Bijlage 1 - Erfgoedbeleid ‘Erfgoed is geen keus’

Deurhengsel origineel in Poortgebouw Blokhuis Stavoren

Deurhengsel replica door smid

Molenaar op wiel Molen de Rat IJlst

In de toekomst wordt de jongere generatie verantwoordelijk voor de instandhouding van het erfgoed. Het bevorderen van de bewustwording is een belangrijke pijler bij de instandhouding van het erfgoed. Door in te zetten op kennis ontstaat er draagvlak voor behoud. Het verder stimuleren van erfgoededucatie is dan ook van belang. We gaan onderzoeken hoe bestaande lespakketten worden ontvangen en of er behoefte aan het (door)ontwikkelen van lespakketten. Kennis en vakmanschap zijn onmisbare voorwaarden voor een goede zorg voor erfgoed. In 2017 werd het Ambacht van de Molenaar als eerste Nederlandse element ingeschreven op de Internationale Representatieve lijst van Unesco. Bij de instandhouding van erfgoed is veel gekwalificeerd vakpersoneel nodig. Specifieke opleidingen zijn nodig om het kennisniveau op peil te houden. De gemeente gaat de mogelijkheden verkennen om dit te kunnen stimuleren. Hierbij kan gedacht worden aan het inzetten van leerlingen bij haar eigen restauratieprojecten, die zich het restauratievak eigen willen maken, bijvoorbeeld bij opleidingsmolens. Voorlichting en contact met erfgoedeigenaren/initiatiefnemers/erfgoedorganisaties De gemeente is het eerste aanspreekpunt voor eigenaren van alle monumenten. Hoewel erfgoed collectief bezit is, heeft het meeste erfgoed een particuliere eigenaar.

Een liefhebbende eigenaar is dan ook het beste, wat een erfgoed object kan overkomen. De meeste vragen van eigenaren gaan over verbouwingen, financiële ondersteuning en/of energiemaatregelen. Er zijn nog steeds eigenaren die pas met de erfgoedadviseurs van de gemeente te maken krijgen, wanneer ze een vergunningaanvraag voor een wijziging aan hun monument indienen. Wij willen alle eigenaren stimuleren om in een zo vroeg mogelijk stadium (ook uitgangspunt onder de omgevingswet) contact op te nemen met onze adviseurs, als ze van plan zijn iets aan hun object te veranderen. Het is onze ambitie om zorgvuldige kwaliteitsborging van het erfgoed samen te laten gaan met een klantgerichte aanpak en realisme in relatie tot noodzakelijke vernieuwing. Particulieren en organisaties kunnen persoonlijk contact met een medewerker van de gemeente opnemen, als zij vragen hebben of een vrijblijvend en kosteloos advies willen over de omgang met het erfgoed in onze regio. De bijeenkomsten met erfgoedorganisaties worden de komende jaren gecontinueerd. Daar waar behoefte is aan een digitale nieuwsbrief en/of incidentele themabijeenkomsten voor belanghebbenden (bijvoorbeeld kerkeigenaren of molenstichtingen), wordt dit gerealiseerd.

Versterking Cultuurhistorische informatiepunten In onze gemeente zijn op meerdere locaties bestaande informatiepunten aanwezig, waarbij men iets kan leren over de cultuurhistorie van het gebied, zoals musea, tentoonstellingsruimten van lokale erfgoedverenigingen en het Archeologisch Steunpunt. Laatstgenoemde vormt een belangrijk instrument bij de voorlichting over de ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van het betreffende gebied en het promoten van de archeologie. In de gemeente is momenteel een archeologisch steunpunt aanwezig in Sneek. Vooralsnog is dit steunpunt gericht op (veen)terpen in Sneek en directe omgeving. Tevens loopt er een onderzoek naar de haalbaarheid van een tweede steunpunt in deze omvangrijke gemeente in de regio Stavoren met als algemeen thema maritieme handelsbetrekkingen.

17

5. Instandhouding en versterking “Het is beter te behouden dan te repareren, beter te repareren dan te restaureren, beter te restaureren dan te reconstrueren.” (A.N. Didron) 5.1 Uitgangspunten Zuinig zijn op het erfgoed: behoud in-situ daar waar kan Erfgoed is onderhevig aan verval, want vaak zijn de objecten niet voor de eeuwigheid gebouwd. Centraal bij de omgang met erfgoed staat dan ook de instandhouding daarvan. Hierbij dient altijd zoveel mogelijk te worden gestreefd naar het plegen van regelmatig onderhoud, zodat ingrijpende en dure restauraties zo lang mogelijk worden uitgesteld. Door te investeren in de instandhouding van ons erfgoed wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan een goede ruimtelijke kwaliteit en wordt de aantrekkingskracht van onze gemeente versterkt. Wij streven naar de fysieke bescherming en ruimtelijke inpassing van erfgoed daar waar mogelijk. Hierbij gaat de voorkeur uit naar het behoud van cultuurhistorische waarden “in situ” waarmee deze bewaard blijven op de oorspronkelijke locatie. Wanneer dit niet mogelijk is, is behoud ex-situ aan de orde. Een archeologische opgraving bijvoorbeeld is behoud ex-situ, middels een veldonderzoek en rapportage wordt de waarde van de vindplaats vastgelegd, voordat deze definitief wordt vernietigd. Duurzaam erfgoed Onze leefomgeving is altijd in transitie en zuinig met energie omgaan is van alle tijden.

Erfgoed laat dat goed zien. Behoud van de cultuurhistorische waarden is zo duurzaam mogelijk. Bestaande materialen worden gebruikt. En het is niet nodig sloopafval van het object af te voeren en nieuwe grondstoffen te gebruiken voor de bouw van het nieuwe object. Door erfgoed mee te nemen in het energievraagstuk voegen wij samen steeds een nieuwe laag toe aan onze geschiedenis. Maatwerk is hierbij het sleutelwoord. Op de ene plek is er namelijk meer mogelijk dan op de andere plek.

Dun dubbelglas Bestjoershûs Sneek

Stadhuis Bolsward in de steigers

Blokhuis 2.0 Stavoren

Erfgoed als inspiratiebron voor nieuwe ontwikkelingen met respect voor het eigene In de steden, de dorpen en het landschap zijn transformaties aan de orde van de dag. De uitdaging is om die op een vanzelfsprekende manier op het bestaande aan te sluiten, zodat de samenhang wordt versterkt en gebieden hun specifieke kwaliteiten behouden. De eigen identiteit van de plek als uitgangspunt en inspiratiebron, biedt de juiste balans voor leefbare en duurzame oplossingen voor ruimtelijke ontwikkelingsopgaven. Factoren zoals de geschiedenis van de plek, de gebouwde en ongebouwde monumenten en de levende cultuur, (zoals tradities en verhalen) kunnen een fysieke vertaling krijgen, waardoor het verhaal van de plek blijvend wordt verteld. Het erfgoed wordt afgestoft en er wordt een brug geslagen naar het heden. Dit is mogelijk door innovatief behoud, creatieve herbestemmingen en het combineren van een nieuw ontwerp met een historisch object. Respect voor het oude en het eigene wil niet zeggen, dat alles wat oud is automatisch behouden moet blijven. Het gaat erom tijdig te weten welke waarden in een gebied aanwezig zijn en af te wegen hoe deze kunnen bijdragen aan de kwaliteit van nieuwe ontwikkelingen. Het actief stimuleren van herbestemming is een manier om hier vorm aan te geven (omdat het gebruik van gebouwen veel sneller verandert dan de gebruikelijke sloop-nieuwbouw cyclus).

Door te investeren in de transformatie van het erfgoed en de cultuurhistorische waarden mee te wegen bij ruimtelijke planontwikkeling krijgt het erfgoed een nieuwe toekomst.

18

5.2 Wat gaan we doen? Voor het goed uitvoeren van onze taken is het van belang, dat wij over eenduidig beleid en over het juiste instrumentarium beschikken. Met het vaststellen van deze erfgoednota met bijbehorende bijlagen en beleidsonderdelen, zoals de erfgoedverordening en subsidieregels, wordt daar grotendeels aan voldaan. De volgende zaken worden opgepakt: Vaststellen Erfgoedverordening en instellen Monumentencommissie De gemeente is verplicht om een verordening vast te stellen, waarmee tenminste het instellen van een monumentencommissie wordt geregeld. Als beleidsonderdeel 2 is de Erfgoedverordening toegevoegd. Er zijn geen wezenlijke veranderingen ten opzichte van de vervallen Erfgoedverordening, behalve dat de gemeente nu ook kunstcollecties (roerend erfgoed) aan kan wijzen als gemeentelijke collectie (vergelijkbaar met gemeentelijk monument). Via de Erfgoedverordening worden verschillende zaken op het gebied van erfgoed geregeld. Op basis van de Erfgoedverordening geldt een vergunningenstelsel voor gemeentelijke monumenten. Op basis van de Erfgoedwet is een gemeente verplicht om, via een (erfgoed)verordening de inschakeling te regelen van een commissie op het gebied van de monumentenzorg, die de taak heeft te adviseren over aanvragen om een omgevingsvergunning voor rijksmonumenten. Binnen deze commissie zijn enkele leden deskundig op het gebied van de monumentenzorg.

Voordat het college beslist over een aanvraag voor een omgevingsvergunning, vraagt zij eerst advies aan deze commissie. In Súdwest-Fryslân maken wij gebruik van een geïntegreerde commissie Ruimtelijke Kwaliteit (Hûs en Hiem). Met de invoering van de Omgevingswet in 2022 vervallen de taken en bevoegdheden van Hús en Hiem van rechtswege bij inwerkingtreding van de Omgevingswet. De gemeente zal een nieuwe gemeentelijke adviescommissie instellen. Vaststellen subsidieregeling cultureel erfgoed Eigenaren van beschermde monumenten en aangewezen historische bebouwing worden door de gemeenschap onevenredig belast, als zij geheel verantwoordelijk worden gesteld voor het onderhoud van deze objecten. Om hen tegemoet te komen heeft de gemeente Súdwest-Fryslân een subsidieregeling ingesteld. Jaarlijks wordt deze subsidieregeling vastgesteld tezamen met de Algemene subsidieverordening Súdwest-Fryslân. Ter kennisgeving is de subsidieregeling als bijlage toegevoegd (bijlage 5). Deze subsidieregeling wordt ingezet als stimuleringsregeling om de objecten goed in stand te houden. Daarnaast stimuleren wij eigenaren om de onderhoudsstaat van hun monument beter inzichtelijk te krijgen en dragen wij bij aan het versterken van de historische beleving in beschermde gezichten.

Stimuleren duurzaam erfgoed In 2015 heeft de Verenigde Naties 17 ambitieuze doelen, zogenaamde Global Goals for Sustainable Development, voor duurzame ontwikkeling vastgesteld, die werden geadopteerd door alle lidstaten. Net als de mondiale overheid, zet Súdwest-Fryslân zich de komende jaren nadrukkelijker in richting realisatie van subdoelstellingen uit deze Global Goals, zoals onder andere: duurzame energie, duurzame steden -en gemeenschappen en klimaat actie. Als wij ons erfgoed een eigentijds gebruik willen geven, moet het klaar zijn voor de toekomst. Daarom investeert de gemeente Súdwest-Fryslân in de verduurzaming van haar gebouwde erfgoed. Met name op het gebied van bewustwording is er nog een grote slag te slaan, temeer omdat aanpassingen aan monumentale en/of historische bebouwing vaak maatwerk vereisen. Dit geldt zeker ook voor de diverse duurzaamheidsmaatregelen die er bestaan. In de Notitie duurzaam erfgoed in beleidsonderdeel 3 wordt dieper ingegaan op de mogelijkheden en kansen die er liggen om binnen erfgoed een substantiële bijdrage te leveren aan de landelijke duurzaamheidsopgave, waarbij uitgangspunt maatwerk is. Het verduurzamen van ons cultuurhistorisch waardevol landschap wordt meegenomen bij de doorontwikkeling van de Landschapsbiografie Súdwesthoeke (paragraaf 3.2).

Kunststof in historische kernen In onze Welstandsnota is opgenomen dat voor gebieden die liggen in het welstandsgebied ‘Historische kernen’, gevelopeningen bestaan uit natuurlijke materialen (hoofdzakelijk hout). Kunststof is niet toegestaan voor de delen die zichtbaar zijn vanuit het openbare gebied. Hier is voor gekozen, omdat behoud van het oorspronkelijke materiaal belangrijk is voor het behoud van de historische uitstraling van panden in een historisch gezicht en met name voor de panden binnen de gemeentelijke en rijk beschermde gezichten. In 2018 is de Welstandsnota gewijzigd, waarbij alle historische kernen (63) in de gemeente onder het bijzondere welstandsgebied ‘historische kernen’ vallen. Naar nu blijkt, is dit een te grote beperking voor panden zonder enige status, mede ook omdat het uiterlijk van kunststof zich door de jaren heen steeds verder heeft ontwikkeld. We willen daarom de welstandsnota aanpassen, waarbij er onder voorwaarden kunststof kan worden toegepast in historische kernen, die niet als beschermd stads- of dorpsgezicht zijn aangewezen. In beleidsonderdeel 4 wordt dit nader toegelicht. Omdat het aanpassen van de welstandsnota een bevoegdheid van de gemeenteraad is, willen wij deze aanpassing meenemen in het traject van deze Erfgoednota.

19

Vitaal houden objecten en terreinen en stimuleren herbestemming In onze gemeente bevinden zich verpauperde objecten of terreinen. Een deel hiervan is cultuurhistorisch waardevol of ligt in cultuurhistorisch waardevol gebied. Omdat deze objecten relatief gezien een grote negatieve impact hebben op hun omgeving en behoud van de cultuurhistorische waarden onder druk komt te staan, kiest Súdwest-Fryslân ervoor om proactief verpaupering tegen te gaan. Een van de middelen hiertoe is herbestemming. Een nieuwe (tijdelijke) bestemming kan het gebruik en daarmee de mogelijkheden tot behoud vergroten. Hierbij zal steeds een afweging moeten worden gemaakt tussen behoud en vernieuwing. Wanneer het object wederom een economische functie heeft, is de financiële basis voor de instandhouding van het pand groter. Erfgoed krijgt hiermee een nieuwe toekomst. Herbestemmen van panden is het behoud van de ruimtelijke kwaliteit, de leefbaarheid en sociale veiligheid van een dorp. Herbestemmen heeft het tij mee, herbestemmen is in. Mensen willen graag wonen, verblijven in een karakteristiek pand. Herbestemmen zorgt voor een stimulans voor onze historische kernen, waarbij het resultaat van de herbestemming idealiter een mix is van een moderne invulling en een historische setting.

Omdat uit de ontwikkelingen blijkt dat er moeilijk invulbare panden dreigen leeg te komen, is het van belang om als gemeente herbestemming te blijven promoten, te stimuleren en te ondersteunen. Binnen de gemeente is er herbestemmingsbeleid en een werkgroep herbestemming, waarbij de complexere herbestemmingsopgaven Noard 55 Workum worden beoordeeld en aangejaagd. Hiervoor wordt een structurele bijdrage gevraagd voor onderzoek, coördinatie, planvorming en/of stimulans. In het gemeentelijk Afwegingskader Woningbouw is herbestemmen een van de kwaliteitscriteria waarop woningbouwaanvragen punten kunnen scoren. Hiermee laten we als gemeente zien dat we meer waarde toekennen aan het herbestemmen van panden dan aan nieuwbouw. Vanwege de demografische ontwikkelingen zullen in onze gemeente in de nabije toekomst steeds meer panden, zoals kerken, scholen en boerderijen beschikbaar komen voor herbestemming. Aandacht voor herbestemming blijft onverminderd van belang. Leegstaande panden maken onlosmakelijk deel uit van de kernen en zijn samen met de omliggende panden bouwstenen van de identiteit. Het herbestemmen van (potentieel) leegstaande panden is door hergebruik van de locatie, het gebouw inclusief de materialen is per definitie circulair.

Een goede herbestemming is essentieel voor een correcte implementatie van de Omgevingswet, waarbij wordt gestreefd naar een goede balans tussen benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving, met behoud van kwaliteit. Herbestemming van panden wordt momenteel actief door de markt opgepakt. De gemeente speelt voornamelijk een facilitaire rol en houdt de vinger aan de pols. Wel verwachten we, dat naast leegstand onder kerken ook leegstand dreigt onder het agrarisch vastgoed. Een inventarisatie en analyse wat specifiek de verwachtingen zijn inzake de noodzaak van herbestemming binnen onze gemeente loopt en zal leiden tot conclusies en eventuele aanbevelingen. Versterken erfgoed in IJsselmeergebied Het grootste deel van onze kustlijn wordt bepaald door het IJsselmeer. De Agenda IJsselmeergebied 2050 is de integrale gebiedsagenda van regio en Rijk voor het IJsselmeer en het omliggende land waarin de vele opgaven, ambities en projecten bij elkaar komen, waaronder die op het gebied van cultureel erfgoed. De ambitie van de Agenda is om het IJsselmeergebied in de etalage te zetten als ‘landschap van wereldklasse’. Hierbij worden de landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten als uitgangspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied genomen.

Er wordt niet alleen gestreefd naar het zorgvuldig beheer en behoud van beschermde objecten en gebieden, maar ook naar het grotere ‘verhaal van het landschap’ beleefbaar maken en ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen die de identiteit van het gebied versterken of verrijken. Versterken religieus erfgoed-kerkgebouwen De eventuele herbestemming van kerkgebouwen is apart uitgelicht in deze Erfgoednota middels de beleidsnota Religieus Erfgoed-kerkgebouwen. De gemeente Súdwest-Fryslân is namelijk één van de grootste kerkengemeenten van Nederland met 158 kerkgebouwen en een daarbij behorende tanende/afnemende primaire religieuze gebruiksfunctie. Er is in 2020 dan 20

Kerk Blauwhuis

ook een Kerkenaanpak opgesteld, een uitwerking van het voornemen gedaan in 2015 op basis van de notitie “Aanpak langdurige leegstand: van leeg naar leefbaar”, over leegstand- en herbestemmingsbeleid. Het is noodzakelijk om een representatief deel hiervan, al dan niet herbestemd, letterlijk en figuurlijk overeind te houden door de kerkeigenaren te ondersteunen en te faciliteren middels de instelling van een Kerken Helpdesk. Zie verder beleidsonderdeel 5. Versterken handhaving in het kader van de instandhoudingsplicht Het opstellen van erfgoedbeleid is alleen zinvol als de daarin beschreven maatregelen ook gehandhaafd kunnen worden. Ook vanuit de Omgevingswet is dit essentieel: er zal een verschuiving optreden van het meer vergunningvrij maken aan de voorkant naar het handhaven achteraf. Voldoende kennis en capaciteit hebben op het gebied van toezicht op en handhaving van erfgoed is hierbij van essentieel van belang. Er is meer deskundigheid nodig bij toezicht en handhaving op restauraties en archeologische voorwaarden, dan nu het geval is. De afgelopen jaren zijn senior toezichthouders met specialistische erfgoedkennis afgevloeid. Badpaviljoen Hindeloopen Het ontbreken van deskundigheid is op zich goed op te lossen met een opleidingsprogramma. De komende beleidsperiode wordt onderzocht, hoe we de uitdagingen op het gebied van handhaving en erfgoed op kunnen lossen.

Een middel hierbij is het Uitvoeringsprogramma Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH-up). Nu geldt er een prioriteit 'middel' voor cultureel erfgoed. Er is op dit moment geen ruimte om ‘vrije veld’ toezicht en mogelijk daaruit voortkomende handhaving op erfgoed uit te voeren. Erfgoed gerelateerde omgevingsvergunningen en meldingen worden echter wel getoetst en gecontroleerd. Daarnaast wordt actief gehandeld bij handhavingsverzoeken. Het VTH-beleid zal moeten worden aangepast aan de Omgevingswet, waarbij de principes van de Omgevingswet moeten zijn vertaald in het VTH-beleid. Diverse onderwerpen en prioriteiten waaronder ook erfgoed zullen daarbij opnieuw tegen het licht gehouden moeten worden, zodat bestuurlijke keuzes gemaakt kunnen worden. Vervolgens kunnen in het VTH-up de daarvoor benodigde activiteiten worden benoemd. Het is op dit moment niet bekend, wanneer het VTH-beleid wordt herzien. Dat kan zowel voor als na de invoering van de Omgevingswet zijn.

21

6. Uitvoeringsprogramma en financieel overzicht 2021-2026 In de voorgaande hoofdstukken hebben we beschreven, welke visie en ambities we hebben en hoe we daar concreet invulling aan willen geven. De actiepunten onder de drie pijlers zijn hieronder samengevat in een 5 jaren schema met daarbij een voorlopige planning. Dit is een dynamisch en flexibel document en is richtinggevend. Middelen zullen worden ingezet, indien voorhanden, daar waar nodig. En als uit de waan van de dag zal blijken dat er uitdagingen en kansen komen waar hieronder niet in is voorzien, dan willen wij die zover mogelijk ook oppakken.

Uitvoeringsprogramma Cultureel erfgoed 2021-2026 Acties Bestemmingsplannen/omgevingsplan

2021 2022 2023 2024 2025 Waardering en Bescherming Erfgoed verder verankeren Verdiepingsslag Famke WO2 inclusief beleid vliegtuigwrakken Facet bestemmingsplan karakteristieke panden en archeologie Inventarisatie karakteristieke bouwwerken Doorontwikkeling landschapsbiografie (programma Omgevingskwaliteit)

Inventarisaties en waarderingen (Omgevingswetproof)

Steden en dorpenbiografie (programma Omgevingskwaliteit) Aanwijzen gemeentelijke monumenten Funerair erfgoed Atlas leefomgeving SWF (programma Omgevingskwaliteit) Inventarisatie agrarisch vastgoed en hun bijgebouwen

Archeologie Werelderfgoed

Marketing en Cultuurtoerisme

Vergroten zichtbaarheid en stimuleren educatie, publieksactiviteiten en opleidingen

Inventarisatie leegstand agrarisch vastgoed Onderzoek compensatieregeling archeologische kosten en kosteloos opstellen PvE Onderzoek verankering UNESCO immaterieel en werelderfgoed in gemeentelijk beleid Bewustwording en samenwerking Goede marketing en doorontwikkeling cultuurtoerisme Bijdrage leveren aan verhaallijnen en cultuurhistorische beeldmerken Samenwerking met historisch centrum De Tiid Intern en extern verbinden en samenwerken Organiseren open monumentendag en open dagen archeologielocaties Evaluatie lespakketten Onderzoek mogelijkheden stimulatie opleidingen vakpersoneel

Publieksvriendelijke publicaties Actieve communicatie onderzoeken en overig nieuws Bijeenkomsten erfgoedorganisaties, kerken Voorlichting en contact met monumenteneigenaren e.d. erfgoedeigenaren/initiatiefnemers/ Vroegtijdige toetsing: cultureel erfgoed in een vroeg stadium erfgoedorganisaties aan tafel Onderzoek haalbaarheid tweede archeologisch steunpunt Versterking Informatiepunten Instandhouding en versterking Vaststellen erfgoedverordening Beleid en verordeningen (Omgevingswetproof) Instellen monumenten commissie Vaststellen subsidieregeling cultureel erfgoed Duurzaam erfgoed Uitvoeren nota duurzaam erfgoed Stimuleren herbestemming Bijdrage erfgoed aan uitvoering en op te stellen beleid Uitvoeren nota Versterken religieus erfgoed-Kerkgebouwen Bijdrage erfgoed aan agenda IJsselmeergebied 2050 Versterken erfgoed in IJsselmeergebied Communicatie

Versterken handhaving (Omgevingswetproof)

22

Oplossingen voor onvoldoende capaciteit onderzoeken

Visie en ambitie blijven echter niet meer dan een wensgedachte, als niet tegelijkertijd wordt gekeken naar de haalbaarheid van de uitvoering ervan. Voor een groot deel van de activiteiten is al dekking aanwezig in de huidige begroting. De bestaande budgetten zijn hiervoor geharmoniseerd en herverdeeld, zodat ze opnieuw ingezet kunnen worden voor erfgoed conform deze Erfgoednota. Voor een deel van de voorstellen is nog geen dekking gevonden. Het voorstel is dat deze dekking in de perspectiefnota aangevraagd wordt. In totaal gaat het voor cultureel erfgoed om een gewenst (aanvullend) structureel bedrag van € 30.000,- en een incidenteel (aanvullend) bedrag van € 10.000,-. Wat hebben we? Vanuit de vorige Erfgoednota is voor elke erfgoedpilaar een structureel budget beschikbaar gesteld. Per 2021 zijn de budgetten voor Cultureel Erfgoed als volgt opgebouwd: Structureel budget € 241.500,- per jaar 5% 4%

Instandhouding en versterking Bewustwording en samenwerking 91%

Waardering en bescherming

Instandhouding en versterking

Bewustwording en samenwerking

€ 220.000,-

€ 11.500,-

Erfgoed is doorgaans onderhevig aan verval. Centraal bij de omgang met erfgoed staat dan ook de instandhouding daarvan. Vanuit dit budget verstrekken we subsidies voor o.a.:

Volgende generaties moeten net zo van het erfgoed kunnen genieten als wij. Hiervoor is bewustwording en samenwerking voor behoud nodig. Zo gebruiken we dit budget onder andere voor:

• 28 rijksmonumentale molens • groot onderhoud voor gemeentelijke monumenten • kerken zonder monumentale status • karakteristieke panden • versterking historische beleving beschermde gezichten

• het organiseren van de jaarlijkse open monumentendag en open dagen archeologie • organiseren van bijeenkomsten voor erfgoedorganisaties, monumenteneigenaren en kerkeigenaren e.d. • inzetten social media • publieksvriendelijke publicaties, infoborden en folders

Waardering en bescherming € 10.000,Op basis van een goede ruimtelijke ordening is het wettelijk verplicht om een beschrijving en waardering te geven van de cultuurhistorische waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Vanuit dit budget bekostigen we o.a: • archeologische-, bouwhistorische- en cultuurhistorische onderzoeken • digitale ontsluiting historische bronnen 23

Wat hebben we nodig? Voor de volgende onderwerpen is voor de komende jaren nog budget nodig en deze zullen we bij de perspectiefnota opvoeren.

Aanvullend noodzakelijk budget €40.000,-

25%

12% Groene menukaart Onderzoeksbudget waarderen en beschermen

38% 25%

Herbestemmingsbeleid Funerair Erfgoed

Onderzoeksbudget Waarderen en beschermen Erfgoed wordt steeds integraler waardoor er behoefte is aan meer kennis. Er zijn (aanvullende) onderzoeken nodig voor bestaande en nieuwe beleidsterrein zoals materieel en immaterieel erfgoed, roerend en onroerend erfgoed, karakteristieke panden en diverse inventarisaties en verdiepingsslagen. Hiervoor is een aanvullend structureel budget nodig van € 15.000,-.

Funerair erfgoed Begraafplaatsen zijn onderhevig aan herinrichting, waardoor bestaande bijzondere grafmonumenten langzaam stukje bij beetje verdwijnen. Wij zetten ons in voor duurzaam behoud van het funerair erfgoed. Voor het onderhoud en schoonhouden van de grafmonumenten is regulier budget nodig van €5.000,- per jaar.

Uitvoeren herbestemmingsbeleid

Groene menukaart

Om verpaupering van karakteristieke of historische panden tegen te gaan is er herbestemmingsbeleid. Noodzakelijk is een structureel budget van € 10.000,- voor uitvoering van (complexe) herbestemmingsopgaven (voor onderzoek, coördinatie, planvorming en/of stimulans).

De Groene Menukaart is een (landelijke) interactieve online tool voor eigenaren van monumentale gebouwen. Hierop staat een overzicht van verschillende mogelijkheden voor het energiezuinig maken en verduurzamen van een monumentaal pand. Om de website specifiek te maken en dus bruikbaar voor Súdwest-Fryslan is een incidenteel budget van €10.000,- benodigd.

24

7. Tot slot “Wat volgt staat altijd in verband met wat er voorafging” (Marcus Aurelius) Om tot deze Erfgoednota te komen zijn er met uiteenlopende partijen gesprekken gevoerd. In 2018 hebben erfgoedorganisaties tijdens een bijeenkomst specifieke input geleverd voor het nieuwe erfgoedbeleid. Ook is in 2018 de raad geïnformeerd over de uitwerking van het erfgoedbeleid. Daarnaast is het in kader van de gemeentelijke omgevingsvisie uitgebreid gesproken met inwoners uit onze gemeente, ook over erfgoed. Intern is overleg gevoerd met collega’s van diverse beleidsterreinen die een raakvlak hebben met erfgoed. Daarna is de Erfgoednota aan lokale erfgoedorganisaties en overheden voorgelegd. Al deze input is verwerkt in deze Erfgoednota, waarna ze aan het college en de raad is voorgelegd. Ons doel tevens was om op basis van ervaringen in het verleden nu een Erfgoednota neer te zetten die niet overambitieus is en daarmee dus uitvoerbaar en realiseerbaar. Duidelijk mag zijn dat er een grote opgave ligt voor cultureel erfgoed, waarmee we met deze Beleidsnota richting en handen en voeten aan willen geven. Erfgoed wordt steeds integraler, een logisch gevolg vanuit de uitgangspunten van de Omgevingswet. Het is cruciaal om de cultuurhistorische waarden tijdig te kennen, zodat een afgewogen keuze kan worden gemaakt.

Afhankelijk van de locatie en de omstandigheden zal de aanpak verschillen: behoud, herbestemming, transformatie of vernieuwing. Dit vraagt in een vroeg stadium van de planvorming om een optimale samenwerking met de verschillende partijen. Erfgoed zit in een zo vroeg mogelijk stadium om de tafel, zodat erfgoed een ontwikkelkans wordt en geen hindermacht. Nieuwe ontwikkelingen in de gemeente kunnen verbijzonderen en verrijken door inspiratie vanuit het cultureel erfgoed. Vanuit deze houding kan erfgoed bijdragen aan de kwaliteit van de grote transformaties die in de gemeente zullen plaatsvinden (groei bevolking en toerisme, energietransitie, economische vernieuwing, etc.). Zo kunnen we met een gerust hart samen op weg naar een duurzame toekomst voor cultureel erfgoed. Ons verleden blijft zichtbaar en beleefbaar voor toekomstige generaties.

Jeugd bij archeologische opgraving Bolsward

25