Bijlage 1 - Beeldkwaliteitsplan ‘Kornwerderzand, bruggen en buitenruimte’
Tekst van het document
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
1/47
FEDDES/OLTHOF
4,
BEELDKWALITEITSPLAN KORNWERDERZAND BRUGGEN EN BUITENRUIMTE
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
3/47
status
Definitief
datum
December 2022
opdrachtgever
Provincie FrysLân
door
Feddes/Olthof Landschapsarchitecten PauL de Ruiter Architecten
1
INHOUD Inleiding
7
1 Opgave
9
1.1 Eisen en uitgangspunten voor de draaibruggen
10
1.2 Raakvlakprojecten
13
2 Ruimtelijk- encultuurhistorisch kader
14
2.1 Beeldkwaliteitsplan
14
2.2 Esthetisch programma van eisen
16
2.3 Transformatiekader Kornwerderzand
18
3 Beeldkwaliteit bruggenenomgeving
20
3.1 Kernkwaliteiten
21
3.2 Visie en streefbeeld
23
3.3 Vormgevingsprincipes voor het geheel
24
3.4 Vormgevingsprincipes per onderdeel
26
3.4.1 Wanden van de doorvaart 3.4.2 Middensteunpunt
27 31
3.4.3 Aanvaarbeveiliging
34
3.4.4 Signalering
35
3.4.5 Brugvallen
36
3.4.6 Weginrichting 3.4.7 Onderdoorgangen
38 40
3.4.8 Ontsluiting Kazemattenmuseum en buitenruimte
43
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
7/47
INLEIDING Aanleiding
Het vervangen van de bruggen raakt ook aan andere
Medio 2020 zijn een aantal projecten opgestart op
ontwikkelingen die zich afspelen rondom de Afsluitdijk.
Beelden in dit document De beeLden in dit document zijn ter iLLustratie en hebben
de Friese kant van de Afsluitdijk bij Kornwerderzand.
Hierbij vaLt te denken aan het grote renovatieproject, De
het doel om de ruimtelijke afwegingen te kunnen maken.
Het gaat om het vervangen van de draaibruggen door
Nieuwe Afsluitdijk, maar ook deelprojecten en hieraan
Streefbeelden dienen ook ter inspiratie en geven een
vier bascuLebruggen, het verbreden van de sluis, het
gerelateerde projecten aLs de Vismigratierivier, AtLantik
wenkend perspectief. De beelden zijn dus niet bedoeld
vervangen van het bediengebouw en het aansluiten
Wall, restauratie en aanpassing van de kazematten(ei-
om aLs kLoppende technische tekening. De duiding van
van de vervangende bouwwerken op de bestaande
landen), het beleefconcept Kornwerderzand, etc. Ook
de illustraties zal per beeld in het onderschrift inzichtelijk worden gemaakt.
omgeving. Per augustus 2020 is er een ingenieursbureau
deze ontwikkeLingen hebben impact op de omgeving
voor ingenieursdiensten verbonden aan het project. Om te zorgen dat op een goede manier met de ruimteLijke
rondom de bruggen, sLuis en havenkom van het van
kwaliteit en erfgoed wordt omgegaan is er opdracht
invLoed die hiervan uitstraaLt op de beeLdkwaLiteit van
gegeven voor het opstellen van dit BeeLdkwaLiteitspLan.
het gebied is ook beLangrijk om mee te nemen zodat er
De opgave Om de bruggen, sLuizen en het bediengebouw goed
ontstaat.
rijkswege beschermde gezicht Kornwerderzand. De
uiteindeLijk één Logisch en zorgvuldig ingepast geheel
in te kunnen passen moet dit beeLdkwaLiteitspLan
Dit beeLdkwaLiteitspLan zou in eerste instantie ook
een verdieping bieden ten opzichte van de bestaande
vormgevingsprincipes geven voor de nieuw te reaLiseren
vormgevingsvisie van de Afsluitdijk (Masterplan
brede sluis. We hebben echter geconstateerd dat de
Beeldkwaliteit Afsluitdijk, 2015). Daarnaast zijn ook
keuzes die daarvoor nog gemaakt dienen te worden
andere documenten, concepten, thema's bijeengebracht
bijzonder bepaLend zijn voor de heLe opzet van het
om daaruit ontwerpuitgangspunten en -richtingen voor
sLuisterrein, en daarmee nog te weinig houvast bieden
een goede inpassing te kunnen opstellen en om zo te
voor het opsteLLen van een beeLdkwaLiteitspLan op dit
komen tot een beeLdkwaLiteitspLan voor de bruggen.
moment. De reaLisatie van de bruggen Loopt vooruit op
Voorafgaand aan het beeldkwaliteitsplan heeft een anaLyse pLaatsgevonden van de cuLtuurhistorische
deze fase voor is gekozen om alleen het deel voor de
kernwaarden van het beschermde gezicht met aL de
bruggen op te steLLen.
aanwezige beschermde rijksmonumenten. De kernkwaLi teiten en benoemde transformatieruimte omschreven in dat document zijn ook meegenomen in de vormgevings principes (zie ook Transformatiekader Kornwerderzand, 2020).
het project van verbreding van de sluis waardoor er in
8/47 Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
Kaart huidige situatie draaibruggen en omgeving + plaatsaanduiding bestaande onderdelen.
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
9/47
De draaibruggen bij Kornwerderzand dienen vervangen te worden. Er is gekozen om deze te vervangen voor basculebruggen. Het wegtracee zal hiermee aangepast worden, en een rechter en meer parallel verloop krijgen. Hiermee komt er ook veel ruimte vrij aan de zuidzijde van de snelweg. Er wordt een nieuwe recreatieve verbinding gecreeerd tussen het Afsluitdijk Waddencenter en het kazemattenmuseum. Gekoppeld aan de basculekelders zullen twee onderdoorgangen worden gemaakt, die de (recreatieve) verbinding tussen de noord- en de zuidzijde van de Afsluitdijk mogelijk maken.
foto draaibrug
Toekomstig wegtracee, keersluis en nieuwe bruggen geprojecteerd op de huidige kaart
10/47
1.1
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
Eisen en uitgangspunten
Randvoorwaarden vaarweg
Randvoorwaarden aanvaarbeveiliging
^ Realisatie van twee basculebruggen met elk twee
^ Bij een maatgevend schip is de hoogte van de
Randvoorwaarden wegindeling ^ Twee keer twee rijbanen snelweg A7 (breedte tussen
vallen (vier vallen in totaal), die afstempelen op en
geleidewerken 3.0 m boven GHW of tot de bovenzijde
de geleiderails van 9,6 meter), zonder vluchtstroken
middensteunpunt.
van de basculekelder.
^ Over de zuidelijke vallen dient een parallelweg te
^ De westelijke brug heeft een doorvaartopening
^ Het gehele middensteunpunt dient aan beide
worden gerealiseerd voor de bereikbaarheid van de
van 25 meter breed.^ De oostelijke brug heeft een
zijden (Waddenzee en Voorhaven) achter een losse
Kazematten(museum), voor voertuigen van hulpdiensten,
doorvaartopening van minimaal 21,7 meter breed.
aanvaarbeveiliging te worden geplaatst.
minder-validen, bussen en voor beheer en onderhoud.
^ Nautisch dienen de brugkelderfrontwanden in lijn
^ De wanden basculekelders en het middensteunpunt
^ Bussen worden geacht op parkeerterrein AWC te
te liggen met keersluis, zodat CEMT Va (lengte 110
worden voorzien van een wrijfgording van 0,25 ml dik ter
wachten en nabij het museum geldt het kiss+ride-
I 135m1) of zeeschepen RS/2 of 3 vloeiend kunnen
geleiding van de scheepvaart.
passeren.
principe. ^ De bestaande korte illegale afslag ter hoogte van het
^ Er ligt een inkassing van de keersluis op ca. 40m1
Kazemattenmuseum zal worden opgeheven.
afstand ten noorden van de bruggen. Deze keersluis
^ Fietspad Waddenzeezijde over de noordelijke vallen
heeft een dagmaat van 53m1 haaks op de as-vaarweg.
geschikt voor fietsers en voertuigen van hulpdiensten en beheer en onderhoud.
principetekening voor de doorvaart
impressie van aanvaarbeveiliging
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
11/47
Randvoorwaarden armaturen en signalering
vanwaar de bediening plaats kan vinden. Hierbij moet
^ Geluidsignaal bij de brug blijft (akoestisch signaleren)
overzicht zijn naar verkeer vise versa, over de bruggen
Randvoorwaarden onderdoorgangen ^ Het noordelijke fietspad dient via twee
t.p.v. de parallelweg of fietspaden.
heen.
onderdoorgangen onder de Rijksweg A7 door, aan het zuidelijke onderliggende wegennet te worden gekoppeld.
^ De brug is bedienbaar op afstand (vooreerst bediening
^ Onderhoudspersoneel dient veilig te kunnen werken,
vanaf sluis Kornwerderzand).
hierbij geldt ook een goede facilitatie voor wat betreft
^ De onderdoorgangen zijn toegankelijk voor
^ De afstandsbediening vraagt: camera’s, luidsprekers,
ruimtebeslag.
wandelverkeer I fiets aan de hand, met een mogelijkheid
objectverlichting (veiligheidsfunctie). Deze komen nabij
^ Onderhoudspersoneel dient tegen het verkeer in
voor kleine onderhoudsvoertuig om onderhoud te plegen
de opening van de brug te staan.
te kijken om hun werk te kunnen doen (hier dient
in de onderdoorgang vanaf de zuidzijde.
^ De brug heeft landverkeersseinen en
rekening gehouden te worden met kleppen Z deuren,
^ De onderdoorgangen liggen tegen de basculekelder aan
scheepvaartseinen.
opstellocaties).
en vormen tevens de toegang tot de technische ruimten
^ De brug heeft ook voorwaarschuwingssignalen |
^ Verlichting t.b.v. bediening is benodigd.
van de basculekelders.
portalen op ritmische afstand van de brug.
^ Verlichting t.b.v. veilig wegbeeld: er dient rekening te
^ Onderzoeken of de hospitaalbunker ook via deze
^ De brug krijgt slagbomen en slagboomkasten om
houden geworden in lijn met de grote afsluitdijk.
onderdoorgang kan worden ontsloten.
verkeer te stoppen (is eerste benadering).
^ Geleideconstructies dienen per brug te worden
^ Voor calamiteiten dient er een verhoging te zijn
opgezet.
Principetekening signalering
Principetekening onderdoorgangen
X
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
1.2
13/47
Raakvlakprojecten
De omgeving van Kornwerderzand is volop in beweging
Dijkversterking
Vismigratierivier
met een groot aantal opgaven die momenteel in
Bij de dijkversterking aan de Waddenzeezijde zaL het
Ten westen van het spuicompLex bij Kornwerderzand
uitwerking zijn of al gerealiseerd worden. In relatie tot
bestaande buitendijkse taLud worden versterkt door de
wordt de Vismigratierivier aangelegd. Ten behoeve
de opgave voor het verbreden van de vaarweg is vooral
kruin te verhogen tot 10 meter boven NAP.
van de vismigratie is coupure door de dijk gemaakt,
de versterking van het dijkprofiel van de Afsluitdijk en de aanleg van de keersluis van belang. Op het gebied
en zaL in de komende jaren een natuurproject ontwikkeLd worden met harde dammen passend bij
van beeLdkwaLiteit en beleving is het echter ook van
Keersluis Ter hoogte van de noordeLijke brug wordt door
belang om het project voor de vervanging van de bruggen
de bouwcombinatie Levvel een nieuwe keersluis
waterrijke binnenwereLd waarin de overgang tussen
in reLatie te zien tot de andere ontwikkeLingen zoaLs
gerealiseerd die de bestaande waterkering in de
zoet en zout water een pLek krijgt. Voor dit project is
de algehele dijkversterking, de ontwikkeling van de
voorhaven zaL vervangen. De keersLuis bestaat uit een
een beeLdkwaLiteitspLan opgesteLd over de gewenste
vismigratierivier, en recreatieve ontwikkelingen op en
schuifdeur die in geopende positie in een deurkas schuift
vormgeving en mogeLijkheden voor beLeving.
rond Kornwerderzand.
aan de oostzijde van de voorhaven. De wanden van
de dammen van Kornwerderzand en een zachtige
de keersLuis zijn vormgegeven aLs verticaLe betonnen wanden, met een vloeiend afgerond verloop richting de basaLttaLuds van de havendammen. De wanden hebben enige overhoogte en het gebied van de keersluis blijft grotendeeLs toegankeLijk.
Impressie van de nieuwe Keersluis vanaf de Waddenzee (Levvel)
Ontwerptekening van de Keersluis (Levvel, zomer 2020)
Beeldkwaliteitsplan Vismigratierivier (Feddes/Olthof, 2020)
14/47
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
2 RUIMTELIJK EN CULTUURHISTORISCH KADER 2.1 Masterplan Beeldkwaliteit Afsluitdijk
Het sluizencomplex van Kornwerderzand Ligt als een
De kazematten, schutsluizen, spuisluizen, bruggen en het
vooruitgeschoven post in het water, op de rand van de
douanegebouw hebben de status van rijksmonument.
ondiepe gronden Langs de Friese kust en de geul de Doove Balg. Deze diepe geul maakte het bij de aanleg
In de redengevende beschrijving voor de aanwijzing van
van de Afsluitdijk noodzakelijk om een knik in de dijk aan
Kornwerderzand als Beschermd Gezicht wordt vermeld:
te leggen. "Het open schootsveld was van essentieel belang voor de Kornwerderzand is een markant sluizencomplex met
kracht van de stelling en bepaalt dan ook in grote mate het
De hiërarchie van de hoofddijk, havendijken en
lange smalle dammen haaks op de Afsluitdijk. Door de
karakter van het gebied. Daarnaast is Kornwerderzand ook
dammen herkenbaar houden
plaatsing van enkele kazematten op de uiteinden is de
van belang als sluiscomplex en nederzetting in verband
samenhang tussen het militaire verdedigingssysteem en
met de aanleg van de Zuiderzeewerken. Het karakter van
Dit heeft invloed op de vormgeving van de brug als onderdeel van de lange doorgaande lijn van de Afsluitdijk en op de uitstraling van de havendammen haaks daar op.
de sluizen hier goed zichtbaar. De karakteristiek van de
het gebied wordt verder bepaald door het scherpe contrast
voorhaven als besloten verbindingsruimte tussen zee en
tussen land en water. De afwisseling van het water en
meer is in Kornwerderzand extra beleefbaar door de rij
lange, smalle strekdammen levert een specifiek beeld op
voormalige sluiswachterswoningen.
dat typerend is voor het gebied.”
Vanuit Kornwerderzand zijn de verschillen in het
In het Masterplan Beeldkwaliteit Afsluitdijk zijn vorm
waterlandschap rondom beleefbaar. Aan de oostkant
gevingsprincipes opgenomen voor Kornwerderzand, die
het ondiepe water van Waddenzee en IJsselmeer, in de
invloed hebben op de voorliggende opgaven.
terugblik naar de kust. Aan de westkant het weidse open water van het IJsselmeer. Kornwerderzand is als een samenhangend ensemble van kunstwerken, dammen en bebouwing ontworpen. De bebouwing op Kornwerderzand heeft een uitgesproken vorm die zijn functie zichtbaar maakt: de verticale heftorens, de brugwachterstorens, de verborgen kazematten , de klassieke sluiswachterswoningen.
De samenhang binnen het militaire systeem en met het waterbouwkundig systeem herkenbaar houden Dit heeft invloed op de herkenbaarheid van de kazematten als zelfstandige bouwwerken en de mogelijke locaties voor eventuele nieuwe bouwwerken.
BeeLdkwaliteitsplan Kornwerderzand
15/47
Overgangen tussen de taluds van dijk, dammen
De poortwerking van de knooppunten versterken
Groene karakter van de kazematteneilanden
en kunstwerken vloeiend vormgeven
als contrast met het weidse waterlandschap
behouden
Dit heeft invloed op de aansluiting van de nieuwe
Dit heeft invloed op de vormgeving van de brughoofden en
Dit heeft invloed op de ruimte voor de kazematten naast
brug op de havendammen en de aansluiting van de
de beleving van het water van de voorhaven.
de schutsluis.
havendammen het sluishoofd van de schutsluis.
De voorhavens vormgeven als symmetrische
Verschillen in identiteit van de knooppunten
Voor fietsers en voetgangers verbindingen tussen
ruimtes die Waddenzee en IJsselmeer verbinden
versterken
Waddenzee en IJsselmeer verbeteren
Dit heeft invloed op de vormgeving van het grondwerk
Op Kornwerderzand ligt de nadruk op de beleving van de
Er wordt ingezet op een optimaal recreatief gebruik, door
van de voorhavens en de aansluiting op de nieuwe
cultuurhistorische waarden.
onderdoorgangen bij de brug en rondje Kornwerderzand.
schutsluis.
16/47
2.2 Esthetisch Programma van Eisen (EPvE)
Het EPvE is ten behoeve van de versterking van de Afsluitdijk opgesteld in opdracht
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
7.1.1 De doorsnijding van de hoofdwaterkering dient te worden vormgeven als zachte afgeronde overgang tussen Waddenzee en IJsselmeer, gelijkend aan vorm van de keermuren van de spuisluizen.
van Rijkswaterstaat. De ambitie daarbij was om alle aanpassingen en toevoegingen aan de Afsluitdijk zo vorm te geven dat de unieke ruimtelijke kwaliteit van de Afsluitdijk
Toelichting: de vloeiende afgeronde keermuren zorgen voor een geleidelijke overgang tussen Waddenzee en IJsselmeer en dragen bij aan de landschappelijke vervlechting van het kunstwerk met de dam.
behouden blijft en wordt versterkt. Het Esthetisch programma van Eisen bevat daartoe aspecteisen vormgeving. Dit EpvE is zo opgezet dat de gewenste kwaliteit, waaronder de samenhang met overige ontwikkelingen op de Afsluitdijk, is geborgd. Het Masterplan Beeldkwaliteit Afsluitdijk is daarbij als uitgangspunt gehanteerd. De opgave voor het vervangen van de bruggen is een duidelijke ontwikkeling in het hart van de Afsluitdijk en zou op gebied van vormgeving dan ook in lijn moeten zijn met principes uit het EPvE. De opgave voor het vervangen van de bruggen was echter nog niet in beeld bij het opstellen van het EPvE. Er zijn dan ook geen specifieke vormgevingseisen opgenomen voor de brug. Toch zijn er wel principes opgenomen die raakvlak hebben met deze opgave. Voor de Keersluis bij Kornwerderzand zijn ontwerpeisen opgenomen over de vormgeving van de afgeronde wanden en de symmetrische ligging ten opzichte van de (bestaande) brug. De keersluis is zo dicht mogelijk op de bestaande bruggen aangelegd, vanuit de gedachte dat de Afsluitdijk zoveel mogelijk als een heldere en smalle lijn door zou lopen. Ook zijn er ontwerpeisen opgenomen over de verhulde vormgeving van de techniek en
7.1.2 De keermuur tussen de keersluis en de bestaande bruggen dient als een zachte afgeronde overgang naar het bestaande talud aangebracht te worden
voor de uitvoering en materialisatie van de wanden en de keerdeur. Deze spelregels hebben duidelijke raakvlakken met de opgave voor de vernieuwde brug, en kunnen ook worden doorvertaald naar principes voor de vormgeving van de sluis. Daarnaast zijn ook concrete vormgevingseisen opgesteld voor bouwwerken, straatmeubilair en hekken. De typen hekken die op de Afsluitdijk kunnen worden toegepast zijn vastgelegd. Ook is voor de sluisterreinen aangegeven dat de begrenzende hekwerken zoveel mogelijk een strakke logische contour moeten vormen, waarbij een spijlafstand van 15 cm wordt gehanteerd, conform het EPvE. Bouwwerken op de sluisterreinen zijn een eigentijdse variant op de bestaande monumentale gebouwen.
Toelichting: de vloeiende afgeronde keermuren zorgen voor een geleidelijke overgang tussen Waddenzee en IJsselmeer en dragen bij aan de landschappelijke vervlechting van het kunstwerk met de dam.
Beeļdkwaļiteitspļan Kornwerderzand
7.1.10 Alle ondersteunende techniek dient verhuld te worden vormgegeven. Toelichting: door de ondersteunende techniek te verhullen, dat wil zeggen niet zichtbaar in de constructie ver werkt, ontstaat er geen visuelle verstoring van de hoofdfunctie en een overzichtelijke keersluis. Hierdoor wordt de spectaculaire eenvoud van het complex versterkt.
17/47
11.4.2 De afscheiding met hekken van de besturingssytemen, installaties en werkterreinen op de sluiscomplexen die vanwege security vereist is vormen een strak kader. Toelichting: door de werkterreinen op de sluiseilanden strak te omkaderen en dicht tegen de schutssluizen aan te leggen wordt de doorsnijding haaks op de dijk geaccentueerd
7.1.11 De keerwanden dienen uitgevoerd te worden in standaard grijs beton. De keerdeuren dienen uitgevoerd te worden in metaal of composiet materiaal in de uniforme kleur van de hefschuiven in de spuikokers, zoals aangegeven in eis 8.2.3. Toelichting: het gelijksoortige materiaalgebruik en de uniforme kleurstelling zorgen voor eenheid en versterken de spectaculaire eenvoud van de gehele Afsluitdijk.
7.1.12 De keersluis dient een gladde en abstracte vormgeving te krijgen, waarbij de materiaalnaden van zowel de keerdeur als de eventuele bekistingsnaden van de betonwanden van het sluishoofd in een regelmatig orthogonaal patroon vormgegeven worden. Toelichting: abstracte vormgeving van de keerdeur en luiswanden zorgt voor spectaculaire eenvoud. Dit wordt versterkt door materiaalnaden in de keerdeur voor zover aanwezig) en bekistingsplaatnaden in een regelmatig logisch ortogonaal patroon uit te voeren.
11.2.6 Nieuwe gebouwen op de sluisterreinen zijn typologisch verwant aan en een eigentijdse variant op de bestaande monumentale gebouwen met bakstenen gevels en witte neggen. Toelichting: de nieuwe gebouwen op de sluisterreinen dragen bij aan het karakter van de sluisterreinen en de monumentale gebouwen daarop door de sfeer en typologie van het sluisterrein over te nemen, zonder historise rend te zijn. Ventilatie geschiedt via opengewerkte patronen.
verdekt kozijn, witte negge
18/47
2.3 Transformatiekader Kornwerderzand
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
1. Gebouwd om te verdedigen
2. Schakel in een als eenheid ontworpen ensemble
Het transformatiekader is bedoeld om het
De Afsluitdijk is gebouwd om te verdedigen tegen de
Het bruggen- en sluizencomplex is onderdeel van de
sluizencomplex in een breder cultuurhistorisch kader
zee in tijden van storm en tegen de vijand in tijden
Afsluitdijk en onlosmakelijk verbonden met de dam en
te plaatsen en om kernwaarden - de immateriële
van conflict. Om dit verhaal afleesbaar te houden,
de kazematteneilanden Een bijzonder kenmerk van dit
monumentale waarden - ervan te duiden. Het geeft
dienen onderstaande punten minimaal te worden
grote ruimtelijke ensemble is dat het als één geheel is
inzicht in de samenhangende structuur van de
gerespecteerd:
ontworpen. De opeenvolging van bruggen, kazemattenei
kunstwerken op Kornwerderzand, de verschillende tijdlagen en de betekenis van de objecten, structuren en
landen en spuisluizen moet afleesbaar blijven: ^
groene inrichtingscomponenten. Het transformatiekader
De kazematteneilanden en de strekdammen blijven als uitstulping dwars op de lineaire dijk afleesbaar.
^
is een tussenstap tussen bouwhistorisch onderzoek en daadwerkelijk ontwerp en vormt in dit project een
Het geheel is geen Losse aaneenschakeling van functies. De functies zijn in samenhang ontworpen
^
en er zit een duidelijke hiërarchie in,
De symmetrie van de verdedigingswerken blijft
aanvulling op het hiervoor al genoemde Masterplan
afleesbaar. Zie hiervoor ook het Transformatiekader
Beeldkwaliteit Afsluitdijk.
voor de Kazematten.
^
Bij vervanging van onderdelen moeten de ontwerpuitgangspunten van Roosenburg worden
Kernwaarden
^
Een vrij schootsveld is essentieel. Het moet
aangehouden opdat het onderdeel als schakel in het
In het Transformatiekader voor het bruggen- en
zoveel mogelijk behouden blijven en/of worden
geheel afleesbaar blijft.
sluizencomplex Kornwerderzand zijn zes kernwaarden
teruggebracht.
geformuleerd. Deze cultuurhistorische kernwaarden zijn te beschouwen als de karaktereigenschappen van het complex van Kornwerderzand. Samen met de materiele
^ ^
Behoud van de symmetrie van het geheel:
Bedieningsgebouwen dienen zoveel als mogelijk en
onderdelen in Kornwerderzand hebben een
bij voorkeur aan de veilige zijde te worden geplaatst.
tegenhanger in Den Oever.
monumentale waarden fungeren deze kernwaarden als leidraad voor transformaties. De transformatieruimte
^
Nieuwe elementen moeten afleesbaar zijn als
is per kernwaarde uiteengezet. De vertaling hiervan
toevoeging, maar dienen zich wel te voegen in de
naar de verschillende onderdelen komt terug in de
logica van het grotere geheel.
ontwerpprincipes in hoofdstukken 4 en 5.
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
3. Ingenieurskunst van een spectaculaire eenvoud
19/47
4. Poort naar een unieke ruimtelijke ervaring
5.
Ecologische corridor en habitat
Het ontwerp van de Afsluitdijk combineert een
Het complex in Kornwerderzand begeleidt de reiziger
In de loop der tijd heeft zich op de dijk, de kazemat
spectaculaire eenvoud met een hoge mate van
vanaf het vasteland in het oosten via de bruggen- en
teneiLanden en de bruggen- en sLuizencompLexen
symboliek en zeggingskracht. Om de eenheid en de
spuisLuizencompLex naar de dam die het water
een rijkdom aan flora en fauna gevestigd. Behoud of
iconische uitstraling te herstellen is het bij transformatie
doorsnijdt, met de heftorens van de spuisluizen als
versterking van de functie van ecologische corridor en
van belang dat de kenmerkende ontwerpuitgangspunten
iconisch beeLdmerk. Om deze kwaLiteit te behouden
habitat zaL gewaarborgd moeten worden. Dat verLangt
aLs vertrekpunt voor het nieuwe ontwerp worden
is het van beLang de voLgende ontwerpprincipes te
dat ontwerpen met respect voor natuur en miLieu in het
gehanteerd:
hanteren:
ontwerpproces wordt ingebakken.
^
^
^
Behoud van bouwhistorisch waardevoLLe elementen is het uitgangspunt
De poortfunctie moet worden hersteld door waar mogelijk toevoegingen te verwijderen, ze leiden af
Ga uit van grasland met her en der bosschages van Liguster en andere Lage passende pLanten.
van de monumentaLe iconische uitstraLing. ^
Ingenieurskunst en vormgeving gaan bij de hele Afsluitdijk hand in hand, met een spectaculaire eenvoud en hoogwaardige vormgeving tot gevoLg. Bij
^
Oorspronkelijke architectonische uitgangspunten van de schutsluizen moeten worden gerestaureerd.
nieuwe elementen mag functionaliteit niet ten koste gaan van vormgeving.
^
Nieuwe bouwwerken mogen de poortfunctie van
6. Verbinding van leefwerelden
de heftorens niet verstoren. Roosenburg hield ^
Nieuwe elementen die worden gemaakt ter
bouwwerken bewust lager dan de heftorens bij de
vervanging van een schakeL in het geheeL moeten
spuisLuizen.
^
behouden en versterkt door in te zetten op verdere
worden ontworpen voLgens de Logica van het ruimteLijke en architectonische ontwerp. ^
ontwikkeLing van de educatieve en toeristische ^
Ervaring van het weidse waterLandschap ten westen
functies die aansluiten bij de reeds aanwezige
van de poort blijft behouden.
eLementen.
Nieuwe elementen die worden toegevoegd, dienen bouwhistorisch waardevoLLe eLementen zoveeL mogeLijk te sparen. De materiaLisatie is eigentijds, maar moet weL passen bij de spectacuLaire eenvoud van alle elementen op de Afsluitdijk. De bewegingswerken zijn expressief vormgegeven. Het mag zichtbaar zijn hoe het werkt.
^
Cultuurhistorische waarden van het complex worden
Toegevoegde elementen zoals Loopbruggen en veeLvoud aan borden moeten zoveeL mogeLijk worden verwijderd.
^
De Vismigratierivier hoort bij de wereld van het water en beLemmert de weidsheid niet.
^
Toeristische en educatieve functies mogen niet ten kosten gaan van ruimteLijke architectonische kwaLiteit.
į»"l ' """"" """"" IHĮIimĩflMIHlĩŕl!! Vi mil.!:* ■•i»iniriiii"'ìni!|i ....'Hļ.i..... . ŗį'ļ-Ţ—TĩļĮr ■■•■-...I..........
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
3.1 Kernkwaliteiten
Kornwerderzand is een markant sLuizencompLex met lange smalle dammen haaks op de Afsluitdijk. Door de plaatsing van kazematten op de dammen is de samenhang tussen het militaire verdedigingssysteem en de sluizen hier goed zichtbaar. De aanwezigheid van de kLassieke sLuiswachterswoningen versterken de herkenbaarheid van het compLex aLs ensembLe dat in samenhang is ontworpen. De kazematten, schutsluizen, bruggen en het douanegebouw hebben de status van rijksmonument.
21/47
scope BKP bruggen
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
3.2
23/47
Visie en streefbeeld
Op basis van de in de vorige hoofdstukken aangegeven
van elkaar, zodat er lucht en licht onder de brug, in de
zuidelijke rijbaan van de snelweg. Deze ruimte wordt
kaders en uitgangspunten is een visie en streefbeeld
vaarverbinding mogelijk blijft. De middenpijler is ook zo
benut om een aantrekkelijke entreezone voor het
voor de beeldkwaliteit van de bruggen gemaakt.
smal als mogelijk, en is in samenhang ontworpen met
kazemattenmuseum te vormen. De onderdoorgangen
De nieuwe vaarverbinding wordt vormgegeven als een
de wanden. De parallelle route vanaf het Waddencenter naar het Kazemattenmuseum heeft een zelfstandig
heldere en vloeiende doorsnijding van de doorlopende lijn van de Afsluitdijk. Door de kunstwerken van keersluis
tracee, dat aansluit op de bestaande “brick road” nabij het Waddencenter. De route is heeft het karakter van
onder de brug zijn onderdeel van de openbare ruimte en hebben een aantrekkelijke en luchtige uitstraling. Aan de noordzijde van deze onderdoorgangen
en nieuwe bruggen zoveel mogelijk gezamenlijk vorm te
een voetgangersgebied en is zo vormgegeven dat een aantrekkelijke openbare ruimte rondom de havenkom
waaruit men zicht heeft over de Waddenzee. De
geven ontstaat een rustig beeld van een in samenhang ontworpen ensemble. De wanden krijgen een afgeronde
ontstaat. Het maaiveld rondom de nieuwe route wordt
zorgen voor de entree voor beheer en onderhoud van
vorm richting de oorspronkelijke basalttaluds van de
glooiend vormgegeven zodat er echt een afscheiding
de basculekelders, hebben een recreatieve functie en zorgen voor een oversteekmogelijkheid voor fietsers. De
kan men via een ruime trap naar een balkon, van onderdoorgangen hebben een meervoudige functie. Ze
havenkom. De bruggen zijn zo rank mogelijk en het zicht
ontstaat tussen deze route en de afslag van de snelweg.
vanaf de weg over het waterlandschap blijft zo veel
Ter plaatse van het Kazematteneiland komt een
onderdoorgangen zijn zo vormgegeven dat een veilige
mogelijk intact. De twee bruggen liggen op enige afstand
groot gebied vrij door de verplaatsing van de
en aantrekkelijke verbinding ontstaat die recht doet aan deze functies.
Principetekening voor het streefbeeld van een slanke brug, een ruimtelijke doorvaart en een slanke middenpijler
24/47
3.3
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
Vormgevingsprincipes voor het geheel
Onderstaande vormgevingsprincipes zijn terug te
Spectaculaire eenvoud in samenhang ontworpen
Vloeiende vormgeving
Beeldkwaliteit Afsluitdijk en het Transformatiekader.
Het nieuwe complex, met keersluis, bruggen, wanden
De nieuwe vaarverbinding wordt vormgegeven als een
Voor de opgave van de vervanging van de brug zijn ze
van de doorvaart en middensteunpunt dient uit te stralen
vloeiende en afgeronde doorsnijding van de doorlopende
meer specifiek gemaakt.
dat het in samenhang is ontworpen volgens het adagium
lijn van de Afsluitdijk. Ter plaatse van de brug versmalt
van spectaculaire eenvoud. Eenheid in vormentaal,
de voorhaven. De bruggen lijken zoveel mogelijk over
hoogwaardige materialen en zo min mogelijk storende
deze versmalling in de haven te "zweven".
herleiden naar de algemene principes in het Masterplan
elementen, zowel op de bouwkundige elementen als in de buitenruimte. Techniek wordt verhuld vormgegeven.
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
25/47
Symmetrie
Herkenbaarheid van het militaire systeem
Beleving van het waterlandschap
Het complex heeft zoveel mogelijk een symmetrische
De werking van het systeem, waarbij de kazematten
De vervanging van de bruggen biedt de mogeLijkheid
vormgeving ten opzichte van de middeLLijn door de
de lange lijn van de Afsluitdijk en de belangrijke
om het zicht op het waterLandschap te optimaLiseren.
voorhaven. Visueel Ligt het middensteunpunt in het
waterbouwkundige werken moesten beschermen blijft
Vanaf de weg zou het zicht op de voorhavens zo veel
midden van de vaarverbinding en zijn de brugvaLLen even
zoveeL mogeLijk herkenbaar. De kazematten houden hun
mogeLijk onbeLemmerd moeten zijn. Vanuit de omgeving
Lang. Deze "visuele symmetrie" geldt ook voor paden en
groene uitstraLing en het kazemattenmuseum krijgt een
van de voorhaven kan de beLeving van het water en de
vormgeving van de buitenruimte rondom de voorhaven.
herkenbaar en aantrekkeLijk gezicht naar de omgeving.
Langsvarende boten vergroot worden.
26/47
3.4
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
Vormgevingsprincipes per onderdeel
In deze paragraaf behandelen we de vormgevingsprincipes voor de verschillende onderdelen van het brugcomplex en directe omgeving. We hanteren daarbij een volgorde die is gebaseerd op de manieren om het gebied te beleven: ^
Vanaf de vaarverbinding, ofwel de richting van de water-as; - 4.4.1 Vormgevingsprincipes wanden doorvaart - 4.4.2 Vormgevingsprincipes middensteunpunt - 4.4.3 Vormgevingsprincipes aanvaarbeveiliging - 4.4.4 Vormgevingsprincipes signalering
^
Langs de snelweg, of wel de richting van de Afsluitdijk-as; - 4.4.5 Vormgevingsprincipes brugvallen - 4.4.6 Vormgevingsprincipes weginrichting
Vanuit de directe omgeving; - 4.4.7 Vormgevingsprincipes Onderdoorgangen - 4.4.8 Vormgevingsprincipes toegankelijkheid kazemattenmuseum en buitenruimte
3B
^
mattemuseum en buitenruŕi
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
27/47
3.4.1 Vormgevingsprincipes wanden doorvaart
De wanden van de doorvaart vormen één geheel met de wanden van de keersluis. Samen vormen ze een versmalling in de voorhaven. De wanden sluiten vloeiend aan op de basalttaluds van de voorhaven. Dit zorgt voor de uitstraling van een in eenheid ontworpen ensemble en komt ook terug in de ontwerpprincipes in het Masterplan BeeLdkwaLiteit (vloeiende vormgeving), het Esthetisch Programma van Eisen en het Transformatiekader Kornwerderzand. Principe wanden één geheel
De totale breedte van de vaarverbinding (van basculekelderwand tot basculekelderwand is gelijk aan de breedte van de keersluis, waardoor de zijwanden als één lijn doorlopen. De keersluis is breder gemaakt dan noodzakeLijk om ruimte te geven aan de draaibruggen. Nu de bruggen vervangen worden moet deze keuze consistent worden doorgezet en daarmee voorkomen dat er uitbuikingen in de (oostelijke) wand ontstaan.
Principe zijwanden Lopen aLs één Lijn door
28/47
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
De bovenzijde van de wanden volgen de contouren van de dijk, de snelweg en de aansluiting op de oevers van de voorhaven. Op deze manier ontstaat een herkenbare dwarsdoorsnede door de dijk, die door het bundelen van de rijbanen een smaller profiel krijgt en daardoor beter beleefbaar zal geworden.
IJsselmeer
+5.S
Principetekening bovenzijde wanden volgen contouren van de dijk
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
29/47
In navolging van de aansluiting aan de noordzijde, krijgen de wanden een vloeiende aansluiting op de basalttaluds, waarbij de vormgeving van het kazematteneiland zo min mogelijk wordt beïnvloed. Het basalttalud wordt op een nette en qua materialisatie passende manier aangeheeld. De vormgeving van de wanden van de Keersluis is aL bepaald op basis van deze uitgangspunten. Hierdoor ontstaat een geLeideLijke overgang die een duidelijke verwantschap heeft met de vorm van de keerwanden van de oorspronkelijke spuisLuizen. Het moet echter zo min mogeLijk ten kosten gaan van de bestaande basaLttaLuds.
Referentiebeeld vloeiende aansluiting spuisLuizen Kornwerderzand
principeschets vloeiende aansluiting nieuwe aansluiting met bestaande contouren havenkom in blauw
30/47
De wanden van de doorvaart hebben een onverzettelijk karakter en zijn opgebouwd uit robuuste materialen. Het materiaalgebruik en de kleur is gelijk aan de wand van de Keersluis (beton, grijs). De eenheid in materiaal draagt bij aan de uitstraling van een vloeiende doorsnijding van de hoofddam.
In de detaillering van de wanden worden de getijden herkenbaar gemaakt. Dit kan door een soort markeringen in het materiaal, of door relief aan te brengen waarin door algengroei een kleurverloop gaat ontstaan. Het herkenbaar maken van de getijden draagt bij aan de herkenbaarheid van de voorhaven als onderdeel van de Waddenzee.
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
31/47
3.4.2 Vormgevingsprincipes Middensteunpunt
Het middensteunpunt ligt visueel in het midden van de doorvaart. Het kan dat het middensteunpunt extra breedte moet krijgen om de uitLijning van de oosteLijke wand mogeLijk te maken. Vanuit beeLdkwaLiteit zouden de doorvaarten echter zoveeL mogeLijk een geLijke breedte moeten hebben. Ook is het middensteunpunt daarom zo smaL mogeLijk.
Het middensteunpunt is zo vormgegeven dat de continue lijn van het wegdek niet verstoort wordt. Het steunpunt verjongt mee met de brugvallen en valt zoveel mogelijk weg onder het brugdek De oorspronkelijke brug had opvallend vormgegeven landhoofden in torpedovorm. Het middensteunpunt was echter vormgegeven als zakelijk en functioneel element.
Principetekening middensteunpunt visueel in het midden van de doorvaart
Het streefbeeld bestaat uit een doorlopend wegdek en een zo onopvallend mogeLijke pijler. Door de verjonging van het wegdek door te laten lopen in de pijler blijft de
r r r ř r jv i
waterbeLeving optimaaL.
Principetekening middensteunpunt ondergeschikt aan continue Lijn van het wegdek
32/47
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
Het middensteunpunt is vormgegeven als een zo smal mogelijke schijf waarop de brugvallen steunen. Het middensteunpunt heeft van laagwaterpijl tot aan aansluiting op de brugval een gelijke breedte en materiaalgebruik. De totale breedte van de waterverbinding wordt in de nieuwe situatie smaller dan in de bestaande situatie. Om zo min mogelijk een visuele barriere in de vaarverbinding te vormen is het middensteunpunt zo rank mogelijk vormgegeven.
Principetekening voor het streefbeeld van een slanke middenpijler met een gelijke breedte en materiaalgebruik van laagwaterpijl tot bovenin.
BeeLdkwaliteitsplan Kornwerderzand
33/47
Om lucht, licht en zicht in de vaarverbinding te brengen en om materiaal te besparen kunnen er vensters in het middensteunpunt worden uitgespaard. De vensters bestaan uit openingen in de middenpijler. Hierdoor kan materiaal worden bespaard en ontstaat meer Licht en zicht tussen de oostelijke en westelijke doorvaart. Om te voorkomen dat vensters meer een soort schietgaten worden dienen ze dan een grotere breedte te hebben dan de diepte van het middensteunpunt. Ook dienen deze vensters de uitstraling van één pijler niet te verstoren.
Het middensteunpunt van de brug sluiten wat betreft materialisatie en detaillering aan op de keerwanden van de keersluis en wanden van de doorvaart Het nieuwe complex, met keersluis, bruggen, wanden
Principetekening vensters in het middensteunpunt
van de doorvaart en middensteunpunt dient uit te stralen dat het in samenhang is ontworpen.
Principetekening, eventuele vensters in middensteunpunt hebben grotere breedte dan dikte van middensteunpunt
34/47
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
3.4.3 Vormgevingsprincipes aanvaarbeveiliging
De aanvaarbeveiliging is in samenhang ontworpen en is identitiek aan weerzijden van het middensteunpunt. De remmingswerken onder de brug hebben enorme ruimtelijke impact. Door zoveel mogelijk eenheid in vormgeving door te voeren ontstaat een zo rustig mogelijk beeld. Ook als de technische eisen in de vaarwegen verschillen stellen we voor om gelijkvormige aanvaarbeveiliging toe te passen.
De remmingswerken rondom het middensteunpunt bestaande uit een aanvaarbeveiliging voor de pijler, en wrijfgording onder de brug, staan los van elkaar, maar vormen visueel zoveel mogelijk een doorlopende eenheid. De “liggers” van de aanvaarbeveiliging vormen continue lijnen. De remmingswerken onder de brug hebben enorme
Naamgeving van de onderdelen
ruimtelijke impact. Door zoveel mogelijk eenheid in vormgeving door te voeren ontstaat een zo rustig mogelijk beeld.
De wrijfgording dient bevestigd te zijn aan het middensteunpunt, waarbij de afstand tussen middensteunpunt en wrijfgording zo klein mogelijk is. Er ontstaat geen ruimte tussen de wrijfgording en de brugpijler. Daarmee ontstaat een zo rustig mogelijk beeld en kan er ook geen afval ophopen.
Principetekening aanvaarbeveiliging en wrijfgording onder de brug heeft zoveel mogelijk een continue uitstraling.
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
35/47
3.4.4 Vormgevingsprincipes signalering
De signalering, verlichting, noodzakelijke camera’s, etc. dient zoveel mogelijk integraal te zijn vormgegeven samen met het middensteunpunt, de brugvallen en wanden, waarbij de techniek zoveel mogelijk verhuld is. Deze technische noodzakelijke elementen dienen zo min mogelijk verstorend te zijn en niet bij te dragen aan de “verrommeling” van de Afsluitdijk. brugdek
Elementen die relatie hebben met de vaarverbinding (lichten, borden, andere signalering) blijft onder de hoogte van de bovenzijde van het brugdek. Deze technische noodzakelijke elementen mogen geen afbreuk doen aan de beleving van het waterlandschap vanaf de weg.
Indien camera’s hoger moeten hangen kunnen deze worden geintegreerd in de armaturen van de verlichting langs de weg. Indien dit niet
Ìīìmk.1
mogelijk is dienen ze te worden geplaatst in het ritme van de verlichting van de weg (zie ook 3.4.6 vormgevingsprincipes weginrichting). Deze technische noodzakelijke elementen dienen zo min mogelijk verstorend te zijn, en niet bij te dragen aan de “verrommeling” van de Afsluitdijk. combineren van verlichting en camera’s
tegengaan van verrommeling
Leiderdorpsel
36/47
3.4.5 Vormgevingsprincipes brugvallen
Er wordt gestreefd naar zoveel mogelijk lucht en licht onder de bruggen. De waterverbinding tussen de voorhaven onder de brug door zal met de basculebruggen meer overdekt worden. In het oorspronkelijke ontwerp van de bruggen is juist heel duidelijk de verbinding met de Waddenzee beleefbaar gemaakt. De luchtigheid van de onderdoorgang en relatie tussen havenkom en Waddenzee dient ook in het nieuwe ontwerp terug te komen. Dit wordt mede bereikt door de bruggen als afzonderlijke delen vorm te geven, met lucht en licht ertussen.
Principeprotìel doorvaart met daarin de brugdelen
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
37/47
De brugvallen worden zo smal mogelijk vormgegeven met een ruime afstand van minimaal 4,5 meter onderling. Een smalle brug versterkt het gevoel van de Afsluitdijk aLs een smaLLe doorgaande dam. Een smaLLe brug zorgt ook voor minder 'tunneLwerking' vanuit de vaarverbinding.
De brugvallen worden zo rank mogelijk vormgegeven, met verjonging naar de buitenzijde. Op deze manier wordt een duideLijk contrast met de zware constructie van de keerwanden gecreëerd.
De bewegende brugdelen van de brug zijn vormgegeven in staal waarbij de constructieve opbouw zoveel mogelijk in beeld is gebracht. Bewegende deLen worden net aLs in het oorspronkeLijke brugontwerp uitgevoerd in staal; een relatief licht materiaaL, dat grote krachten kan verwerken en toch nog enigszins flexibel is.
Principeschets brugvallen op afstand van elkaar
38/47
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
3.4.6 Vormgevingsprincipes weginrichting
Vanaf de brug wordt het zicht op het water van de voorhaven aan weerszijden zoveel mogelijk behouden. De hekken op de brug hebben een Luchtig en transparant karakter. Dit zorgt ervoor dat er vanuit verschillende kijkrichtingen zicht is op het water en omringende Landschap.
De verkeerskundige inrichting van de directe omgeving van de brug is zo sober mogelijk en wordt afgestemd op de uitgangspunten van de gehele Afsluitdijk. Een sobere inrichting past bij de spectaculaire eenvoud. Noodzakelijke hekwerken, signaallichten of anderzijds worden vormgegeven conform de vormgevingsprincipes uit het Masterplan Beeldkwaliteit en het Esthetisch Programma van Eisen (Hoofdstuk 11). Hierdoor blijft de eenheid over de Afsluitdijk behouden.
De hekwerken zijn vormgegeven volgens de vormgevingsprincipes uit het Esthetisch Programma van Eisen en lopen continu door op de brug. Door de hekwerken continu door te Laten Lopen wordt de doorlopende lijn van de Afsluitdijk benadrukt.
Zicht vanaf de brug
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
39/47
De vangrails en hekwerken langs de snelweg lopen naadloos door over de brugdelen voor de continuïteit van het wegbeeld. De hekken stoppen bij het eind van de basculekelders. Door de hekwerken continu door te Laten Lopen wordt de doorlopende lijn van de Afsluitdijk benadrukt.
Bij voorkeur geen verlichtingsarmaturen op de brug, De totale overspanning van de bruggen is circa 53 meter. Hoog opgaande armaturen worden op de overbrugging zo veeL mogeLijk voorkomen om de eenvoud te benadrukken en de strakke Lijn van de weg te behouden.
Indien het toch noodzakelijk is om verlichting te plaatsen dan worden de armaturen op in een ritme geplaatst met gelijke tussenafstanden. Waar mogelijk wordt dit gecombineerd met noodzakelijke camera’s, zodat een clustering van armaturen wordt voorkomen. Zo min mogelijk verstorende elementen op de Afsluitdijk. Sfeerimpressie van de wegdelen, met zoveel mogelijk continue en naadloos doorlopende vormgeving van hekken en vangrails
Verkeerslichten ļ voorwaarschuwingssignalen worden indien ze noodzakelijk zijn zoveel mogelijk geclusterd en op elkaar uitgelijnd. De opstelling is aan weerszijden van de brug symmetrisch.
40/47
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
3.4.7 Vormgevingsprincipes onderdoorgangen
De onderdoorgangen zijn vormgegeven als tunnels met zoveel mogelijk daglicht en lucht. De twee bruggen hebben samen een behoorlijke breedte. Door een opening te maken tussen de rijbanen boven de tunnel kan er meer daglicht toetreden en wordt het een aantrekkelijker recreatieve verbinding.
De onderdoorgangen aan weerszijden van de brug hebben een zelfde vormgeving en materialisering. De ruimte rondom de bruggen is zo symmetrisch mogelijk ten opzichte van de hartlijn van de voorhaven. De onderdoorgangen hebben een asymmetrische vorm, met aan de basculekant een muur en aan de andere zijde een schuine wand. De rechte wand is noodzakelijk om de toegankelijkheid van de basculekelders te waarborgen. Door de schuine wand krijgen de tunnels een meer ruimtelijk karakter.
Principeprotìel met de onderdoorgang naast de basculekelder, met indicatief ingetekend de uitwijkende schuine wand
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
41/47
De taluds rondom de onderdoorgangen zijn grastaluds, zowel aan de noordzijde richting de keersluis, als aan de zuidzijde. Door het grastalud blijft het groene karakter van het gebied behouden.
De wand van de basculekelder naast de onderdoorgang wordt afgewerkt met basalt. In de tunnel zelf bestaan de wanden uit beton. Het gebruiken van basalt op de plek waar de afsluitdijk wordt doorsneden geeft een verwijzing naar de oorspronkelijke bekleiding van de Afsluitdijk. Op Kornwerderzand is de tunnel tussen parkeerplaats en Waddencenter ook op deze manier bekleed, waardoor een herkenbare vormgeving ontstaat.
Principeschets van de onderdoorgang die aan noordzijde uitkomt bij een plateau bij het fietspad
mmmm Referentie basalt beklede onderdoorgang bij het AWC
42/47
Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand
De entree aan de zuidzijde bestaat uit een recreatief pad in klinkerverharding, dat onderdeel vormt van de nieuw vormgegeven openbare ruimte rondom de voorhaven (zie ook 3.4.8). Het pad sluit in materialisering en vormgeving aan bij het klinkerpad dat vanaf het Afsluitdijk Waddencenter loopt.
Aan de noordzijde van de onderdoorgang kan men middels een trap naar boven naar het fietspad, om daar uit te komen op een plateau dat uitzicht geeft over de Waddenzeekant van de voorhaven. Het balkon aan de noordzijde vergroot de mogelijkheid om het waterlandschap te beleven en geeft gebruikers van de onderdoorgang een duidelijke bestemming.
De trappen en het plateau zijn vormgegeven in beton. Eventuele elementen als fietsgoten zijn geïntegreerd in de trap. Op meer plekken op Kornwerderzand zijn betontrappen aangelegd. Dit geeft een uitstraling van eenvoud en zorgt voor een rustig beeld.
bruééen
Principetekening van een mogelijke inrichting van de onderdoor gangen aan weerszijden van de basculekelders van de bruggen.
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
43/47
3.4.8 Vormgevingsprincipes ontsluiting kazemattenmuseum en buitenruimte
De route richting het kazemattenmuseum heeft de uitstraling van voetgangersgebied, waar gemotoriseerd verkeer (bussen) te gast zijn. De route is voornamelijk een voetgangersverbinding, waarbij de auto geparkeerd wordt bij het Afsluitdijk Waddencenter. Er staan dan ook geen verkeersaanduidingen Langs de route.
De route krijgt een autonome ligging tussen de afslag van de snelweg en de weg richting de huizen op Kornwerderzand. De ruimte aan weerszijde van de nieuwe route bestaat uit heuvels met een bloem- en kruidenrijk grasland. De nieuwe route zorgt ervoor dat de bestaande weg niet belast wordt met bezoekersstromen. De route zelf vormt een aantrekkeLijke wandeLing waarbij men zo min mogelijk last heeft van de dichtbij gelegen snelweg.
De route bestaat uit een breed klinkerpad met betonbanden. De vormgeving is gelijk met de “brick road” langs het Afsluitdijk Waddencenter. De herkenbare route zorgt voor eenheid in het recreatieve systeem op Kornwerderzand en vormt een herkenbare route.
Principetekening van een mogelijke inrichting van de ontsluiting van kazemattenmuseum en route vanaf het Afsluitdijk Wadden Center
44/47
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
De route is rondom de voorhaven en de brug vormgegeven als een pleinachtige openbare ruimte waarin het zicht op de haven de hoofdrol speelt. De beleving van het waterlandschap staat centraal. De duidelijke vormgegeven ruimte wijkt wat af van de zakelijke vormgeving van de Afsluitdijk maar draagt bij aan de beleefwaarde van Kornwerderzand.
De vormentaal van de pleinachtige openbare ruimte rondom de haven heeft een zekere symmetrie ten opzicht van de hartlijn van de voorhaven. De route hoort niet bij de lange lijn van de Afsluitdijk maar bij het systeem rond de voorhaven en is daar dan ook op georienteerd.
De ruimte die vrijkomt voor het kazemattenmuseum, wordt benut om een aantrekkelijke entreezone voor het kazemattenmuseum te vormen. Dit gebied is pleinachtig ingericht. Grasheuvels scheiden de noodzakelijke route voor bussen die moeten draaien van voetgangers. De nieuwe route krijgt een heldere vormgeving en één materiaalgebruik. De overige ruimte is zoveel mogelijk groen, met passend bloem- en kruidenrijk grasland.
Sfeerimpressie van de route tussen Afsluitdijk Wadden Center en het kazemattenmuseum, met uitzicht op de voorhaven
BeeLdkwaLiteitspLan Kornwerderzand
45/47
46/47
BeeldkwaLiteitsplan Kornwerderzand
De rapportage "Beeldkwaliteitsplan Kornwerderzand': bruggen" is in opdracht van Provincie Fryslân opgesteld door Feddes/Olthof Landschapsarchitecten in samenwerking met Paul de Ruiter Architecten.
FEDDES/OLTHOF
BEELDKWALITEITSPLAN KORNWERDERZAND