Bijlage 1 - evaluatie toetsingskader kleine windturbines SWF

Ons nummer: O24.003006

*O24.003006*

Evaluatie beleidsregels 'toetsingskader kleine windturbines Súdwest-Fryslân

1

Inhoudsopgave 1.

2.

Aanleiding/Inleiding .............................................................................................3 1.1

Aanleiding ...................................................................................................3

1.2

Leeswijzer ..................................................................................................3

Evaluatie ..........................................................................................................4 2.1

De toetsingscriteria .......................................................................................4

2.3

Wat zijn de resultaten tot nu toe ......................................................................5

3.

Conclusies .........................................................................................................9

4.

Vooruitblik ...................................................................................................... 10

2

1. Aanleiding/Inleiding 1.1 Aanleiding Op 3 maart 2022 heeft de raad het paraplubestemmingsplan ‘Súdwest-Fryslân – kleine windturbines’ vastgesteld. In dit bestemmingsplan werd de plaatsing van maximaal 2 kleine windturbines met een ashoogte van maximaal 15 m mogelijk gemaakt bij een bestaand agrarisch bedrijf, mits voldaan werd aan de ‘beleidsregel toetsingskader kleine windturbines Súdwest-Fryslân’. In het kader van de actualisatie van bestemmingsplannen is de inhoud van dit parapluplan in 2023 opgenomen in de bestemmingsplannen buitengebied I en II. Het paraplubestemmingsplan is daarmee komen te vervallen. De bestemmingsplannen buitengebied I en II maken sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 onderdeel uit van het (tijdelijk) omgevingsplan Súdwest-Fryslân. Op 22 maart 2022 heeft het college de ‘beleidsregel toetsingskader kleine windturbines SúdwestFryslân’ vastgesteld. In dit document zijn de wettelijke voorwaarden, de ruimtelijke voorwaarden en de beeldkwaliteitscriteria vastgelegd om maximaal 2 kleine windturbines met een ashoogte van maximaal 15 m bij een bestaand agrarisch bedrijf te kunnen plaatsen. Er is in 2022 bewust voor gekozen om het toetsingskader niet op te nemen in het paraplubestemmingsplan maar in beleidsregels. Dit omdat beleidsregels flexibeler zijn aan te passen.

Het college heeft bij besluit van 11 oktober 2022 het toetsingskader aangevuld middels het opnemen van een maximale rotordiameter van een kleine windturbine. Bij de behandeling van het voorstel tot vaststelling van het paraplubestemmingsplan is met de raad afgesproken dat het toetsingskader na 2 jaar zou worden geëvalueerd. Door de verruiming van de provinciale regels voor het plaatsen van een kleine windturbine is deze evaluatie een half jaar uitgesteld. Omdat de wettelijke voorwaarden niet aanpasbaar zijn is de evaluatie beperkt tot de ruimtelijke voorwaarden en beeldkwaliteitscriteria. Deze evaluatie is opgenomen in dit document. 1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de ruimtelijke voorwaarden, de beeldkwaliteitscriteria en de werkwijze geëvalueerd. In hoofdstuk 3 staan de conclusies van evaluatie vermeld. Tot slot vindt in hoofdstuk 4 een korte vooruitblik plaats op de gevolgen wanneer Súdwest-Fryslân in de recente verruiming van het beleid van de provincie meegaat door ook een kleine windturbine toe te staan bij hulpbedrijven landelijk gebied en recreatieve voorzieningen.

3

2. Evaluatie 2.1 De toetsingscriteria In de ‘beleidsregels toetsingskader kleine windturbines Súdwest-Fryslân’ (hierna toetsingskader) zijn ‘ruimtelijke voorwaarden’ en ‘beeldkwaliteitscriteria’ beschreven. Inwoners en bezoekers van Súdwest-Fryslân hechten veel waarde aan het Friese landschap met weidse vergezichten en willen zo min mogelijk visuele verstoring. Elke locatie apart vormt met bijbehorende kwaliteiten het uitgangspunt voor het bepalen van een landschappelijk verantwoorde locatie van de kleine windturbine. De voorwaarden en criteria hebben betrekking op het versterken van herkenbaarheid van het erf, bijvoorbeeld door het toevoegen van erfbeplanting of compenserende maatregelen om zichthinder en/of verrommeling van het erf tegen te gaan. De criteria beogen de omgevingskwaliteit te behouden en versterken en zijn goed toe te passen zijn tijdens een erfturbinetafel gesprek. Een exacte positionering van een kleine windturbine vraagt om maatwerk, schema’s die in het toetsingskader zijn opgenomen vormen de basis voor het gesprek. De uitkomst van alle erfturbinetafels hebben geleid tot een gedragen locatiekeuze, hieruit blijkt dat de criteria uit het toetsingskader toepasbaar zijn. 2.2 Het proces In het toetsingskader is een aanpak voor het proces omschreven (afbeelding 1).

Een ‘erfturbinetafel’ is een gesprek op locatie met een ‘vast team’* vanuit de gemeente en de initiatiefnemer/aanvrager. Voor een goede (interne) afwikkeling van de aanvragen is er een mogelijkheid op de gemeentelijke website gecreëerd (afbeelding 2) om een vooroverleg (erfturbinetafel) aan te vragen. De stappen die doorlopen worden zijn als volgt: 1. Aanvraag vooroverleg (erfturbinetafel) via website gemeente SWF door initiatiefnemer. 2. Afdeling vergunningen verwerkt de aanvraag en doet eerste toets. 3. Gespreksleider neemt telefonische contact op met initiatiefnemer (planning, verwachtingen, check contact buren, …). 4. Erfturbinetafel: a. max vier gesprekken op een dag (locaties indien mogelijk zo dicht mogelijk bij elkaar); b. rondgang over erf; c. met een plattegrond op tafel het gesprek voeren; d. locatiekeuze (indien mogelijk) met evt kanttekeningen vastleggen op ‘placemat’; e. digitaal vastleggen (foto) placemat en versturen naar vergunningen (3 collega’s actief bij aanvraag vergunningen kleine windturbines). 5. Aanvraag omgevingsvergunning, aanleveren documenten zoals; situatie tekening, gegevens kleine windturbine, schaduw en geluidsberekening, placemat van het erfturbinetafel gesprek, constructieberekening. Locatiekeuze vastgelegd op placemat is uitgangspunt. 6. Behandeling aanvraag Hus en Hiem, uitkomst erfturbinetafel is de basis.

Afbeelding 1: aanpak proces *’vaste team’ bestaat uit: gespreksleider, architect (Hus en Hiem), landschapsarchitect/ontwerper en voor de vergunningverlening team vergunningen (verdeeld over 3 rayons) 4

Afbeelding 2: aanvraag vooroverleg op website gemeente

2.3 Wat zijn de resultaten tot nu toe De eerste aanvragen voor een erfturbinetafel zijn op 28 maart 2022 geregistreerd. Op 7 april 2022 is een start gemaakt met de erfturbinetafel gesprekken. Sindsdien hebben er in 2,5 jaar tijd meer dan 100 erfturbinetafel gesprekken plaatsgevonden. Het merendeel van deze initiatiefnemers heeft een omgevingsvergunningen aangevraagd, welke is verleend en de windturbine uiteindelijk is geplaatst. Momenteel zijn er drie leveranciers die kleine windturbines leveren en passen binnen de gestelde kaders van het toetsingskader (zie afbeelding 3).

Afbeelding 3: verschillende kleine windturbines; EAZ, Wind op maat/Hulst Wind Energy, BestWatt

5

Wat feiten op een rij (stand van zaken medio november 2024): Totaal 121 aanvragen vooroverleg -

108 initiatieven op tafel tijdens een erfturbinetafel 10 vooroverleg aanvragen geweigerd* 1 ingetrokken, geen gesprek geweest 2 staan op de wachtlijst om gesprek in te plannen

Naar aanleiding van de 108 erfturbinetafel gesprekken: -

-

Er zijn 95 vergunningen verleend, en deze zijn bijna allemaal geplaatst. Op drie adressen zijn twee kleine windturbines op het erf gerealiseerd. Op één adres is er tijdens de erfturbinetafel een locatie voor een 2 e kleine windturbine bepaald. Hiervoor kan de aanvrager gelijk een aanvraag vergunning indienen zonder extra erfturbinetafel gesprek. Op één adres is er tijdens de erfturbinetafel een locatie bepaald voor kleine windturbine, maar aanvrager gaf voorkeur aan een type dat niet past binnen toetsingskader (twee rotorbladen met te grote rotordiameter (20 meter)), deze aanvraag heeft geen doorgang gevonden. Na de erfturbinetafel heeft één initiatiefnemer de aanvraag ingetrokken omdat hier niet aantoonbaar was dat de opwek voor het bedrijf was (er was geen sprake van agrarische bedrijfsvoering). Er hebben zes initiatiefnemers na de erfturbinetafel nog geen aanvraag vergunning ingediend, bij een aantal was er ook nog geen type kleine windturbine in beeld. Tegen vijf plannen is bezwaar gemaakt, waarvan tegen twee plannen beroep is ingediend en deze worden (eind november) behandeld bij de rechtbank in Groningen. De overige drie zijn wel geplaatst.

De initiatieven liggen verspreid over de verschillende landschapstypen binnen de gemeente SWF (afbeelding 4), met enige vorm van concentratie langs historische wegen, dijken of een verzameling huisterpen. De ervaring is dat in vrijwel alle gevallen de overeengekomen plaats van de kleine windturbine leidt tot een duidelijke ruimtelijke koppeling met het betreffende erf. En zijn daarmee landschappelijk goed inpasbaar gebleken (afbeelding 5).

Afbeelding 4 en 5: gerealiseerde kleine windturbines ‘duidelijke koppeling met het betreffende erf’

*Bij 3 aanvragen was al een windturbine op/nabij erf aanwezig. Bij 7 aanvragers werd er niet ten behoeve van een agrarisch bedrijf gebouwd (op de bestemmingen Recreatie, Bedrijf, Detailhandel (2x), Woonboerderij en Kampeerterreinen. Eén aanvraag heeft (nu nog) de agrarische bestemming, maar de kleine windturbine is niet ten behoeve van het agrarisch bedrijf. Hier is/komt een zorgboerderij).

6

Ervaringen initiatiefnemers De klantgerichte maatwerkaanpak in de vorm van de ‘erfturbinetafel’ wordt positief ontvangen door initiatiefnemers/aanvragers (zie artikel Movisie afb 6) en intern is het een duidelijke en transparante werkvorm/proces.

Afbeelding 6: Bron: Movisie. Naar vertrouwen in een betrouwbare overheid

De voordelen van deze aanpak zijn dat: - Alle partijen direct aan tafel. - Veel draagvlak voor de keuze. - Boer (initiatiefnemer) voelt zicht serieus genomen. - Prettige ervaringen met de gemeente. - Efficiënt proces; in een keer alles op tafel – snel proces na afloop (afbeelding 7). - Transparant proces. - Input van initiatiefnemer wordt gelijk meegenomen. - Fysieke aanwezigheid op bedrijf geeft beter overzicht dan via computer/ achter bureau. - Fysieke placemat maakt plekbepaling (tekenen) goed mogelijk waardoor iedereen aangehaakt is/blijft. - Direct contact met initiatiefnemer en vaak ook met leverancier windturbine. - Verslaglegging in co-creatie met initiatiefnemer. De nadelen zoals; reistijd, afstemmen agenda’s, intensieve dagen (max 4 gesprekken per dag), kosten aan de voorkant, wegen niet op tegen de voordelen. De windturbinetafel wordt door betrokkenen als een waardevol en laagdrempelig proces instrument ervaren. Aan de voorkant worden eventuele bezwaren direct helder en de meedenkende houding van de adviseurs wordt gewaardeerd.

7

Afbeelding 7: setting ‘Erfturbinetafelgesprek’ met een placemat als verslaglegging

In het eerste jaar (2022 vanaf maart) waren er 79 aanvragen. Dit was een vliegende start van het toepassen van het beleid. Door de grote hoeveelheid aanvragen ontstond er af en toe wat druk op de capaciteit. De ‘wachttijd’ tussen de aanvraag vooroverleg en de daadwerkelijke erfturbinetafel liep halverwege dat jaar op naar meer dan 100 dagen. Deze vertraging was een ongewenste situatie, maar door een inmiddels verminderde aantal aanvragen was dit vooral in het beginjaar een probleem. Tevens door de grote hoeveelheid van aanvragen aan het begin rees de vraag ‘wanneer is het maximale laadvermogen van het landschap bereikt? Dit zou een reële vraag zijn geweest wanneer de tendens van groot aantal aanvragen in het eerste jaar zich zou voortzetten. Dit was niet het geval en nu kan worden gezegd dat slechts een deel van de 770 agrarische bedrijven het proces van plaatsing kleine windturbine in het werk heeft gesteld. De toetsingscriteria hebben tot nu toe voldoende handvatten gegeven om te komen tot een zo goed mogelijke landschappelijk inpassing van de kleine windturbine. En er is altijd voldoende afstand tussen twee verschillende (type) kleine windturbines geweest om verrommeling van het landschap tegen te gaan. Verloop aantal aanvragen op jaarbasis Momenteel is er een andere dynamiek omtrent de aanvragen vooroverleg.

Hieronder het overzicht van de afgelopen 2,5 jaar 2022 – 79 aanvragen 2023 - 34 aanvragen 2024 – 8 aanvragen waarvan er momenteel nog 2 aanvraag in de wacht voor een erfturbinetafel gesprek.

8

3. Conclusies De conclusie uit de evaluatie is dat het toetsingskader en de erfturbinetafelgesprekken goed functioneren en geen aanpassing behoeven. In het toetsingskader kleine windturbines SWF zijn de wettelijk criteria, de ruimtelijke criteria en beeldkwaliteitscriteria opgenomen waaraan voldaan moet worden om één of twee kleine windturbines te mogen plaatsen bij een bestaand agrarisch bedrijf. De ruimtelijke en beeldkwaliteitscriteria beogen de omgevingskwaliteit te behouden dan wel te versterken en worden toegepast tijdens een erfturbinetafel gesprek. De uitkomst van alle erfturbinetafels hebben geleid tot een gedragen locatiekeuze, hieruit blijkt dat de criteria uit het toetsingskader toepasbaar zijn. De erfturbinetafels worden door betrokkenen als een waardevol en laagdrempelig proces instrument ervaren. Aan de voorkant worden eventuele bezwaren direct helder en de meedenkende houding van de adviseurs wordt gewaardeerd.

9

4. Vooruitblik In september 2024 heeft Provinciale Staten het beleid voor het plaatsen van kleine windturbines verruimd. Deze verruiming houdt in dat kleine windturbines nu ook toegestaan zijn bij een hulpbedrijf landelijk gebied en recreatieve voorzieningen. Na een inventarisatie van deze bedrijven is de inschatting dat ongeveer 60 bedrijven aan de begripsomschrijving van een hulpbedrijf landelijk gebied of recreatieve voorziening voldoen. Het voornemen is dat Súdwest-Fryslân in deze verruiming meegaat. Wanneer Súdwest-Fryslân is deze verruiming meegaat is de verwachting dat het aantal nieuwe aanvragen voor een kleine windturbine nog wel even zal doorlopen, maar dat het als gevolg van de beleidswijziging niet opeens storm zal gaan lopen. Voor de agrarische hulpbedrijven die voor het merendeel gevestigd zijn op vrij in het buitengebied gelegen erven, bieden de bestaande plaatsingscriteria voldoende houvast. Ten aanzien van recreatieve voorzieningen verwachten wij slechts incidenteel aanvragen. In die gevallen zal het maatwerk op basis van de in het beleid vastgestelde toetsingcriteria, moeten uitwijzen of er daadwerkelijk tot een ruimtelijke aanvaardbare oplossing kan worden gekomen. Evengoed als bij de erven geldt voor deze terreinen dat de kleine turbine(s) zich van buitenaf als een logisch onderdeel van het betreffende terrein moeten laten lezen.

De erfturbinetafel als klantgericht maatwerkaanpak zal een goede werkvorm blijven. Dit omdat elk bedrijf, in werkwijze en verschijningsvorm weer uniek is.

10