14. TV CIE NS - bijlage - Taalbelied vertaald Nederlands

Taalbelied Frysk Ús taal Eigen, sichtber, brûzjend In Fryske taal dy’t groeit, bloeit en ferbynt

Ynhâld Foarwurd wethâlder ................................................................................................................................................................. 3 Foarwurd gemeentesekretaris ...................................................................................................................................................... 4 Gearfetting ............................................................................................................................................................................ 5 Kontekst ............................................................................................................................................................................... 5 Wetlike en beliedsramten .......................................................................................................................................................... 7 Ambysje en útgongspunten ......................................................................................................................................................... 9 Utwurking en útfiering .............................................................................................................................................................

12 Boarnelist ............................................................................................................................................................................ 15

2

Foarwurd wethâlder Beste mensen, Voor u ligt het nieuwe taalbeleid van de gemeente Súdwest-Fryslân. Als portefeuillehouder en als actieve spreker van het Fries vind ik het belangrijk en prachtig mooi dat we ons als gemeente inzetten voor het behoud, bevorderen en het zichtbaar maken van de Friese taal. Het Fries is niet mijn moedertaal. Natuurlijk werd de taal, - ik ben geboren in Sneek en geboren en getogen in Oppenhuizen - om mij heen veel gesproken en kwam ik op die manier in aanraking met de taal. Het Fries werd echter niet actief door mijn vader en moeder gebruikt. Ze spraken met elkaar Stadsfries (Snekers) of Nederlands. En met die laatste taal ben ik groot geworden. Pas de laatste jaren ben ik ermee begonnen om de taal te spreken, eerst voorzichtig en in kleine kring, nu actief en openbaar in alle zettingen en bij alle bijeenkomsten waar dat kan. Omdat ik zie dat het Fries de taal van het hart is. En dat je met taal dichtbij mensen kunt komen. Als je met elkaar dezelfde taal spreekt, brengt dat verbinding. Daarbij ben ik tot de ontdekking gekomen dat de Friese taal erg rijk en poëtisch is en ik vind dat de taal vol zit met mooie verrassingen en uitdrukkingen! Als wethouder gebruik ik het Fries om beter met onze inwoners te kunnen communiceren. Een poos geleden had ik een lastig gesprek over een handhavingszaak.

De inwoner had zijn advocaat meegenomen, uit het westen van Nederland. De advocaat sprak geen Fries en wij voerden daarom het gesprek in het Nederlands. Toen wij in het gesprek tot de kern kwamen, toen het er écht even op aankwam, zijn we toch, als vanzelf, overgegaan op het Fries. In die taal konden we elkaar beter vinden en begrijpen. Zodoende ben ik ervan overtuigd dat we als gemeente dichtbij onze inwoners willen staan, wij een voorbeeldfunctie hebben als het gaat om het gebruik van het Fries. Niet om de taal aan onze inwoners op te leggen, maar net als uitnodiging, als handreiking, als verleiding om verbinding met elkaar te maken en onze prachtige taal te behouden voor ons en onze kinderen.

Petra van den Akker Wethâlder Frysk

3

Foarwurd gemeentesekretaris De schoonheid van Súdwest Mijn wieg stond niet in Fryslân. Toch voelde ik me al een inwoner van deze gemeente voordat ik hier gemeentesecretaris/algemeen directeur werd. Dat moet ik u natuurlijk even uitleggen. Dat zit zo. Voordat ik in deze mooie gemeente, de grootste gemeente van Fryslân én Nederland, kwam te werken, was ik gemeentesecretaris in Etten-Leur en Drimmelen. En daarvoor werkte ik jarenlang voor de Rotterdamse haven. Hoe komt je van Holland en Brabant in Súdwest-Fryslân terecht, vraagt u zich af? Dat zit zo. Ik was er al. Jaren geleden heb ik mijn hart al verloren aan Súdwest-Fryslân. We hebben hier al jaren een vakantiehuisje, waar we regelmatig kwamen om de rust en de schoonheid van het landschap hier – waar ik graag doorheen mag fietsen – op te zoeken, en de drukte van Brabant en de Randstad te ontvluchten. Dat we hier nu ook echt mogen wonen, beschouw ik als een groot voorrecht. De schoonheid van Súdwest-Fryslân zit hem wat mij betreft echter niet alleen in het prachtige landschap, het water, ons erfgoed en onze 89 kernen. Met daaronder zes van de elf Friese steden, waar de geschiedenis praktisch op straat ligt. Natuurlijk, de inwoners van SúdwestFryslân, hoor ik je denken, die er samen voor zorgen dat dit zo'n fijne plek is om te zijn. Ja, natuurlijk, die zijn, wat zeg ik, u bent voor ons als gemeente het belangrijkste.

Wij zijn er voor u. Toch ben ik nog niet waar ik wil zijn. Eigenlijk zou ik kunnen volstaan met dit korte zinnetje: wat de wethouder zegt. Dat klinkt wellicht wat obligaat voor een gemeentesecretaris. Maar in dit geval is het ook echt zo. Of het nu het Súdwesthoeks, het Stadsfries, het Hindeloopers of het Stavers is, het is voor veel inwoners de taal van het hart. En een belangrijke cultuurdrager. Deze talenrijkdom bepaalt voor mij, ook al is het Fries niet mijn moedertaal, mede de schoonheid van Súdwest. Ik zei het hierboven al, wat de wethouder zegt. Waarom ik het dan nog een keertje zeg? Omdat wij als gemeente samen met de provincie niet alleen hoeder en beschermer zijn van het Fries en zijn varianten, maar omdat u als inwoner ook van ons mag verwachten dat wij u verstaan, en uw taal spreken. Dat bedoel ik in dit geval niet alleen in overdrachtelijke zin, ik bedoel het ook letterlijk. De Wet gebruik Friese taal immers, bepaalt dat Friese gemeenten beleid maken voor wat betreft het gebruik van de Friese taal. En dat doen wij, bij deze. U als inwoner, zo bepaalt de wet, heeft bovendien het recht om het Fries te gebruiken in contact met ons als gemeente. En wij kunnen dat zelf ook doen natuurlijk. Het is wat mij betreft ook een kwestie van inclusiviteit, en dat is natuurlijk tweerichtingsverkeer.

Dit vraagt om beleid; Fries, Nederlands, wanneer en hoe; dat bepaalt ons taalbeleid. Wat ons betreft blijft het niet alleen bij woorden en beleidsvoornemens, maar - hier steekt mijn Rotterdamse verleden de kop weer op - zetten wij ons beleid ook om in daden en concrete acties. Wat we van plan zijn, kunt u in deze nieuwe taalnota lezen. Cor Smits Gemeentesekretaris 4

Gearfetting Met dit nieuwe taalbeleid biedt de gemeente Súdwest-Fryslân een actueel en juridisch correct kader voor het gebruik van de Friese taal. Het beleid versterkt de positie van het Fries en zorgt voor naleving van nationale en internationale verplichtingen. Maar dat niet alleen. Het doel is dat iedereen zich kan uiten in zijn of haar eigen taal, met meer zichtbaarheid van het Fries en streektalen in de openbare ruimte en in onderwijs en cultuur. De pijlers van het beleid zijn eigen, bruisend en zichtbaar. We proberen ons zoveel mogelijk aan te passen aan de taal waar inwoners met ons communiceren. De gemeente gebruikt zelf ook actief het Fries en nodigt inwoners uit hetzelfde te doen. Iedereen in Súdwest-Fryslân moet de kans krijgen om zich in zijn of haar eigen taal te uiten. Meer zichtbaarheid van de taal zorgt voor herkenning en stimuleert het gebruik. Met dit nieuwe beleid willen we vooral ook uitstralen dat het gebruik van het Fries leuk is, dat het mag bruisen. Na vaststelling van dit beleid stelt het college een uitvoeringsprogramma op dat specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden (SMART) is. Wij vinden dit SMART, omdat het programma duidelijk omschreven maatregelen bevat, zoals het verhogen van tweetalige communicatie en het vergroten van zichtbaarheid van taal, met concrete meetpunten en termijnen.

De doelen zijn acceptabel en realistisch door afstemming met wettelijke kaders, beschikbare middelen en samenwerking met partners. Door termijnstellingen, zoals 2026 voor de uitvoering van actueel beleid en 2028 voor het integreren van Fries in meerdere beleidsvelden, is het programma tijdgebonden. Zo wordt een duidelijke, toetsbare en haalbare aanpak gegarandeerd om onze ambitie waar te maken.

Kontekst Oanlieding Ons huidige Friese taalbeleid Fries... en meer! liep tot en met 2024. Dit, samen met de ambitie uit het coalitieakkoord Grutsk en dichtbij 2022-2026, is aanleiding om een nieuw taalbeleid op te stellen. We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpers meer zichtbaar, op straat en digitaal. We gaan voor een levende Fryske taal en een bruisend en levend cultuuraanbod op fietsafstand.

Wy meitsje it Frysk, Stedsfrysk en Hylpersk mear sichtber, op strjitte en digitaal. Wy geane foar in libbene Fryske taal en in brûzjend en libjend kultueroanbod op fytsôfstân.

5

© Provinsje Fryslân (ûndertekening BFTK 8 april 2024)

Daarnaast spelen ook wettelijke verplichtingen, de afspraken uit de Bestuursafspraak Friese taal en Cultuur 2024 – 2028 (BFTK) en de afspraken die zijn gemaakt bij de fusie een belangrijke rol bij het ontwikkelen van dit nieuwe beleid.

Proses Wij zijn het proces om te komen tot een nieuw taalbeleid gestart met een enquête onder onze inwoners. Deze enquête die met behulp van een filmpje met Johannes Rypma onder de aandacht werd gebracht, is door bijna 700 inwoners ingevuld. In de bijlage infographic zijn de belangrijkste opbrengsten te zien. Daarna hebben we interviews gehouden met collega's vanuit verschillende teams.Tegelijkertijd hebben wij wekelijks polls op intranet gezet om de mening van collega's op te halen. Extern hebben we gesproken met andere gemeenten, de provincie en de Afûk. Ook is het vorige beleidsplan tegen het licht gehouden. Inhoudelijk is er volgens dat beleid niet veel veranderd in het nieuwe beleidsplan. Wel zijn er wat nieuwe accenten gelegd en kan de gemeente, door de inzet van een meertaligheidscoördinator, meer inzetten op de uitvoering. De functie meertaligheidscoördinator is nieuw en komt voort uit de BFTK 2024-2028. De provincie Fryslân heeft voor de inzet van meertaligheidscoördinatoren geld gekregen vanuit het Rijk. Het proces om als gemeente de subsidie te kunnen aanvragen heeft heel wat voeten in de aarde gehad. Daardoor heeft het nieuwe taalbeleidsplan Fries vertraging opgelopen. In het hoofdstuk ‘Uitwerking en uitvoering’ is meer informatie te vinden over de meertaligheidscoördinator. Met het nieuwe taalbeleid wil het college goed inzetten op de uitvoering.

Met de komst van de meertaligscoördinator is daar nu ook ruimte voor. In het uitvoeringsplan komen concrete acties in te staan, die we de komende jaren zullen uitvoeren, zoveel mogelijk specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden (SMART).

6

Wetlike en beliedsramten Officiële talen in Súdwest-Fryslân In Nederland is Nederlands de officiële taal. In de provincie Fryslân zijn Nederlands en Fries beide officiële bestuurstalen. Deze status is vastgelegd in de Wet gebruik Friese taal. In Súdwest-Fryslân worden beide talen gesproken. Streektalen als Hindeloopers (rond Hindeloopen) en Stadsfries (in steden als Bolsward, Sneek en Stavoren) hebben geen officiële status en vallen niet onder deze wet.

It Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden

De status en it berik fan ‘e fjouwer talen is yn de praktyk ferskillend. Dêr geane wy op in

Het Fries valt onder Deel III van het Europeesk hânfêst voor regionale talen of talen van boartlike wize mei om. minderheden (hierna: Handvest), hetgeen het hoogste niveau van bescherming biedt. Nederland moet minimaal 35 maatregelen uitvoeren op gebieden zoals onderwijs, rechtspraak, bestuur, media, cultuur en sociaal-economisch leven. Het Fries neemt een bijzondere positie in. Het is de enige taal met wettelijke bestuursrechten en heeft binnen de provincie Fryslân dezelfde juridische status als het Nederlands. Deze status is verankerd in twee instrumenten: • de Wet gebruik Friese taal, die de rechten van burgers en de verplichtingen van overheden vastlegt, • de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTK), een periodieke overeenkomst tussen Rijk en provincie met afspraken over beleid, financiering en toezicht. •

Wet gebrûk Fryske taal De Wet gebrûk Fryske taal (in werking sinds 2014) regelt het gebruik van Fries bij bestuursorganen in Fryslân. Belangrijke bepalingen: Artikel 3: Iedereen mag Fries gebruiken in contact met bestuursorganen in Fryslân. Gemeenten moeten correspondentie en gesprekken in het Fries kunnen voeren. Artikel 4 en 9: Ambtenaren en bestuurders mogen Fries gebruiken in interne contacten, raadsvergaderingen en overleg met andere bestuursorganen. Wat in het Fries wordt gezegd, wordt ook in het Fries genotuleerd. Artikel 5: Gemeenten stellen regels en een beleidsplan op om het gebruik van Fries in schriftelijke en mondelinge communicatie te versterken. Daarbij is zowel aandacht voor interne als externe communicatie. De essentie van de wet is dat het Fries en het Nederlands in Fryslân officieel dezelfde status hebben als bestuurstaal. Dit betekent dat overheden niet alleen in het Nederlands mogen werken, maar ook volledig in het Fries. Een beleidsnota, vergunning of officiële brief mag dus rechtstreeks in het Fries worden opgesteld – en die Friese versie geldt dan ook als juridisch origineel. Provincie en gemeenten zijn daarnaast verplicht om zelf vast te leggen hoe ze dat in de praktijk organiseren, via een eigen taalverordening.

7

Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024 – 2028 (BFTK) Op 8 april 2024 hebben Rijk en provincie Fryslân afspraken gemaakt over bescherming en bevordering van de Friese taal en cultuur. De provincie heeft een belangrijke rol wat het taalbeleid betreft: ze voert het beleid uit en stuurt het aan. In de BFTK wordt de provincie expliciet aangewezen als ‘ taalschipper ’ – een soort van regisseur die coördineert, stimuleert en partijen met elkaar moet verbinden. Gemeenten krijgen beleidsruimte, maar moeten in ieder geval voldoen aan het basisrecht van burgers om Fries te gebruiken in hun contact met het bestuur. De Tweede Kamer heeft de wens uitgesproken om met deze en volgende bestuursafspraken de ambitie te verhogen. (moasje 36200 VII nr.135). Naar aanleiding van dit verzoek en met het oog op het taalfitaliteitsmodel fan UNESCO hebben het RIjk en de provincie vijf prioriteiten aangewezen om in deze BFTK de ambities te verhogen. Er is vooral behoefte aan extra inzet op: 1. Zichtbaarheid van het Fries in de openbare ruimte. 2. Digitalisering van het Fries. 3. Fries in onderwijs en onderzoek. 4. Taaloverdracht tussen generaties. 5. Decentraal taalbeleid. Het Rijk stelt € 18 miljoen beschikbaar, o.a. voor meertaligheidscoördinatoren bij gemeenten.

Taalplan Frysk 2030 Provinsje Fryslân In 2021 is met Taalplan Frysk 2030 een begin gemaakt met het verbeteren van de positie van het Fries in alle onderwijssectoren in Fryslân. De doelstelling van Taalplan Frysk 2030 is dat in 2030 alle scholen in het Friese taalgebied in het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs het Fries aanbieden. Zoals bepaald in de wettelijk vastgelegde kerndoelen Friese taal en cultuur. De kerndoelen zijn in december 2025 geactualiseerd. Ook in de onderwijssectoren waar het Fries niet wettelijk verplicht is, krijgt het Fries in het kader van Taalplan Frysk 2030 een structurele en stevige positie. Op die manier ontstaat er een doorgaande leerlijn Fries. Taalplan Frysk 2030 is een samenwerkingsverband van de provincie met verschillende taal- en onderwijsinstellingen.

“Ik sprek myn favorite taal, om’t dat is wa’t ik bin. Wy leare ús bern ús favorite taal, om’t wy wolle dat se witte wa’t se binne.” Christine Johnson, Tohono O’odeham elder, American Indian Language Development Institute, June 2002

Taalnota 2025-2028 Fansels Frysk Provinsje Fryslân

In ‘Fansels Frysk’ presenteert de provincie haar ambities op het gebied van taalbeleid voor de komende vier jaar. De Taalnota bouwt verder op de ambities uit de vorige beleidsnota, Nij Poadium (2021-2024). Die nota was geïnspireerd door LeeuwardenFryslân 2018 en verbond taal, kunst en erfgoed met elkaar. De verbinding tussen deze beleidsterreinen blijft. Het Friese landschap, het actieve verenigingsleven en blaasorkesten horen net zo bij Fryslân als de Friese taal. Een eigen taalnota geeft volgens de provincie de kans om beter te laten zien welke basis er onder hun beleid voor Friese taal en cultuur ligt en hoe zij die rol de komende vier jaar in willen vullen. 8

Taaloardering Naast het Fries taalbeleid moeten gemeenten de regels en afspraken uit het beleid vaststellen in een verordening. De verordening gebruik Friese taal gemeente Súdwest-Fryslân geldt vanaf 2017. Afhankelijk van de gemaakte keuzes in dit nieuwe Fries taalbeleid moet de taalverordening worden aangepast.

Oerienkomst fúzjegemeente SWF In 2010 zijn er afspraken gemaakt tussen de Nederlandse staat, de provincie Fryslân en de nieuw te vormen fusiegemeente Súdwest-Fryslân over het Friese taalbeleid. Die afspraken moesten ervoor zorgen dat de gemeentelijke herindeling geen negatieve gevolgen zou hebben voor de positie van het Fries. Daarbij is onder andere vastgelegd dat, met het oog op het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden, het bestaande niveau van taalrechten voor de Friese taal niet verminderd mag worden voor inwoners van de deelnemende gemeenten (artikel 4, tweede lid, en artikel 7, lid 1b). Daarin is ook meegenomen dat in de nieuwe fusiegemeente Súdwest-Fryslân de Friese cultuur en identiteit, zowel in de stad als op het platteland, gekoesterd moeten worden, waarbij de Friese taal een belangrijke drager is. Ook is vastgesteld dat er een ambitieus taalbeleid moet worden gevoerd, zodat er vooruitgang wordt geboekt op dit gebied voor alle inwoners.

Ambysje en útgongspunten Ambysje We willen dat iedereen in Súdwest-Fryslân de kans krijgt zich uit te drukken in zijn of haar eigen taal. Thuis, op straat, op het werk, op sociale media en in contact met de gemeente. Het spreken van je moedertaal geeft zelfvertrouwen en steunt je om actief mee te doen in de samenleving. Ook willen wij dat taal beter zichtbaar wordt in onze gemeente; meer zichtbaarheid zorgt voor herkenning en moedigt mensen aan om de taal te gebruiken. Taal is waardevol. Het helpt ons om emoties, gedachten, vragen en wensen te uiten. Taal verbindt mensen en verrijkt onze cultuur, bijvoorbeeld in boeken, gedichten, muziek of toneel. Zo blijft de taal levend en blijft ze groeien. Meertaligheid is bovendien goed voor de ontwikkeling van kinderen én versterkt de cognitieve vaardigheden van volwassenen. We moedigen inwoners aan om hun eigen taal te gebruiken en nodigen anderen uit om kennis te maken met onze talen, die te leren en actief te gebruiken. Zo blijven onze talen in leven en worden ze geen museumstuk.

Utgongspunten 1. 2. 3. 4.

Taalvolgend - We proberen ons zoveel mogelijk aan te passen aan de taal waarin inwoners met ons communiceren. Voorbeeldfunctie – De gemeente gebruikt zelf actief het Fries en nodigt inwoners uit hetzelfde te doen. Taalgebruik stimuleren - Iedereen in Súdwest-Fryslân moet de kans krijgen zich in zijn of haar eigen taal te uiten. Zichtbaarheid vergroten - Meer zichtbaarheid van taal zorgt voor herkenning en stimuleert het gebruik.

Hâlding Wij willen het gebruik van het Fries stimuleren en het Hindeloopers en Stads ondersteunen. Dit doen we door deze talen te gebruiken in zowel informele als formele situaties. Ook maken we de talen zichtbaar in het straatbeeld en laten we zien dat meertaligheid belangrijk is 9

voor de ontwikkeling van kinderen. Zo creëren we een omgeving waarin het normaal is om verschillende talen te gebruiken. Nieuwe inwoners willen in zo'n omgeving Fries leren, en elk kind krijgt Fries taalonderwijs op school. Het leren, gebruiken en doorgeven van een taal begint bij een positieve houding.

Pylders Als we kijken naar onze doelen, uitgangspunten en wetgeving, dan zien we drie belangrijke pijlers voor ons taalbeleid: • Eigen • Bruisend • Zichtbaar Met deze pijlers zorgen we voor een samenhangende en sterke aanpak van ons taalbeleid. Ze vullen elkaar aan, omdat ze elk een ander aspect van taal en taalbeleving raken.

Eigen Met ‘eigen’ bedoelen wij dat taal belangrijk is voor onze identiteit en ons denken en communiceren, het is ons eigen. We willen dat iedereen in Súdwest-Fryslân de kans krijgt om te spreken in zijn of haar eigen taal. Omdat er in onze gemeente meerdere talen worden gesproken, passen we ons zoveel mogelijk aan, aan de taal van de inwoner. Deze pijler raakt de volgende gebieden binnen de gemeente: • Dienstverlening • Communcatie • Zorg en Welzijn / Sociaal Domein

Brûzjend Taal is waardevol. Het helpt ons om gevoelens, ideeën en vragen te delen. Het brengt mensen met elkaar en verrijkt onze cultuur in boeken, gedichten, muziek en toneel. Meertaligheid is ook goed voor de ontwikkeling van kinderen én voor het denkvermogen van volwassenen. We willen dat inwoners, nieuwe inwoners en bezoekers onze talen leren kennen en enthousiast worden. Zo blijven onze talen bruisen. We willen dat mensen de talen ontdekken, leren en gebruiken. Wij richten ons daarbij vooral op: • Opvoeding en ontwikkeling (jonge ouders, kinderen en jongeren) • Steun bij taal- en cultuuronderwijs • Cultuur

10

Sichtber De zichtbaarheid van taal vinden we heel belangrijk. We willen dat inwoners en bezoekers zien dat onze gemeente meerdere talen gebruikt. Zichtbaarheid zorgt voor herkenning en moedigt aan tot gebruik. We maken taal zichtbaar in gemeentelijke gebouwen, op openbare locaties en in communicatie. Per doelgroep kiezen we wat daarbij het beste past. Hier liggen kansen op het terrein van: • Openbare ruimte • Bedrijfsvoering • Communicatie • Gastvrijheid • Taalinformatie (voor de huidige en nieuwe inwoners en bezoekers) •

11

Utwurking en útfiering Meartaligenskoördinator Rol Meartaligenskoordinator Op basis van de gesprekken die in de provincie Fryslân op bestuurlijk en ambtelijk niveau gevoerd zijn over de taken van en behoeften aan meertaligscoördinatoren, zijn de onderstaande rollen en doelstellingen voor deze functie vastgesteld. De meertaligheidscoördinator (MTK) heeft drie rollen: 1. Externe verbinder - Verbindt met partners buiten de gemeente en bouwt een netwerk ten aanzien van taal. Helpt externe partijen bij activiteiten en subsidieaanvragen. 2. Interne ambassadeur en verbinder – Maakt collega's bewust van de waarde van taal en steunt haar Fries te integreren in beleid en uitvoering. 3. Beleidsondersteuner – Werkt samen met beleidsambtenaren aan actueel taalbeleid en uitvoering van wet- en regelgeving als het Europees Handvest en de Wet gebruik Friese Taal.

Doelen meertaligheidscoördinator In 2026: • Actueel taalbelied is in uitvoering • Friese communicatie met burgers is mogelijk • Fries en streektalen zijn beter zichtbaar • Kinderopvang draagt bij aan tweetalig aanbod • Nieuwe inwoners maken kennis met het Fries In 2028: • Fries is geïntegreerd in meerdere beleidsvelden • Minimaal 25% van de gemeentelijke Communicatie is tweetalig • Taal is opgenomen als kwaliteitsaspect in subsidies • Fries wordt gebruikt als bestuurstaal • Fries maakt deel uit van personeelsbeleid • Er is een actief taalnetwerk met steun van de gemeente • Taalbeleid maakt deel uit van de Lange Termijn Agenda van de provincie • Zichtbaarheid van het Fries blijft

12

Gearwurking tusken meartaligenskoördinatoaren De meertaligscoördinatoren in Fryslân werken niet geïsoleerd, maar vormen een samenhangend netwerk waarin kennisdeling en samenwerking centraal staan. Zij komen regelmatig bijeen onder leiding van een netwerkleider om ervaringen uit te wisselen en de best werkende acties te delen. Deze werkwijze voorkomt versnippering en draagt bij aan een consistente en efficiënte uitvoering van het meertaligheidsbeleid. In nauwe samenwerking met Afûk en de provincie wordt gewaarborgd dat beleid en uitvoering op elkaar aansluiten. Het netwerk stimuleert innovatie, versterkt de kwaliteit van de dienstverlening en zorgt ervoor dat initiatieven elkaar versterken. Dit draagt bij aan het gemeenschappelijke doel: het bevorderen van meertaligheid en het behoud van de Friese taal en cultuur in de provincie. Met samenwerking kunnen wij niet alleen de continuïteit van het beleid garanderen, maar ook de kwaliteit en impact vergroten. De gemeente Súdwest-Fryslân wil deze samenwerking uitbreiden door ook samen te werken met de gemeenten De Fryske Marren en Heerenveen. Door samen op te trekken bedienen we een groot taalgebied met ongeveer 200.000 inwoners. Daarnaast werken verschillende partners, zoals bibliotheken, schoolbesturen, kinderopvangorganisaties, organisaties in de recreatieve sector en zorginstellingen, al grensoverschrijdend samen.

Dit biedt een goede basis voor een integrale aanpak.

Kommunikaasjeadviseur Frysk De communicatieadviseur Fries zorgt ervoor dat de Friese taal een vaste plek krijgt in alle communicatie van de gemeente Súdwest-Fryslân. Die persoon schrijft en vertaalt teksten naar het Fries (ook Stads en Hindeloopers), maakt toegankelijke B1-communicatie en adviseert collega’s over het gebruik van de Friese taal. Ook werkt hij of zij mee aan het ontwikkelen en uitvoeren van het gemeentelijke taalbeleid en fungeert als aanspreekpunt voor alle taalvragen binnen de organisatie. Verder maakt of past de adviseur verschillende communicatiemiddelen aan, zoals brieven, web- en sociale media teksten, infographics, toespraken. Deze persoon werkt samen met de Meertaligheidscoördinator en beleidsadviseur Cultuur & Frysk.

13

De útfiering In een uitvoeringsprogramma maken we concreet wat we gaan doen om onze doelen te halen. Het uitvoeringsplan omvat kleine en grote maatregelen, unieke en terugkerende acties. Zowel gemeentelijke afdelingen als externe organisaties zoals de Afûk, scholen en culturele instellingen dragen bij aan de uitvoering. Het uitvoeringsprogramma wordt na vaststelling van het Friese taalbeleid door het college opgesteld.

Bouwhekdoek op festival Aaipop 2024

14

Boarnelist -

Europeesk hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024-2028 Taalnota Fansels Frysk 2025-2028 Wet gebruik Friese taal Twee talen, één klik Fries in de digitale overheid Jeroen Zandberg Wetenschappelijk bureau NSC oktober 2025 Nota taalbeleid Waadhoeke, Lân fan taal, Gemeente Waadhoeke Tuskenevaluaasje taalbelied Waadhoeke, Lân fan taal gemeente Waadhoeke Uitvoeringsprogramma taalbelied gemeente Waadhoeke Frysk taalbelied De Fryske Marren 2025-2028 Afûk Mear mei it Frysk Afûk op nei de 100 Beliedsplan 2024-2028 Taalplan Frysk 2030 Verordening gebruik Friese taal gemeente Súdwest-Fryslân Taaplan 8K; foar in taalrike gemeente Buitenpost, novimber 2020 New speakers of West Frisian Promoting language learning and use to foster revitalisation Managementgearfetting “Frysk en de Taalwetgemeenten”, DingTiid Orgaan foar de Fryske taal De Fryske Taalatlas 2020 Fryske taal yn byld Provinsje Fryslân De rol fan it Frysk by gemeentlike weryndielingen yn Fryslân

15