2023-10-04 Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Tekst van het document
Pagina 41 van 143
BIJ.450367
Wat gaan we daar voor doen? •
We gaan in deze coalitieperiode minimaal 1000 woningen bouwen.
De inzet is minimaal 1000 woningen. De concrete invulling hiervan vindt plaats op basis van de woonbehoefte per deelgebied. Er kunnen 30% meer woningen in de programmering worden opgenomen dan de woonbehoefte aangeeft. De monitoring vindt plaats middels de woningbouwprogrammering (2020-2030) en de factsheet woningbouw die jaarlijks wordt opgesteld. Indicatoren/te behalen resultaat: − Minimaal 1000 woningen in 2026 gerealiseerd. − Woondeal Rijk: 1980 woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huur en 30% betaalbare koop. − Lagere vraagdruk sociale huur (monitor sociale huur). Kortere wachtlijst in tijd en meer mutaties (meer woningen die naar een nieuwe huurder gaat) en inschrijfduur naar beneden. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
In 2026 minimaal 1000 woningen gerealiseerd
80
80
40
40
0
Onderzoeken t.b.v. realiseren van minimaal 1000 woningen
160
0
0
0
0
Opstellen omgevingsprogramma ‘Wonen en Zorg’
20
0
0
0
0
•
Er komt een gemeentelijke taskforce die met een integrale aanpak regie neemt op de woningmarkt.
Binnen het programma is een Taskforce wonen ingesteld. De taskforce adviseert over versnelling en doet voorstellen om meer woningen te kunnen realiseren onder meer door gemotiveerd af te wijken van regelgeving. Het college wordt geadviseerd over de manier waarop woningbouwprocedures kunnen worden versneld, zodat er eerder gebouwd kan worden op een gemeentelijke locatie of locaties van derden. Met het Actieplan SWF bouwt zetten we in op versnelling en op doorstroming, o.a. voor de doelgroep “jonge ouderen” (55 tot 70 jarigen). De monitoring vindt plaats middels de woningbouwprogrammering (2020-2030) en de factsheet woningbouw die jaarlijks wordt opgesteld. Ook de Omgevingswet moet ervoor gaan zorgen dat onze algehele dienstverlening snel(ler), efficiënt(er) en in participatie met onze inwoners is. Dit is een leertrajecten en zal de komende jaren verder worden uitgewerkt en verbeterd. Indicatoren/te behalen resultaat: − Taskforce is actief (2023). − Het college wordt geadviseerd over de manier waarop woningbouwprocedures kunnen worden versneld, zodat er eerder gebouwd kan worden op een gemeentelijke locatie of locaties van derden. − Voorstellen om regelgeving te verruimen of er gemotiveerd van af te kunnen wijken om (meer) woningen te kunnen realiseren op particuliere erven, boerenerven en op het water.
De taskforce krijgt daarbij de opdracht om voorstellen voor aanpassingen van regelgeving, procesvoorstellen met aanpakken en concrete pilots voor te leggen aan het college. •
We versnellen procedures.
We streven naar versnelling van procedures en gaan daar in de meest praktische zin mee om. In de praktijk kijken we waar er versneld kan worden en hoe. Bijvoorbeeld in de besluitvorming: meer mandaat bij college in bestemmingsplanprocedures (is onlangs gebeurd door raadbesluit voor een aantal projecten). Ook in de uitvoering wordt er versneld: als het kan wordt er bijvoorbeeld eerder grond aangebracht, zodat er eerder kan worden begonnen met de bouw. Per beoogd project wordt gekeken en gerapporteerd over mogelijkheden voor versnelling. Indicatoren/te behalen resultaat: − Een snellere, gemiddelde doorlooptijd van procedures.
Pagina 42 van 143
BIJ.450367
•
We zetten in op erfpacht en lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen.
We gaan voor lagere prijzen en waar mogelijk voor erfpacht. Onder andere met de doelgroepenverordening sturen we indirect op lagere (grond)prijzen. Voor erfpacht is een erfpachtcanon opgenomen in de grondprijzenbrief 2023. Per project besluiten we over de wijze van exploitatie. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van mogelijkheden voor erfpacht terug. Indicatoren/te behalen resultaat: − Per project advies over de wijze van exploitatie. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Ook met de doelgroepenverordening wordt indirect gestuurd op lagere (grond)prijzen. •
Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang.
We werken al met pilots en gaan daar in 2024 verder mee. Voor specifieke doelgroepen in gebieden waar de woningnood hoog is bieden we ruimte voor creatieve woonvormen. Binnen de aanpak van de taskforce werken we met het zogenaamde onconventioneel wonen en werken aan een concept voor tijdelijke huurwoningen. Indicatoren/te behalen resultaat: − We komen tot pilots waarbinnen we afspraken maken met corporaties en ontwikkelaars. Daarnaast bereidt de minister een wijziging van de huisvestingswet voor. Zodra hier meer over bekend is, wordt een voorstel over dit onderwerp door ons voorbereid. •
We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kunnen verhuizen naar levensloopbestendige woningen.
De doorstroming op de woningmarkt is een grote uitdaging en cruciaal voor een goede woningmarkt. Met name ook voor de groep “jonge ouderen” die nu lastig kan doorstromen naar geschikte, levensloopbestendige woningen. In ons actieplan SWF bouwt wordt hier hard aan gewerkt. Indicatoren/te behalen resultaat: − Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen. − Uitvoering actieplan SWF bouwt waarin dit een belangrijke doelgroep is. In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Bevorderen verhuizen naar levensloopbestendige woningen
15
15
15
15
15
•
We zetten in op een afspraak dat alle sociale huurwoningen in 2050 energieneutraal zijn.
Alle huurwoningen moeten in 2050 energieneutraal zijn. Daarvoor maken we ook in 2024 prestatieafspraken met de corporaties. De sociale huurwoningen zijn ook onderdeel van de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen waar we ook in 2024 mee aan de slag zijn. Daarmee bundelen we opgaven en maken we meer impact op wijkniveau. Indicatoren/te behalen resultaat: − Prestatieafspraken met de woningcorporaties, waarin dit wordt meegenomen. De sociale huurwoningen zijn onderdeel van de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen.
Creatief en innovatief • • • •
We gaan creatief aan de slag met verpauperde panden en panden die leegkomen en geschikt zijn voor woongroepen. Waar mogelijk bieden we ruimte voor creatieve woonvormen waar de woningnood het hoogst is. We onderzoeken mogelijkheden voor het bouwen op boerenerven. We experimenteren om inwoners, bij aangewezen projecten, welstandsvrij te laten bouwen.
Pagina 43 van 143
BIJ.450367
Als we onze doelen willen halen vraagt dat lef, creativiteit en meedenken met initiatiefnemers. De taskforce werkt op deze wijze en het actieplan Wonen is hierop gebaseerd. Plannen van marktpartijen (op locaties waar gewoond kan worden), worden optimaal gefaciliteerd. Immers herbestemming heeft altijd de voorkeur. Waar een locatie onderdeel uit kan maken van een bredere gebiedsontwikkeling, is regie van de gemeente op zijn plaats, door actief te sturen of zelf panden aan te kopen. Voorbeelden zijn IJlsterkade en IJlsterplein. We kijken kritisch naar de regelgeving en het beleid als die (onnodig) belemmerend werken. Indicatoren/te behalen resultaat: − Deze acties maken onderdeel uit van beoogd resultaten actieplan SWF bouwt en de totale doelstelling om tot minimaal 1000 woningen te komen. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Ruimte creatieve woonvormen
130
0
0
0
0
•
We stellen een doelgroepenverordening op.
We willen als gemeente grip hebben op wat er wordt gebouwd voor onze inwoners en voor welke doelgroepen. Een voornaam instrument dat we daarvoor willen inzetten is de doelgroepenverordening. In het actieplan SWF bouwt hebben we ook aangegeven dat we deze gaan opstellen. De doelgroepenverordening wordt eind Q2 aan college voorgelegd. Na vaststelling en inzagetermijn wordt de doelgroepenverordening (na verwerking van mogelijke reacties) aan de raad voorgelegd. Indicatoren/te behalen resultaat: − Doelgroepenverordening gereed in kwartaal 2 2024. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Opstellen doelgroepenverordening
•
2023
2024
2025
2026
2027
20
0
0
0
0
Een huisvestingsverordening en gebiedsgericht verbod op verhuur van woningen tot de NHG-grens (zelfwoonplicht).
In het actieplan wonen hebben we ingezet op een doelgroepenverordening (zie hiervoor). Daarnaast bereid de minister een wijziging van de huisvestingswet voor. Dit wetsvoorstel maakt het (onder voorwaarden) mogelijk dat de gemeenteraad ook koopwoningen met een koopprijs tot ten hoogste € 355.000 kan aanwijzen als vergunningplichtig voor bewoning. En kan de gemeenteraad voorrangscriteria bepalen waaraan woningzoekenden moeten voldoen. Dit gaat alleen gelden voor nieuwbouw, niet voor de bestaande bouw. Zodra hier meer over bekend is, wordt een voorstel over dit onderwerp voorbereid. Indicatoren/te behalen resultaat: − Voorstel voorrangscriteria zodra wijziging huisvestingswet er is.
1.2 Hoofdtaakveld Werken Wat willen we bereiken? Een bloeiend ondernemersklimaat in Súdwest-Fryslân, waarin ondernemers toekomstgericht kunnen ondernemen en groeien. Ondernemers hebben te maken met veel grote ontwikkelingen: verschillende crisis, de kloof op de arbeidsmarkt, de snelheid en de impact van technologische ontwikkeling op de bedrijfsvoering. Het bedrijfsleven zal, net als de hele maatschappij moeten verduurzamen en circulair gaan worden. Grote opgaven (en kansen) waar ze niet alleen in staan. Wij willen een betrouwbare, meedenkende en stimulerende partner zijn die met hen en andere partners wil werken aan de oplossingen voor de toekomst.
Pagina 44 van 143
BIJ.450367
Wat gaan we daar voor doen? We voeren de komende jaren het economisch actieplan 2023-2026 uit dat in 2023 door de raad is vastgesteld. Daarmee werken we aan de verdere ontwikkeling van onze economie en versterking van de parelsectoren. De focus van de aanpak ligt in de bijdrage aan de brede welvaart, circulaire economie en innovatie.
Versterken arbeidsmarktaanpak • • • •
We versterken de arbeidsmarktaanpak. We blijven investeren in het platform onderwijs en arbeidsmarkt. We ontwikkelen onze arbeidsmarktaanpak verder door om baankansen te creëren. binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. We zetten in op een mentorprogramma.
De arbeidsmarkt is zoals bekend krap en staat zeker in bepaalde sectoren zwaar onder druk. Als gemeente werken we hierin samen met onze partners in onderwijs en bedrijfsleven om hier verbeteringen in aan te brengen. We subsidiëren het Convenant Súdwest Werkt en werken actief samen met onderwijs en Ondernemers partners om aansluiting van Onderwijs en bedrijven te verbeteren. We voeren het Convenant Súdwest Werkt uit: meer verbinding en samenwerking tussen Onderwijs en Ondernemers en Overheid stimuleren (subsidie van €30.000 verstrekt). Indicatoren/te behalen resultaat: - Campagne Open Hiring waarin werkgevers worden getriggerd op deze manier van medewerkers werven. Meerdere artikelen en story telling in de lokale kranten. - We stellen een jobcoach aan voor werkgevers op de werkvloer, zodat kans op uitval wordt beperkt. - Een campagne en Harrie trainingen, waardoor werkgevers worden ondersteund in het begeleiden van werknemers met afstand tot de arbeidsmarkt. - We organiseren bijeenkomsten over culturele diversiteit en inclusief werkgeverschap (2 bijeenkomsten per maand). - Uitbreiding SROI projecten. - Technolab, On Stage en 3O buro. - Een mentorprogramma uit voor werknemers en werkgevers. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Versterken parelsectoren en arbeidsmarkt (Subsidies o.a. Technolab) Versterken parelsectoren en arbeidsmarkt (Arbeidsmarktaanpak o.a.
Súdwest Werkt) Mentorprogramma
•
2023
2024
2025
2026
2027
70
70
70
70
0
20
10
10
10
0
50
50
50
50
50
We focussen op parelsectoren.
We hebben een doorlopende focus op onze parelsectoren: maritiem, agro, vrijetijdseconomie. Deze sectoren zijn van groot belang van onze gemeente en er liggen hierin belangrijke opgaven op het gebied van arbeidsmarkt, innovatie en ondernemerschap. Met de Ondernemersfederatie zijn werkgroepen georganiseerd om de parelsectoren te ondersteunen. Op basis van het economische actieplan gaan we in 2024 met elkaar aan de slag. Indicatoren/te behalen resultaat: − Concrete uitvoeringsplannen en capaciteit wordt georganiseerd om focus en actie voor de parelsectoren te realiseren (Maritiem, Gastvrijheid, Agro en Maakindustrie), o.a. samenwerking met andere gemeenten in kennisplatforms, beurzen en kennissessies, uitvoeringsaanpak Circulaire Economie, ondernemersbijeenkomsten en steun ondernemersprojecten en ideeën). − Noordelijke agroagenda. Versterking Agrofood in noordelijk verband met Innovatie pact Fryslân (IPF). Focus voor SWF op gezonde bodem. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Versterken parelsectoren en arbeidsmarkt (Extra activiteiten parelsectoren)
100
125
125
145
145
Pagina 45 van 143
BIJ.450367
•
We gaan verder met de Hemmen III en bieden mogelijkheden in andere kernen voor uitbreiding bedrijventerreinen. Daarvoor maken we afspraken met provincie.
We vinden het van groot belang dat bedrijven in onze gemeente voldoende ruimte hebben om te ondernemen. We gaan in 2024 verder met de voorbereidingen voor het bedrijventerrein Hemmen III. De uitdaging van de netcongestie en het vinden van oplossingen daarvoor staat voorop. Ook kijken we samen met de ondernemersfederatie en verenigingen naar de mogelijkheden voor bedrijven in andere kernen. Indicatoren/te behalen resultaat: − De Hemmen III is in 2024 bouwrijp. − Er liggen plannen voor andere bedrijventerreinen in SWF (in ieder geval Bolsward en Makkum). Samen met lokale ondernemersverenigingen kijken we naar behoefte en werken we waar mogelijk samen aan uitvoering. •
We organiseren kennis- en ontmoetingsmomenten met ondernemers.
We staan als gemeente voor Tichtby en verbinden. Dat geldt ook voor onze ondernemers. Op basis van hun behoeften organiseren we ook in 2024 weer veel kennis en netwerkmomenten waarmee we willen bijdragen aan de kracht en wendbaarheid van onze ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaat: − In 2024 organiseren we tenminste 2x per maand een bijeenkomst met onderwerpen die belangrijk zijn voor ondernemers.
Gastvrijheidseconomie versterken • • • • •
We stellen een visie en uitvoeringsprogramma gastvrijheidseconomie op. Voldoende en betaalbaar vrijetijdsaanbod betaalbare voor eigen inwoners. We ondersteunen ondernemers in de gastvrijheidssector om jaarrond interessant te zijn voor bezoekers en op een duurzame manier hun bedrijfsmodel in te richten. We versterken het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie. We zetten in op verduurzaming en vernieuwing van de gastvrijheidssector, waaronder Súdwest-Fryslân als elektrische vaarregio.
De gastvrijheidseconomie is één van de parelsectoren die niet alleen van groot belang is voor onze gemeente en regio maar óók een sleutelpositie inneemt binnen de Friese gastvrijheidseconomie. De combinatie van water, platteland, kernen waaronder zes van de 11 steden en de rijkdom van cultuur en erfgoed in onze gemeente, zorgt niet alleen voor een gevoel van eigenheid en gezamenlijke trots onder onze inwoners, maar ook voor een grote aantrekkingskracht op een brede groep bezoekers. Daarmee is onze gastvrijheidseconomie van grote economische én maatschappelijke betekenis in termen van banen, bestedingen, voorzieningen, plezierige zingeving en een aantrekkelijke leefomgeving. Deze kracht draagt bij aan het geluk van inwoners en bezoekers. Om te floreren op lange termijn zetten we in op een sterke gastvrijheidseconomie waarbij toekomstbestendigheid, verduurzaming en vernieuwing en de verbinding met ons goud (lânskip, erfskip, Mienskip) voorop staat. We willen een gemeente zijn met het hele jaar door passend en betaalbaar vrijetijdsaanbod voor onze eigen inwoners. We ondersteunen ondernemers in de toeristische sector om jaarrond interessant te zijn voor bezoekers en op een duurzame manier hun bedrijfsmodel in te richten.
We zetten ons samen met partners in op vernieuwing (verduurzaming en circulair) van de gastvrijheidseconomie, onder meer door in te zetten op de elektrische vaarregio Zuidwest-Friesland. We zetten in op de versterking van het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie, onder andere door samen met de gemeente De Fryske Marren een Regionale Toerisme Alliantie in positie te brengen, in te zetten op een sterke regiomarketing en op data en monitoring om strategische keuzes te kunnen maken waardoor iedereen –inwoners, ondernemers, bezoekers- optimaal kan profiteren van de gastvrijheidseconomie. Indicatoren/te behalen resultaat: − We stellen in 2023 een lange termijn visie (2035) voor de gastvrijheidseconomie op met een bijbehorend uitvoeringsprogramma. Deze in navolging van het startdocument dat in 2023 is vastgesteld. We doen dit in nauwe samenwerking met stakeholders betrokken bij de gastvrijheidseconomie.
Pagina 46 van 143
BIJ.450367
− −
−
Samen met het Cluster Participatie en Toerisme Alliantie Friesland (TAF) kijken we naar de realisatie van vier Buurtcampings in 2024 in onze gemeente. Daarnaast kijken we naar de mogelijkheid om in 2024 vijfentwintig gezinnen een vakantie te bezorgen via het initiatief De Vakantiebank. We herijken het Ontwikkelkader om de planvoorraad logiesaccommodaties beter (ruimtelijk) te kunnen beoordelen. We starten samen met de gemeente De Fryske Marren en in samenwerking met IPF met het opstellen van een regionale kansenkaart voor logiesaccommodaties. We onderzoeken in samenwerking met Circulair Friesland en meerdere Friese gemeenten een eventuele deelname aan Green Destinations. We werken samen met diverse partners aan de uitwerking en pilot elektrische vaarregio ZuidwestFriesland. In de pilot onderzoeken we de mogelijkheden bij onder meer jachthavens om duurzame opwek en opslag te combineren met laden. En dit idealiter ook te koppelen aan andere maatschappelijk gebruik van duurzame energie. We maken dit ook onderdeel van de beoogde regiodeal ZWF.
Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Ondersteunen gastvrijheidseconomie (Begroting Gastvrijheidseconomie) Ondersteunen gastvrijheidseconomie (Visie en uitvoeringsprogramma gastvrijheidseconomie) Ondersteunen gastvrijheidseconomie (Visitor monitor) Pilot elektrisch varen
50
50
50
50
50
80
30
30
30
30
40
40
40
40
40
20
0
0
0
0
1.3 Hoofdtaakveld Mobiliteit Wat willen we bereiken? Als grootste gemeente van Nederland zijn we verantwoordelijk voor een zeer groot aantal kilometers (auto)wegen, fiets- en voetpaden en kruisingen, kades en vaarwegen. Goede en veilige verbindingen zijn essentieel voor onze Mienskip. In de komende jaren gaan we daarin verder investeren. In onderhoud en onze kapitaalgoederen maar ook door te werken aan het autoluw maken van verschillende binnensteden.
Wat gaan we daar voor doen? Autoluwe binnensteden • •
We gaan aan de slag met het herinrichten (eventueel autoluw) van binnensteden, zodat ondernemers, horeca en bezoekers veilig de ruimte krijgen. We maken de stadscentra van Sneek en Bolsward autoluw.
Om de verkeersveiligheid en de leefbaarheid van de stadscentra van Sneek en Bolsward te vergroten zetten we in op autoluw. Minder gemotoriseerd verkeer geeft ook ruimte voor de actieve mobiliteit en vergroening. Om het gemotoriseerde verkeer in de stadscentra terug te dringen zijn er ingrijpende verkeersmaatregelen nodig. We werken aan het realiseren van transferpunten (langparkeerterreinen) aan het einde van de invalswegen van Sneek en Bolsward. Dit zorgt ervoor dat er minder zoekverkeer door de stadscentra gaat. Voor Sneek zijn er zoeklocaties rond de Oppenhuizerweg en de stationsomgeving voor transferpunten. In Bolsward speelt dit vooral rond de Harlingerstraat. Voor de autoluwe binnenstad Sneek wordt er volop gewerkt aan een proef met doorrijverboden. De uitkomsten van deze proef (2024) kunnen gebruikt worden voor Bolsward. Als het gemotoriseerde verkeer door verkeersmaatregelen teruggebracht is, ontstaat er ruimte voor de actieve mobiliteit en vergroening in de herinrichtingsplannen. Uiteindelijk horen hier herinrichtingen van de stadscentra bij. Indicatoren/te behalen resultaat: - we realiseren transferpunten in Sneek en Bolsward; - we voren de proef autoluwe binnenstad uit.
Pagina 47 van 143
BIJ.450367
Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken (Transferpunt Sneek (Oppenhuizerweg)) Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken (Transferpunt Bolsward (Oordje)) Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken (Wegbewijzering Sneek) Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken (Sneek) Herinrichting binnenstad Bolsward (herstel) Herinrichting binnenstad Bolsward (nieuw)
2023
2024
2025
2026
2027
0
1
28
55
55
700
0
0
0
0
300
0
0
0
0
25
25
25
25
25
365
0
0
0
0
1.650
0
0
0
0
Veiligheid in het verkeer • • •
Onveilige verkeersituatie pakken we zo snel mogelijk op. 30-km zones moeten heringericht worden. Dat geeft zekerheid en vertrouwen bij inwoners en voorkomt ongelukken. We vragen dit jaar een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid.
We pakken onveilige verkeerssituaties aan. Het doel is om ongevallen te voorkomen en de leefbaarheid te verbeteren. Jaarlijks pakken we onveilige verkeerssituaties aan op basis van de risicoanalyse en werk met werk maken. Daarnaast is er een aantal concrete projecten zoals de herinrichting van de Oppenhuizerweg en de kruising Bolsward-west. De herinrichting van de Oppenhuizerweg in Sneek is gekoppeld aan de ontwikkeling van het Flexaterrein. Naast het verbeteren van de infrastructuur is het belangrijk dat het verkeersgedrag van de verkeersdeelnemers ook verbeterd. Dit doen we door campagnes en een toolbox. We vragen een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid Indicatoren/te behalen resultaat: − We pakken verkeerssituaties aan. − We herinrichten de Oppenhuizerweg en de kruising Bolsward-West. − In 2024 hebben we een toolbox verkeersgedrag. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Oppakken onveilige verkeerssituaties (Investering € 1 miljoen/jaar)
0
81
161
242
322
Oppakken onveilige verkeerssituaties (Verkeer Oppenhuizerweg)
0
4
44
44
44
Oppakken onveilige verkeerssituaties
0
6
46
87
87
Campagne verkeersgedrag (toolbox)
100
0
0
0
0
0
87
175
275
275
Verbeteren verkeersveiligheid (via amendement)
Meer en veiliger op de fiets, wandelen en met het OV naar werk en vrije tijd We gaan in 2024 een mobiliteitsvisie opstellen (nieuwe kapstok voor het mobiliteitsbeleid). Hierin volgen we een interactief proces en worden bijgestaan door verschillende externe deskundigen. Deze visie is het kader voor nieuwe stimuleringsmaatregelen. Om het fietsen te stimuleren realiseren we de komende jaren ook minimaal twee nieuwe fietspaden. Binnen de gemeente is er een grote vraag vanuit de Mienskip naar veilige fietsverbindingen. Samen met de Mienskip is er een lijst voor veilige fietsverbindingen opgesteld. In 2024 gaan we in ieder geval aan de slag met de fietsverbinding Exmorra. Deze is onderdeel van de ontwikkeling kruising Bolsward-West. Het gaat hier om het realiseren van ongelijkvloerse fietsverbinding. Inmiddels heeft de provincie een extra bijdrage hierin al toegekend. Verder gaan we onderzoeken of we fietsers op rotondes voorrang kunnen geven. We willen het fietsgebruik binnen onze gemeente stimuleren, daar lijkt een maatregel als fietsers in de voorrang in te passen. Alleen is de vraag daarbij of een dergelijke maatregel verkeerveilig en daarmee stimulerend is. Door hier onderzoek naar te doen komt hier een antwoord op.
Pagina 48 van 143
BIJ.450367
• • •
We gaan stimuleringsmaatregelingen en acties in zetten om inwoners meer op de fiets, wandelend of met het OV naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan. We realiseren minimaal 2 fietspaden de komende 4 jaar ten behoeve van de verkeersveiligheid woon-werk en school. We onderzoeken of fietsers voorrang kunnen krijgen op rotondes binnen de binnensteden.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We verbeteren minimaal twee fietsverbindingen. − Eind 2024 is de mobiliteitsvisie gereed. − In 2024 hebben we onderzoek gedaan naar voorrang fietsers op rotondes binnen de bebouwde kom. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Realiseren fietspaden (Investering € 1 miljoen/jaar)
0
81
161
242
322
Realiseren fietspaden (Fietsverbinding Exmorra)
0
0
48
48
48
Onderzoeken voorrang fietsers op rotonde
50
0
0
0
0
Stimuleren fiets, wandelend of OV (Campagne en mobiliteitsvisie)
150
0
0
0
0
Een beter openbaar vervoer Het openbaar vervoer (bereikbaarheid) is van groot belang voor de leefbaarheid van het platteland en onze kernen. We zien de grote druk op het openbaarvervoer netwerk. Dit is daarom ook een prominent thema in onze noordelijke inzet en de beoogde regiodeal, in combinatie met de druk op onze voorzieningen. Alhoewel wij qua openbaar vervoer niet actief in de lead zijn (dit is de provincie) zetten we wel actief in op lobby en om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden en te komen tot innovatieve OV concepten in kleine kernen. Hierover gaan we in gesprek met het nieuwe provinciebestuur. • •
We onderzoeken innovatieve OV alternatieven in kleine kernen (opstappers). We spannen ons in om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden.
Indicatoren/te behalen resultaat: − Op de agenda van de beslissers brengen (lobby). − Het OV ligt bij de provincie. We gaan daarom in 2024 met het nieuwe provinciale bestuur om tafel. − Onderdeel van beoogde regiodeal waarin bereikbaarheid en voorzieningen zijn gekoppeld.
1.4 Hoofdtaakveld Leefomgeving Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân bestaat uit een prachtig palet van zes steden, 83 dorpen en een prachtig weids en vitaal landschap met veel water. Van deze dorpen hebben er 74 minder dan 1.000 inwoners. Dat biedt uitdagingen. We staan voor een opgave om onze kernen ook in de toekomst leefbaar te houden. Wij gaan voor een SúdwestFryslân met kernen waar nu en in de toekomst fijn en gezond kan worden gewoond, gewerkt, geleefd en gerecreëerd. Dorpen en steden waar de voorzieningen op orde zijn, met binnensteden en dorpskernen die beleving bieden. En dat te midden van een vitaal landschap waarin belangrijke waarden en functies goed met elkaar in evenwicht zijn. In de komende jaren staat daarbij vooral de transitie van de landbouw naar een duurzamere toekomst met perspectief voor de sector voorop.
Wat gaan we daar voor doen? Vitale landelijk gebied • •
We faciliteren de landbouwsector in de omslag naar een toekomstbestendige wijze van ondernemen. Het gesprek met de landschapspartners zetten we voort. We ondersteunen onze boeren om te experimenteren met nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw.
Het Rijk zet vanaf 2023 met nadruk en urgentie in op het behalen van landelijke doelen voor natuur (stikstof), water en klimaat. Het gebeurt met de uitrol van de aanpak Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), waarbij de provincies per 1 juli 2023 een provinciaal ontwerp-gebiedsprogramma hebben ingediend (in Fryslân het
Pagina 49 van 143
BIJ.450367
FPLG). Vanuit Fryslân is binnen een brede Friese samenwerking (gebiedspartners, overheden) een inzet van € 5,2 miljard gevraagd, binnen een opzet van ‘nu’, ‘straks’ en ‘later’. Er zijn bij het Rijk meerdere maatregelpakketten ingediend om ook in 2024 en 2025 al versneld aan de slag te gaan. De exacte inzet is nog onzeker. Voor Súdwest-Fryslân ontstaan binnen de FPLG-aanpak in het veenweide- en de kleiweidegebied (Greidhoeke) specifieke kansen. Binnen het gemeentelijk programma Vitaal Landschap Friese worden doelen doorvertaald naar een gemeentelijke inzet. Met een wisselwerking tussen de nationale inzet (o.a. nationaal landbouwperspectief), de provinciale inzet en de doorvertaling naar gebieden. Ook specifieke problematiek werkt hier op in (zoals piekbelasters, PAS-melders etc.). De dialoog met partners vindt op meerdere niveaus plaats. Binnen de FPLGaanpak zijn de Friese gemeenten actief betrokken. Door afstemming met gebiedspartners op lokaal niveau ontstaat begrip en ontwikkelkracht. De dialoog met partners wordt actief opgezocht. We stimuleren koplopers en experimenten. We ondersteunen initiatieven die samenhangen met bijv. het Friese innovatiebeleid vanuit het IPF en andere partners, zoals: Sûne Grûn, de Nutrientenkringloop (o.a. Composteren bij de boer) en Bioregio Greidhoeke. Binnen het veenweidegebied krijgt de Funderingsaanpak met o.a.
een Funderingsloket 2.0 aanvullend vorm. De contacten met de landbouwsector vinden onder andere plaats via een contactpersoon landbouw. De inzet van de eerdere extra middelen voor het insectennetwerk en het pachtbeleid wordt gecontinueerd. Indicatoren/te behalen resultaat: − Doorvertaling Friese opgaven voor natuur, water en klimaat naar Súdwest-Fryslân (in samenhang met de FPLG-aanpak) en daarbij aansluiten bij concrete initiatieven. − Het vormgeven van de intergemeentelijke afstemming binnen het FPLG (o.a. governance-aanpak); − In samenspraak met de FPLG-aanpak komen tot een goede monitoringsystematiek. •
Integrale gebiedsgerichte aanpak met aandacht voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. We gaan dit ook financieel mogelijk maken door o.a. in te zetten op transitiefondsen (zowel EU als landelijk): Green Deal, Gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Onderdeel van het FPLG is Gebiedsgerichte Aanpak (GGA). Het is een belangrijke pijler om tot een concrete integrale gebiedsaanpak te komen. Het gebied Idzegea loopt hierin voorop met een eigen gebiedscommissie. Vanuit de gemeente is er een belangrijke betrokkenheid. Andere mogelijke gebiedsprocessen worden binnen het programma Vitaal Landschap verkend. Opgedane expertise binnen de veenweide-aanpak en de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland (aanpak Greidhoeke) wordt benut. Het vraagt ook om een specifiek gevulde ‘arkbak’ (o.a. aanpak grondbank en kennis van peilaanpassingen, gezonde bodem). Indicatoren/te behalen resultaat: − De Gebiedsgerichte Aanpak voortvarend oppakken, waarbij binnen Gebiedsproces Idzegea vanaf 2024 stapsgewijs wordt toegewerkt naar een Gebiedsplan. • De agrarische collectieven blijven we faciliteren De agrarische collectieven hebben een belangrijke rol binnen het agrarisch natuurbeheer. Ze vormen een belangrijke schakel tussen de landbouwsector en de bescherming van natuurwaarden, biodiversiteit en landschapskwaliteit. De verbinding tussen met name collectief Súdwestkust en gemeente is hecht. Er vindt periodiek afstemming. Indicatoren/te behalen resultaat: − Meerdere stakeholdersoverleggen SWF met landschapspartners, minimaal 4x per jaar. − Een jaarlijks samenwerkingsoverleg met collectief Súdwestkust. •
We geven steun aan het weidevogelbeheer.
Binnen Fryslân is er een breed draagvlak voor weidevogelbeheer. Ondersteuning van ondernemers en initiatieven vindt plaats vanuit de provincie en op basis van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De gemeente wil de inzet aanvullend ondersteunen en stimuleren. O.a. in aansluiting op het Aanvalsplan Grutto met een praktische invulling rond beheer en onderhoud, predatiebeleid, samenwerking, etc.
Pagina 50 van 143
BIJ.450367
Indicatoren/te behalen resultaat: − Concrete projecten weidevogelbeheer; − Provinciale monitoring van weidevogelbeleid (waar mogelijk doorvertaald naar het SWF-grondgebied. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Faciliteren landbouwsector naar toekomstbestendig ondernemen
271
256
200
200
200
Natuurinclusief pachtbeleid (Lagere pachtinkomst)
20
20
20
20
20
Insectennetwerk
150
150
150
150
150
Vitale kernen •
Sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen.
We gaan via de gebiedsagenda’s Sneek, Bolsward, IJsselmeerkust en Merengebied, Greidhoeke en Lege Geaën bijdragen aan duurzaam wonen, werken en genieten in stads en dorpskernen. Programmadoelen en doelen uit de begroting worden integraal en gebiedsgericht opgepakt. Hiermee leveren we maatwerk per gebied en stimuleren we samenhangende aanpak tussen ruimtelijke, sociale en bestuurlijke opgaven en kansen. Zo zorgen we dat brede welvaart wordt bereikt en in standgehouden in alle door ons geschetste toekomstscenario’s. Indicatoren/te behalen resultaat: − Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen. − Integrale ruimtelijke visie voor Sneek. − Integrale aanpak in gebieden samenhangende acties. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Sterke, aantrekkelijke stads en dorpskernen
250
250
250
250
250
Motie vergroening dorpen/steden
50
50
50
50
50
Duurzaam en circulair Súdwest-Fryslân • • •
We zetten in op het gebruik van restwarmte en gebruik maken van geo- en aquathermie waar dit mogelijk is zoals in Bolsward en Heeg. We stimuleren het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie. We stimuleren zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen.
Onze ambities voor duurzame energie zijn hoog en we werken hier samen met de Mienskip aan, onder meer in het programma energietransitie en het programma circulaire economie en innovatie. Door middel van het opstellen van een bronnenstrategie onderzoeken we de mogelijke bronnen per kern. Hierbij kijken we naar welke (combinatie van) bronnen waar de beste oplossing bieden en wanneer ze daar zouden kunnen komen. We kijken naar de warmte- en energiebehoefte in relatie tot de mogelijkheden van energie opwek. Hierbij worden zowel inwoners (woningen) als ondernemers (bedrijven) meegenomen. In het kader van lokale opwekking stimuleren we ook zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. Voor het eind van het jaar ligt er een zonnepanelenbeleid, waarin staat omschreven hoe wij omgaan met zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. In 2024 kunnen we dit dan verder uitwerken. Naast verblijfsgebouwen kent Súdwest-Fryslân ook een relatief lichte industrie. We nemen deze ook mee in de ontkoppeling van het aardgas. De verantwoordelijkheid voor deze ontkoppeling blijft bij de bedrijven zelf liggen. We geven prioriteit aan initiatieven die lokaal ontwikkeld worden en stimuleren bewoners hun huis aardgasvrij of aardgasvrijklaar te maken. Dit staat in de Transitievisie Warmte.
We willen initiatieven en Op-pop projecten van onderop stimuleren door nauw samen te werken met de initiatiefnemers en waar mogelijk een financiële bijdrage leveren. Indicatoren/te behalen resultaat: − Uitwerking zonnepanelenbeleid vindt plaats. − Bronnenstrategie (per kern). − Er ligt een onderzoek gemeentelijk energiebedrijf.
Pagina 51 van 143
BIJ.450367
•
We hebben de ambitie om in de toekomst een circulair ambachts-centrum te realiseren.
De hoofdlijn van het realiseren van deze ambitie is meegenomen in het grondstoffenbeleidsplan met daarin de ambitie, inzamelstrategie en maatregelen voor de afvalinzameling en -verwerking. In 2024 wordt dit nader uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor de milieustraten en het te realiseren circulair ambachts-centrumcentrum. Indicatoren/te behalen resultaat: − In 2024 ligt er een uitvoeringsprogramma voor de milieustraten en het te realiseren circulair ambachts-centrum. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Amendement onderzoek energiebedrijf
• •
2023
2024
2025
2026
2027
50
0
0
0
0
We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie.
We zetten hierbij vol in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. We zoeken actief de doelgroep op o.a. door te coachen op de werkvloer. Dit doen we door een pilot met verschillende bedrijven waar veelal laaggeschoold werk wordt uitgevoerd. Onze energiecoaches organiseren, naast het voeren van coaching-gesprekken, energie bespaaravonden, presentaties en een inloopspreekuur bij dorpshuizen. Verder zetten we het Duurzaam Bouwloket in voor het beantwoorden van vragen van inwoners en het geven van adviezen op het gebied van energiebesparing. We gaan aan de slag met fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Dit jaar wordt een communicatieplan en -aanpak opgesteld en acties uit het plan uitgevoerd. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met specifieke kenmerken per initiatief/kern. Indicatoren/te behalen resultaat: − communicatieplan en aanpak vastgesteld; − uitvoer van het plan (kerngericht). •
Samen met de verantwoordelijke netbeheerders maken we het elektriciteitsnet snel toekomstbestendig en zoeken we naar passende oplossingen voor het overschot van duurzame energie.
De druk op ons elektriciteitsnet is groot. Zo groot dat de (terug) leveringszekerheid zwaar onder druk staat, onder andere door het grote aanbod aan duurzame energie. Met name voor nieuwe ontwikkelingen, zoals De Hemmen III dreigt hierdoor vertraging. Dit is niet acceptabel en vraagt om een robuuster, toekomstbestendig netwerk maar en waar nodig om alternatieve oplossingen. Met de netbeheerders (Liander, Tennet) en andere partners werken we aan oplossingen. Zowel waar het het versterken van het netwerk (kabels leidingen, onderstations etc) betreft als (lokale) oplossingen zoals lokale opslag, afstemming piekbelasting etc. Indicatoren/te behalen resultaat: − Versnelling trajecten robuust netwerk (o.a. bouw onderstation). − Concrete lokale oplossingen, o.a. met bedrijven Hemmen.
Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door Raad) Hoofdtaakveld
Beleidsdocument
Besluitvorming gemeenteraad
Algemeen
Lokale inclusieagenda Actualisatie Programmabegroting 2023 Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Nota openbare ruimte 2020-2025
11 mei 2023 2 februari 2023 11 november 2021 10 november 2022 31 mei 2022 28 januari 2021
Pagina 52 van 143
BIJ.450367
Wonen
Nota kostenverhaal Nota grondbeleid 2021-2025 Omgevingsvisie 1.0 ‘oars tinke yn Súdwest’ Strategie Woningbouw 2020-2030 Woonbeleid, ambitiedocument/afwegingskader Woningbouw Woonvisie 2017-2022
18 november 2021 18 november 2021 29 april 2021 31 maart 2021 9 mei 2019 20 juli 2017
Werken
Herijking detailhandelsstructuurvisie SWF Economisch Actieprogramma Súdwest-Fryslân
4 juli 2019 8 oktober 2013
Mobiliteit
Parkeernormennota SWF Herziening Parkeervisie Beleids- en beheerplan Waterbouwkundige kunstwerken Beheersplan Wegen 2021-2025
12 november 2018 14 november 2018 23 december 2021 23 december 2021
Leefomgeving
Recreatieschap Marrekrite, meerjarenraming 2024-2026 Energieagenda SWF 2023 Gebiedsvisie de Potten Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027 Funderingsaanpak Veenweide Fryslân Wijziging Gemeenschappelijke Regeling Marrekrite Vereenvoudigen en versnellen van RO-procedures Wijziging Gemeenschappelijke Regeling Hûs en Hiem Aanbiedingsbrief De Friese IJsselmeerkust, uitwerking op ambitiedocument Fries IJsselmeergebied 2050. Masterplan Waterstad plus Visie Ruimtelijke Kwaliteit Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2014-2018 Nota Openbare Ruimte 2020-2025 Transitievisie warmte Veenweideprogramma 2021-2030 Klimaatagenda SWF 2022 Beheersplan Waterbodems Beheersplan Openbaar Groen Rapport Rekenkamer woonbeleid Beheersplan Openbaar Groen RES 1.0 Regionale Energie Strategie Erfgoednota 2021-2026 Ontwikkelagenda 2019-2023 Uitgangspuntennotitie Buitengebied Welstandsnota SWF Masterplan Beeldkwaliteit Afsluitdijk Beleidsplan beheer en onderhoud Gebouwen Kaderstelling zwerfafvalbeleid (grondstoffenbeleid 2023-2027 wordt geactualiseerd eind 2023) Masterplan Waddenpark Afsluitdijk Beleidsnotitie afval “Netjes geregeld!” Beleidsplan Openbaar groen Súdwest-Fryslân Visie Toerisme en Recreatie (2012-2022) Bomenbeleidsplan Súdwest-Fryslân
14 juli 2023 13 april 2023 9 maart 2023 9 maart 2023 2 februari 2023 22 december 2022 22 december 2022 22 december 2022 29 september 2022 6 juni 2013 6 juni 2013 10 oktober 2013 28 januari 2021 30 september 2021 30 september 2021 3 februari 2022 23 december 2021 23 december 2021 23 december 2021 23 december 2021 3 juni 2021 29 april 2021 14 november 2019 3 oktober 2019 14 november 2018 31 maart 2016 2 juli 2015 22 januari 2015 3 juli 2014 14 november 2013 10 oktober 2013 16 mei 2013 13 december 2012
Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.
Pagina 53 van 143
BIJ.450367
Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator
Waarde SWF
Waarden NL
Eenheid
Periode
Wonen Nieuw gebouwde woningen Demografische druk
4,1 82,8
9,3 70,3
per 1.000 woningen %
2022 2023
Werken Functiemenging Vestigingen (van bedrijven) Hernieuwbare elektriciteit
51 190,7 206,6
53,8 174,1 33,2
% per 1.000 inw.15 t/m 64jr %
2022 2022 2021
208
169
kg per inwoner
2021
Leefomgeving Omvang huishoudelijk restafval
Pagina 54 van 143
BIJ.450367
2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Wonen Werken Mobiliteit Leefomgeving Totaal saldo baten en lasten
Rekening 2022 -735 1.000 23.274 8.518 32.057
Begroot 2023 na Wijziging 3.385 6.490 24.176 12.435 46.487
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Begroot 2027
3.151 1.703 23.943 11.265 40.063
3.228 1.521 24.830 11.311 40.891
3.181 1.337 25.132 11.464 41.113
2.837 1.252 25.396 11.278 40.763
Begroot 2024 per taakveld (bedragen x € 1.000) Wonen Wonen en bouwen Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
Lasten
Baten
Saldo
6.836 6.795 41
3.684 3.684 0
3.151 3.110 41
Werken Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische ontwikkeling Economische promotie Milieubeheer
7.968 1.794 829 1.589 3.756
6.265 2.312 0 3.277 675
1.703 -519 829 -1.688 3.081
Mobiliteit Parkeerbelasting Parkeren Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer
27.369 143 1.203 21.537 1.076 3.322 88
3.426 2.077 0 331 1.002 15 0
23.943 -1.934 1.203 21.206 74 3.307 88
Leefomgeving Openbaar groen en (openlucht) recreatie Begraafplaatsen en crematoria Beheer overige gebouwen en gronden Ruimte en leefomgeving Cultureel erfgoed Riolering Afval Totaal saldo baten en lasten
33.928 8.860 653 1.639 3.880 1.187 7.662 10.046 76.101
22.663 102 631 0 54 14 9.436 12.428 36.038
11.265 8.759 23 1.639 3.826 1.173 -1.773 -2.382 40.063
Pagina 55 van 143
BIJ.450367
3. Aanpassingen programma Ruimte In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: • structurele gevolgen uit de Jaarrekening; • taakmutaties uit circulaires; • nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.
Aanpassingen programma Ruimte (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
0
0
0
0
0
0
0
0
40
40
40
40
40
40
40
40
Structureel Structurele gevolgen uit Jaarrekening 1. Baten parkeren (via mobiliteitsvisie e.a.) Subtotaal Taakmutaties uit circulaires 2. Wet Goed Verhuurderschap Subtotaal Nieuwe voorstellen -1.000
-1.000
-1.000
-1.000
4. Bijdrage Gemeenschappelijke Regeling FUMO
3. Stijging energieprijzen
-90
-90
-90
-90
5. FUMO – uitbreiding basistakenpakket Omgevingswet
-700
-700
-700
-700
6. FUMO - taakstelling te nemen acties
700
700
700
700
7. Indexatie onderhoudsbudgetten kapitaalgoederen
-600
-600
-600
-600
8. Extra beheer- en onderhoudsgeld voor areaaluitbreiding
-140
-140
-140
-140
0
-58
-117
-175
9. Ingroei onderhoud + investeringen kapitaalgoederen 10. Hogere inkomsten liggelden
115
115
115
115
11. Bijdrage Oeverfonds
-105
-105
-105
-105
12. Kostendekkendheid Rioolheffing
167
167
167
167
13. Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing
467
467
467
467
Subtotaal
-1.185
-1.244
-1.302
-1.361
Subtotaal structureel
-1.145
-1.204
-1.262
-1.321
Pagina 56 van 143
BIJ.450367
Toelichting Structurele gevolgen uit Jaarrekening Dit betreffen structurele voor- en nadelen die eerder zijn toegelicht in de Jaarrekening 2022. Omdat ze structureel zijn, hebben ze ook effect op latere jaren.
1. Baten parkeren In de Jaarstukken 2022 is een structureel tekort geconstateerd op de baten parkeren van € 700.000. Wij nemen maatregelen waardoor dit tekort wordt opgelost. Daarmee komt de werkelijkheid in lijn met de begroting. Daarom stellen we nu niet een wijziging van de begroting voor.
Taakmutaties uit circulaires De meicirculaire 2023 geeft financiële informatie over de jaren 2023 en verder. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van de Algemene Uitkering (AU) en de decentralisatie- en integratie-uitkeringen die wij van het Rijk ontvangen uit het gemeentefonds. De gevolgen voor de jaren 2024 tot en met 2027 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Ruimte het volgende punt.
2. Wet Goed Verhuurderschap Het Rijk heeft in haar coalitieakkoord afgesproken dat gemeenten meer mogelijkheden krijgen om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken. Daarvoor hadden we via de decembercirculaire 2022 structureel € 93.000 ontvangen. Er is door het Rijk en de VNG geconstateerd dat de budgetten van landelijk jaarlijks € 12,4 miljoen niet op de juiste wijze zijn verdeeld. Daarom vindt er een correctie plaats van € 40.000.
Nieuwe voorstellen 3. Stijging energieprijzen Wegens de oorlog in Oekraïne zijn in 2022 de energieprijzen enorm gestegen. De gemeente betaalt vanaf oktober 2022 behoorlijk meer voor energie. Ten opzichte van het oude contract is de gasprijs met (ongeveer) 250% gestegen en de elektraprijs met (ongeveer) 500% gestegen. Daarnaast zijn de netbeheerderskosten gestegen met 150%. Om de prijsstijging in 2023 te compenseren, is er eenmalig een bedrag van € 1,5 miljoen euro beschikbaar gesteld. Op basis van het huidige inkoopcontract, het huidige inkoopvolume en een inschatting van de markt, verwachten we dat de kosten van energie structureel met € 1.400.000 zullen stijgen (van € 1,7 miljoen naar € 3,1 miljoen). De kostenstijging van energie die we inkopen voor derden kunnen we rechtstreeks doorberekenen. Dit gaat om een bedrag van naar schatting € 225.000. De kostenstijging van energie die we inkopen voor rioolgemalen kunnen we verdisconteren in de rioolheffing. Dit gaat om een bedrag van naar schatting € 175.000. Per saldo zal de kostenstijging voor de gemeente naar schatting € 1.000.000 bedragen.
4. Bijdrage Gemeenschappelijke Regeling FUMO De raad heeft op 13 april 2023 de ontwerpbegroting FUMO 2024 behandeld. Op basis van de ontwerpbegroting neemt onze bijdrage in 2024 toe met € 90.000. Wij moeten de ontwerpbegroting volgen, vandaar dat besloten is om het FUMO budget met € 90.000 te verhogen.
5. FUMO – uitbreiding basistakenpakket Omgevingswet Op 1 januari 2024 wordt de Omgevingswet ingevoerd. Onder de Omgevingswet wordt het wettelijke basistakkenpakket dat gemeenten bij hun omgevingsdienst moeten onderbrengen fors uitgebreid. Van de FUMO hebben we een ‘Begrotingswijziging 2024’ ontvangen over de impact van de Omgevingswet. Uit deze begrotingswijziging blijkt dat de deelnemersbijdrage van Súdwest-Fryslân toeneemt met € 701.140. Als deelnemer zijn we verplicht om de begroting van een Gemeenschappelijke Regeling te volgen. We hebben daarom ook € 700.000 in onze begroting opgenomen voor de uitbreiding van het basispakket van de FUMO.
Pagina 57 van 143
BIJ.450367
6. FUMO - taakstelling te nemen acties De uitbreiding van het basispakket bij de FUMO is het gevolg van de Omgevingswet. Ook in onze eigen organisatie heeft deze wet gevolgen, dit in combinatie met de nieuwe Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb). Een aantal vergunningen waar we nu leges voor ontvangen, mogen we onder de nieuwe wetgeving niet meer in rekening brengen. Dat heeft gevolgen voor onze legesopbrengsten. Uitgangspunt is altijd geweest dat de Omgevingswet budgettair neutraal zou worden ingevoerd. Wij ervaren nu enerzijds hogere kosten en anderzijds lagere opbrengsten. Daardoor is er geen sprake meer van een budgettaire invoering. Gezien deze constatering nemen we een aantal acties: • • • • • • • •
We zetten sterk in op een lobby naar het Rijk via VNG, VFG en R8 (regiogemeenten). Naar onze inschatting is met de uitbreiding van nieuwe taken een bedrag gemoeid van ca € 225.000. We gaan in gesprek met de provincie, aangezien een deel van de uitbreiding van de taken van de FUMO bij de provincie vandaan komt (indicatief ongeveer € 230.000). We gaan in overleg met de deelnemers van de FUMO om het ambitieniveau te bespreken. We beoordelen de personele gevolgen binnen onze organisatie van zowel de invoering van de Omgevingswet, de Wkb als de uitbreiding takenpakket FUMO. Een deel van de extra kosten FUMO is waarschijnlijk van tijdelijke aard (frictie). We schatten dat in op ongeveer € 220.000. We kijken of we hier een andere incidentele dekking voor kunnen vinden. Een deel van de kosten betreft inzet bodemloket. We zijn voornemens om dat deel niet af te nemen. Dit leidt tot lagere kosten van ca. € 25.000. We beoordelen de ontwikkeling van onze kosten en legesopbrengsten Omgevingswet, inclusief de gevolgen voor de te hanteren tarieven. In de decemberraad krijgt u hierover een voorstel ter behandeling. Al eerder is structureel € 500.000 toegekend voor de Omgevingswet. Deze middelen kunnen we inzetten om de diverse ontwikkelingen te dekken in onze begroting. We beoordelen in hoeverre dit afdoende is.
Bovenstaande acties nemen tijd, en bij voorbaat is nog niet in te schatten in welke mate ze succesvol zullen zijn. Toch nemen we de resultaten van bovenstaande acties alvast als taakstelling op in de begroting, zodat de uitbreiding van het basistakenpakket van de FUMO per saldo budgettair neutraal begroot is. De eerder beschikbaar gestelde middelen voor de invoering van de Omgevingswet zijn al opgenomen in de begroting. De gevolgen voor de legesopbrengsten, zullen op een later moment in de begroting worden opgenomen, zodra de omvang ervan bekend is.
7. Indexatie onderhoudsbudgetten kapitaalgoederen De afgelopen jaren zijn de prijzen voor materialen, materieel, brandstof en mensen flink gestegen. Zeker materialen als hout, staal, beton en asfalt zijn flink duurder. Dat heeft effecten op de bestedingen voor de kapitaalgoederen. We kunnen minder uitvoeren dan vooraf is geraamd. Hierdoor lopen de achterstanden op en kunnen we de inhaalslag niet waarmaken. In 2023 is voor het eerst structurele indexatie op de onderhoudsbudgetten toegepast. Ook voor 2024 stellen we een budgetverhoging voor van € 600.000, wat overeen komt met een indexatie van 3%. Dit is lager dan de werkelijke prijsstijgingen die we ervaren. Op de korte termijn levert dit niet direct problemen op. We kunnen nog voldoende gepland onderhoud uitvoeren. Maar op de langere termijn is het wel nodig om minimaal de gemiddelde prijsindexatie te volgen. De prijsstijgingen zijn nu redelijk extreem. We hopen dat de prijzen zich de komende jaren zullen stabiliseren, waardoor we de nu ontbrekende indexatie weer in kunnen halen en we weer uitkomen op de gemiddelde prijsindexatie.
8. Extra beheer- en onderhoudsgeld voor areaaluitbreiding Elk jaar zien we het te onderhouden areaal binnen de openbare ruimte groeien. Dit komt vooral door de toename van woningen of zelfs hele woonwijken en bedrijventerreinen. Dit betekent extra beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in groen, wegen, riolering, water, bruggen en kades. Het onderhoud van groen, de dagelijkse dienstverlening als het vegen van de straten en het ophalen van het huishoudelijk afval start direct na oplevering. Voor de thema’s groen, wegen, water en schoon is extra beheer- en onderhoudsbudget nodig om het areaal op het gewenste niveau te onderhouden en de dienstverlening te kunnen invullen. Op termijn is er ook groot onderhoud en vervanging nodig.
Pagina 58 van 143
BIJ.450367
De afgelopen jaren is het areaal continu toegenomen. Vanaf 2023 is er eenmalig een bedrag voor areaaluitbreiding structureel ingeregeld (€ 270.000). Dat is voor 2024 opnieuw nodig om de kapitaalgoederen op het gewenste niveau te houden (vastgesteld door de gemeenteraad via de Nota Openbare Ruimte 2020-2025). We verwachten de komende jaren een toename van de woningvoorraad met gemiddeld 0,75% per jaar, wat overeen komt met € 270.000 per jaar. In principe willen we in de komende jaren ook van dit gemiddelde uitgaan. Vanwege de beperkte ruimte in de begroting, is er voor 2024 voor gekozen om aan te sluiten bij de extra OZBinkomsten als gevolg van woningtoenames. Hierdoor zijn de hogere inkomsten en de hogere uitgaven in evenwicht. Voor 2024 betreft het dan een verhoging van € 140.000.
9. Ingroei onderhoud en investeringen kapitaalgoederen Wij zijn verantwoordelijk voor het in stand houden en beheren van al onze kapitaalgoederen. Hierbij valt te denken aan het openbaar groen, gebouwen, bruggen, oevers, kaden, waterbodems, wegen en fiets- en voetpaden. Al dat onderhoud, renovaties en vervangingen vraagt de nodige inspanning en financiën om dit op niveau te houden. Met de gemeenteraad is in de Nota Openbare Ruimte 2020-2025 kwaliteit ‘Gemiddeld Basis’ afgesproken. Daarnaast is vastgelegd om de aanwezige achterstanden binnen 10-15 jaar in te halen. Deze achterstanden zitten vooral in de wegen- en waterbouw. Naast flinke prijsstijgingen in materialen, zien we de constructie-eisen ook steeds verder toenemen. Nieuwe objecten (denk aan wegen, bruggen en vooral walbeschoeiingen en kademuren) moeten aan steeds zwaardere eisen voldoen. Dat betekent dat deze kapitaalgoederen zwaarder uitgevoerd moeten worden bij nieuwbouw en dat heeft hogere investeringskosten tot gevolg. Maar ook het laten schilderen van bruggen brengt strengere (milieu)eisen met zich mee en dat werk is dan ook kostbaarder geworden. Zowel in de voorbereiding als in de uitvoering. Voor grote renovaties en vervangingen is jaarlijks € 3 miljoen beschikbaar. Deze middelen worden vooral ingezet bij de weg- en waterbouw.
We ervaren en voorspellen dat dit bedrag niet voldoende is om alle benodigde opgaven te kunnen realiseren. Hiervoor zijn dus aanvullende middelen nodig. We stellen voor om het jaarlijks beschikbare investeringsgeld van € 3 miljoen te verhogen met € 1 miljoen naar € 4 miljoen per jaar. Dit betekent elk jaar een hogere kapitaallast van ca. € 58.000.
10. Hogere inkomsten liggelden Door een toename van vaartuigen, verwachten we een hogere inkomst aan liggelden van € 115.000. Deze hogere inkomsten hebben we opgenomen in de begroting.
11. Bijdrage Oeverfonds In Friesland ligt in totaal zo’n 880 km aan vaarwegen met aan weerszijden oevers. Het gaat dan om officieel aangewezen vaarwegen, zowel beroeps als recreatief. Het beheer van deze vaarwegen ligt sinds 2014 grotendeels bij de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Langs deze vaarwegen liggen ook oevers: circa 1760 km. Het gaat om harde (hout, kunststof, stortsteen en gemetseld) en zachte (riet)oevers. Wie het beheer heeft over al deze oevers was niet altijd even duidelijk. Daarom hebben de verschillende overheden de handen ineengeslagen om hier duidelijkheid over te krijgen. Uiteindelijk is door alle partijen gekozen voor een logische toedeling van het oeverbeheer. Het gaat dan om oevers die langs (te) smalle vaarwegen liggen en waar veel vaarbewegingen plaatsvinden. In dit geval ligt het belang van een oever(constructie) dus niet alleen bij de droge beheerder, maar ook bij de natte beheerder: het vaarwegbelang. Dit wordt gezien als aan taak van de ‘algemene democratie’. De algemene democratie wordt gevormd door de provincie Fryslân (50%) en de Friese gemeenten (50%). Hier is een oeverfonds aan gekoppeld. De inwoners met een oever vullen jaarlijks het oeverfonds met een bepaald bedrag, tot € 860.000 in totaal. Voor Súdwest-Fryslân gaat het om € 105.000 per jaar.
12. Kostendekkendheid Rioolheffing Bij de riolering hadden we in de vorige begroting een kostendekkingspercentage van 98,1%. Dat betekent dat we onze kosten afdekken met 98,1% aan directe opbrengsten van onze inwoners en dat we 1,9% dekken uit onze begroting. We willen vanaf 2024 de volledige kosten gaan doorberekenen in het tarief. We komen dan uit op een kostendekking van 100%. Dit geeft een voordeel van € 167.00.
Pagina 59 van 143
BIJ.450367
N.B. naast het 100% kostendekkend maken van de tarieven, hebben we ook te maken met een stijging van energiekosten, hogere salariskosten en een indexatie. Ook deze hogere kosten rekenen we door in de tarieven. Door het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid levert dit per saldo geen extra voordeel op. Door de stijging van de kosten en de verhoging van de opbrengst zullen de tarieven rioolheffing met 7,7% stijgen.
13. Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing De kosten en opbrengsten van de afvalstoffenheffing waren in de vorige begroting niet in evenwicht. Wij hebben ongeveer € 467.000 meer aan kosten dan dat we ontvangen aan opbrengsten voor deze specifieke taak. We willen vanaf 2024 de volledige kosten gaan doorberekenen in het tarief. We komen dan uit op een kostendekking van 100% (dit was in de vorige begroting 96%). N.B. naast het 100% kostendekkend maken van de tarieven, zijn de kosten binnen het taakveld ook gestegen ten opzichte van 2023 in verband met hogere personeelskosten, wijzigingen in kosten Omrin en een indexatie. Ook deze hogere kosten rekenen we door in de tarieven. Door het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid levert dit per saldo geen extra voordeel op. De tarieven afvalstoffenheffing zullen door de stijging van de kosten en de verhoging van de opbrengst met 6,4% stijgen.
Met de tariefsverhoging zoals genoemd onder de punten 11 en 12 en de indexatie van belastingen, hebben we naar verwachting nog steeds een relatief lage lokale lastendruk in vergelijking met de ons omringende Friese gemeenten. In de paragraaf Lokale Heffingen (2.3.1) gaan we hier nader op in.
Pagina 60 van 143
BIJ.450367
2.2.3 1.
Programma 3: Bestuur
Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit drie hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.
Ontwikkelingen De gemeente staat voor een aantal grote opgaven die we aan moeten pakken om een sterke en aantrekkelijke gemeente/regio te blijven. We houden hierbij de focus op de Brede Welvaart. Binnen de lokale gemeenschappen ligt ook de sleutel voor de oplossing; onze prachtige leefomgeving is onze basis en we willen deze kwaliteit vasthouden. Als bestuur zijn we Grutsk op onze inwoners en willen we Tichtby staan. Dichtbij zijn betekent ook dat we dicht op onze inwoners bewegen. Súdwest-Fryslân heeft 89 steden en dorpen waarbij het van belang is dat elke stad en elk dorp goed contact heeft en kan houden met de gemeente, we zijn altijd op zoek naar de beste manier om met onze inwoners, dorpen en wijken in gesprek te gaan en te blijven. Het kernenbeleid blijft van groot belang om de afstand tussen bestuur en inwoner te verkleinen. Juist in de lokale Mienskip schuilt de kracht die we moeten ondersteunen. Door dichtbij te zijn, en waar nodig zaken lokaal te organiseren en te verbinden. Door maatwerk te leveren in onze dienstverlening en oplossingen vóór regels te laten gaan. Door te (laten) ontmoeten maar ook door digitaal beter te verbinden. De laatste jaren wordt de lokale overheid steeds vaker geconfronteerd met negatieve sentimenten van angstige, onzekere, ongeruste of boze inwoners.