Rapport energielandschappen U16.pdf

Mozaïek van akkers, weiden, bosschages en boomgaarden in blokverkaveling

Principeschets van het deellandschap oude stroomrug: hooggelegen brede zone met de Hollandse IJssel 58

Perspectiefkaart met de laag van het deellandschap oude stroomrug

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

Smalle zone, hoger gelegen dan omgeving met gekanaliseerde rivier

Principeschets van het deellandschap rivierlinten: hoge, besloten verstedelijkte zone langs kleine rivier

Perspectiefkaart met de laag van het deellandschap rivierlinten

Rivierlinten De relatief hooggelegen rivierlinten worden gevormd door de smalle, gekanaliseerde Hollandsche IJssel en de Lange Linschoten. Ze meanderen als besloten zones tussen de open weidelandschappen van de waarden. De rivieren worden begeleid door slingerende dijkjes met bebouwing en opgaande (erf) beplanting. Kenmerkend zijn de dorpskernen waaronder Linschoten, Montfoort en Oudewater die zich op splitsingspunten van het water bevinden.

Referentiebeelden van het deellandschap rivierlinten: gekanaliseerde rivier langs lintbebouwing en dorpskernen 59

Impressie werkateliers

“In het open weidelandschap kunnen windturbines worden gekoppeld aan infrastructuur bijvoorbeeld de A12.”

Visualisaties en ontwerpprincipes van zonneparken en windturbines in het landschap van de wallen en weiden inclusief opmerkingen gemaakt tijdens de werkateliers 60

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

“Houd rekening met de lokale ervaringen van inwoners en recreanten en betrek ze actief bij de zoektocht naar geschikte locaties voor zonne- of windenergie.”

Kaart met in geel de potentiële locaties voor windenergie

“De sloten hebben een hoge ecologische waarde. Positioneer zonnevelden daarom tussen de sloten en voorkom dat ze gedempt moeten worden.” Kaarten met in geel de gebieden die zijn meegenomen in het onderzoek voor windenergie (boven) en zonne-energie (onder) 61

Contouren

ce pt

2

on

1

C

1

62

Contouren voor nadere verkenning windenergie in lijn met de ontwerpprincipes in het landschap van de wallen en weiden

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

1

2

Ontwerpprincipe 1: windturbines in lijnopstelling langs weteringen in de waarden

1

Windturbines in lijnopstelling langs weteringen in de waarden Situering • Windturbines kunnen als enkele lijn parallel langs weteringen worden geplaatst. • Beperk het aantal windturbines tot één rechte lijn. • Windturbines staan bij voorkeur zo ver mogelijk bij bebouwingslinten vandaan. Voor windturbines tussen twee linten dient ongeveer een gelijke afstand tussen beide linten te worden 2 aangehouden. • Er worden minimaal 3 windturbines geplaatst zodat er sprake is van een lijn. Inrichting • Er worden gelijke afstanden tussen de turbines aangehouden. • Windturbines dienen eenzelfde grootte & vorm te hebben voor eenduidigheid. • De windturbines in lijnopstelling worden zo strak

Ontwerpprincipe 2: windturbines in lijnopstelling langs de snelweg

•

mogelijk ingepast zodat ze een duidelijke structuur en ritme aanhouden. Beperk het aantal toegangswegen, bruggen, etc. naar windturbines en gebruik grastegels zodat de toegangswegen opgaan in het landschap.

Functie combinaties • Combinatie van windenergie en zonne-energie • Waterberging & peilverhoging

Windturbines in lijnopstelling langs de snelweg Situering • Windturbines kunnen als enkele lijn parallel langs de snelweg A12 worden geplaatst. • Volg de lijn van de snelweg en trek deze zo ver mogelijk door. • Windturbines staan bij voorkeur dicht langs de zuidzijde van de snelweg. • Er worden minimaal 3 windturbines geplaatst

zodat er sprake is van een lijn. Inrichting • Er dient een vast ritme aangehouden te worden met betrekking tot de ruimte tussen de windturbines over de gehele lijnopstelling. • Houd rekening met de mogelijke aansluiting van de lijnopstelling naar gebieden buiten de U16 regio. Functie combinaties • Windenergie en landbouw; de landbouw blijft behouden • Er wordt geen koppeling gemaakt tussen winden zonne-energie langs de snelweg omdat het zicht op het landschap vanaf de weg en het bebouwde gebied anders beperkt wordt door zonnepanelen.

63

ce pt

on

4

C

3

64

Contouren voor nadere verkenning zonne-energie in lijn met de ontwerpprincipes in het landschap van de wallen en weiden

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

3

4

Ontwerpprincipe 3: grootschalige zonnevelden in de waarden ver uit het zicht

3

Ontwerpprincipe 4: kleinschalige zonnevelden op kavels achter de bebouwingslinten

Grootschalige zonnevelden in de waarden ver uit het zicht

•

Situering • Grootschalige zonnevelden kunnen uit het zicht, ver vanaf de bebouwing langs weteringen in het landschap van de waarden geplaatst worden. • Het moet mogelijk zijn om over zonnepanelen heen te kijken. Hanteer bijvoorbeeld een hoogte van 1,45 meter. • De zonnevelden bevinden zich bij voorkeur aan de achterkanten van bebouwingslinten en hebben een grootte tot 50 hectare. 4

Functie combinaties • Waterberging zowel binnen een zonneveld als in de tussenruimtes tussen de zonnevelden. • Natuurontwikkeling in de randen van het park en binnen het park ten behoeve van een verhoging van de biodiversiteit. • Combinatie van zonne-energie en windturbines in lijnopstelling langs weteringen in de waarden.

Inrichting • Borg de leesbaarheid van het landschap en zorg voor landschappelijke geleding. • Volg bij de inpassing van zonnevelden het kavelpatroon en behoud zo veel mogelijk de bestaande sloten binnen het zonneveld. • Zorg voor tussenruimtes tussen de grootschalige velden zodat de parken los van elkaar liggen, en zichtlijnen open blijven. • Beperk het aantal toegangswegen en realiseer nieuwe wegen bij voorkeur parallel of haaks op het verkavelingspatroon.

Voorzie de randen van het zonneveld van een brede sloot met rietkragen tot 1,50 meter.

Kleinschalige zonnevelden op kavels achter de bebouwingslinten Situering • De kleinschalige zonnevelden bevinden zich aan de achterkanten van de bebouwingslinten op een minimale afstand van 100 meter vanaf de weg, bij voorkeur aan één zijde van het bebouwingslint. • De zonnevelden hebben een grootte tot maximaal 10 hectare. • Zorg voor tussenruimtes tussen de kleinschalige zonnevelden zodat de parken los van elkaar komen te liggen bijvoorbeeld 2 kavels. • De zonnevelden worden niet hoger dan 1,45 meter,

zodat je de openheid achter de linten kan ervaren. Inrichting • Houd bij de inpassing van de zonnevelden vast aan het bestaande kavelpatroon zodat het landschap leesbaar blijft • De randen van de zonnevelden kunnen aan de bebouwingszijde worden voorzien van opgaande beplanting en in singels erlangs waardoor ze vanaf de weg gecamoufleerd worden. • De grenzen van het zonneveld naar de zijden van het weidelandschap van de waarden, kunnen worden voorzien van smalle, lange sloten met met rietkragen als overgang naar het open landschap. Deze sloten zijn kenmerkend voor het gebied. Functie combinaties • Een combinatie van waterberging en natuurontwikkeling is gewenst in de randen van een zonneveld en tussen zonnevelden. • Omdat de agrarische sector er in de nabije toekomst anders uit gaat zien, zullen zonnevelden op landbouwgrond interessanter worden. Energie kan de businesscase van agrariërs rond maken.

65

7 Waarden •

Essentie van het landschap

•

Impressie werkateliers

•

Contouren + ontwerpprincipes

Deelgebied waarden in geel ten opzichte van de U16-regio

66

Plankaart van het landschap van de waarden

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 | Oude stroomrug

Essentie van het landschap Oeverwallen

Lekzone

Veenweidelandschap met rivierinvloeden

Bebouwingslint

Lekzone met Uiterwaard en dijk

Oeverwal

Dorpskern

Lek

Kanalen en weteringen

Oude stroomrug

Veenweide met rivierinvloeden

Essentiekaart van het landschap van de waarden

Vier deellandschappen binnen het landschap van de waarden

67

Oude stroomrug Het gebied ten oosten van Vianen kan als oude stroomrug worden gekarakteriseerd. Deze hooggelegen zone is de uitloper van de stroomrug van de Hollandse IJssel ten noorden van de Lek. De vele bebouwde gebieden waaronder Hagestein en Hoef en Haag, maken dat deze zone moeilijk te onderscheiden is. Toch vallen de akkers en weiden op, die in blokverkaveling het gebied domineren. Tot slot is er een grote recreatieplas te vinden in deze zone genaamd Everstein die is afgegraven ten behoeve van zandwinning. Referentiebeelden van het deellandschap oude stroomrug: akkers en de grote recreatieplas

De hooggelegen zone is de uitloper van de stroomrug van de Hollandse IJssel Een grote recreatieplas bevindt zich binnen de oude stroomrug

Principeschets van het deellandschap oude stroomrug: hooggelegen zone die is doorsneden door de Lek 68

Perspectiefkaart met de laag van het deellandschap oude stroomrug

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

Het reliëf, de akkers en fruitboomgaarden zijn kenmerkend voor oeverwallen

Principeschets van het deellandschap oeverwal: hoge zone met bebouwingslint, akkers en fruitboomgaarden

Perspectiefkaart met de laag van het deellandschap oeverwallen

Oeverwallen Binnen het veenweidelandschap van Vijfheerenlanden zijn er oeverwallen te vinden op de plek van voormalige rivierlopen met over het algemeen een grillig, slingerend beloop. Deze oeverwallen zijn te herkennen door het reliëf, en de hoeveelheid akkers en fruitboomgaarden gelokaliseerd op de hoge en droge oeverwal. Bovendien zijn er enkele grillige bebouwingslinten op te merken die de structuur van de oeverwal volgen. De oeverwallen bevinden zich vooral in het zuidwesten langs de Lek, ten noorden van de Linge en in het centrale deel van het veenweidegebied die uitlopen richting het westen.

Referentiebeelden van het deellandschap oeverwallen: grillige bebouwingslinten en fruitboomgaarden op de hoge oeverwal 69

Lekzone De Lekzone vormt de noordelijke grens van dit deelgebied. Deze zone wordt begrensd door twee hoge winterdijken. Het zicht op zowel het rivierenlandschap als het veenweidegebied vanaf de dijken langs de Lek, is een belangrijke kernkwaliteit. Langs de dijken bevinden zich enkele dijklinten die grotere dorpskernen zoals Lexmond en Vianen met elkaar verbinden. Het is opvallend dat de uiterwaarden langs de Lek relatief smal zijn en hoog liggen ten opzichte van het omliggende veenweidelandschap. Referentiebeelden van het deellandschap lekzone: open uiterwaarden met de Lek en slingerende winterdijken

Principeschets van het deellandschap lekzone: panoramisch zicht vanaf de hoge winterdijk over het omliggende landschap

Perspectiefkaart met de laag van het deellandschap lekzone 70

Hoge winterdijken bieden panoramisch zicht over het rivieren- en veenweidelandschap

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

Weteringen, wegen, beplanting en bebouwingslinten vormen kamers in het veenweidelandschap

Veenweidelandschap met rivierinvloeden Het veenweidelandschap in de Vijfheerenlanden is grotendeels planmatig ontgonnen waarbij de verkaveling het zogenaamde cope-systeem volgt. Rondom elke ontginning werden lagere kades aangelegd waardoor kamers ontstonden in het landschap. Deze kamers kennen sterke draaiingen met duidelijke grenzen. De grenzen van de kamers bestaan uit weteringen, sloten en kanalen. Ook wegen, beplanting en linten vormen duidelijke grenzen van de kamers. De linten zijn ruimtelijk dominant in het verder vooral open gebied. Opvallend zijn de relatief ‘strakke’ bebouwingslinten in het noordoosten van het gebied terwijl de linten in het centrale en westelijke deel veel grilliger van beloop, ruimer van maat en lommerrijker zijn.

Perspectiefkaart met de laag van het veenweidelandschap met rivierinvloeden

Principeschets van het veenweidelandschap met rivierinvloeden: ‘kamer’ gevormd door wegen, kanalen en bebouwingslinten

Referentiebeelden van het veenweidelandschap met rivierinvloeden: open weidelandschap met rechte sloten 71

Impressie werkateliers

“Zet niet in op 1 principe maar geef meerdere opties zodat bewoners kunnen kiezen en je de kansen spreid.”

Visualisaties en ontwerpprincipes van zonneparken en windturbines in het landschap van de waarden inclusief opmerkingen gemaakt tijdens de werkateliers 72

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

“Let bij de aanleg van zonnevelden en windturbines ook op de bijkomende infrastructuur voor bereikbaarheid en transport.”

Kaart met in geel de potentiële locaties voor windenergie

“Er wordt gezegd dat er veel ruimte is voor energie in het landschap van Vijfheerenlanden, maar onthoud wel dat het open landschap een kwaliteit is dat behouden moet blijven.” Kaarten met in geel de gebieden die zijn meegenomen in het onderzoek voor windenergie (boven) en zonne-energie (onder) 73

ce pt

Contouren

1

C

on

2

74

Contouren voor nadere verkenning windenergie in lijn met de ontwerpprincipes in het landschap van de waarden

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

1

2

Ontwerpprincipe 1: windturbines in lijnopstelling langs de snelweg

1

Windturbines in lijnopstelling langs de snelweg

Ontwerpprincipe 2: windturbines in lijnopstelling langs weteringen in het veenweidelandschap met rivierinvloeden

Hierdoor wordt het zicht op turbines vanaf bepaalde keyviews beperkt. Hierbij kan het waardevol zijn om grondeigenaren te zoeken zoals Staatsbosbeheer en andere landschapspartijen. Er wordt geen koppeling gemaakt tussen wind- en zonne-energie omdat het zicht op het landschap vanaf de weg anders wordt geblokkeerd door zonnepanelen. De snelweg is namelijk een van de plekken vanaf waar het landschap beleefd wordt.

Situering • • Windturbines kunnen als enkele lijn parallel langs de snelweg A2 worden geplaatst. • Volg de lijn van de snelweg en trek deze zo ver mogelijk door wanneer dit mogelijk is. • Windturbines staan bij voorkeur dicht langs de snelweg. Windturbines in lijnopstelling langs • Er worden minimaal 3 windturbines geplaatst 2 weteringen in het veenweidelandschap zodat er sprake is van een lijn.

met rivierinvloeden

Inrichting • Zoek aansluiting op het ritme en de grootte van de bestaande turbines langs de snelweg. • Houd rekening met de mogelijke aansluiting van de lijnopstelling naar gebieden buiten de U16 regio. Functie combinaties • Het plaatsen van windturbines gaat gepaard met investeringen in natuur zoals bosontwikkeling.

Situering • Windturbines kunnen als enkele lijn parallel langs weteringen worden geplaatst op afstand van bebouwingslinten. • Er worden minimaal 3 windturbines geplaatst zodat er sprake is van een lijn. • Vanwege de diversiteit in grillige en strakke bebouwingslinten, dient er kritisch te worden

•

gekeken naar het waarborgen van voldoende afstand tussen windturbines langs de wetering en het bebouwingslint. Bebouwingslinten mogen niet worden ingeklemd tussen twee lijnen van windturbines.

Inrichting • Er worden gelijke afstanden tussen de turbines aangehouden. • Windturbines dienen eenzelfde grootte & vorm te hebben voor eenduidigheid. • De windturbines in lijnopstelling worden zo strak mogelijk ingepast zodat ze een duidelijke structuur en ritme aanhouden. • Beperk het aantal toegangswegen, bruggen, etc. naar windturbines en gebruik grastegels zodat de toegangswegen opgaan in het landschap. Functie combinaties • Combinatie van windenergie en zonne-energie • Waterberging & peilverhoging • Natuurontwikkeling vergelijkbaar met natuurgebied Polder Bolgarijen.

75

ce pt

4

C

on

3

76

Contouren voor nadere verkenning zonne-energie in lijn met de ontwerpprincipes in het landschap van de waarden

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

3

4

Ontwerpprincipe 3: grootschalige zonnevelden uit het zicht in het veenweidelandschap met rivierinvloeden

3

Grootschalige zonnevelden uit het zicht in het veenweidelandschap met rivierinvloeden

Ontwerpprincipe 4: zonnevelden op knooppunten en binnen overhoeken

Functie combinaties • De combinatie van zonne-energie, waterberging en peilverhoging is een gewenste keuze voor de ruimte tussen de zonnevelden. • Natuurontwikkeling zowel in de randen van het park als binnen het park zelf om de biodiversiteit te verhogen. • De combinatie van zonnepanelen en windturbines is voordelig voor de aansluiting op het net. • Houd ook de optie open om zonne- en windenergie los van elkaar te ontwikkelen zodat de kansen meer worden gespreid.

Situering • Grootschalige zonnevelden kunnen uit het zicht, ver vanaf bebouwingslinten langs weteringen in het veenweidelandschap geplaatst worden. • De zonnevelden hebben een grootte tot 50 hectare en een hoogte van 1,45 meter. • Zonnevelden dienen gebundeld te worden: Compacte en grootschalige zonnevelden zijn het meest rendabel mits deze dicht bij een aansluitpunt geplaatst worden. 4 Zonnevelden op knooppunten en binnen overhoeken • Zorg voor tussenruimtes tussen de grootschalige zonnevelden zodat deze los van elkaar komen te Situering liggen. • Benut overhoeken, knooppunten en braakliggende gronden op efficiënte wijze voor de inpassing van Inrichting zonnevelden. • Borg de leesbaarheid van het landschap en • De grootte van het zonneveld wordt bepaald door zorg voor landschappelijke geleding door bij de de afmetingen van overhoeken en knooppunten en inpassing van de zonnevelden vast te houden aan bedraagt maximaal 50 hectare. het kavelpatroon en de bestaande sloten binnen • Cluster zonnevelden dicht bij lokale afnemers zonnevelden zo veel mogelijk te behouden. zoals industrie- of bedrijventerreinen die al een • Voorzie de randen van zonnevelden van een brede lagere belevingswaarde hebben. sloot met rietkraag (1,50 meter hoog).

•

Positioneer zonnevelden op plekken waar het weidse uitzicht over het landschap al beperkt is.

Inrichting • Kies bij de inpassing van de zonnevelden voor landschappelijke beplantingen passend bij de omgeving waar wel overheen kan worden gekeken: brede sloten met rietkragen of lage struweelranden (tot 1,50 meter). • De randen van de zonnevelden kunnen aan de bebouwde zijde bijvoorbeeld worden voorzien van opgaande beplanting en aan de zijden van het veenweidelandschap worden voorzien van brede sloten met rietkragen als overgang naar het open landschap. Functie combinaties • Een combinatie van waterberging en natuurontwikkeling is gewenst in de randen van een zonneveld. • Combineer zonne-energie opwek op overhoeken en braakliggende gronden dicht bij industriegebieden met grootschalige zonneenergie op daken en windenergie. • Zorg voor een koppeling met lokale coöperaties zodat draagvlak wordt gecreëerd voor energieinitiatieven. 77

8 Algemene ontwerpprincipes en aanbevelingen In de voorgaande hoofdstukken zijn ontwerpprincipes gegeven voor de inpassing van windturbines en zonnevelden in de landschappen van de regio U16. Tijdens het onderzoek naar deze ontwerpprincipes zijn er ook aanbevelingen gevonden die niet over een specifiek landschap gaan, maar over de ontwikkeling van duurzame energie in het algemeen. Deze hebben in dit hoofdstuk een plek gekregen. Verder zijn er generieke ontwerpprincipes die bij verschillende landschappen terugkomen. Deze principes zijn hieronder op een rij gezet. Tot slot zijn er tijdens de werkateliers ook aanbevelingen naar voren gekomen over samenwerking in participatie met andere RES-regio’s, overheden en bewoners. Ook deze punten worden beknopt toegelicht in dit hoofdstuk.

en zonnepanelen hun energiepiek op een ander moment hebben, wordt de kabel efficiënt gebruikt. Bij planvorming is het handig om de energievormen ook los van elkaar te beschouwen, zodat er meer kans van slagen is. Zoek altijd naar functiecombinaties zoals natuurontwikkeling of waterberging, om zo bij te dragen aan meerdere ruimtelijke opgaven en/of landschappelijke versterking. Beperk de hoeveelheid infrastructuur die nodig is voor de energieopwekking en zorg dat wegen goed ingepast worden in het landschap.

Volg bij de locatiekeuze de duurzame energieladder: 1. Zoek ruimte op industriegebieden 2. Zoek ruimte in stedelijk gebied 3. Zoek ruimte in overhoeken/restruimtes (bv. tussen infrastructuur) van stedelijk randen 4. Zoek ruimte in landschappelijke gebieden

78

Bij het plaatsen van windturbines op een locatie waar nog geen windturbines staan, kies dan voor 5,6 MW turbines (ca. 240 m hoog) of voor 0,015 MW turbines (ca. 20 m hoog). De 5,6MW turbines zijn de nieuwe standaard en zijn relatief efficiënt. Maten hier tussenin hebben wel het nadeel van de 5,6 MW turbines, omdat ze op kilometers afstand zichtbaar zijn, maar niet het voordeel: ze leveren minder op. De 0,015 MW turbines zijn veel minder zichtbaar en kunnen daardoor veel makkelijker ingepast worden. Zorg dat windturbines die in hetzelfde zicht vallen eenzelfde grootte en vorm hebben voor eenduidigheid. Als op een locatie al windturbines staan, gebruik dan voor de nieuwe turbines ook deze maat of kijk of het mogelijk is om de bestaande turbine te vervangen voor een groter model.

Algemene ontwerpprincipes

Combineer waar mogelijk windturbines en zonnepanelen op één locatie. Hierdoor wordt veel energie in één cluster opgewekt, waardoor andere plekken vrij kunnen worden gehouden. Bovendien kan de benodigde infrastructuur kan dan voor beide energievormen gebruikt worden. Doordat windturbines

Algemene principes voor wind

Er is over het algemeen een voorkeur voor lijnopstellingen, gekoppeld aan logische lijnen in het landschap. Er is sprake van een lijn bij drie of meer windturbines achter elkaar. Vlakopstellingen kunnen toegepast worden om de ruimtelijke impact zoveel mogelijk te clusteren en zo doorzichten en vrije horizon elders te borgen. Een vlak bestaat uit minimaal vier windturbines (2x2). Duurzame energieladder

Zwermopstelling worden over het algemeen niet

Land-id | Ontwerpend onderzoek | Energielandschappen RES-U16 | 2020 |

passend gevonden in het landschap omdat er geen ritme in zit en ze niet aansluiten op landschappelijke structuren. Zorg voor een strak en gelijk ritme tussen windturbines, om het beeld rustig te houden met een duidelijke regelmatigheid van turbines. Voorkom interferentie tussen verschillende opstellingen van windturbines, om het beeld zo rustig mogelijk te houden. Probeer te verkennen wanneer dit speelt bij de realisatie van windturbines.

Algemene principes voor zonnevelden Sluit aan op de schaal van het landschap. Bij landschappen van een grote schaal en een open karakter zijn grote zonnevelden (10 tot 50 ha) passend. Bij landschappen van een kleine schaal met een meer besloten karakter zijn kleine zonnevelden (tot 10 ha) passend. Probeer zonnevelden te clusteren op enkele plekken, om zo verrommeling van het landschap tegen te gaan. In een kleinschalig landschap kan een cluster worden opgedeeld in kleinere velden. Zorg voor voldoende afstand tot linten, bebouwing en andere belangrijke plekken van waaruit het landschap beleefd wordt, zodat de zonnevelden niet direct in het zicht van deze plekken komen.

Beperk de impact van zonnevelden in een open landschap door ze onder ooghoogte (max. ca. 1,50m) te houden en in te passen met een brede sloot met een rietkraag. Zorg bovendien voor landschappelijke geleding door gebieden open te houden zodat het landschap leesbaar blijft. Zonnevelden in een meer besloten landschap kunnen hoger worden geplaatst, met meer tussenruimte voor kruidenrijk gras, en een hoge groene rand rondom het veld. Kies bij de inpassing van zonnevelden voor landschappelijke beplantingen passend bij de omgeving langs de randen van het zonneveld. Weeg af hoe je omgaat met goede landbouwgrond. Zoek bij waardevolle landbouwgebieden naar meerwaarde voor de landbouw. Bijvoorbeeld door energie op te wekken die gebruikt wordt in de landbouw of door een combinatie te maken met waterbuffers die gebruikt worden in de landbouw.

Samenwerking en participatie Kijk ook naar de aanpak en uitgangspunten van andere RES-regio’s en stem met elkaar af.

Betrek bewoners bij het vormen van kaders, uitgangspunten en principes. Zet eerst in op meerdere ontwerpprincipes, zodat er tijdens de participatie nog keuze is en er voldoende ruimte is voor bewoners om mee te denken. Bovendien spreid je je kansen als er meerdere opties zijn. Zorg dat omwonenden van windturbines of zonnevelden er iets voor terug krijgen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van lokale coöperaties voor lokale energie-initiatieven of om de energie lokaal te benutten. Een andere manier waarop bewoners voordeel kunnen hebben van de inpassing van duurzame energie, is wanneer energie-initiatieven gepaard gaan met investeringen in het landschap. Zo kunnen verdwenen landschapselementen hersteld worden, of kan er geïnvesteerd worden in een nieuw landschappelijk raamwerk middels natuurontwikkeling en waterberging. Zoek samenwerking met landschappelijke partijen die grond in de regio in eigendom hebben, zoals Staatsbosbeheer, die kunnen bijdragen aan de landschappelijke versterking in combinatie met energieopwekking als verdienmodel.

Leg verband met provinciale ruimtelijke opgaven voor functiecombinaties. Werk samen met gemeentes.

79

Land-id Kantoorgebouw De Enk Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem www.land-id.nl