijding (-)

26.775 8.748

26.775 -10.016

26.775 18.949

26.775 25.307

26.775 10.747

Uitgangspunt van de kasgeldlimiet is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten. De kasgeldlimiet stelt een grens aan de korte financiering , waardoor het renterisico hierop kan worden beperkt. Renterisico’s vaste schuld en renterisiconorm De renterisiconorm legt een relatie tussen de opbouw van de leningenportefeuille en de mate waarin we tegenvallers kunnen beperken als gevolg van stijgende rente. We lopen renterisico bij renteaanpassingen en herfinanciering. Onderstaand schema geeft de renterisico’s weer voor de vaste schuld in relatie tot de rente risiconorm volgens de Wet Fido. Renterisiconorm (x miljoen) 1 Renteherzieningen 2 Aflossingen 3 Renterisico (1 + 2)

Bedragen € 0 18,1 18,1

4 5 6

Begrotingstotaal Vastgelegd percentage (20%) Renterisiconorm (20% van 4)

315 20% 63,0

7 8 9

Renterisiconorm (6) Renterisico op vaste schuld (3) Ruimte (+) (7 - 8)

63,0 18,1 44,9

Hieruit blijkt dat ruim is voldaan aan de renterisiconorm. De ruimte (zie 9) is namelijk positief.

Pagina 79 van 187

O23.002911

Leningenportefeuille Verloop leningenportefeuille Het verloop van de leningenportefeuille in de periode 2021-2023 is als volgt: Verloop langlopende leningen (x miljoen) opgenomen geldleningen boekwaarde per 1/1 aangetrokken leningen (+) aflossingen (-) opgenomen leningen per 31/12

2021 €

2022 €

2023 €

177,5 0 18,3 159,2

159,2 4,0 20,7 142,5

142,5 29,8 18,1 154.2

verstrekte geldleningen boekwaarde per 1/1 verstrekte leningen (+) aflossingen (-) verstrekte leningen per 31/12

28,7 0 2,3 26,4

26,4 4,0 5,0 25,4

25,4 0,5 2,1 23,8

saldo leningen

132,8

117,1

130,4

Schuldpositie De afgelopen drie jaar hebben we de volgende bedragen geïnvesteerd: Investeringssaldo (x miljoen) a. netto investeringen b. afschrijvingen Saldo

Rekening 2021

Rekening 2022

Rekening 2023

7,9 -12,6 -4,7

14,0 -12,7 1,3

16,8 -12,2 4,6

In de onderstaande tabel geven we het resultaat van de berekening van het EMU-saldo weer.

EMU-saldo (x miljoen) a. Berekend EMU-saldo b. EMU-referentiewaarde Ruimte

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

5,5 -11,5 17,0

-25,9 -10,5 -15,4

-8,6 -11,5 2,9

Súdwest-Fryslân heeft voor 2023 een vastgestelde referentiewaarde van € 11,5 miljoen. Deze referentiewaarde is gebaseerd op 0,27% van het BBP. We houden dit bedrag van € 11,5 miljoen aan voor de volgende jaren. We blijven binnen de referentiewaarde, wanneer de som van de investeringen niet groter is dan de som van de referentiewaarde en de jaarlijkse afschrijvingen. We hebben nog investeringsruimte over om binnen de EMU-referentiewaarde te blijven. Conclusie. We voldoen op dit moment aan de wettelijke en gangbare eisen met betrekking tot onze financiering.

Pagina 80 van 187

O23.002911

2.3.5

Paragraaf 5: Bedrijfsvoering

Organisatieontwikkeling De wereld is volop in beweging, de tegenwoordige tijd laat zich vooral kenmerken door grote maatschappelijke opgaven en benodigde transities. Dezen vergen een duidelijke focus op de uitvoering en doorontwikkeling van onze organisatie. Daarom hebben we ook stevig ingezet op een programmatische en gebiedsgerichte uitvoeringsaanpak; een hulpstructuur om onze ambities en maatschappelijke ontwikkelingen goed te kunnen managen, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Vandaaruit hebben we bij de Actualisatie Programmabegroting 2023 de benodigde prioriteiten en middelen ingezet. Ook hebben we ingezet op versterking van de ambtelijke topstructuur, de directie wordt sinds april 2023 gevormd door de gemeentesecretaris/algemeen directeur en drie portefeuilledirecteuren. Gezamenlijk zorgen zij voor meer focus, overzicht, verbinding en sturing op die grote maatschappelijke vraagstukken en de gewenste dienstverlening aan -en dichtbij onze inwoners. De doorontwikkeling van onze organisatie die daarbij helpend is heeft geleid tot een organisatieplan voor de komende jaren. Dit organisatieplan geeft al onze betrokken en bevlogen medewerkers houvast en richting, belangrijk in de hoeveelheid der zaken. Niet alleen de maatschappelijke opgaven, onze ambities om dicht bij de Mienskip te zijn en de beschikbare ambtelijke inzet nopen tot focus, prioritering en keuzes.

Ook de toekomstige negatieve ontwikkelingen van de gemeentefinanciën leiden daartoe. Daarom zijn we ook gestart met een aanpak om te komen tot scenario’s voor de meerjarenbegroting, waarover de raad in oktober 2023 is geïnformeerd. We bereiden ons voor, creëren overzicht en inzicht en gaan mogelijke ombuigingskansen in scenario’s uitwerken. Hierbij houden we rekening met een onvolledige compensatie door het Rijk. Tegelijkertijd willen we blijven investeren om onze ambities en actiepunten bij de start van de nieuwe collegeperiode te realiseren en te doen waar bij onze inwoners behoefte aan is. Door middel van scenario’s vormen we perspectief richting 2026/2027. Doel hiervan is om de gemeentefinanciën gezond op orde te houden voor de toekomst én financiële ruimte te creëren voor de wensen en ambities. Digitalisering/digitale transitie De impact van de digitalisering op onze samenleving is groot en neemt steeds verder toe. De snelheid waarmee veranderingen elkaar opvolgen is ongekend. Dit hebben we ook in 2023 ervaren. We zagen o.a. een forse doorbraak op het gebied van kunstmatige intelligentie en een toename van cyberdreiging. Welke effecten de verandering exact gaat hebben, is nog moeilijk te voorspellen, maar dat dit effect gaat hebben is duidelijk.

Daarnaast ervaren we kostenstijgingen als gevolg van veranderd gebruik tijdens en na corona, energiekrapte, chiptekorten en inflatie. De digitalisering is verder verweven geraakt met ons werk, denken en doen. Het digitaal kunnen regelen van zaken is niet alleen een maatschappelijke norm maar ook een wettelijke verplichting geworden. Nieuwe wetgeving zoals de omgevingswet, Wet Open Overheid en Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer vragen aanpassingen in werkwijzen en systemen. We zien naast een toegenomen afhankelijkheid van digitale voorzieningen, ook een toegenomen kwetsbaarheid, die continue technische aanpassingen vragen. Al deze ontwikkelingen stellen steeds meer en hogere eisen aan onze manier van werken en de inrichtingen van onze informatievoorziening. In 2023 zijn we begonnen met de voorbereiding van grootschalige vervangingen in onze basisinfrastructuur die vanaf 2024 moeten plaatsvinden. Gezien de complexiteit en snelheid van technische ontwikkelingen, hebben we slim gebruik gemaakt van externe ervaringen en deskundigheid bij het vormen van een duidelijke visie op een nieuw technisch landschap. Dit moet ons uiteindelijk een nieuw solide maar ook flexibel technisch fundament bieden voor de ontwikkelingen die op ons af komen. Arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is in 2023 een uitdaging gebleven. Meerdere functies waren (en zijn) soms zeer moeilijk in te vullen.

Dit heeft ertoe geleid dat we op sommige plekken in de organisatie strategische samenwerkingsverbanden zijn aangegaan met externe partners om ons te helpen deze vacatures in te vullen. Streven was, is en blijft de externe inhuur te verminderen en potentiële

Pagina 81 van 187

O23.002911

werknemers aan ons te binden door middel van een tijdelijke of vaste aanstelling. Zoals uit de ontwikkeling van de bezettingscijfers ook blijkt, lukt het meestal nog steeds om goede, vakbekwame medewerkers te vinden. Overzicht van de loonsom en de omvang van de ambtelijke organisatie In onderstaand overzicht zijn de bezetting en loonsom vermeld voor de periode 2021-2023: Loonsom a. Raad b. Griffie c. Burgemeester en wethouders d. Ambtelijke organisatie Totaal Bezetting a. Griffie b. Ambtelijke organisatie Totaal

Jaarrekening 2021 x € miljoen 0,8 0,4 0,8 60,5

Jaarrekening 2022 x € miljoen 0,8 0,4 0,8 65,3

Jaarrekening 2023 x € miljoen 0,9 0,5 0,8 72,2

62,5

67,3

74,4

31-12-2021 fte 4,39 fte 869,70 fte

31-12-2022 fte 4,72 fte 894,20 fte

31-12-2023 fte 5,39 fte 951,55 fte

874,09 fte

898,92 fte

956,94 fte

Ontwikkeling loonsom: De loonsom is in 2023 gestegen met € 7,1 miljoen. Dit is in lijn met de stijging van de bezetting en de gemiddelde loonstijging van 9% volgens de nieuwe CAO gemeenten welke 2 januari 2023 van kracht is geworden. Daarnaast zijn er bij de Actualisatie Programmabegroting 2023 extra middelen beschikbaar gesteld om de ambities uit het coalitieakkoord waar te maken (€ 1,7 miljoen). Ontwikkeling bezetting: In 2023 is de bezetting ambtelijke organisatie SWF gestegen met ca. 58 fte t.o.v. 2022. Dit lijkt een forse stijging, maar geeft een enigszins vertekend beeld, daar we het hier over bezetting hebben en niet over formatie, het grootste gedeelte van de stijging in fte’s valt nl. te verklaren doordat organisatie breed vacatureruimte is ingevuld (welke deel uitmaakt van de bestaande beschikbare formatie). Tevens is er uitbreiding van formatie m.b.t. de extra beschikbaar gestelde middelen bij Actualisatie Programmabegroting 2023 voor personele inzet om de ambities uit het coalitieakkoord waar te maken. Hiervan zijn inmiddels meerdere vacatures opengesteld en ingevuld en heeft er op meerdere plekken in de organisatie formatie uitbreiding plaats gevonden om de organisatie te versterken om deze ambities waar te kunnen maken.

Het betreft vooral vakinhoudelijke uitbreiding op het gebied van publieke gezondheid, iedereen doet mee, verkeer, ruimtelijke ordening, landbouw, circulaire economie, wonen, Europa, ondermijning en een Fryske oersetter. Verder is de inzet op programmatisch werken versterkt. Daarnaast zijn er diverse (toenemende) opgaven vanuit het Rijk in het ruimtelijk en sociaal domein, welke doorwerken in de benodigde ondersteuning. Bij de gebiedsteams is sprake van uitbreiding (deels tijdelijk, deels structureel) voor jeugd, centrale toegang, school maatschappelijk werk (NPO), schulddienstverlening (vroeg signalering), procesbeheer, participatie en nieuwe wet inburgering. Bij Ruimte en Omgeving voor ondersteuning en advies en beleid RO en tot slot ten behoeve van Energietransitie (waarbij dekking uit CDOKE middelen).

Pagina 82 van 187

O23.002911

Overzicht salarissen, externe inhuur en vergoedingen personeel De salariskosten, de kosten van inhuur, de inkomsten uit detacheringen en de uitkeringen/subsidies voor personeel (ZW/WAZO en loonkostensubsidies) zijn nauw met elkaar verweven en daarom in onderstaande tabel een overzicht van de (afgeronde) totalen in 2023 van deze vier categorieën. Onderdeel Salarissen Inhuur Vergoeding detacheringen Uitkering ZW/WAZO en loonkostensubsidie Totaal resultaat

Begroot

Werkelijk

Resultaat

Voordeel/nadeel

79.934.000 11.317.000 -955.000

74.393.000 16.704.000 -1.396.000

5.541.000 -5.387.000 441.000

voordeel nadeel voordeel

-217.000

-707.000

490.000 1.085.000

voordeel voordeel

Per saldo een voordeel van € 1.085.000 op de totale personele lasten. Zoals te zien in bovenstaande tabel is er een overschot van € 5,5 miljoen op salarissen en een tekort van € 5,3 miljoen op inhuur. Het overschot bij salarissen betreft voornamelijk vacatureruimte welke is ingezet ten behoeve van inhuur personeel, waardoor een nadeel op inhuur ontstaat. Nadelig resultaat bij inhuur bestaat uit de volgende onderdelen: De uitgaven van inhuur sociaal domein zijn met circa € 2,3 miljoen overschreden. Circa € 1,2 miljoen wordt hiervan gecompenseerd vanuit de vacatureruimte. Daarnaast worden aanvullende taken gedekt uit de hiervoor bestemde bijdragen (specifieke uitkeringen) van het Rijk. In totaal gaat het om een bedrag van circa € 750.000 bestaande uit een compensatie voor de Opvang van Ontheemde Oekraïners en Energietoeslag. Resteert nog een bedrag van circa € 300.000. Dit betreffen aanvullende kosten ten behoeve van vervanging bij ziekte, zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof en het tijdelijk invullen van vacatures. Bij de ketens ruimte en omgeving is er in 2023 ook meer uitgegeven aan inhuur. In totaal gaat het voor de keten omgeving om een bedrag van € 2,1 miljoen en voor de keten ruimte om € 0,9 miljoen. Inhuur vindt plaats in verband met lastig vervulbare vacatures, het valt niet mee om gekwalificeerd personeel te krijgen.

Dit in combinatie met de schaarste op de arbeidsmarkt maakt dat de prijzen van inhuur behoorlijk zijn toegenomen. Voor het borgen van continuïteit wordt er ingehuurd. Een andere oorzaak zit in de extra werkzaamheden als gevolg van de transitie Omgevingswet en de gevraagde inzet voor de programma’s Wonen en Energietransitie. Daarnaast is er organisatie breed meer inhuur ten behoeve van vervanging bij ziekte, zwangerschapsverlof en ouderschapsverlof en personeel wat elders gedetacheerd is. Hier tegenover staan ook de extra inkomsten m.b.t. detachering van personeel en de uitkeringen van het UWV voor ZW, WAZO en ouderschapsverlof. Beleid Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) Op dit moment is er geen actueel Beleid Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) Wet Inburgering 2021 aanwezig. De afwezigheid van dit beleid heeft ons aandacht en in regionaal verband zal er met de overige Friese gemeenten samengewerkt worden om een passend beleid op te stellen. Rechtmatigheid In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college van burgemeester en wethouders toegelicht in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Daaruit blijkt dat er sprake is van € 4,6 miljoen aan fouten en € 375.000 aan onduidelijkheden.

Daarmee blijven deze ruim onder de door de gemeenteraad vastgestelde grens van 3% van het totaal van de jaarlasten.

Pagina 83 van 187

O23.002911

Deze afwijkingen zijn als volgt opgebouwd:

In deze paragraaf bedrijfsvoering is op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en op basis van de afspraken met de raad aanvullende informatie opgenomen over de financiële rechtmatigheid en welke acties ondernomen worden om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Bij het begrotingscriterium gaat het grotendeels om ontvangen bijdragen en subsidies die in het kader van de nieuwe wetgeving aan de gemeenteraad hadden moeten worden voorgelegd met een begrotingswijziging (totaal bijna € 1,5 miljoen). Daarnaast is er ook een aantal overschrijdingen van het door de gemeenteraad vastgestelde maximumbedrag bij investeringskredieten en subsidies. Wij hebben geconstateerd dat de analyse van programmaresultaten, incidentele en investeringskredieten het afgelopen jaar sterk is verbeterd en meer systematisch uitgevoerd en aangeleverd wordt voor de interne controle. Het aantal fouten bij deze kredieten vindt het college echter te hoog en het proces bij de subsidieverstrekking verdient daarnaast ook aanscherping. Bij de tussentijdse managementrapportages zal het management worden opgeroepen om eventuele overschrijdingen eerder te melden en deze zullen na behandeling in het college in de bestuursrapportages duidelijk worden toegelicht en waar nodig met een voorstel tot begrotingswijziging aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

Bij het voorwaarden criterium gaat het om het niet-Europees aanbesteden van diverse inkopen van de gemeente. Vorig jaar (boekjaar 2022) was het foutenbedrag € 2,1 miljoen, over dit boekjaar is het foutenbedrag dus licht gedaald. Ten tijde van de bestuursrapportages hadden wij de inschatting dat het aantal verder zou dalen. Het college constateert dat het bij de huidige arbeidsmarkt lastig is om de inhuur terug te dringen en het aantal fouten op dat vlak te bedwingen. Met het beter voorlichten van het management en met het beter faciliteren ervan is de verwachting dat in 2024 de daling van het aantal fouten verder zal worden doorgezet. Bij het criterium Misbruik & Oneigenlijk Gebruik is geconstateerd dat bij een tweetal vastgestelde subsidies peuteropvang er verantwoordingen zijn ingediend met aantallen opgevangen peuters waarbij vraagtekens zijn te plaatsen. Deze onduidelijkheden konden niet worden weggenomen. Met het doorvoeren van aanbevelingen over optimalisering van het subsidieproces moet dit in 2024 worden verholpen.

Pagina 84 van 187

O23.002911

Niet financiële onrechtmatigheden De commissie BBV geeft via de kadernota rechtmatigheid haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de controleverklaring voor de decentrale overheden. In 2021 is hierop een addendum verschenen, met de stellige uitspraak dat “niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de Wet Fido en bijbehorende regelingen in de paragraaf bedrijfsvoering moeten worden opgenomen en toegelicht”. Aan deze overtredingen van de Wet Fido zijn in veel gevallen geen (directe) financiële gevolgen verbonden. Te denken valt hierbij aan het overschrijden van de renterisiconorm en/of de kasgeldlimiet voor meerdere kwartalen. Deze onrechtmatigheden hoeven derhalve niet te worden opgenomen in de verklaring van rechtmatigheid. De commissie BBV is echter van mening dat onrechtmatigheden op dit vlak van belang kan zijn voor het beeld dat de raad heeft over de financiële positie van de gemeente en dat de raad geïnformeerd dient te worden over deze afwijkingen. In paragraaf 4 “Financiering” is de kasgeldlimiet en de renterisiconorm verder uitgewerkt. In 2023 waren er geen overschrijdingen van de renterisiconorm en de kasgeldlimiet voor meerdere kwartalen. Van niet-financiële onrechtmatigheden is dan ook geen sprake.

Pagina 85 van 187

O23.002911

2.3.6

Paragraaf 6: Verbonden partijen

1. Inleiding De meeste taken die de gemeente uitvoert zijn door een scala van wetgeving opgedragen aan de gemeente (bijv. inzameling huishoudelijk afval en uitvoering van de participatiewet). Een aantal andere taken voert de gemeente uit op eigen initiatief (bijv. grondexploitatie en sport). Bij de uitvoering van de taken maakt de gemeente de keus om deze zelf uit te doen of om deze door een ander uit te laten voeren. De keuze wordt gemaakt op basis van de beantwoording van de volgende vragen: - óf er (bedrijfseconomische) schaalvoordelen kunnen worden behaald; - óf bij de uitvoering/dienstverlening een hogere kwaliteit/dienstverlening wordt gerealiseerd. Is er voor gekozen om een taak door een ander te laten doen dan zijn er twee keuzes, te weten: 1. dit te laten doen door een organisatie waarin de gemeente geen zeggenschap heeft; 2. dit te laten doen door een organisatie waarin de gemeente wel zeggenschap heeft. Schematisch kan dit als volgt worden weergegeven:

Taken die aan de gemeente zijn opgedragen

Taken die gemeente uitvoert

Taken waar de gemeente zelf voor heeft gekozen

Taken die de gemeente zelf doet

Taken die de gemeente uitbesteed

Uitvoering door organisatie waarin de gemeente geen zeggenschap heeft Uitvoering door organisatie waarin de gemeente wel zeggenschap heeft, de zgn. `Verbonden partij΄

2. Verbonden partij Er is sprake van een verbonden partij als de gemeente in die organisatie een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Dit is geregeld in artikel 1 lid b van het Besluit begroting en verantwoording waarin staat dat een verbonden partij een privaat- of publiekrechtelijke organisatie is waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. 3. Beleidskader/Visie In de in 2016 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen is vastgelegd dat een verbonden partij moet bijdragen aan een efficiëntere en effectievere mogelijkheid tot uitvoering van een bepaalde taak. Steeds weer moet de afweging worden gemaakt welke aanpak de beste is en/of we de taak uitvoeren op de manier die de raad voor ogen heeft. Hierbij houden we rekening met het uitgangspunt da wij een zodanige omvang hebben dat wij prima in staat zijn de meeste taken in eigen beheer uit voeren tegen aanvaardbare kosten. Niet in alle gevallen heeft de gemeente zelf de vrijheid om te kiezen voor het al of niet aangaan van een verbonden partij. Een voorbeeld hiervan is de totstandkoming van de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) die vanuit het Rijk aan de gemeente is opgelegd. 4. Soorten verbonden partijen Zoals gesteld kennen we twee soorten verbonden partijen, nl. die zijn opgericht onder publiekrechtelijk en die onder privaatrechtelijk recht.

4.1 Publiekrechtelijke verbonden partij Het gaat hier om een samenwerkingsvorm tussen overheden onderling. Een dergelijke verbonden partij is opgericht op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gemeenschappelijke regeling regelen de deelnemende overheden de vertegenwoordiging en de financiële aansprakelijkheid van de deelnemers. Mocht de gemeenschappelijke regeling niet meer aan zijn verplichtingen voldoen dan zijn de deelnemers gezamenlijk verantwoordelijk voor een eventueel nadelig saldo.

Pagina 86 van 187

O23.002911

4.2 Privaatrechtelijke verbonden partij Hiervan is sprake als wordt gekozen voor een samenwerking tussen overheden onderling (bijv. Bank Nederlandse Gemeenten) of tussen overheden en private partijen. De samenwerking is dan geregeld op basis van het gestelde in het Burgerlijk Wetboek (Boek 2). Privaatrechtelijke verbonden partijen zijn: - verenigingen; - commanditaire vennootschappen en onderlinge waarborgmaatschappijen; - naamloze vennootschappen; - besloten vennootschappen; of - stichtingen. 5. Voorschriften In artikel 15 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten staat welke informatie bij de begroting en jaarrekening moet worden gepubliceerd. Het gaat dan om: a. de visie op en de beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen; b. de lijst van verbonden partijen die wordt onderverdeeld in: 1. gemeenschappelijke regelingen; 2. vennootschappen en coöperaties; 3. stichtingen en verenigingen; 4. overige verbonden partijen. In de lijst per verbonden partij wordt per verbonden partij de volgende informatie opgenomen: 1. de wijze waarop de gemeente een belang heeft; 2. het verwachte belang van de gemeente aan het begin en aan het einde van het begrotingsjaar; 3. de verwachte omvang van het eigen en vreemd vermogen aan het begin en het einde van het begrotingsjaar; 4. de verwachte omvang van het financieel resultaat; 5. eventuele risico’s. 6.

Verbonden partijen De visie en de beleidsvoornemens over verbonden partijen zijn opgenomen in de op 14 juli 2015 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen. 6.1 Gemeenschappelijke regelingen Algemeen: de cijfers over 2023 zijn nog niet bekend, de laatste vastgestelde jaarcijfers zijn daarom als uitgangspunt genomen. Veiligheidsregio Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat: Risico’s:

Pagina 87 van 187

Binnen de Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor de programma’s gezondheid en crisisbeheersing wordt verdeeld op basis van het inwonertal. De bijdrage voor het programma Brandweer wordt verdeeld op basis van de verdeling van het cluster openbare orde en veiligheid (OOV) binnen de algemene uitkering uit het Gemeentefonds die de gemeenten jaarlijks ontvangen. 1 januari 2022: € 9.753.104; 31 december 2022: € 9.526.798. 1 januari 2022: € 61.482.871; 31 december 2022: € 55.774.985. € 893.759 Zolang alle gemeenten de afgesproken bijdrage betalen is er sprake van een te verwaarlozen risico.

O23.002911

Fryslân-West Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (kort): Omvang resultaat: Risico’s:

De Marrekrite Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen:

Omvang resultaat: Risico’s:

Pagina 88 van 187

Samen met nv Empatec vormt deze gemeenschappelijke regeling het sociale werkbedrijf dat onder de naam van Empatec en Pastiel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een werkplek biedt (Empatec) of deze begeleidt/re-integreert naar een zinvolle werkplek (Pastiel). De gemeentelijke bijdrage is voor 2023 geraamd op € 2.300 per werknemer. De bijdrage is ten opzichte van 2022 verlaagd. Voorgaande jaren was de bijdrage € 3.000 per werknemer. Doorberekening aan de gemeente vindt plaats op basis van het daadwerkelijk aantal werknemers met een Wsw-status dat werkzaam is bij Fryslân-West, andere schappen of in Begeleid Werken. 1 januari 2022: € 6.291.000; 31 december 2022: € 7.851.000. 1 januari 2022: € 932.000; 31 december 2022: € 1.040.000. € 1.560.000 De inschatting is dat de reserves toereikend zijn om financiële risico’s, zoals de rijksbijdrage SW, opbrengsten LKS en begeleidingskosten Beschut Werk en loonkosten, op te kunnen vangen.

De Marrekrite onderhoudt en beheert meer dan 3.500 vrije ligplaatsen midden in de natuur, zorgt voor afvoer van recreatieafval en onderhoudt boeien en bakens in recreatievaarten. Daarnaast beheert en onderhoudt De Marrekrite het fietsknooppuntennetwerk en andere routestructuren op het land. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel waterrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (40%), het aantal watersportovernachtingen (40%) en het aantal meters aanlegvoorziening (20%). De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel landrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (50%) en het aantal landovernachtingen (50%). 1 januari 2022: € 4.794.858; 31 december 2022: € 4.704.090. 1 januari 2022: € 0; 31 december 2022: € 4.000.000. Er is vreemd vermogen aangetrokken om de investeringspiek op te kunnen vangen. € 209.232 Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaalt is er sprake van een zeer gering risico.

O23.002911

Hûs en Hiem Wijze van belang: Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat: Risico’s:

Welstands- en monumentenadvisering voor de deelnemende gemeenten. Elke deelnemende gemeente draagt bij in de kosten van Hûs en Hiem naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. 1 januari 2022: € 454.558 31 december 2022: € 338.222 1 januari 2022: € 0 31 december 2022: € 0 € 109.336 negatief Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaalt is er sprake van een zeer gering risico.

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) Wijze van belang: Inzetten voor een betere en veilige leefomgeving in Fryslân door vergunningen te verstrekken, toezicht te houden, te handhaven daar waar nodig en advisering op het gebied van op het gebied van licht, geluid, trillingen, bodem, energie, externe veiligheid en juridische zaken. Financieel belang: Elke deelnemende gemeente draagt bij op basis van het aantal inrichtingen per deelnemer en het al/niet afnemen van plustaken. Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 1.422.045; 31 december 2022: € 1.206.775. Vreemd vermogen (kort): 1 januari 2022: € 3.677.436; 31 december 2022: € 2.929.615. Omvang resultaat: € 72.032 Risico’s: De financiële situatie van de gemeenschappelijke regeling lijkt is stabiel. De afgelopen jaren is er steeds een positief resultaat behaald.

6.2 Vennootschappen en coöperaties nv Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Wijze van belang: Duurzaam bijdragen aan het laag houden van de kosten van de maatschappelijke voorzieningen voor de burgers. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van 321.513 aandelen keer € 2,50 geeft een waarde van € 781.282,50. Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 5.062.000.000; 31 december 2022: € 4.615.000.000. Vreemd vermogen: 1 januari 2022: € 143.995.000.000; 31 december 2022: € 107.459.000.000. Omvang resultaat begrotingsjaar: € 300.000.000 Risico’s: Geen bijzondere risico’s.

Pagina 89 van 187

O23.002911

Vitens Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat: Risico’s:

Afvalsturing Friesland (Omrin) Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat: Risico’s:

Bijzonderheden:

Vastgoed Zwembad Sneek Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat: Risico’s:

Pagina 90 van 187

Leveren van drinkwater. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 56.720. 1 januari 2022: € 600.300.000; 31 december 2022: € 649.500.000. 1 januari 2022: € 1.128.600.000 31 december 2022: € 1.143.800.000. € 8.200.000 Het risico beperkt zich tot de deelname in het aandelenkapitaal.

Transitie van afval naar grondstof en het sluiten van de kringlopen. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 140.899. 1 januari 2022: € 64.757.000 31 december 2022: € 70.303.000. 1 januari 2022: € 67.963.000 31 december 2022: € 62.045.000. € 7.870.000 De belangrijkste risico’s voor de vennootschap liggen vooral in de technische beschikbaarheid van de kapitaalintensieve installaties, de beschikbaarheid van afval en de ontwikkelingen op de energiemarkt. Daarnaast kan aanpassing van de milieuregelgeving van invloed zijn op de toekomstige resultaten. Vanaf het boekjaar 2016 is deze vennootschap belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

Beheer en exploitatie zwembad Sneek. Deelname in het aandelenkapitaal (incl. gestort agio) van een bedrag van € 389.387. 1 januari 2022: € -640.833; 31 december 2022: € -518.050. 1 januari 2022: € 2.709.187; 31 december 2022: € 2.425.478. € 230.157 negatief Het negatief eigen vermogen wordt bij de gemeente voor hun aandeel (51%) afgedekt middels een voorziening. In hoeverre de andere aandeelhouder ook een voorziening heeft getroffen is niet bekend.

O23.002911

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân Wijze van belang: Beheer en onderhoud openbare verlichting in Fryslân en inkoop energie voor haar leden. Financieel belang: -. Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 445.431 31 december 2022: € 426.347 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2022: € 0 31 december 2022: € 0 Omvang resultaat begrotingsjaar: €0 Risico’s: Als ieder lid zich aan het bepaalde statuten houdt is er sprake van een gering risico. Bijzonderheden: Vanaf 1 januari 2024 zal OVEF een omslag maken van traditioneel beheer openbare verlichting en energiediensten naar energietransitie en monitoring. Hierbij nemen we de energievoorziening in eigen hand via haar eigen energieleverancier, OVEF. Publiek Belang Elektriciteitsproductie bv Wijze van belang: Onderdeel van Essent in 2009 bij de verkoop aan RWE was het 50% aandeel in nv Elektriciteit Productiemaatschappij ZuidNederland (EPZ, o.a. eigenaar van de kerncentrale in Borsele). Het bedrijf Delta nv heeft de verkoop van dit bedrijfsonderdeel van Essent aan RWE in 2009 bij de rechter aangevochten. Als consequentie op deze procedure is het 50% belang van Essent in EPZ tijdelijk ondergebracht in deze bv. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 1.500.000.

Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 1.532.074 31 december 2022: € 1.480.014 Vreemd vermogen: 1 januari 2022: € 6.925 31 december 2021: € 9.914 Omvang resultaat: € 52.060 negatief Risico’s: De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. Bijzonderheden: In 2023 is nog sprake van contractuele verplichtingen, welke naar verwachting vroegtijdig beëindigd worden. Verwachting is dat de BV, na afwikkeling, binnenkort kan worden opgeheven en de resterende middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders. CSV Amsterdam bv Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat: Risico’s: Bijzonderheden:

Pagina 91 van 187

Afhandeling van alle rechten en plichten die zijn voortgekomen uit de verkoop van Essent en Attero. Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 20.000. 1 januari 2022: € 312.379 31 december 2022: € 210.079 1 januari 2022: € 22.664 31 december 2022: € 13.351 € 102.300 negatief De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. In februari 2021 heeft CSV bezwaar gemaakt tegen de naheffingsaanslag afvalstoffenbelasting. Na afwikkeling van deze procedure zal CSV kunnen worden opgeheven en de resterende middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang. Deze

O23.002911

procedure loopt in 2023 nog, derhalve geen sprake van een wijziging. Coöperatie Data Fryslân Wijze van belang:

Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat: Risico’s:

Windpark Nij Hiddum Houw Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat begrotingsjaar: Risico’s:

Gezamenlijke strategie die richting geeft aan de ingrijpende invloed die data gedreven werken krijgt op de toekomst van bestuurlijk Fryslân. Geen financieel belang. Het gaat om een lidmaatschap. 31 december 2022: € 371.927 31 december 2022: € 0 € 14.450 Als ieder lid zich aan het bepaalde in de statuten houdt is er sprake van een gering risico.

De gemeente is mede aandeelhouder van het windpark De gemeente heeft kapitaal ingebracht ter hoogte van 50% van de aandelen. Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend De risico’s zijn gering.

6.3 Stichtingen en verenigingen Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) Wijze van belang: Belangenbehartiging van de leden. Financieel belang: De contributie was in 2023 € 136.525,20 (excl. btw). Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 63.912.000; 31 december 2022: € 51.704.000. Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2022: € 0; 31 december 2021: € 0. Omvang resultaat: € 4.219.000 negatief Risico’s: Gering, gezien het eigen vermogen en het feit dat er geen vreemd vermogen op lange termijn is aangetrokken. Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) Wijze van belang: Belangenbehartiging, advisering, dienstverlening, platformfunctie en vertegenwoordiging van en voor de leden. Financieel belang: Een jaarlijkse contributie in 2023 van € 0,50 per inwoner (totaal € 45.150,00). Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 230.517,14; 31 december 2022: € 185.411,78 Vreemd vermogen: 1 januari 2022: € 0; 31 december 2022: € 0 Omvang resultaat: € 45.105,36 negatief Risico’s: Geen

Pagina 92 van 187

O23.002911

Vereniging van Waddenzeegemeenten Wijze van belang: De vereniging is een platform voor overleg en informatie- en kennisuitwisseling van die aangelegenheden die het Waddengebied in bestuurlijk zin raken. De vereniging behartigt de belangen van de leden bij de betrokken instanties en doet de uitvoering van gezamenlijke projecten. Financieel belang: De contributie voor 2023 was € 11.051. Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 51.043; 31 december 2022: € -6.277 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2022: € 0; 31 december 2022: € 0. Omvang resultaat: € 57.320 negatief Risico’s: De risico’s zijn beperkt voor zover de vereniging binnen de vastgestelde begroting handelt en de leden hun bijdrage voldoen. Stichting Sociaal Collectief Súdwest-Fryslân Wijze van belang: Het bieden van ondersteuning bij het behouden en (door)ontwikkelen van een sociale infrastructuur in buurten, wijken en dorpen, zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben dichtbij kunnen worden geholpen. Financieel belang: In 2023 heeft de stichting een bedrag van € 2.221.983 van ons ontvangen, voor het uitvoeren van een groot aantal activiteiten. Eigen vermogen: 1 januari 2022: € 375.377; 31 december 2022: € 3346.936. Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2022: € 0 31 december 2022: € 22.000.

Omvang resultaat: € 28.441 negatief Risico’s: De stichting, die ingaande 1 januari 2018 actief is, is nauw gelieerd aan de gemeente Súdwest-Fryslân doordat de gemeente de enige opdrachtgever voor de stichting is. Voor zover de stichting zijn activiteiten uitvoert binnen de begroting is er geen risico als de gemeente aan zijn verplichtingen voldoet.

6.4 Overige verbonden partijen Geen.

Pagina 93 van 187

O23.002911

2.3.7

Paragraaf 7: Grondbeleid

Inleiding In de paragraaf Grondbeleid staat hoe het college het grondbeleid inzet om bestuurlijke ambities en ruimtelijke beleidsopgaven te realiseren. De raad heeft hiervoor eind 2021 een herziene Nota grondbeleid vastgesteld, anticiperend op de Omgevingswet. Per ontwikkeling bepalen wij om actief of faciliterend grondbeleid in te zetten. Wij geven een financiële uiteenzetting van de ontwikkeling van de grondcomplexen over het afgelopen jaar. Woningbouw In 2023 zijn in de gemeentelijke grondexploitaties geen woningbouwkavels verkocht, waar de prognose circa 70 kavels was. Dit komt grotendeels (40 woningen) omdat de verkoop wel getekend is maar de betaling in 2024 zal vallen. Voor het overige deel is de prognose aangepast. Onze ambitie is om gemiddeld 70 woningbouwkavels per jaar te halen. Op dit moment bedraagt de kavelvoorraad 390 stuks. Het betreft kavels voor 175 appartementen, 200 kavels voor grondgebonden woningen en 15 woonwagenstandplaatsen. De kavels voor grondgebonden woningen komen beschikbaar vanaf 2024. Ondanks dat er afgelopen jaar geen kavels verkocht zijn, is de ambitie dus nog steeds haalbaar.

In 2021 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld, waarvoor in 2024 een grondexploitatie wordt voorgelegd: • Bolsward Oost – gebiedsontwikkeling 200 woningen • Woudsend, It Skar 2e fase 25 woningen • Scharnegoutum – Noord 20 woningen • Folsgare – Fase 2 20 woningen • Boazum – Fase 2 15 woningen • Heeg, Tsjerkesleat 40 woningen In 2023 zijn door de raad grondexploitaties voor de volgende ontwikkelingen vastgesteld: • Sneek, JW Frisostraat 15 woonwagens • Sneek, Harinxmaland fase 2a 175 woningen In 2023 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de volgende ontwikkelingen: • Heeg, Tsjerkesleat 40 woningen • Boazum, Boazumerfeart 10 woningen • Folsgare, gebiedsontwikkeling 15 woningen Bedrijventerreinen In totaal is in 2023 door de gemeente circa 1,2 hectare bedrijventerrein verkocht, de prognose was 0,7 hectare. De meerjarige prognose is gemiddeld twee hectare per jaar, bedrijventerrein De Hemmen III is daarbij niet meegerekend. Het bestemmingsplan voor De Hemmen III is onherroepelijk. Bij Fase 1 is circa de helft van de kavels onder optie genomen. Voor het andere deel zijn al vergevorderde gesprekken gevoerd. Het grondwerk is grotendeels afgerond het bouwrijp maken is in volle gang. In 2023 is daarom ook Fase 2 in exploitatie genomen, waarmee de gemeente 12,5 ha extra bedrijventerrein gaat ontwikkelen.

Herstructureringen Lopende herstructureringsprojecten waar de gemeente een actieve rol in speelt zijn de locaties IJlsterplein, Boschplein en Waterstad. Voor locatie IJlsterplein heeft de raad in 2022 een grondexploitatie vastgesteld, de verkoop van de grond voor woningbouw wordt dit jaar verwacht. De laatste kavel bij Waterstad wordt onderzocht. Dit vergt een gedegen voorbereiding omdat hier sprake is van veel geluid. Voor het Boschplein is de koopovereenkomst getekend en is de bouwvergunning reeds aangevraagd, de verkoop wordt ook dit jaar verwacht.

Pagina 94 van 187

O23.002911

Faciliterend grondbeleid Er zijn in 2023 drie faciliterende grondcomplexen geopend voor woningbouw. • Sneek - Zoutepoel 30 woningen • Sneek - IJlsterkade 300 woningen • Sneek – Zuiderkerk 15 woningen De raad heeft voorbereidingskrediet verstrekt. De financiële dekking bestaat uit (nog te sluiten) overeenkomsten of uit de toekomstige verkoop van gemeentegrond. De voorbereidingen zijn ondertussen gestart. De raad heeft eind 2021 een Nota kostenverhaal vastgesteld. Hiermee wordt bereikt dat op private grondexploitanten, vanuit de waardevermeerdering op hun grond, de kosten worden verhaald van infrastructuur, stads- en dorpsverbetering, klimaatadaptatie en andere openbare voorzieningen. Gronden Materiële Vaste Activa Er zijn in 2023 geen gronden aangekocht die gewaardeerd worden als ‘warme grond’. Deze categorie gronden is in 2019 (weer) ingevoerd in de BBV-regelgeving, voor gronden die voldoen aan een aantal strikte criteria. Onder andere moet er een door de raad vastgestelde visie voor woningbouw zijn, en akkoord van de provincie op de woningbouwaantallen. Strategisch grond verwerven Het coalitieakkoord geeft aan dat er meer regie nodig is. Om regie te hebben op de ontwikkeling, is strategisch grond verwerven essentieel. Door tijdig aan te kopen kunnen plannen eerder en sneller vorm krijgen.

Dit betekent dat deze strategisch gelegen grond gekocht wordt voordat er concrete plannen zijn. Financiële positie Resultaat 2023 Het financieel resultaat op de grondcomplexen over 2023 is € 0,15 miljoen nadelig. De belangrijkste redenen die tot dit resultaat hebben geleid, zijn: Nadelig: - Actualisering (toevoeging) aan voorziening € 0,55 - Verliesneming € 0,32 Voordelig: - Winstneming € 0,55 - Afsluiten facilitair grondcomplex € 0,17 Verwacht toekomstig financieel resultaat per grondexploitatie In de onderstaande tabel staan de totale verwachte toekomstige resultaten op de Bouwgrond In Exploitatie (BIE) per grondexploitatie. Dit is na verrekening van de winst- en verliesnemingen over 2023. De resultaten in de kolom ‘Voordelig’ en ‘Nadelig’ zijn weergegeven als netto contante waarde.