2023-10-04 Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Tekst van het document
Colofon Gemeente Súdwest-Fryslân Postbus 10.000 8600 HA Sneek (0515) 48 90 00 www.sudwestfryslan.nl Pagina 2 van 143
BIJ.450367
Leeswijzer De gemeenteraad geeft ieder jaar voor alle taken en activiteiten in een begroting aan welke financiële middelen hiervoor beschikbaar zijn (baten) en hoe we deze middelen inzetten (lasten). De begroting bestaat uit een aantal onderdelen:
1. Bestuurlijke hoofdlijnen We benoemen waar we de komende tijd op in willen zetten. We besteden specifiek aandacht aan de bestuurlijke ambities. Verder geven we een financieel beeld van de Programmabegroting 2024.
2. Beleidsprogramma Er is een opdeling in het programmaplan en de paragrafen: •
Programmaplan. Er zijn drie programma’s onderverdeeld in hoofdtaakvelden. We geven de ambities en de actiepunten aan per hoofdtaakveld en de kosten per programma. We gebruiken hiervoor de drie W-vragen: “Wat willen we bereiken?”, “Wat gaan we daarvoor doen?”, “Wat mag het kosten?”. Bij “Wat gaan we daarvoor doen?” sluiten we aan bij de actiepunten zoals geformuleerd bij de start van het college in 2022. Ook benoemen we steeds de bedragen die bij de actualisatie van de programmabegroting in februari 2023 zijn toegekend voor de uitvoering van de actiepunten. Daarnaast geven we per programma weer welke concrete aanpassingen er zijn verwerkt. Verder geven we een toelichting op de onderdelen Overzichten en de Mutaties in de reserves. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.
•
Paragrafen We geven in de paragrafen op specifieke onderdelen een toelichting. Het gaat hier om: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, Wet open overheid en grondbeleid. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.
3. Financiële begroting In aanvulling op overzichten die al in het programmaplan en de paragrafen zijn opgenomen, geven we aanvullende financiële overzichten en lichten dit toe. Voor een deel nemen we overzichten in de bijlagen op. De overzichten zijn in veel gevallen verplichte onderdelen van de begroting.
4. Bijlagen Er zijn meerdere bijlagen opgenomen. Het gaat hier om de geprognosticeerde balans, de berekening van het EMU-saldo, het investeringsprogramma, overzichten van de reserves en voorzieningen, de baten en lasten per taakveld, de subsidieontvangers en een meerjarenoverzicht van de algemene uitkering.
Pagina 3 van 143
BIJ.450367
Pagina 4 van 143
BIJ.450367
Inhoudsopgave Leeswijzer .............................................................................................................................................................................. 3 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................................................... 5 Aanbiedingsbrief ................................................................................................................................................................... 7
1
Bestuurlijke hoofdlijnen .............................................................................................................................................. 7 1.1
Bestuurlijke ambities ..........................................................................................................................................8
1.2
Financieel beeld van de Programmabegroting 2024 ...................................................................................... 11
2
Beleidsbegroting ........................................................................................................................................................ 14 2.1
Vooraf ................................................................................................................................................................ 14
2.2
Programmaplan ................................................................................................................................................ 14
2.2.1
Programma 1: Sociaal .............................................................................................................................. 16
2.2.2
Programma 2: Ruimte ............................................................................................................................ 40
2.2.3
Programma 3: Bestuur ............................................................................................................................ 61
2.2.4
Overzichten ............................................................................................................................................. 71
2.2.5
Mutaties reserves .................................................................................................................................... 78
2.3
3
Paragrafen ......................................................................................................................................................... 79 2.3.1
Paragraaf 1 Lokale Heffingen ................................................................................................................ 80
2.3.2
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................................88
2.3.3
Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................ 93
2.3.4
Paragraaf 4 Financiering ....................................................................................................................... 101
2.3.5
Paragraaf 5 Bedrijfsvoering................................................................................................................... 107
2.3.6
Paragraaf 6 Verbonden partijen ........................................................................................................... 110
2.3.7
Paragraaf 7 Grondbeleid ........................................................................................................................ 117
2.3.8
Paragraaf 8 Wet Open Overheid .......................................................................................................... 121
Financiële begroting .................................................................................................................................................122 3.1
Vooraf ...............................................................................................................................................................122
3.2
Overzicht van baten en lasten en de toelichting .........................................................................................122
3.3
Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting ......................................................................... 124
3.4
Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld .............................................................................. 124
Pagina 5 van 143
BIJ.450367
4
Bijlagen ...................................................................................................................................................................... 125 Bijlage A
Geprognosticeerde balans bij de Programmabegroting 2024 ...........................................................127
Bijlage B
Berekening en meerjarenoverzicht EMU-saldo ................................................................................. 128
Bijlage C
Investeringsprogramma ........................................................................................................................ 129
Bijlage D
Overzicht reserves en voorzieningen ................................................................................................... 132
Bijlage E
Overzicht van de baten en lasten per taakveld ................................................................................... 137
Bijlage F
Overzicht subsidieontvangers.............................................................................................................. 138
Bijlage G
Meerjarenoverzicht algemene uitkering 2024-2027........................................................................... 142
Pagina 6 van 143
BIJ.450367
Aanbiedingsbrief De begrutting fan útfiering en realisme Voor u ligt de Programmabegroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2027. Het tweede jaar van de bestuursperiode 2022-2026 waarin we ‘Grutsk en tichtby’ willen zijn. We zijn ’Grutsk’ om voor 2024 een sluitende begroting te kunnen presenteren, waarin wij laten zien dat we “Tichtby” onze inwoners blijven staan. De begroting van de gemeente Súdwest-Fryslân voor 2024 is in totaal € 332,0 miljoen.
Perspectief voor de toekomst De programmabegrotingen van de afgelopen jaren lieten een positief beeld zien en ook voor 2025 ziet het er nog gunstig uit. We zijn afhankelijk van rijksgelden en op dit moment is nog niet duidelijk hoeveel geld we vanuit het gemeentefonds ontvangen. De verwachting is dat dit fors minder wordt dan voorgaande jaren. Daarbij krijgen wij als gemeenten steeds meer rijkstaken naar ons toegeschoven, waarvoor we op dit moment (nog) niet gecompenseerd worden. Zet daarnaast de ongunstige autonome ontwikkelingen, zoals de stijgende energieprijzen, de stijgende loonsomontwikkelingen en de stijgende rentelasten en het is duidelijk dat we zullen moeten anticiperen op een meer onzekere financiële toekomst. De val van het Kabinet zorgt daarbij dan ook nog voor een gereserveerde en vertraagde handelingssnelheid vanuit het Rijk.
Ambities blijven waarmaken We staan voor grote maatschappelijke vraagstukken. In 2022 hebben we bij de start van de nieuwe bestuursperiode toegezegd dat we er willen zijn voor onze inwoners, voor onze ondernemers en voor maatschappelijke organisaties. In de actualisatie van de vorige begroting (begin 2023) hebben we deze ambities en plannen voorgelegd en zijn daarmee voortvarend van start gegaan. Ondanks de onzekerheden willen we met een positieve én realistische blik naar de toekomst kijken en vol gaan voor het uitvoeren van de acties die we het afgelopen jaar in gang hebben gezet. Met het juiste verantwoordelijkheidsgevoel om ondanks alles een gezond financieel beleid te blijven voeren. In 2024 gaan we verder met het verwezenlijken van deze ambities en met de grote opgaven die voor ons liggen: zoals bijvoorbeeld de invoering van de Omgevingswet, de hervormingsagenda jeugd, bestaanszekerheid, start van de gebiedsprosessen, de toekomst van het gezondheidslandschap, onze visie op het sociaal domein, de energie transitie op vier locaties en de VO campus.
Elke regio telt Bereikbare, beschikbare en toegankelijke voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg, werk, cultuuraanbod en publieke ontmoetingsruimten zijn van cruciaal belang voor een vitale Mienskip. Deze voorzieningen staan bij ons en in de regio onder druk. De regionale verschillen in Nederland, met name tussen de randstad en de regio, zijn groot en nemen nog steeds toe. Daarom is het nodig om voor de lange termijn te investeren in de regio. Mogelijk dalende gemeente-inkomsten mogen niet ten koste gaan van de voorzieningen en het leefgeluk in onze gemeente. Daarom trekken we met partners op om o.a. binnen SNN verband een vuist te kunnen maken richting Den Haag. Met als doel een eerlijker en structurele verdeling van rijksmiddelen om de brede welvaart in onze regio te kunnen versterken.
Wat is ons plan Bovenstaande winstwaarschuwing komt hard aan, maar betekent niet dat we bij de pakken neer gaan zitten. We willen niet achterover leunen en wachten tot het Rijk met ontmoedigende slechtweer analyses komt over onvolledig toegekende compensaties. Nee, we willen ons juist voorbereiden op onstuimige weersomstandigheden, maar dan wel met de goede stormkleding. Daarom hebben we ons tot doel gesteld om na de begrotingscyclus een aantal scenario’s uit te werken die ons voor kunnen bereiden op het slechte weer dat er mogelijk aankomt. Het is belangrijk dat we nu al zicht krijgen op de extra inspanningen die nodig zijn om de gaten op te vullen die voorzien worden vanaf 2026/2027. Tegelijkertijd blijven we investeren in de ambities die we eerder neergelegd hebben. Er is een grote behoefte om maatwerk te leveren in de dienstverlening naar onze inwoners en bedrijven, en daarbij oplossingen voor regels te laten gaan. We willen op constructieve wijze in mogelijkheden denken en zoeken daarbij nadrukkelijk de samenwerking met de raad. “We moatte mei sûn ferstân it minne waar temjitte!” Sneek, september 2023 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân Pagina 7 van 143
BIJ.450367
Bestuurlijke hoofdlijnen 1.1
Bestuurlijke ambities Voor u ligt de tweede begroting en meerjarenraming van de bestuursperiode 2022-2026. Voor 2024 wordt, ondanks de nodige uitdagingen, een sluitende begroting gepresenteerd. Het is de verwachting dat dit ook voor volgend jaar geldt. Daarna is de kans groot dat de rijksbijdrage uit het gemeentefonds fors naar beneden wordt bijgesteld. Dat wordt pijnlijk zichtbaar in de programmabegrotingen vanaf 2026. De hoogte van de rijksbijdrage is cruciaal voor de programmabegroting. We mogen als gemeente namelijk van het Rijk verwachten dat we worden gecompenseerd voor taken die aan ons worden toevertrouwd. Als de geldkraan wordt aangedraaid én er tegelijkertijd steeds meer taken naar de gemeente toekomen, worden we aan twee kanten gekort. Dit is een onacceptabele situatie die alle gemeenten in Nederland aangaat. Hierover zijn we inmiddels in gesprek en zullen de komende periode alles doen wat binnen onze mogelijkheden ligt om onze zorgen te adresseren bij het Rijk. Hiervoor zoeken we nadrukkelijk de samenwerking met de VFG en de VNG.
Actieve rol van de gemeente Er komen veel ontwikkelingen op ons af. Die vragen niet alleen om concrete actie en investeringen, maar ook om een heldere koers en focus voor de langere termijn. Het gaat om innovatieve en creatieve oplossingen, om lef en daadkracht en om samenwerking met Europa, Rijk, provincie, bedrijfsleven en de Mienskip. Juist in tijden van crisis en grote vraagstukken moeten we als gemeente waar mogelijk een actieve rol pakken en aanjagen. Daarom moeten we onze ontwikkelkracht vergroten en investeren we daar ook in. Hierbij hoort ook dat we ons meer bewegen en aansluiten bij regionale, landelijke en Europese netwerken. Dit doen we om onze positie te versterken, slagvaardiger te kunnen werken aan gezamenlijke opgaven en beter aan te sluiten op subsidiemogelijkheden. Natuurlijk werken we hierin samen via de lijn van de VFG en de VNG. Tegelijkertijd werken we met Samenwerkingsverband Noord-Nederland samen aan een nóg mooier en sterker Noord-Nederland. SNN stimuleert, faciliteert, verbindt en verstrekt subsidies die dit mogelijk maken. Samen met de partners binnen de SNN zetten we ons in voor een noordelijke kansenagenda en een lobby richting Den Haag en Brussel om het denken over de regio en financieringssystematiek te veranderen. Daarnaast is onze gemeente initiatiefnemer van de R8.
Hierin hebben grote gemeenten zitting die zijn ontstaan uit herindelingen met veel kernen, stedelijkheid, een groot oppervlak en landelijk gebied. Deze gemeenten herpositioneren zich op zowel regionaal, provinciaal als landelijk en Europees niveau en zoeken verbinding met elkaar in grote opgaven.
Elke regio telt Er is een toename van onwenselijke verschillen tussen Nederlandse regio’s, zoals bijvoorbeeld op het gebied van voorzieningen voor zorg, onderwijs, infrastructuur en werkgelegenheid. Het huidige rijksbeleid versterkt vooral regio’s die al sterk zijn. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) en de Raad voor het Openbaar bestuur (ROB) adviseren in het rapport ‘Elke regio telt!’: een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio's. Bij beleidskeuzes is het belangrijk om niet alleen de nadruk te leggen op economisch rendement, maar ook op de gevolgen voor de samenleving en de leefomgeving in alle regio’s van Nederland. In dit licht heeft het Rijk eerder regiodeals in het leven geroepen waarin Rijksoverheid en regio’s samen werken om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te verhogen. Juist op plekken die een extra impuls goed kunnen gebruiken. Súdwest-Fryslân werkt samen met buurgemeente De Fryske Marren, Provincie Fryslân en Wetterskip aan de aanvraag voor een regiodeal. Het Rijk stelt substantieel geld beschikbaar onder de voorwaarde dat de regio mee investeert. Het gaat hier echter niet om structurele versterking van de regio, iets waar volgens rapport ‘Elke regio telt!’ wel behoefte aan is.
Wij zien een regiodeal dan ook als een opmaat naar een meer structurele financiering van de uitdagingen in de regio. Dat doen we onder meer met onze SNN partners.
Pagina 8 van 143
BIJ.450367
Blijven investeren De bestuursperiode is in 2022 voortvarend van start gegaan. Er zijn vele speerpunten benoemd waar we met elkaar energie op willen zetten om samen Súdwest-Fryslân sterker te maken. Met deze begroting willen we nu verder investeren in een Súdwest-Fryslân waar de sociale en economische basis op orde is. Daarin liggen grote uitdagingen want onze brede welvaart staat op dit moment op verschillende manieren onder druk. Ondanks de uitdagingen willen we als gemeente wel blijven investeren en noemen we deze begroting dan ook wel ‘de begroting van de uitvoering’. Investeren doen we onder meer door de inzet van ons Ontwikkelfonds. We willen blijven investeren in brede welvaart, als basis voor de toekomst. Die inzet laten we ook terugkomen in onze beoogde regiodeal waarin we samenwerken met regio en Rijk.
Global goals Súdwest-Fryslân wil een bijdrage leveren aan een eerlijke en duurzame wereld met gelijke rechten en kansen voor iedereen. De Sustainable Development Goals zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken. Wij voelen ons verantwoordelijk om een lokale bijdrage te leveren voor het aanpakken van deze wereldwijde uitdagingen. Daarom zijn we Global Goals gemeente. De SDG doelen zijn als wereldwijde ambitie geformuleerd om een einde te maken aan extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. De SDG’s zijn onderverdeeld in vijf grote thema's: mensen, planeet, welvaart, vrede en partnerschap. De doelen bevorderen een integrale aanpak van een brede welvaart. We integreren deze doelen in de plannen die wij als gemeente maken.
Bestaanszekerheid Het is belangrijk dat onze inwoners mee kunnen doen in de samenleving en bestaanszekerheid hebben. Het is onacceptabel dat inwoners onder die grens terecht komen waardoor zij onvoldoende in staat zijn om deel te nemen aan de maatschappij. De energiecrisis en inflatie slaan hard toe. Een aantal inwoners is hierdoor in acute financiële problemen gekomen. Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid willen we de bestaanszekerheid vergroten. We willen naast de inwoners staan die dit hard nodig hebben. Dit doen we onder andere door het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Met spreekuren op locatie zijn we dichtbij de inwoners en brengen we de diverse minimaregelingen onder de aandacht en zorgen er ook voor dat informatie duidelijk en vindbaar is via de online kanalen. Met het fonds Stipe Tichtby helpen we inwoners om de koopkracht te versterken.
Wonen Inwoners moeten kunnen wonen in een huis en op een plek die past. Veel inwoners wachten al lange tijd op een geschikte woning. De doorstroming stagneert al jaren. Het raakt aan de vrijheid van de inwoners, maar ook aan de economische en sociale vitaliteit van onze kernen. Al vanaf de start van de bestuursperiode heeft Wonen prioriteit. De uitdagingen op de woningmarkt zijn onveranderd groot. Ook de komende jaren draait het om een versnelling van de woningbouw en het realiseren van de bouw van zeker 1.000 woningen voor de juiste doelgroepen, zoals starters, mensen met lagere inkomens en mensen met een zorgvraag. Daarvoor zijn we met veel inzet, creativiteit en innovatieve oplossingen aan de slag. De eerste stappen zijn in 2022 en 2023 inmiddels gezet en deze begroting biedt een goede financiële basis om hier voortvarend mee verder te gaan.
Zorg In 2023 hebben de vier ziekenhuizen in Friesland en de zorgverzekeraars bekend gemaakt dat ze onderzoek doen naar toekomstbestendige ziekenhuiszorg in Friesland. Het voorkeursscenario dat ze verder onderzoeken is dat het Antonius Ziekenhuis in Sneek en Tjongerschans in Heerenveen samen gaan in een nieuw ziekenhuis in Joure. Als dit voornemen uitgevoerd wordt, heeft dit grote gevolgen voor onze inwoners, ondernemers, de overige zorgaanbieders in de gemeente en de gemeente zelf. Een toekomstbestendig gezondheidslandschap en de borging van kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg in onze grote gemeente met veel kernen staat voor ons op één. Samen met inwoners, zorgverzekeraars, ziekenhuis en zorgpartners willen we hierin meerdere scenario’s verkennen.
Omgevingswet Op 1 januari 2024 gaat de nieuwe Omgevingswet in. Hierin worden 26 losse wetten samengebracht. Deze verandering betekent een andere werkwijze. De bedoeling van de Omgevingswet is dat procedures sneller gaan en inwoners beter betrokken worden (participatie). Tegelijkertijd met de invoering van de
Pagina 9 van 143
BIJ.450367
Omgevingswet gaat ook de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen in. Dit betekent een nieuwe werkwijze waarop we bouwvergunningen moeten behandelen. Inwoners hoeven minder vaak een bouwvergunning aan te vragen. Dit heeft direct gevolgen voor onze legesopbrengsten. Wat dit exact betekent is op dit moment nog niet geheel duidelijk. Op diverse manieren zetten we ons via de bestuurlijke lijn in om de beloofde kostenneutrale invoering te benadrukken. Zolang er niet meer duidelijkheid is houden we in de begroting rekening met lagere legesopbrengsten.
Energie & Klimaat Er ligt wereldwijd een grote klimaatopgave. Súdwest-Fryslân heeft de landelijke ambities voor duurzame energie doorvertaald in een lokale Energieagenda. Zo moeten in 2030 8.000 woningen van het gas zijn. We richten ons hierbij in eerste instantie op vier grotere lopende projecten, in Heeg, Sneek, Bolsward en Workum, maar deze worden straks al snel gevolgd door een aantal kleinere nieuwe initiatieven. Om dit mogelijk te maken zetten we in op diverse energiebronnen, zoals aquathermie, restwarmte en waterstof. Voor onze initiatieven zoeken we de verbinding met het Rijk en met (andere initiatieven binnen) Europa. Zo onderzoeken we de mogelijkheid van een productielocatie van waterstof in Súdwest-Fryslân. Het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie en het plaatsen van zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen wordt gestimuleerd. De Transitievisie Warmte is hierin leidend. We geven prioriteit aan lokale initiatieven en stimuleren bewoners hun huis aardgasvrij of aardgasvrij-ready te maken.
Vitaal landelijk gebied Vanaf 2023 is er vanuit het Rijk meer nadruk en urgentie voor landelijke doelen voor natuur, water en klimaat. Hierover is een brede dialoog gestart, die in 2024 moet leiden tot scherpere keuzes en een doorvertaling naar gebieden. Uitgangpunt voor wat we gaan doen vormt het Friese Gebiedsprogramma dat nu in ontwerp ligt. Per gebied (veenweide/kleiweide) ontstaan specifieke kansen en mogelijkheden zoals nieuwe vormen van landbouw. Wij stimuleren koplopers en ondersteunen experimenten. Als het gaat om het veenweidegebied krijgt de Funderingsaanpak aanvullend vorm. Binnen de opzet van het NPLG en het FPLG is de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) een belangrijke pijler om te komen tot een concrete integrale gebiedsaanpak binnen Súdwest-Fryslân, een zogenaamde “ûs PLG”.
Hervormingsagenda Jeugd Steeds meer jongeren maken gebruik van jeugdzorg. De uitgaven van jeugdzorg zijn hierdoor flink gestegen. Fundamentele verbetering van de jeugdzorg is hard nodig. Met het landelijk vaststellen van de Hervormingsagenda staat de jeugdzorg voor één van de grootste hervormingen sinds 2015. Doel van de agenda is om knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken en het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar te maken voor de toekomst. De landelijke maatregelen worden vanuit de Hervormingsagenda regionaal en lokaal geïmplementeerd. In Súdwest-Fryslân zetten we ons ervoor in dat onze jeugd veilig en gezond opgroeit. Ook wij zien hier dat jongeren steeds vaker gebruik maken van (complexe) jeugdzorg en dat er knelpunten zijn binnen jeugdzorgketen. In de actualisatie van het Jeugdbeleid in 2024 pakken we dit breder op dan alleen het implementeren van de maatregelen uit de hervormingsagenda Jeugd. In de herijking maken we een vertaalslag van zowel de landelijke ontwikkelingen (hervormingsagenda/toekomstscenario), als de regionale afspraken (regiovisie) en onze lokale onderzoeken (Rekenkameronderzoek/inspectierapport).
Vluchtelingen Nog steeds is het op veel plekken op de wereld niet veilig. Hierdoor is de toestroom van vluchtelingen naar Nederland en ook naar onze gemeente onveranderd hoog. We zijn er trots op dat we in SúdwestFryslân laten zien dat wij hierin onze verantwoordelijkheid nemen en een veilige plek bieden aan kwetsbare slachtoffers van oorlogsgeweld. We zetten alle zeilen bij om deze opvang in allerlei vormen mogelijk te maken. We zien echter dat de opgave groot is en de vluchtelingencrisis is nog niet ten einde. Het is nodig dat we hierin onze verantwoordelijkheid blijven nemen en slagvaardig blijven handelen.
Voortgang Na het vaststellen van de Programmabegroting in november 2023 ontvangt de raad in juni 2024 ter informatie een mid term review. Hierin worden opgenomen: een stand van zaken hoe het college er na twee bestuursjaren voor staat, een verantwoording van het college zoals benoemd in het bestuursdocument ‘Grutsk en Tichtby’ én welke bijsturing nodig is.
Pagina 10 van 143
BIJ.450367
1.2
Financieel beeld van de Programmabegroting 2024
Inleiding In deze paragraaf beschrijven we de aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2024. • We beginnen met de stand zoals weergegeven in de Notitie actualisatie begroting 2023. • Daarna geven we op programmaniveau een overzicht van de verschillende aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2024. • Tot slot laten we zien wat het effect is op de algemene reserve.
Beginstand voor de Programmabegroting 2024 De basis voor de Programmabegroting 2024 is de eindstand van de Notitie actualisatie begroting 2023 (zie paragraaf 2.2. op pagina 3 en 4). Bij de aanpassingen maken we onderscheid in aanpassingen met structurele effecten en aanpassingen met incidentele effecten. Dit leidt tot onderstaande beginposities. Financieel overzicht op hoofdlijnen (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Eindpositie structureel volgens Actualisatie begroting 2023
8.106
11.850
82
-6.190
Beginpositie structureel 2024
8.106
11.850
82
-6.190
Eindpositie incidenteel volgens Actualisatie begroting 2023
-1.906
-1.393
-888
-888
Beginpositie incidenteel 2024
-1.906
-1.393
-888
-888
Begroot jaarsaldo (in samenhang)
6.200
10.457
-806
-7.078
Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve
-6.200
-10.457
806
7.078
0
0
0
0
Totaal
Nieuw in deze tabel is de jaarschijf 2027. Ten opzichte van 2026 is deze jaarschijf circa € 6,3 miljoen nadeliger. Dit komt door: • Lagere algemene uitkering: -/- € 6,6 miljoen • Lagere OZB windpark: -/- € 0,1 miljoen • Lagere kapitaallasten: € 0,2 miljoen • Vrijval tijdelijke bedragen: € 0,2 miljoen De daling in de algemene uitkering van 2026 naar 2027 komt vooral omdat we via de septembercirculaire 2022 alleen voor 2026 een eenmalige compensatie hebben ontvangen (€ 1 miljard landelijk; voor SWF ca. € 5 miljoen). In de beginstand voor 2027 is deze eenmalige compensatie (nog) niet opgenomen.
Pagina 11 van 143
BIJ.450367
Overzicht voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2024 Onderstaande tabel geeft per programma (Sociaal, Ruimte, Bestuur) en de Overzichten aan wat de voorgestelde aanpassingen in de begroting zijn. In hoofdstuk 2.2 (Programmaplan) worden deze aanpassingen nader toegelicht per programma. Ook in onderstaande tabel zijn de aanpassingen uitgesplitst in structureel en incidenteel. Voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2024 (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Startpositie structureel
8.106
Mutaties Programma Sociaal
-7.620
11.850
82
-6.190
-8.114
-5.957
-6.293
Mutaties Programma Ruimte
-1.145
-1.204
-1.262
-1.321
Mutaties Programma Bestuur
-9.011
-9.021
-8.941
-8.941
Mutaties Overzichten
11.419
11.382
7.359
12.265
Eindpositie structureel
1.749
4.894
-8.718
-10.479
-1.906
-1.393
-888
-888
Mutaties Programma Sociaal
0
0
0
0
Mutaties Programma Ruimte
0
0
0
0
Mutaties Programma Bestuur
0
0
0
0
Mutaties Overzichten
0
0
0
0
Eindpositie incidenteel
-1.906
-1.393
-888
-888
Structureel
Incidenteel Startpositie incidenteel
Begroot jaarsaldo (in samenhang)
-157
3.501
-9.606
-11.367
Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve
157
-3.501
9.606
11.367
Totaal
0
0
0
0
Voorgaande tabel geeft aan dat de jaarschijven 2024 en 2025 structureel sluitend zijn. In 2026 en 2027 is sprake van een structureel tekort. Incidenteel zijn er tekorten in de jaren 2024 tot en met 2027. De verschillende jaarsaldi verrekenen we met de algemene reserve. In de volgende paragraaf laten we zien welke invloed dit heeft op de stand van onze algemene reserve.
Pagina 12 van 143
BIJ.450367
Ontwikkeling van de algemene reserve In 2023 starten we met een stand van € 18,9 miljoen. Door verschillende mutaties daalt de stand van de algemene reserve naar verwachting naar € 9,3 miljoen per einde 2023. In latere jaren loopt de stand van de algemene reserve terug naar een negatieve stand van € 8,3 miljoen. Dat is € 16,6 miljoen onder het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen. Ontwikkeling Algemene reserve (bedragen x € 1.000) 1. Stand per 31/12/2022 volgens JR 2022
2023
2024
2025
2026
2027 Datum Raad
18.909
9.303
9.146
12.647
3.041
Reeds genomen raadsbesluiten 2. Af: Begroot resultaat 2023 volgens PB 2023
-12.573
10-11-2022
3. Bij: Actualisatie Programmabegroting 2023
2.638
02-02-2023
4. Bij: Resultaat Berap JFM 2023
0
22-06-2023
5. Bij: Werkelijk resultaat 2022
10.659
22-06-2023
6. Af: Resultaatbestemmingen 2022
-3.566
22-06-2023
7. Af: Manegeterrein
-750
20-07-2023
8. Af: Berap AMJ 2023
-2.355
28-09-2023
Nieuwe Stand
12.962
Nog verwacht 9. Bij: Nota reserves en voorzieningen
1.500
23-11-2023
10. Af: Melding Jeugd in Berap AMJ 2023
-1.000
berap jas
11. Bij: Meicirculaire 2023, jaar 2023
414
berap jas
12. Af: Loonsomontwikkeling 2023
-5.300
berap jas
13. Af: Structurele nadelen Jaarrekening 2022
-922
berap jas
14. Bij: Restant Coronafonds
1.650
15.
Verwacht resultaat 2024-2027 structureel
16.
Verwacht resultaat 2024-2027 incidenteel
volgt
0
1.749
4.894
-8.718
-10.479
zie hiervoor zie hiervoor
0
-1.906
-1.393
-888
-888
Verwachte stand per 31/12
9.303
9.146
12.647
3.041
-8.325
> Niveau weerstandsvermogen
8.300
8.300
8.300
8.300
8.300
Vrij besteedbaar
1.003
846
4.347
-5.259
-16.625
Toelichting In de laatste kolom is aangegeven wanneer besluitvorming in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden/ zal plaatsvinden. Hierna lichten we de diverse posten kort toe. 1: 2 t/m 8: 9: 10: 11: 12: 13: 14: 15 en 16:
Stand per 31/12/2022 is de stand volgens de Jaarrekening 2022, pagina 90. Betreft mutaties die al door de raad akkoord zijn bevonden, inclusief datum raadsbesluit. Betreft verwachte uitkomst van de Nota reserves en voorzieningen. Betreft gemeld tekort Jeugd, nog te verwerken in Berap juli, augustus, september 2023. Betreft uitkomsten Meicirculaire, betrekking hebbende op het boekjaar 2023. Betreft nadeel loonsomontwikkeling a.g.v. hogere CAO in 2023. Betreft structurele nadelen uit de Jaarrekening 2022, voor boekjaar 2023. Betreft restanten van beschikbaar gestelde Coronafonds 2021 en 2022. Dit betreft de verwachte resultaten volgens paragraaf 1.2 van deze begroting.
Niveau weerstandsvermogen Het niveau weerstandsvermogen is door de raad vastgesteld op € 8,3 miljoen. In de paragraaf Weerstandsvermogen van deze begroting is de benodigde weerstandscapaciteit opnieuw berekend. Er zijn enkele mutaties in de risico’s. Daarmee rekening houdende is de benodigde weerstandscapaciteit nu berekend op € 6,2 miljoen. Dit is lager dan het vastgestelde niveau. Ook vorig jaar lag het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen al ruim boven de berekende benodigde weerstandscapaciteit. Pagina 13 van 143
BIJ.450367
2 Beleidsbegroting 2.1
Vooraf
In het hoofdstuk Beleidsbegroting gaan we in op de volgende onderdelen: • Programmaplan • Paragrafen
2.2
Programmaplan
In het Programmaplan gaan we in op de volgende onderdelen: • Programma Sociaal • Programma Ruimte • Programma Bestuur • Overzichten • Mutaties reserves
Opbouw van dit hoofdstuk De begroting heeft drie programma’s (Sociaal, Ruimte en Bestuur). De programma’s bestaan uit hoofdtaakvelden. In de navolgende hoofdstukken geven we per hoofdtaakveld aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. In de Bestuursrapportages van 2024 en in de Jaarrekening 2024 zullen we hierover rapporteren. We geven per programma en per taakveld aan wat alles mag kosten. Een groot aantal taken, opgaven en werkzaamheden zijn jaarlijks terugkerend. Deze vormen financieel verreweg het grootste deel van de begroting. Ze worden echter niet specifiek in deze begroting genoemd. We volstaan per programma met een overzicht van de taakvelden. Tot slot geven we een overzicht van de concrete aanpassingen per programma. Naast de programma’s zijn er de overzichten (met name algemene dekkingsmiddelen en overhead). Ook voor de overzichten geven we waar van toepassing bovenstaande zaken aan. Presentatie structureel begrotingssaldo Vooruitlopend op de verdere toelichting op de diverse onderdelen geven we hier een overzicht van het structurele begrotingssaldo van de programmabegroting en de meerjarenraming. Presentatie van het structurele begrotingssaldo (bedragen x € 1.000)
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Begroot 2027
Saldo baten en lasten
1.198
4.247
-9.353
-11.054
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
-1.355
-746
-253
-313
Begrotingssaldo
-157
3.501
-9.606
-11.367
Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)
-1.906
-1.393
-888
-888
Structureel begrotingssaldo
1.749
4.894
-8.718
-10.479
Pagina 14 van 143
BIJ.450367
De jaarschijf 2024 kunnen we als volgt specificeren: Overzicht baten en lasten 2024 (bedragen x € 1.000) Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Totaal van de programma's
Lasten
Baten
Saldo
181.314 76.101 17.865 275.280
43.992 36.038 1.575 81.605
-137.322 -40.063 -16.291 -193.675
Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Saldo van baten en lasten
6.700 44.607 30 3.188 329.805
248.171 1.227 0 0 331.003
241.471 -43.380 -30 -3.188 1.198
Mutatie reserves Programma 1 Mutatie reserves Programma 2 Mutatie reserves Programma 3 Mutatie reserves Overzichten Geraamd resultaat
18 335 1.663 205 332.026
399 449 0 18 331.868
381 114 -1.663 -187 -157
Waarvan: Incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo
2.221
315
-1.906 1.749
In een grafiek ziet het er als volgt uit:
Het begrotingstotaal is € 332,0 miljoen.
Pagina 15 van 143
BIJ.450367
2.2.1
Programma 1: Sociaal
1. Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit 7 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.
Ontwikkelingen Gezondheidslandschap Het zorglandschap en de behoefte van zorg verandert en intensiveert. De gezondheidsverschillen worden steeds groter. De vraag naar zorg groeit onder andere doordat steeds meer mensen langer leven. Tegelijkertijd bereikt nu een grote generatie een leeftijd waarop ze meer zorg nodig hebben en deze zorg thuis ontvangen. Ook hebben we te maken met arbeidsmarktkrapte. In Zuidwest-Friesland is de afstand tot voorzieningen het grootste van Nederland en de afstand tot zorg de op twee na grootste van Nederland. Om ook over 20 jaar de zorg voor onze inwoners bereikbaar en van goede kwaliteit te hebben is er een verandering noodzakelijk. We willen toewerken naar een ”gezond en vitaal Súdwest” door middel van bereikbare, beschikbare en betaalbare preventie, ondersteuning en zorg die van goede kwaliteit is. We werken aan de transitie van zorg naar gezondheid vanuit het concept van positieve gezondheid en gezond ouder worden. Sociale samenhang, gezondheidsbevordering, sport en bewegen en cultuurparticipatie zijn belangrijke pijlers. We doen dit samen met de inwoners en de verbonden partijen. En in samenhang met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het integraal Zorgakkoord (IZA) en het sportakkoord.
Ziekenhuis Een ziekenhuis is een belangrijk onderdeel van het gezondheidslandschap. In 2023 hebben de vier ziekenhuizen in Friesland en de zorgverzekeraars bekend gemaakt dat ze onderzoek doen naar toekomstbestendige ziekenhuiszorg in Friesland. Het voorkeursscenario dat ze verder onderzoeken is dat het Antonius Ziekenhuis in Sneek en Tjongerschans in Heerenveen samen gaan in een nieuw ziekenhuis in Joure. Als dit voornemen uitgevoerd wordt, heeft dit grote gevolgen voor onze inwoners, ondernemers, de overige zorgaanbieders in de gemeente en de gemeente zelf. Een toekomstbestendig gezondheidslandschap en de borging van kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg in onze grote gemeente met veel kernen staat voor ons op één. Samen met inwoners, zorgverzekeraars, ziekenhuis en zorgpartners willen we hierin meerdere scenario’s verkennen.
Hervormingsagenda Jeugd In Nederland maken steeds meer jongeren gebruik van jeugdzorg en de uitgaven van jeugdzorg zijn flink gestegen. Er is landelijk onderzocht hoe de jeugdzorg fundamenteel verbeterd kan worden. In juni 2023 is de Hervormingsagenda definitief vastgesteld. Dit vormt daarmee de grootste hervorming van de jeugdzorg sinds
Pagina 16 van 143
BIJ.450367
2015. Deze agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Een ander doel is het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar te maken voor de toekomst. Om de maatregelen vanuit de agenda te realiseren, is het noodzakelijk de agenda regionaal en lokaal te implementeren.
Herijking jeugdbeleid In Súdwest-Fryslân zetten we ons ervoor in dat onze jeugd veilig en gezond opgroeit. Ook wij zien dat jongeren in steeds vaker gebruik maken van (complexe) jeugdzorg en dat er knelpunten zijn binnen jeugdzorgketen. Daarom gaan we in 2024 ons Jeugdbeleid actualiseren. We pakken dit breder op dan alleen het implementeren van de maatregelen uit de hervormingsagenda Jeugd. In deze herijking maken we een vertaalslag van zowel de landelijke ontwikkelingen (hervormingsagenda/toekomstscenario), als de regionale afspraken (regiovisie) en onze lokale onderzoeken (Rekenkameronderzoek/inspectierapport).
Herijking visie Sociaal Domein In 2013 hebben wij de koersnota Veerkracht in het Sociaal Domein vastgesteld, waarin we hebben beschreven hoe de we de nieuwe sociale infrastructuur wilden vormgeven om de transformatie in het Sociaal Domein te realiseren. Inmiddels zijn we ruim 10 jaar verder. De 4 Gebiedsteams en de backoffice hebben een grote doorontwikkeling doorgemaakt. Er zijn taken bijgekomen, het aantal hulpvragen en de complexiteit is toegenomen. De kosten zijn toegenomen en er is regelmatig sprake van wachtlijsten bij de gebiedsteams. In 2024 starten we met een zorgvuldig proces om vanuit de huidige situatie, de trends en ontwikkelingen in de samenleving opnieuw te kijken naar onze visie en de wijze waarop we de dienstverlening in het Sociaal Domein hebben ingericht.
Campus VO, Toekomstbestendig en kwalitatief onderwijs We willen samen met de schoolbesturen toekomstbestendig en kwalitatief goed voortgezet onderwijs in Súdwest-Fryslân. Daarom willen we de traditionele structuur van het voortgezet onderwijs in Sneek doorbreken. Zo realiseren we een stevige basis voor toekomstbestendig onderwijs. Dat betekent dat scholen krachten bundelen en niet concurreren. Dit doen we door samen een campus te ontwikkelen. Een plek waar leren, werken, ontdekken en innoveren bij elkaar komen. Waar onderwijs en werkgelegenheid op elkaar aansluiten. Een gezonde en veilige omgeving waar elk kind zijn of haar talent kan ontdekken en ontwikkelen. Door een laagdrempelig aanbod van sport, cultuur en welzijn bevorderen we kansengelijkheid en blijven we de jeugd binden aan de regio. Een inspirerende broedplaats. Een hoogwaardige onderwijsvoorziening die de stad en regio versterkt. Een voorziening die niet alleen bedoeld is voor leerlingen, maar ook een belangrijke functie voor andere inwoners vervult.
Toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties De binnen- en buitensportaccommodaties blijven in ontwikkeling en zijn belangrijk om iedere inwoner de mogelijkheid te kunnen geven om te sporten en bewegen. Goed onderhouden, maatschappelijke inzetbare, gebruiksvriendelijke, toekomstbestendige en uitdagende sportaccommodaties zijn de inzet. Extra aandacht is er voor innovatie, inclusiviteit en ontwikkeling van motorische vaardigheden. Voor wat de verduurzaming van onze sportaccommodaties betreft, moeten er de komende jaren nog grote stappen gezet worden om te voldoen aan de klimaatafspraken. Op basis van Europese en landelijke regelgeving is het noodzakelijk dat nieuwe sportaccommodaties in 2030 emissievrij gebouwd worden. Voor bestaande sportaccommodaties moet een CO2-reductie hebben plaatsgevonden van 49 % in 2030 tot 95% in 2050 (t.o.v. de CO2 uitstoot in 1990). Een deel van onze sportaccommodaties kan toe met een (kleine) verbouwing om volledig duurzaam gemaakt te kunnen worden. Dat geldt echter niet voor alle onze (vooral wat oudere) sportaccommodaties, binnen- en buitenzwembaden. In 2024 ontwikkelen we daarom een visie op toekomstbestendige en duurzame binnen- en buitensportaccommodaties. Daaraan zullen investeringsbudgetten worden gekoppeld.
1.1 Hoofdtaakveld Onderwijs Wat willen we bereiken? We willen dat alle kinderen gelijke kansen krijgen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Scholen en peuteropvang zijn een belangrijke plek voor de talentontwikkeling, het bieden van gelijke kansen en de opleiding van toekomstige generaties. Ze zijn een belangrijke samenwerkingspartner bij signaleren, ondersteunen, ontwikkelen en ontmoeten. We willen dat het onderwijs plaatsvindt in duurzame, inspirerende en functionele gebouwen, die een goed binnenklimaat hebben en voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn.
Pagina 17 van 143
BIJ.450367
Wat gaan we daar voor doen? •
We stellen een nieuw huisvestingsplan op voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het speciaal onderwijs.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We hebben een nieuw toekomstbestendig Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs opgesteld voor; het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. We stellen een nieuw toekomstbestendig Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs op voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Daarbij onderzoeken we of naast scholen aanvullende partijen, zoals kinderopvang, dorpshuizen en zorgorganisaties, ook een plek in of bij het schoolgebouw zouden moeten hebben. Het IHP zal gaan fungeren als koersdocument voor benodigde investeringen op de langere termijn, met een concreet uitvoeringsplan voor de korte termijn. Het IHP moet de schoolbesturen en ons als gemeente in staat stellen om de komende jaren proactief, integraal en planmatig te gaan investeren in de onderwijshuisvesting. We indexeren de bedragen in het investeringsprogramma onderwijshuisvesting vanwege de prijsstijgingen in de bouwkosten (stijgende gasprijzen, personeelstekort, leveringsproblemen).
Gelijke kansen voor kinderen en jongeren: • • • • •
We versterken de integrale kindaanpak. We gaan door met de weekend- en zomerschool. We investeren in preventie en vroegtijdige signalering om complexe trajecten en duurdere zorg te voorkomen. We faciliteren jongeren tot het behalen van een startkwalificatie, het verkleinen van schooluitval en het maken van keuzes die kansrijk zijn op de arbeidsmarkt. Als een leerling aan het begin van het schooljaar in aanmerking komt voor een OV- kaart, regelen we dat.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We versterken de integrale kindaanpak door de bestaande IKA’s te ondersteunen en te subsidiëren en stimuleren ontwikkeling van nieuwe IKA’s. − Er zijn weekend en -zomerscholen in Workum en Sneek en Weekendschool Studio (13-18 jaar). − De schoolmaatschappelijk werkers ondersteunen jeugdigen van 2-18 jaar op school en op de peuteropvang. − We werken samen met onderwijs en partners in onderwijszorgarrangementen. − We ontwikkelen een peuterplusgroep voor kinderen die niet in een reguliere peutergroep passen. − We faciliteren dat jongeren (12-23 jaar) goede keuzes maken die kansrijk zijn op de arbeidsmarkt. − We werken aan het voorkomen van schooluitval en begeleiden jongeren en jongvolwassenen naar het halen van een startkwalificatie, naar passend werk of dagbesteding. − We verstrekken een OV-pas als de school voor voortgezet (speciaal) onderwijs meer dan 11 kilometer van het woonadres gelegen is. Om kinderen gelijke kansen te kunnen bieden is het belangrijk dat kinderopvang, onderwijs, zorg, sport en cultuur voor kinderen goed op elkaar aansluiten. Daarom versterken wij de integrale kindaanpak. Deze inhoudelijke samenwerking geeft vorm aan een integrale aanpak in een doorgaande lijn voor kinderen van met name 2-12 jaar in de omgeving waarin zij opgroeien. Het doel is het vergroten van de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen.
Ook de weekend en zomerschool is een aanpak om de kansengelijkheid te vergroten. Door de juiste preventieve ondersteuning te bieden, kunnen kleine problemen klein blijven en worden ergere problemen voorkomen. Dit kan alleen door een goede samenwerking tussen gemeenten, scholen en andere partners. Een van de manieren om preventieve ondersteuning te bieden is door middel van de inzet van schoolmaatschappelijk werkers in het onderwijs en aanvullend de inzet van schoolmaatschappelijk werk in de voorschool. Een andere manier is de inzet van collectieve onderwijszorgarrangementen waarin de jeugdhulp op school plaatsvindt waardoor er snel, gezamenlijk en effectief ondersteuning geboden kan worden. De financiering van een aantal onderwijszorgarrangementen is incidenteel, als de resultaten positief zijn onderzoeken we hoe we deze structureel kunnen financieren. Voor het komende jaar willen we tevens gaan inzetten op het ontwikkelen van een peuterplusgroep voor kinderen die net niet in een reguliere peutergroep passen en in een kleinere groep extra aandacht en ondersteuning krijgen.
Pagina 18 van 143
BIJ.450367
We faciliteren dat jongeren (12-23 jaar) goede keuzes maken die kansrijk zijn op de arbeidsmarkt, werken aan het voorkomen van schooluitval en begeleiden jongeren en jongvolwassenen naar het halen van een startkwalificatie, naar passend werk of dagbesteding. Het RMC (Doorstroompunt) houdt alle jongeren die voortijdig, zonder startkwalificatie, de school verlaten in beeld tot ze 23 zijn. Het RMC zorgt er voor dat er een sluitende aanpak is tussen het onderwijs en de zorg, voert loopbaangesprekken met jongeren die twijfelen over de studiekeuze en bemiddelt zo nodig naar werk. Als de school voor voortgezet (speciaal) onderwijs meer dan 11 kilometer van het woonadres gelegen is verstrekken we een OV -pas. Mensen met een inkomen onder 120% van het minimumloon krijgen de pas volledig vergoed. Boven de 120% kunnen mensen 30% korting krijgen. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Opstellen nieuw huisvestingsplan
40
0
0
0
0
Indexeren investeringsprogramma onderwijshuisvesting
37
46
55
64
73
Doorgaan met de weekend- en zomerschool
42
50
50
50
50
Investeren in preventie en vroegtijdige signalering (Bestaande activiteiten intensiveren) Investeren in preventie en vroegtijdige signalering (Pilot Onderwijs-zorgarrangementen)
10
10
10
10
10
100
0
0
0
0
1.2 Hoofdtaakveld Sport Wat willen we bereiken? Onze gemeente is rijk aan sport, in al zijn vormen en facetten. Súdwest-Fryslân kent van oudsher veel verenigingen. De kracht van de kleine verenigingen en vrijwilligersorganisaties kenmerkt onze gemeente en draagt bij aan de leefbaarheid in de kernen. Voorzieningen en gevarieerd aanbod zijn belangrijk. Met sport en bewegen kan brede welvaart worden verhoogd. Een hoge brede welvaart kan sport- en beweeggedrag verhogen. Sport, bewegen en spelen draagt bij aan gezonde, weerbare en gelukkige inwoners. Door sport en bewegen ontmoeten mensen elkaar, hebben plezier, doen ze mee en ze bouwen netwerken op. Sport wordt naast een doel op zich, vooral ingezet als middel bij het bevorderen van gezondheid, het terugdringen van sociale gezondheidsverschillen en het verminderen van de zorgvraag. Iedereen moet gelijke kansen hebben om te kunnen sporten. Dit geldt voor jong en oud en voor kwetsbare inwoners, ook in aandachtswijken. Een inclusieve en veilige sport- en beweegomgeving draagt bij aan het in beweging brengen van inwoners.
Wat gaan we daar voor doen? Nieuw beleid en gratis buitensport en speelmogelijkheden: • • • •
We stellen nieuw sportbeleid en een visie voor sport en bewegen in de openbare ruimte op. We zetten in op gratis buitensportmogelijkheden en speelmogelijkheden. In wijken met weinig groen investeren in speeltoestellen, wandelpaden en gratis buitensportfaciliteiten met extra aandacht voor kinderen met een beperking. We hebben specifieke aandacht voor beweegpaden in wijken en we onderzoeken de mogelijkheid voor een gravel-mountainbike-route in onze gemeente. Dit gaan we samen met inwoners verder vormgeven.
Indicatoren/te behalen resultaat: − In november 2022 is een visie op Bewegen in de Openbare Ruimte vastgesteld onder de naam Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân. − In 2023 is het sportbeleid herijkt en vastgesteld. − We keuren, onderhouden en vervangen de sport- en speelvoorzieningen in openbare ruimten. − We kennen subsidies toe voor beweeg- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte. − We onderzoeken de behoefte aan specifieke wandel- en beweegroutes en een gravelmountainbike-route en nemen een besluit over het vervolg. We hebben het sportbeleid in 2023 herijkt. Belangrijke speerpunten zijn: iedereen doet mee, bevorderen gezonde leefstijl, toekomstbestendige verenigingen, duurzame accommodaties en een uitnodigende openbare ruimte. In november 2022 is een visie op Bewegen in de Openbare Ruimte vastgesteld onder de naam Bûtengewoan
Pagina 19 van 143
BIJ.450367
bewege yn Súdwest-Fryslân. Hierin is vastgelegd dat we spelen, bewegen en sporten voor de inwoners in de eigen omgeving en gratis mogelijk willen maken. Uit deze beleidsnota is een subsidieregeling Bûten gewoan bewege voort gekomen. Hiermee gaan we samen met inwoners beweeg- en speelvoorzieningen realiseren. We zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van sport- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte, daarom keuren, onderhouden en vervangen we deze voorzieningen zodat inwoners samenkomen en bewegen. We voeren een onderzoek uit naar de behoefte aan wandel- en beweegroutes en een gravel-mountainbike-route. •
We stimuleren de samenwerking tussen verenigingen en zorgen er voor dat iedereen zo lang mogelijk mee kan doen in het verenigingsleven.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We nemen deel aan de pilot Leve de Vereniging. − We subsidiëren verenigingen voor het toekomstbestendig maken van of vitaliseren van hun vereniging. − Verenigingsondersteuners ondersteunen de verenigingen bij het toekomstbestendig maken van hun vereniging. − We herijken de sportsubsidies. Sporten en cultuur is voor iedereen. Iedereen moet kunnen meedoen en iedereen hoort erbij. Iedereen moet de kans hebben om sportief op te groeien en cultuur te beleven. Toegankelijke en laagdrempelige sectoren, waarin iedereen die mee wil doen daadwerkelijk mee kan doen. Waarin sprake is van kansengelijkheid in en door sport-, beweeg en culturele deelname. Naast duurzame, toekomstbestendige accommodaties vinden we de toekomstbestendigheid van verenigingen belangrijk. De gemeente kent van oudsher een rijk verenigingsleven. Het verenigingsleven staat de laatste jaren flink onder druk. Het gaat daarbij om terugloop in ledenaantallen en/of vrijwilligers. Ook het betrekken van jongeren en het vinden van nieuwe bestuursleden is een uitdaging. Samen met de verenigingsondersteuners wordt ingezet op toekombestendige verenigingen. We zien hoe belangrijk cultuur en sport is en wat voor rol een vereniging heeft in het welzijn van mensen en de leefbaarheid in de dorpen en steden (Iedereen doet mee).
Daarom zijn we samen met Doarpswurk, Keunstwurk en Sport Fryslân de pilot Leve de vereniging – Ûnderweis in Súdwest gestart om nieuwe manieren te zoeken om als vereniging toekomstbestendig te blijven. Daarnaast kunnen verenigingen subsidie krijgen voor het toekomstbestendig maken of vitaliseren van hun vereniging. Dit geldt zowel voor culturele – als sportverenigingen. Via de gemeentelijke begroting of een subsidieregeling is vastgelegd met welke structurele subsidies we organisaties, activiteiten en evenementen ondersteunen. Daarnaast hebben we een aantal bijzondere regelingen voor topsporters en sporthulpmiddelen. De herijking van sportsubsidies wordt in 2024 vastgesteld. •
We blijven investeren in buitensport accommodaties waaronder de ontwikkeling van sporthart Bolsward.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We vervangen minimaal twee kunstgrasvelden. − Ontwikkeling Sporthart Bolsward gaat van initiatieffase naar definitiefase. We gaan In de periode tot en met 2027 jaarlijks minimaal twee kunstgrasvelden vervangen. We werken samen met de inwoners en verenigingen van Bolsward aan de doorontwikkeling van Sporthart Bolsward. Uitgangspunt is de gebiedsvisie met transformatie van het sportcomplex naar een sportpark. Het doel is om ervoor te zorgen dat de sportaccommodaties en het omringende gebied op orde zijn zodat er een omgeving wordt gecreëerd waarin Bolswarders kunnen sporten, ontmoeten en recreëren. De realisatie van fysieke doelen zal in veel gevallen door de desbetreffende partijen gefinancierd moeten worden.
Pagina 20 van 143
BIJ.450367
Openbaar toegankelijk sport- en cultuur evenement Zie 1.3 hoofdtaakveld cultuur. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Bewegen in de Openbare Ruimte
140
140
140
140
140
Motie Sportmiddelen voor gehandicapten
100
100
100
100
100
Keuren buitensport- en speelmogelijkheden
55
55
55
55
55
Investeren in buitensport accommodaties
0
35
35
35
35
1.3 Hoofdtaakveld Cultuur Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân is rijk aan kunst, cultuur en erfgoed en bruist van de culturele activiteiten. We hebben prachtige professionele instellingen, maar ook de kracht van de verenigingen en vrijwilligersorganisaties draagt bij aan de leefbaarheid in de steden en de kernen. Cultuur brengt plezier en ontspanning en draagt bij aan gelukkige en weerbare inwoners. Cultuur zorgt voor ontmoeting en verbinding. Inwoners komen elkaar tegen door kunst en cultuur, gaan met elkaar in gesprek, genieten samen van bijvoorbeeld muziek, theater, kunst. Cultuur kan ingezet worden om actuele vraagstukken bespreekbaar te maken en dat is belangrijk in tijden van polarisatie. We zetten cultuur in als middel bij het bevorderen van positieve gezondheid en meedoen. Door deelname aan culturele activiteiten ervaren onze inwoners plezier en leren (nieuwe) vaardigheden. Iedereen moet gelijke kansen hebben om cultuur te beleven. Kunst en cultuur heeft een positieve invloed op hoe inwoners en toeristen genieten in en van onze gemeente en daarmee bevorderen we een positief vestigingsklimaat.
Wat gaan we daar voor doen? Cultuur en sportevenementen • We willen in deze coalitieperiode een groot sport of cultuur evenement dat bijdraagt aan positieve gezondheid •
en past bij onze identiteit. We doen mee aan Arcadia als grote gemeente, omdat er mooie activiteiten geprogrammeerd kunnen worden voor eigen inwoners en toeristen.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We onderzoeken of we naast The Passion en Arcadia in deze coalitieperiode nog een groot sport of cultuurevenement kunnen binnenhalen of organiseren. − We stellen samen met Arcadia een plan op met daarin thema en activiteit(en). Met een groot cultuur- en/ of sportevenement dat past bij onze identiteit bieden we onze inwoners de mogelijkheid om de vrije tijd aangenaam door te brengen en willen we ons als gemeente profileren. Daarbij zetten we in op positieve gezondheid en willen we dat iedereen de kans krijgt om mee te doen, anderen te ontmoeten en gezamenlijk te genieten. The Passion heeft reeds plaatsgevonden en we nemen in 2025 deel aan Arcadia. We onderzoeken of we deze coalitieperiode nog een groot sport of cultuur evenement kunnen binnenhalen of organiseren. Er zijn geen specifieke middelen beschikbaar gesteld. Dit betekent dat we gaan kijken naar mogelijkheden vanuit bestaande regelingen en middelen. Arcadia keert iedere drie jaar terug met een cultureel programma. In 2025 wil Súdwest-Fryslân een actieve bijdrage gaan leveren aan Arcadia met een (grotere) culturele manifestatie, passend bij ons DNA en actuele thema’s die spelen. We gaan dit in samenwerking met Arcadia en onze lokale culturele instellingen en toerismesector concretiseren en uitwerken.
Pagina 21 van 143
BIJ.450367
•
We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We stellen een uitvoeringsplan op, inclusief SMART doelen van zaken die geschikt zijn om in het Fries (of Stadsfries en Hylpersk) te vertalen en geven aan welke communicatiemiddelen geschikt zijn. We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal. Zoals in berichtgeving op onze sociale media, brieven en interne (bestuurlijke) stukken. We gaan het Friese taalbeleid binnen de gemeente doorontwikkelen. Hierbij maken we een uitvoeringplan inclusief SMART doelen van zaken die geschikt zijn om in het Fries (of Stadsfries en Hylpersk) te vertalen en geven aan welke communicatiemiddelen geschikt zijn.
Ondersteuning musea, kunst en cultuur • • •
We ontwikkelen nieuw cultuurbeleid met focus op toekomstbestendige verenigingen en toegankelijkheid van cultuurvoorzieningen. Blijven ondersteunen van kunst en cultuur en musea en voldoende laagdrempelige voorzieningen voor beoefenen van (amateur) kunst voor onze inwoners. We ondersteunen actief de samenwerking van onze musea.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We hebben in 2023 het cultuurbeleid geactualiseerd; daarmee is het actiepunt reeds gerealiseerd. − We stellen 1 museumcommissie aan. − De Museumcoöperatie ontwikkelt drie projectvoorstellen en voert deze uit. We voeren het vastgestelde museumbeleid uit. We stellen een museumcommissie aan die ons adviseert over de verdeling van de subsidies voor de musea. In 2020 heeft de stichting Samenwerkende Musea het veelbelovende projectplan ‘Museumcoöperatie SúdwestFryslân’ opgeleverd. Met dit plan geven de musea vorm aan hun wens om gezamenlijk uitdagingen aan te gaan en kansen te benutten. Samenwerking is essentieel om toekomstbestendigheid van de musea te waarborgen. De Museumcoöperatie ontwikkelt in 2024 drie projectvoorstellen en voert deze uit. Wij stimuleren en faciliteren deze ontwikkeling. We ondersteunen de culturele sector via structurele subsidies en bestaande subsidieregelingen. Er is een aantal initiatieven c.q. “losse” partijen waarbij sinds de herindeling van 2011 nog geen harmonisatie van de subsidies heeft plaatsgevonden. In sommige gevallen is actualisatie nodig. De herijking van enkele subsidies, zoals historische verenigingen, kunstroutes en foto- en filmclubs, wordt in 2024 afgerond. •
We stimuleren de samenwerking tussen verenigingen en zorgen er voor dat iedereen zo lang mogelijk mee kan doen in het verenigingsleven. Zie hoofdtaakveld 1.2 Sport
Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Ondersteunen van kunst en cultuur en musea
0
0
410
370
330
Ondersteunen van de samenwerking van onze musea
8
8
8
8
8
1.4 Hoofdtaakveld Dichtbij meedoen Wat willen we bereiken? We willen een gemeente zijn waar kinderen gezond opgroeien, jongeren gezond leven en ouderen lang(er) vitaal blijven. We streven naar een sterke sociale samenhang in wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen aan laagdrempelige activiteiten, elkaar kan ontmoeten en op elkaar kan terugvallen. We willen voorkomen dat mensen door schulden of armoede niet mee kunnen doen. We streven naar een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, het verkleinen van gezondheidsachterstanden en sociaal-economische verschillen, we handelen daarbij vanuit het model van positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid gaan we er van uit dat gezondheid meer is dan niet-ziek zijn, het gaat om een betekenisvol, plezierig leven en meedoen in de maatschappij.