rvs Referendumverordening.pdf

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 140346 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl info@stichtsevecht.nl

Raadsvoorstel Onderwerp

Organisatie onderdeel

Referendumverordening Stichtse Vecht 2026

Publiekszaken en Dienstverlening

Begrotingswijziging

E-mail opsteller

Niet van toepassing

martin.van.alfen@stichtsevecht.nl

Datum raadsvergadering

Telefoonnummer opsteller

16 december 2025

06- 58 07 63 17

Portefeuillehouder

Registratie nummer

D.R. Polman

754419

Aan de gemeenteraad Voorgesteld besluit 1

De ‘Referendumverordening Stichtse Vecht 2026’ per 1 januari 2026 vast te stellen.

Samenvatting De gemeenteraad van Stichtse Vecht heeft met deze verordening de mogelijkheid om vanaf 1 januari 2026 inwoners te betrekken bij politieke besluitvorming door specifieke raadsbesluiten aan hen voor te leggen in een referendum en/of de mogelijkheid voor inwoners te bieden om een referendum over een onderwerp aan te vragen. Om extra kosten en organisatorische inspanningen te voorkomen is in deze verordening bepaald dat een referendum alleen in combinatie met reguliere verkiezingen gehouden kan worden, tenzij de gemeenteraad hiervan afwijkt. A Inleiding Aanleiding Als gevolg van de goedkeuring door het college van de “Peilnota Participatieverplichtingen/-mogelijkheden” is op 18 maart 2025 deze peilnota besproken in de commissie Bestuur en Financiën. Aan de leden van de commissie is hun mening gevraagd over de eventuele inzet van een referendum. Er bleek tijdens de commissievergadering voldoende draagvlak voor het opstellen van deze verordening. Bevoegdheid Het vaststellen van verordeningen is een bevoegdheid van de raad.

Afweging scenario’s Deze verordening is gebaseerd op de modelverordening van de VNG en die van De Ronde Venen. Richtlijnen qua aantal ondersteuningsverklaringen en termijnen e.d. zijn hieruit overgenomen. Afwijkend van deze verordeningen is in de ‘Referendumverordening Stichtse vecht 2026’ bepaald dat een referendum alleen in combinatie met reguliere verkiezingen gehouden kan worden, tenzij de gemeenteraad hiervan afwijkt. In tegenstelling tot De Ronde Venen stelt Stichtse Vecht een permanente referendumcommissie in, in plaats van op ad hoc-basis. Dit vanwege de korte termijnen waarop een referendumcommissie over een initiatief moet adviseren. Een referendum is een aanvulling op het pakket van mogelijkheden die erop gericht zijn om participatie te bevorderen en betrokkenheid bij beleid te vergroten. Dit kan ook bijdragen aan de kwaliteit van het beleid. Een ander beoogd effect is dat het vertrouwen in de (lokale) politiek en in de overheid wordt versterkt. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening Op 17 maart 2025 heeft een technisch vragenuurtje over de peilnota ‘Participatieverplichtingen/-mogelijkheden’ plaatsgevonden. Deze peilnota is op 18 maart 2025 besproken in de commissie Financiën en Bestuur.

B Beslispunten, Argumenten en Risico’s Argumenten 1.1 De gemeenteraad van Stichtse Vecht heeft met deze verordening de mogelijkheid om vanaf 1 januari 2026 inwoners te betrekken bij politieke besluitvorming door specifieke raadsbesluiten aan hen voor te leggen in een referendum en/of de mogelijkheid voor inwoners te bieden om een referendum over een onderwerp aan te vragen. 1.2 Een referendum is een aanvulling op het pakket van mogelijkheden die erop gericht zijn om participatie te bevorderen, betrokkenheid bij beleid te vergroten en de kwaliteit van het beleid te vergroten. 1.3 Beoogd effect is dat dat het vertrouwen in de (lokale) politiek en in de overheid wordt versterkt. Risico’s 1.1 Vooraf moet duidelijk zijn wat met de uitkomst van het referendum gedaan wordt. 1.2 Het organiseren van een referendum kost tijd, vraagt een goede voorbereiding, inzet en betrokkenheid van alle betrokkenen. 1.3 Er dient een referendumcommissie in het leven geroepen te worden, Stichtse Vecht heeft hier nog geen ervaring mee. 1.4 De organisatie van een referendum brengt extra kosten met zich mee. 1.5 Omdat een referendum alleen in combinatie met geplande verkiezingen worden gehouden kan het lang duren voor een referendum daadwerkelijk plaatsvindt. Daarom kan de gemeenteraad besluiten hiervan af te wijken.

In dat geval zijn de kosten hoger dan wanneer een referendum in combinatie met een reguliere verkiezing wordt gehouden. C Overige aspecten Financieel Het organiseren van een referendum kan separaat van reguliere verkiezen, dit brengt extra organisatorische inspanningen en kosten met zich mee (een reguliere verkiezing organiseren kost ongeveer € 300.000,-). Daarom is ervoor gekozen een referendum alleen in combinatie met reguliere verkiezingen te organiseren. Schattingen over de kosten zijn op voorhand moeilijk te geven. De kosten hebben onder andere betrekking op het faciliteren van voor- en tegenstanders, de referendumcommissie en extra organisatie op een verkiezingsdag. Een inschatting die wij maken is dat voor een referendum tussen de € 60.000,- en € 80.000,- nodig zal zijn. Er is geen financiële dekking voor het organiseren van een referendum. Juridisch De bevoegdheid van de raad om een referendumverordening vast te stellen vloeit voort uit de artikelen, 84, 149 en 154 van de Gemeentewet. Deze bepaling geeft de raad een autonome verordenende bevoegdheid om een referendum te organiseren over een te nemen of genomen besluit. Binnen de randvoorwaarden die de Grondwet en Gemeentewet stellen, staat het gemeenten vrij om hieraan een invulling te geven. Een aantal artikelen van de Kieswet is van toepassing op de Referendumverordening.

Kanttekeningen Voor een referendum geldt dat alleen onderwerpen die de hele gemeente aangaan geschikt zijn voor dit instrument. Wanneer een vraagstuk zich toespitst op slechts een van de kernen of een wijk, dan mist de integrale afweging ten opzichte van het algemene belang van de hele gemeente. Participatie wordt al toegepast op veel onderwerpen van de gemeente en kent verschillende vormen. Verbetering en versterking daarvan door ervaren en leren blijft een algemeen streven van het college. Er is veel kennis en kunde in onze samenleving en die moeten we benutten. Participatie is van belang voor betrokkenheid van inwoners, organisaties, ondernemers bij beleid en uitvoering en bij de politiek. En dat kan weer bijdragen aan het vertrouwen in de (lokale) overheid. De participatieverordening, inclusief het daarin opgenomen uitdaagrecht is bij ons streven een extra duwtje in de rug. Belangrijk daarbij blijft ook een duidelijke communicatie over waar participatie in een specifieke situatie wel en niet over gaat en over politieke keuzes. Communicatie De ‘Referendumverordening Stichtse Vecht 2026’ wordt na vaststelling door de raad gepubliceerd en gecommuniceerd. Dan komt de vastgestelde verordening ook beschikbaar op www.overheid.nl. Participatie Niet van toepassing. Vervolg Niet van toepassing. Bijlagen Raadsbesluit ‘Referendumverordening Stichtse Vecht 2026’.

28 oktober 2025 Burgemeester en wethouders van Stichtse Vecht

Gemeentesecretaris drs. R.C.L. Heijdra

Burgemeester drs. A.J.H.T.H. Reinders