Jaarverslag Adviescommissie Bezwaarschriften_06.pdf

Jaarverslag 2020 Adviescommissie Bezwaarschriften gemeente Stichtse Vecht

De leden van de Adviescommissie Bezwaarschriften Algemene kamer

Sociale Kamer

Voorzitter

Voorzitter

De heer mr. J.R.F. (Han) Kleefman

De heer E.J.T. (Ed) van der Hoeven

Leden

Leden

De heer mr. E.G. (Erik) Grigorjan

Mevrouw mr. A.C. (Annelotte) Oomkens

De heer mr. A.A. (Ariel) Kozijn

Mevrouw mr. E. (Elsbeth) Heij

Mevrouw mr. S.H. (Saskia) Nienhuis

Mevrouw mr. V.E. (Viola) van Dijk

Mevrouw mr. L.E.E. (Leonie) Konings

Mevrouw mr. A.M. (Anne-Marijn) Leeflang

Mevrouw mr. C.J.A. (Karin) Boere

De heer M.J. (Michael) Logan Mevrouw mr. C.J.A. (Karin) Boere

Secretaris

Secretaris

De heer mr. D.J. (Diederik) Merkx

De heer R. (Rolf) Ellen

Mevrouw mr. M.M.A. (Monique) Rijnders

Mevrouw C.A. (Carina) Dees

Administratieve ondersteuning van alle kamers Mevrouw D.L. (Dámaris) van der Krogt-Spelt

–2– Jaarverslag 2020

Een woord van de voorzitter

–3– Jaarverslag 2020

Iedereen kent wel het spreekwoord ‘Vergissen is menselijk’. De betekenis is dat ieder

pleit er daarom voor dat uitvoeringsorganisaties en professionals meer inzicht krijgen

mens wel eens een fout maakt. In de relatie tussen de burger en de overheid kunnen

in de verschillende juridische instrumenten die er zijn om met behulp van de processuele

fouten, ook vergissingen, soms grote gevolgen hebben. Veel goedwillende burgers zijn

waarborgen en rechtsbeginselen uit de Awb meer maatwerk aan burgers te bieden.

door vergissingen in de problemen gekomen, omdat ze bijvoorbeeld een onopzettelijke fout hadden gemaakt bij het invullen van een formulier, of afhankelijk waren van anderen

Ik onderschrijf dat pleidooi van harte en nodig iedereen uit daarvoor de door de

die niet tijdig informatie aanleverden. Door die fout volgde er een sanctie.

Landsadvocaat ontwikkelde Awb-toolbox te gebruiken. Die bestaat uit een overzicht van bestaande mogelijkheden en van bestuursrechtelijke beginselen. Uit deze gereedschaps-

In Frankrijk kan dat niet meer. In het geboorteland van de Verklaring van de Rechten van

kist kan de professional instrumenten halen om – naast de mogelijkheid van de specifieke

de Mens bestaat een wetsartikel die het recht om je te vergissen garandeert. De burger

wetgeving – waar nodig, gewenst en geschikt (juridische) ruimte te maken voor het

heeft het recht zich in de contacten met de overheden te goeder trouw een keer te

toepassen van maatwerk.

vergissen. Bij de eerste keer mag er geen sanctie opgelegd worden. Bedankt iedereen die het afgelopen jaar heeft meegeholpen om het werk van de De Raad van State adviseerde in zijn jaarverslag van 2017 om te overwegen ook in ons

commissie mogelijk te maken en daaraan heeft bijgedragen. Speciaal bedankt Saskia

land zo’n wet in te voeren. In een ongevraagd advies aan de regering in 2018 adviseert

Nienhuis, die na zes jaar haar lidmaatschap van de commissie tot haar spijt heeft moeten

de Raad van State echter niet tot wetswijziging te komen, in de zin van introductie van

beëindigen door – overigens positieve – veranderingen in haar privésituatie. Die was

een vergisrecht, maar onderstreept de Raad de aandacht die nodig is voor de toepassing

volgens haar niet langer te combineren met het lidmaatschap van de commissie.

van het motiveringsbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel, vooral in de context van de

Waarvoor uiteraard alle begrip.

digitalisering van de contacten met burgers. Maarssen, april 2021 In de beantwoording van vragen uit de Tweede Kamer1 heeft de staatssecretaris van BZK laten weten de doelstelling van de Franse wet te onderschrijven, namelijk om als

Han Kleefman

overheid een blijk van vertrouwen af te geven aan burgers en dienstbaar te zijn aan

Algemeen voorzitter van de Adviescommissie Bezwaarschriften

burgers. Als vervolgstap heeft de staatssecretaris een onderzoek laten verrichten door de Landsadvocaat om te analyseren of ‘de juridische ruimte die er is ook voldoende benut wordt om vergissingen van burgers te laten herstellen, zonder direct te sanctioneren.’ Daarbij moest ook duidelijk worden wat de oorzaak is van situaties ‘die op een tekort aan menselijke maat duiden.’ Dit onderzoek heeft geresulteerd in het rapport getiteld “Maatwerk met de Awb”2. Daarin komt naar voren, dat uitvoeringsorganisaties en gemeenten vaak worstelen met het vinden van de ruimte om maatwerk te bieden. Professionals hebben daarbij niet altijd voor ogen welke mogelijkheden de Awb heeft in aanvulling op de specifieke wetgeving voor het bieden van maatwerk. De Landsadvocaat

1. K  amervragen van het lid Den Boer aan de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het recht zich te vergissen (ingezonden 17 oktober 2018, ah-tk-20182019-302). 2. A  wb: Algemene wet bestuursrecht

Cijfers

–4– Jaarverslag 2020

5 Totale werkvoorraad

Afgehandelde bezwaarzaken

Werkvoorraad

2020

zonder advies per kamer

per kamer in

1 ACB onbevoegd/doorgestuurd/

aantallen

geen bezwaar 2 Prematuur

14

259 binnengekomen

237 Algemene Kamer

342 te behandelen

105 Sociale Kamer

26

6

34

5

1

2

3

4

3 Ingetrokken 4 Ingetrokken na nieuw besluit

108 over naar 2021 Algemene Kamer Sociale Kamer

Uitgebrachte adviezen in aantallen

Uitgebrachte adviezen per kamer 1 (K)NO

(K)NO 50

67

18

In stand laten Herroepen

23

27 1

41

26 2

10

8 3

2 In stand laten 3 Herroepen

–5– Jaarverslag 2020

Totaal aantal bezwaarschriften per onderwerp Geen bezwaar mogelijk (43) Subsidies (6) Leerlingenvervoer (3) Huisvesting (10)

Tijdigheid beslissingen op

Wet maatschappelijke ondersteuning (16)

bezwaar totaal in aantallen

Tozo (15)

Participatiewet (52) Overige bijzondere wet (4) Algemene Plaatselijke Verordening (13) Burgerzaken – GBA / BAG (1) Verkeersbesluit (6)

60 Binnen termijn 66 Buiten termijn

Handhaving omgevingsrecht (24)

25 41

26

Sociale Kamer

Algemene wet bestuursrecht (2) Wet openbaarheid van bestuur (14)

Algemene Kamer

Wabo / Omgevingsrecht (133)

Tijdigheid beslissingen op bezwaar per kamer in aantallen

34

Binnen termijn Buiten termijn

Conclusies

–6– Jaarverslag 2020

Tijdigheid van besluitvorming

van termijnen en dat daarop door het management ook

Over 2020 is gekeken naar de tijdigheid van het genomen

adequaat gestuurd kan worden.

besluit. De Algemene wet bestuursrecht (Awb) vermeldt namelijk alleen de termijn waarbinnen het besluit op bezwaar moet

Van de totaal uitgebrachte besluiten op bezwaar zijn er

worden genomen.

60 besluiten op bezwaar binnen de wettelijke beslistermijn Beslistermijn

De beslistermijn is twaalf weken als met een Adviescommissie wordt gewerkt. Deze termijn mag met zes weken worden verdaagd. In geval van instemming van bezwaarmaker kan deze termijn langer duren. Het bestuursorgaan communiceert met bezwaarmaker en andere belanghebbenden over een eventuele overschrijding van de beslistermijn.

genomen en 66 buiten de wettelijke beslistermijn genomen. In 2019 was dit resp. 87 en 45. Een flinke afname van de tijdig

12 wk + 6 wk

genomen besluiten op bezwaar en dus ook een flinke toename van het niet tijdig nemen van een besluit op bezwaar. Opmerkelijk hierbij is dat in de Algemene Kamer negen besluiten op bezwaar niet tijdig zijn genomen zonder dat er een advies van de Adviescommissie aan vooraf ging. Dit zijn zeer waarschijnlijk een aantal zaken waarin door het college

Naast de wettelijke termijn uit de Awb worden in het Protocol

op enig moment, op grond van juridische procedures, op zeer

Behandeling bezwaarschriften Stichtse Vecht doorlooptermijnen

korte termijn besluiten moesten worden genomen.

vermeld. Volgens voornoemd Protocol dient het advies van de commissie uiterlijk in week tien gereed te zijn.

Uitgebrachte besluiten

2020

Ook is opmerkelijk dat er van de 25 besluiten op bezwaar, Advies commissie

waarvan de adviezen nog van 2019 zijn, er slechts drie besluiten op bezwaar tijdig genomen waren en 22 niet.

2019

De commissie speelt binnen die tien weken alleen in de periode na ontvangst van het procesdossier met verweerschrift tot aan het uitbrengen van het advies na de hoorzitting een rol. Voor wat betreft de oorzaak van de overschrijding van de beslistermijn heeft de commissie vastgesteld, dat de secretarissen in relatief veel gevallen in actie moesten komen richting vakteams, omdat de aanlevering van procesdossiers met verweerschrift langer dan de tijd die daar voor staat op zich lieten wachten. Als dossiers en verweerschriften later dan afgesproken worden aangeleverd komen de advies- en beslistermijnen in de knel. De verwachting is, dat het nieuwe registratiesysteem Octopus, dat in de loop van 2021 zal gaan worden gebruikt, meer mogelijkheden biedt om een breder inzicht te hebben in het halen

10 wk

binnen termijn buiten termijn

–7– Jaarverslag 2020

In de Sociale Kamer zijn er minder besluiten op bezwaar binnen de wettelijke beslistermijn genomen ten opzichte van het jaar ervoor. In 2019 werden er nog 56 van de 63 besluiten op bezwaar binnen de wettelijke beslistermijn genomen en in 2020 waren er dit 34 van de 59 besluiten op bezwaar. Dus nog

Besluiten Sociale Kamer 2020

2019

58%

90%

maar slechts 58% van de besluiten op bezwaar werden tijdig

het uitblijven van een besluit, tevens vertraging signaleerden in verdere afhandeling na het uitbrengen van het advies. Contraire zaken In 2020 is naar aanleiding van de adviezen van beide kamers in één geval contrair besloten.

genomen. In 2019 was dit nog 90%. In de Algemene Kamer zijn er ook minder besluiten op bezwaar binnen de wettelijke beslistermijn genomen. In 2019 werden er nog 31 van de 69 besluiten op bezwaar binnen de wettelijke beslistermijn genomen en in 2020 waren er dit 26 van de 67 besluiten op bezwaar. Dus nog maar slechts 39% van besluiten op bezwaar werden tijdig genomen. In 2019 was dit nog 45%.

Besluiten Algemene Kamer 2020

39%

2019

45%

Algemeen + Een lichte toename van het aantal binnengekomen zaken met tien. + Flinke toename geen bezwaar mogelijk met 36 zaken. + Flinke afname in het aantal adviezen tot het herroepen van het besluit in beide Kamers: de Algemene Kamer met 21 en de Sociale Kamer met zeven. Het aantal herroepen

Voor de afname in tijdigheid in besluitvorming in het algemeen

besluiten ligt feitelijk wel hoger. Naast de adviezen tot

ziet de commissie over 2020 corona als belangrijkste oorzaak,

herroepen zijn veertien (kennelijk) niet-ontvankelijk adviezen

in combinatie met het feit dat er in 2020 meer bezwaarschriften

het gevolg van een nieuw genomen primair begunstigend

voor de Algemene Kamer zijn binnengekomen. Vanwege corona

besluit. Dit is als volgt te verklaren.

heeft het bezwaarproces enige tijd stilgelegen, zowel van de

De Algemene Kamer heeft in 2020 in totaal twintig adviezen

kant van de commissie als van de kant van het college. Daarbij

minder uitgebracht. In 2020 zijn maar in 1/7-deel adviezen tot

heeft het zoeken naar een nieuwe wijze van behandelen van

herroeping gegeven (tien van 74). De afname van het aantal

bezwaarschriften, met onder meer het voeren van verweer

adviezen tot het herroepen van het bestreden besluit en tege-

en het tijdelijk op schriftelijke wijze horen van bezwaarmakers,

lijkertijd een toename van adviezen om het bestreden besluit

van zowel college als commissie tijd gevergd.

in stand te laten kan daarnaast worden toegeschreven aan

Een andere oorzaak ligt echter in het feit dat het ook in 2020 is

het proces van verbetering in besluitvorming dat sinds enkele

voorgekomen dat de commissie voor beide Kamers geen zaken

jaren gaande is. 2020 is daarbij het eerste volledige jaar dat

op zitting kon plannen, omdat niet tijdig een volledig proces-

de werkwijze geldt van het verplicht aanleveren van een

dossier was aangeleverd.

procesdossier en verweerschrift drie weken voor de zitting.

Voor de Algemene Kamer geldt dat de secretarissen, aan de

Daarmee wordt het college als het ware gedwongen haar

hand van vragen van bezwaarmakers aan de commissie over

besluitvorming vooraf goed te controleren voordat de zaak op zitting komt. Dat heeft in enkele gevallen geleid tot het

Binnengekomen zaken

▲10

Geen bezwaar mogelijk

▲36

Adviezen tot het herroepen van het besluit

▼28

–8– Jaarverslag 2020

wijzigen van het besluit of tot een andere wijze van afhandelen. Ondanks het feit dat minder is geadviseerd het besluit te herroepen, diende in meerdere zaken wel nog één en ander nader gemotiveerd te worden (met mogelijk nog nader onderzoek als gevolg). + Geringe toename aantal adviezen tot (kennelijk) nietontvankelijk verklaring met tien. + Geringe afname aantal adviezen tot het in stand laten van

Adviezen tot nietontvankelijke verklaring

▲10

Adviezen tot het in stand laten van het besluit

▼11

het besluit met elf. Algemene Kamer + Flinke toename werkvoorraad in de Algemene Kamer met 38 zaken. + Flinke afname aantal zaken gericht tegen de Algemene Plaatselijke Verordening met achttien. + Geringe afname aantal zaken gericht tegen handhaving Omgevingsrecht met zes. + Flinke toename aantal zaken gericht tegen de Wet algemene

Werkvoorraad Algemene Kamer

▲38

Aantal adviezen

▼20

bepalingen omgevingsrecht met 22. + Flinke toename aantal zaken ACB onbevoegd/doorgestuurd/ geen bezwaar met zeventien. + Flinke afname aantal adviezen met twintig. Participatiewet

Sociale Kamer + Flinke afname werkvoorraad met twintig zaken. + Flinke afname aantal zaken gericht tegen de Participatiewet met 32. + Nieuw zijn de vijftien zaken gericht tegen de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers. + Geringe afname aantal ingetrokken zaken met dertien. + Geringe afname aantal adviezen met acht.

▼32 Nieuw Tozo

▲15

Aanbevelingen

–9– Jaarverslag 2020

Algemeen

toetser) node gemist. Als gevolg daarvan heeft de commissie

+ De motivering van besluiten verdient nog steeds nadrukkelijk

meermalen aanleiding gezien om de zaak aan te houden en

aandacht. + Alhoewel de procesdossiers de afgelopen jaren al flink verbe-

aanvullende vragen aan het college op die punten te stellen. Hierdoor ontstond onnodige vertraging in de advisering en

terd zijn, zou er nog wat meer aandacht mogen zijn voor het

besluitvorming. Om de afhandeling van bezwaarschriften toch

samenstellen van het procesdossier. Procesdossiers zijn niet

te bevorderen heeft de commissie al in een aantal gevallen

altijd compleet. Er ontbreken relevante stukken en soms

zich genoodzaakt gevoeld om een – in de ogen van de com-

wordt beleid niet toegevoegd, waar dat wel zou mogen en

missie – minder concreet advies over het bestreden besluit te

worden bijvoorbeeld juist alle bestemmingsplanregels

geven over het wel of niet in stand kunnen laten van het

toegevoegd waar er maar enkele artikelen noodzakelijk zijn.

bestreden besluit, omdat het door het bestuursorgaan ingenomen standpunt onvoldoende duidelijk was. Dat komt de

Algemene Kamer

heroverweging door het bestuursorgaan niet ten goede en

+ Wat betreft inhoud valt op dat veel wordt geprocedeerd over

kan afbreuk doen aan een adequate belangenafweging van

aanlegsteigers/boothuizen/woonboten. Zowel aan de vergunningkant als handhavingskant. Het beeld komt naar voren dat

bezwaarmakers. + In het verlengde daarvan. Er is waardering voor het feit dat

er bij bezwaarmakers veel onvrede heerst over de uitvoering

het college altijd vertegenwoordigd is en er tijdig een verweer-

van het beleid op en rondom het water, omdat tegen veel

schrift wordt verstrekt. In het kader van de voorbereiding

illegale (andere) situaties niet wordt opgetreden. Het is dan

gebeurt het daarentegen iets te vaak dat vertegenwoordigers

moeilijk uit te leggen waarom in de ene situatie een bouw-

ter zitting moeten erkennen ‘het niet te weten’, omdat zij bij

werk wel mag en in een andere vergelijkbare situatie dat niet

de voorbereiding van het besluit niet zijn betrokken

mag. Tijdens hoorzittingen wordt op vragen daarover ook

(en ook geen navraag hebben gedaan). Ook als sprake is

niet steeds eenduidig verklaard of moet de vertegenwoordi-

van overname van een zaak van een collega zou het fijn zijn

ger het antwoord schuldig blijven.

als de vertegenwoordiger zich daar niet achter verschuilt.

+ De commissie valt op dat niet alle vertegenwoordigers van het

Dat komt de beeldvorming vooral bij bezwaarmakers over

bestuursorgaan even gedegen kennis hebben van het ter tafel

professionaliteit en deskundigheid van de gemeentelijke

liggende dossier. Vragen over toepassing van de ter zake

vertegenwoordigers tijdens de hoorzitting niet ten goede.

doende regelgeving konden daardoor niet altijd afdoende

Het zou fijn zijn als de vertegenwoordiger van het bestuurs-

beantwoord worden. Voldoende kennis over relevante

orgaan zich goed voorbereidt en vooral voor de zitting

regelgeving ontbrak soms. Op detailniveau ontbreekt het dus

nadenkt over wat voor vragen hij/zij kan verwachten en

soms aan kennis en kunde. In die gevallen wordt de niet aan-

daar deskundig antwoordt op kan geven. Een meer integrale

wezigheid van de behandelend functionaris (vaak vergunning-

voorbereiding (met meer/betere input van de behandelaar)

?

!

– 10 – Jaarverslag 2020

zou het optreden tijdens de zitting helpen. Van belang is ook dat hij/zij er zorg voor draagt voor het tijdig compleet hebben van stukken die nog na toezending van het procesdossier verwacht worden (bijv. een nader advies van een geraadpleegde adviseur zoals MooiSticht). Sociale Kamer + In urgentiezaken verschijnt het college (lees Het Vierde Huis) niet op hoorzitting vanwege corona-maatregelen. Het college heeft echter juist besloten om de hoorzitting in het Koetshuis te houden zodat een zitting coronaproof kan verlopen. Het niet aanwezig zijn van Het Vierde Huis levert vaak een aanhouding op, omdat er nog vragen moeten worden gesteld. En tegenover een bezwaarmaker past afwezigheid niet. + De commissie is verheugd te kunnen constateren dat vooral binnen het sociaal domein de informele aanpak van “Passend Contact met de Overheid” inmiddels is ingebed in het bezwaarproces. Dit heeft ertoe geleid dat veel zaken in het voortraject konden worden opgelost en minder zaken in de Sociale Kamer werden ingebracht. In de cijfers kan dit worden teruggevonden. Alhoewel er in 2020 een geringe afname was van het aantal ingetrokken bezwaren, zijn er toch weer veel bezwaren ingetrokken na een herzien primair besluit, dan wel via een KNO advies van de commissie afgedaan, omdat vanwege het herzien primair besluit het belang van het bezwaar was vervallen.

Echter, moet hier wel oog voor worden gehouden. Er komen nog steeds zaken op zitting die in het voortraject opgelost hadden kunnen worden. + Verweerder moet staande hoorzitting mandaat hebben om een besluit te nemen. Nu is vaak nog overleg met de afdeling nodig, omdat men het vooraf ook al niet eens was.

Tot slot

– 11 – Jaarverslag 2020

Het jaarverslag geeft een voornamelijk cijfermatig beeld van het werk van de commissie. De hiervoor gegeven conclusies bevatten kritische bevindingen van de commissie. Daaruit zijn een aantal aanbevelingen te halen die kunnen bijdragen aan een nog betere behandeling van de bezwaarschriften en de advisering daarover. Het zou echter verkeerd zijn als daaruit een negatief beeld zou ontstaan, er gaat namelijk ook heel veel goed. Medewerkers van de bestuursorganen getuigen over het algemeen van een professionele houding en richten zich in voorkomende gevallen ook op het alsnog oplossen van het geschil als zij daartoe mogelijkheden zien. Soms al tijdens de zitting, vaak ook door aan te bieden nog eens naar een zaak te kijken en buiten zitting opnieuw met belanghebbenden de zaak te bespreken. Dat laat zien, dat zij oog hebben voor wat bezwaarmakers bezighoudt en ook wat het doel is van een bezwaarprocedure, namelijk heroverweging van het eerder genomen besluit. Ook het afgelopen jaar heeft dat meermalen geleid tot een oplossing waarna het bezwaarschrift werd ingetrokken en de commissie geen advies meer hoefde uit te brengen. Lof daarvoor! De commissie heeft er alle vertrouwen in, dat zoals de afgelopen jaren ook is gebleken, de kritische kanttekeningen weer als leerpunten worden opgepakt en de commissie wordt voortgezet.

Op die manier blijven we samen werken aan een nog betere behandeling van de bezwaarschriften. De commissie stelt het op prijs te vernemen op welke wijze de leerpunten intern binnen de organisatie worden opgepakt. Dank aan iedereen die zich het afgelopen jaar heeft ingezet om het werk van de commissie mogelijk te maken. Dank ook in het bijzonder aan de bodes voor hun extra inzet om in deze coronatijd het mogelijk te maken om fysieke hoorzittingen te houden.

Ontwerp: Studio Weikamp Verstraten

en de goede samenwerking tussen de vertegenwoordigers van de bestuursorganen