01a - Aanpak NOVEX en NPLG-FPLG etc - korte toelichting cie DSO 2023-03-15

Informerende bijeenkomst Commissie DSO, 22 maart 2023 Onderdeel Nationaal en Fries Programma Landelijk Gebied (NPLG/FPLG) Bijlage 1 Beknopte informatie over de aanpak Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), de daarmee samenhangende aanpak in Fryslân (FPLG) en de Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX). Aanleiding De natuur en waterkwaliteit staan onder druk en het klimaat verandert. Dat brengt schoon drinkwater, schone lucht en een gezonde bodem in gevaar en daarmee ook ons voedsel en de basis van onze economie. Een nieuwe balans tussen wat de natuur kan dragen en wat we als samenleving van de natuur kunnen vragen is nodig. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) brengt de opgaven op het gebied van water, natuur, stikstof en klimaat samen en zorgt voor een gecombineerde aanpak voor een vitaal landelijk gebied. Omdat gebieden verschillen, verschilt ook de aanpak per gebied. Rijk en provincies stellen per gebied doelen voor natuur, stikstof, water en klimaat vast die onontkoombaar gehaald moeten worden. Bij elkaar tellen die doelen op tot de landelijke doelen en verplichtingen voor natuur, stikstof, klimaat en water. Provincies, gemeenten, waterschappen, ondernemers en terreinbeheerders werken in een gebiedsgerichte aanpak samen aan het halen van deze doelen. Per gebied wordt gekeken wat de mogelijkheden zijn.

In juli 2023 is in elk gebied duidelijk wat de doelen per gebied zijn en hoe die gehaald worden. Alle sectoren – industrie, landbouw, verkeer, zee- en luchtvaart – leveren hierbij een bijdrage. Deels kunnen maatregelen via zgn. ‘generieke aanpak’ landsbreed gestalte krijgen (bijv. zou je kunnen denken aan stikstofmaatregelen via een voedselrantsoen bij vee of aanpassingen van de maximumsnelheid van verkeer). Een groot deel van de maatregelen zal echter gebiedsgericht worden opgepakt. Hoe komen deze doelen in Fryslân tot stand? In Fryslân wordt gewerkt aan een Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG). Tijdens de informerende bijeenkomst op 22 maart 2023 wordt de Friese aanpak toegelicht in samenhang met andere ontwikkelingen. FPLG binnen een bredere aanpak Het Fries Programma Landelijk Gebied, waarin de NPLG-doelen binnen de Friese context moeten worden vertaald, kan niet los worden gezien van een aantal andere ontwikkelingen. NOVEX - De aanpak rond het Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX) geeft op nationaal niveau richting aan de ruimtelijke samenhang op basis van de zgn. NOVEX-puzzel. Het Rijk heeft op basis van een brief van minister De Jonge (2 december 2022) de provincies aan het werk gezet om eind september/oktober 2023 tot provinciale Ruimtelijke voorstellen/Ontwikkelperspectieven te komen.

Dat gebeurt op basis van drie perspectieven: perspectief 1 ‘Natuur en landbouw’, perspectief 2 ‘Ordenende netwerken van energie en economie’ en perspectief 3 ‘Leefbare steden en regio’s’. De drie perspectieven moeten in samenhang tegen het licht worden gehouden en afgewogen. In Fryslân is er voor gekozen om perspectief 1 ‘Natuur en landbouw’ is samenhang met de FPLG op te pakken. BOVI/Blauwe drager – Waterschap en provincie hebben begin 2023 samen gewerkt aan het opstellen van de Friese Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) en de zgn. Blauwe drager. De BOVI is het deel dat door het Wetterskip is opgesteld; de Blauwe drager is een verkenning van provincie en Wetterskip van de inrichting van Fryslân in 2050-2100 waarbij voor de ruimtelijke opgaaf het water- en bodemsysteem sturend wordt (ook in lijn met de brief van minister Harbers hierover in november 2022). De BOVI/Blauwe drager wordt naar verwachting eind maart 2023 voor inspraak vrijgegeven, zodat het document circa juni 2023 na besluitvorming bij het Wetterskip en de provincie als belangrijke bouwsteen bij de NOVEX-puzzel en de FPLG kan worden meegenomen. Landelijke criteria – Vanuit het Rijk zijn aan de provincies diverse landelijke criteria of emissiedoelstellingen meegegeven om tot de invulling van de NOVEX-puzzel en de FPLG te komen. Op onderdelen zijn nog aanvullende criteria aangekondigd, zoals t.a.v.

criteria piekbelasters, doelen voor de industrie, doelstellingen van natuurherstel en klimaatdoelen. Het is nog onzeker wanneer hierover verdere berichten komen en hoe dit dan doorwerkt binnen de vervolgaanpak.

FPLG: de aanpak Planning op hoofdlijnen Binnen het FPLG wordt in stappen toegewerkt naar een Friese gebiedsprogramma. • Binnen stap 1 wordt gewerkt aan de 1e conceptversie, die circa eind mei 2023 door Gedeputeerde Staten wordt vastgesteld. In aanloop hier naar toe wordt met stakeholders en overheden o.a. een Hackathon georganiseerd. Binnen een tijdsbestek van drie-en-een-halve dag wordt dan gewerkt aan de belangrijke bouwstenen van het FPLG. • Binnen stap 2 moet worden toegewerkt naar de 1 juli versie, die door Gedeputeerde Staten voor 1 juli 2023 moet worden ingeleverd bij het Rijk. In aanloop naar de vaststelling door GS worden o.a. regiobijeenkomsten ingepland. De 1 juli versie hoeft overigens nog geen gedetailleerd plan te zijn. Het werken aan het gebiedsprogramma is een iteratief proces, die mogelijkheden geeft om stapsgewijs tot een invulling te komen. • Als stap 3 moet, na feedback vanuit het Rijk in de zomerperiode (o.a. door de Ecologische Autoriteit), direct na de zomerperiode door Gedeputeerde Staten worden gekomen tot de vaststelling van het Friese gebiedsprogramma (naar verwachting begin oktober 2023). Dit loopt dan gelijk op met het Friese Ruimtelijke voorstel/Ontwikkelperspectief als onderdeel van het NOVEX-spoor. Betrokkenheid stakeholders/gemeenten Het provincie is gebonden aan een strakke planning die vanuit het Rijk is aangegeven.

Het is een tour de force om stakeholders en mede Friese overheden op een passende manier aan te haken. Vanuit de Friese gemeenten is de afstemming gezocht om op het vlak van het FPLG de verbinding te leggen. Er is een periodiek overleg met Friese wethouders van natuur en landbouw gestart, twee wethouders, waaronder Henk de Boer van Súdwest-Fryslân, zitten in de Stuurgroep FPLG (met ook ieder twee bestuurders vanuit de provincie en het Wetterskip). Daarnaast is op ambtelijk niveau met een klankbordgroep FPLG Friese gemeenten samengesteld (waarbij alle 18 gemeenten betrokken zijn) en een daaraan gekoppelde (kleinere) ambtelijke werkgroep die voorstellen kan voorbereiden of stroomlijnen. Binnen de aangegeven planning op hoofdlijnen zijn voorstellen in voorbereiding om data in te plannen om de colleges en raden van de Friese gemeenten te betrekken bij de planaanpak. Naar verwachting kan hier tijdens de informerende bijeenkomst van 22 maart 2023 iets meer in detail op worden ingegaan. O.a. in de vergadering van de Stuurgroep FPLG (op 16 maart) zal hierover meer duidelijkheid ontstaan. Er is hierover ook een brief van Gedeputeerde Staten aan de Friese gemeenten in voorbereiding. Zie ook de recente brief van Gedeputeerde Staten (14 maart 2023) aan Provinciale Staten m.b.t. Richtinggevende keuzes Fries Programma Landelijk Gebied (bijlage 01b).

Overige Aanvullend volgt er na de verkiezingen (15 maart 2023) zowel bij provincie als bij het Wetterskip een formatieproces, dat van invloed kan zijn op de verdere doorloop van de aanpak. Op nationaal niveau wordt gewerkt aan een Landbouwakkoord (huidige planning: april 2023). Aanvullende informatie Zie o.a.: • Rijk: https://www.aanpakstikstof.nl/de-stikstofaanpak/nationaal-programma-landelijk-gebied • Provincie Fryslân: https://www.fryslan.frl/frysk-programma-landelijk-gebied