Inventarisatie Veiligheidstrends Midden-Nederland 2022.pdf

Inventarisatie Veiligheidstrends Midden-Nederland 2022

Crime change

Toename afhankelijkheid en risico’s digitalisering

Jeugd kwetsbaar in gewelddadige drugscriminaliteit

Verdwaald in gefragmenteerde georganiseerde overheid

Toename maatschappelijk ongenoegen

Dreiging terrorisme en toename extremisme

Mensenhandel: groot maatschappelijk probleem

Milieucriminaliteit

Toekomstscenario’s pandemie

De burger doet het zelf wel

Veranderende bevolkingssamenstelling

Inbreiding

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Voorwoord Na bijna twee jaar is duidelijk dat de coronacrisis niet

nals in Midden-Nederland en diverse statistieke bronnen.

alleen draait om het bestrijden van een virus. Corona

Ze beschrijven de ontwikkelingen die naar verwachting

heeft een indringende maatschappelijke impact.

de komende jaren grote impact hebben op de openbare orde en veiligheid in Midden-Nederland. Er wordt een

Er heerst een enorme druk op de (reguliere) gezond-

onderscheid gemaakt tussen trends met directe impact op

heidszorg, onderwijsachterstanden zijn toegenomen,

veiligheid en de meer maatschappelijke trends die wellicht

er zijn tekorten op de arbeidsmarkt en sommige

indirect invloed hebben op veiligheid.

sectoren zoals cultuur en horeca lijden grote verliezen terwijl andere sectoren juist floreren. Tegenstellingen

Deze trendinventarisatie kan door gemeenten, Openbaar

zijn verscherpt, klassieke vormen van criminaliteit zijn

Ministerie en politie van Midden-Nederland dienen als

afgenomen en digitale criminaliteit is in een versnelling

basis voor nieuw op te stellen Coalitieakkoorden, Integraal

terecht gekomen. Hoewel de samenleving weer van het

Veiligheidsplannen van gemeenten en de gezamenlijke

slot gaat, blijft het nog onzeker hoe het verdere verloop

Regionale Veiligheidsstrategie 2023-2026.

van de pandemie zal zijn. Dat we hiervan de komende periode nog invloed gaan ervaren, is zeker.

Namens het Regionaal Veiligheidscollege Midden-Nederland,

In voorliggende ‘Inventarisatie Veiligheidstrends 2022’ worden de belangrijkste veiligheidstrends in

Sharon Dijksma, Regioburgermeester

Midden-Nederland bij elkaar gebracht, gebaseerd op

Rutger Jeuken, Hoofdofficier

diverse trendrapportages en onderzoeken van Overheid en

Martin Sitalsing, Politiechef

wetenschap, kwalitatieve kennis van veiligheidsprofessio-

Colofon Redactie

Bureau Regionale Veiligheidsstrategie Midden-Nederland

Telefoon

06 14 87 36 90

E-mail Website

secretariaat@rvs-mn.nl www.veiligheidscoalitie.nl

Crime change Er is in Midden-Nederland sprake van een verschuiving

Gedigitaliseerde criminaliteit laat eenzelfde stijging zien

Online oplichting instapdelict

van de meer ‘traditionele’ criminaliteit naar de harde

van +124% ten opzichte van 2015. Naast fraude met

De stijging van cybercrime en gedigitaliseerde criminali-

wereld van de drugscriminaliteit, cybercrime en gedigi-

onlinehandel zijn met name identiteitsfraude en fraude

teit is in Midden-Nederland sterker dan in Nederland.

taliseerde criminaliteit. De verandering is goed te zien in

met betaalproducten sterk gestegen in die periode.

Met name in 2021. Per 1.000 geregistreerde misdrijven zijn er in Nederland 19,5 cybercrime misdrijven.

onderstaande grafiek.

Crime change ook zichtbaar in enquête slachtofferschap

In Midden-Nederland zijn dat er 26,5.

Ook in de Veiligheidsmonitor 2021 is de crimechange

De politie Midden-Nederland signaleert dat Internetcrimi-

duidelijk zichtbaar. Steeds minder Nederlanders geven

nelen steeds jonger en gewelddadiger worden.

aan dat zij slachtoffer zijn geweest van traditionele

Waar jonge criminelen voor corona hun ‘carrière’ vaak

vormen van criminaliteit (daling van -44% ten opzichte

startten met auto- of woninginbraken, kiezen ze nu voor

van 2012). Meer mensen daarentegen zeggen slachtoffer

verschillende vormen van online oplichting.

te zijn geworden van online criminaliteit (stijging van +22% ten opzichte van 2012). Zie onderstaande afbeelding. De Veiligheidsmonitor 2021 is een grootschalige bevolkingsenquête onder 173 duizend mensen over De ‘traditionele’ criminaliteit (woninginbraak, geweld, (fietsen)diefstal, vernieling en autokraak) is mede als

allerlei veiligheidsthema’s en is een samenwerking tussen het CBS en het ministerie van Justitie en Veiligheid.

gevolg van een versnelling tijdens de coronajaren 2020/2021 gedaald met bijna -40% ten opzichte van 2015. Maar ook voor Corona was er al een dalende trend.

tegen is in 2021 na een aanvankelijke daling van -15% in

Ontwikkeling veiligheid per gemeente in Midden-Nederland

2018, ruim verzesvoudigd t.o.v. 2015.

Via deze link vindt u de ontwikkeling van het aantal

Het aantal geregistreerde misdrijven van handel in

misdrijven per gemeente van Midden-Nederland sinds

harddrugs in 2021 is meer dan verdubbeld ten opzichte

2018.

Het aantal misdrijfregistraties van cybercrime daaren-

van 2015 (+124%).

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Afhankelijkheid en risico’s van digitalisering nemen toe Enorme impact digitale criminaliteit Digitale criminaliteit blijft toenemen. Mede door corona is de digitalisering in een versnelling terecht gekomen. De beveiliging is echter niet meegegroeid, zo is te lezen in het cyberbeeld van de politie. Digitale criminaliteit

“De aanvallen op de menskant in cybersecurity worden steeds geavanceerder en vragen om vernieuwende manieren om mensen weerbaar te maken” . Wetzer, Onderzoek over bewustwording over digitale veiligheid (2021)

verandert razendsnel: van WhatsApp fraude en fraude met online aankopen naar helpdeskfraude naar diefstal

Daarnaast is het belangrijk dat burgers, bedrijven en

van cryptomunten. Cybersecuritybeeld Nederland (2021)

overheden datasoevereiniteit verkrijgen en in staat

vermeld dat de dreiging van digitale criminaliteit niet

worden gesteld om bewuste keuzes te maken ten aanzien

meer verdwijnt en inmiddels een permanent karakter

van gegevens die ze aan anderen beschikbaar stellen.

heeft. De samenleving moet rekening houden met incidenten die kunnen leiden tot veel persoonlijk leed en

Toenemende afhankelijkheid

maatschappij-ontwrichtende schade.

De digitale transitie zorgt ervoor dat we in toenemende mate afhankelijk worden van technologische systemen en

Onderzoekers van Europol (2020) en NCTV (2021) zien

hun ontwikkelaars, zo is te lezen in de toekomstverken-

gijzelsoftware als de meest dominante dreiging. De finan-

ning digitalisering 2030. Dit maakt de samenleving en de

ciële schade ervan loopt jaarlijks in de miljoenen euro’s.

economie kwetsbaar. Een hack, een programmeerfout of

Opvallende trend is ‘social engineering’: criminelen die

doelbewuste Ddos-aanvallen kunnen enorme gevolgen

hun slachtoffers bepaalde gegevens ontfutselen om zich

hebben. Technologieën die nu volop in ontwikkeling

daarmee later overtuigend voor te doen als een ander en

zijn, zoals metaverse en quantumcomputers, hebben op

het slachtoffer zo geld of gegevens afhandig maken. Dit

termijn een grote impact op overheid en maatschappij.

vormt een grote bedreiging voor de informatiebeveiliging van particulieren, overheidsorganisaties en bedrijven.

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Jeugd kwetsbaar in gewelddadige ondermijnende drugscriminaliteit Georganiseerde drugscriminaliteit verhardt en drukt op democratische rechtsstaat

moeten worden. Hetgeen een groot beroep doet op de

winkels of het OV. Ze hebben veelal problemen in de

politiecapaciteit.

thuissituatie en op school. Zij lopen risico om snel door

Uit het Nationaal Inlichtingenbeeld Ondermijning (NIBO)

Bedrijven en maatschappelijke organisaties die

te groeien naar routineuze gewelddadige misdrijven in

blijkt dat 90 criminele clusters in Midden-Nederland

geraakt zijn door de economische gevolgen van de

de drugscriminaliteit en kijken op naar negatieve rolmo-

direct zijn te linken aan de (internationale) cocaïne-

coronapandemie, zoals de horeca- en toerismesector,

dellen. Door hun ‘tussenstatus’ signaleert de politie hen

handel. Samen zetten ze honderden miljoenen aan

zijn kwetsbaar voor criminele inmenging. Dit bedreigt

niet goed (meer) en blijven ze onder de radar.

criminele geldstromen om en hanteren excessief geweld

de veiligheid en het welzijn van de samenleving. Ook het

om hun criminele imperium in stand te houden of uit

milieu lijdt onder de georganiseerde criminaliteit. Zeker

Daarnaast zien dezelfde onderzoekers met name in

te breiden. Bij ca 50% van deze clusters zien we een

nu we zien dat dumping van afval van synthetische

grote steden een bepaalde groep ernstig gewelddadige,

relatie naar witwassen. Van ‘crime as a service’ is sprake

drugsproductie stijgt.

jongvolwassen recidivisten. Zij zijn al op jonge leeftijd

op verschillende criminele markten; op gebied van

in de heftige -meestal druggerelateerde- criminaliteit

witwassen bundelen verschillende financiële facilitators

Midden-Nederland kraamkamer jonge aanwas

terecht gekomen. Ze bedreigen en beroven, zijn daarin

hun krachten om zo een package deal te leveren aan de

Midden-Nederland is een kraamkamer voor jongeren die

verhard en doorgegroeid en schrikken niet terug voor

onderwereld.

verstrikt raken in de (drugs)criminaliteit. Dit komt vooral

grof en gewetenloos geweld, zelfs met vuurwapens.

Liquidaties en bedreigingen van burgers, publieke

door de aanwezigheid van een grote hoeveelheid drugs-

Sinds 2009 stijgt het aantal minderjarige verdachten van

figuren, journalisten en professionals binnen de

clusters die geen enkel middel schuwen om kwetsbare

vuurwapenmisdrijven dan ook.

rechtspraak zoals advocaten, officieren van justitie en

jongeren te dwingen of te lokken zich te mengen in de

rechters nemen toe. Dit zorgt voor veel onveiligheid in

drugswereld. Ook het feit dat drugs makkelijk verkrijg-

wijken en buurten en legt een toenemende druk op de

baar is, samen met de aantrekkingskracht van het grote

rechtsstaat. De grens tussen onder- en bovenwereld

geld, en het hoge aandeel jongeren en jongvolwassen

wordt nog steeds vager, ondermeer doordat criminele

op de totale bevolking in Midden-Nederland spelen een

netwerken – soms via corruptie – gebruik maken van de

rol. Eenmaal een voet binnen maakt het heel moeilijk

legale wereld.

nog te ontsnappen aan de harde drugswereld. Zo maken onderzoekers Weijers, Ferwerda en Roks

Door deze verharding en de verwachte toename van het

(2021) zich zorgen over de groep jongeren in de leeftijd

aantal grote strafprocessen is het aannemelijk dat er in

van 14-15 jaar, die met (nep)wapens bedreigingen

de komende jaren meer personen bewaakt en beveiligd

en overvallen (proberen te) plegen in de eigen buurt,

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Mensen met meervoudige problematiek verdwaald in gefragmenteerde georganiseerde overheid veiligheid en leefbaarheid in de buurt.

Schaarste passende woonruimte leidt tot grote (veiligheids)problemen

personen met verward

De toeslagenaffaire heeft duidelijk gemaakt dat regels

Binnen de persoonsgerichte aanpak is het gebrek aan

gedrag (E33) is in

soms te hard uitpakken en niet blindelings moeten

passende huisvesting een van de belangrijkste knel-

Midden-Nederland

worden gevolgd. We zien een toenemende trend naar en

punten. (Hoog beveiligde) klinieken krijgen mensen

met +10% gestegen

behoefte aan het leveren van maatwerk: niet redeneren

niet uitgeplaatst waardoor schaarse dure plekken in de

t.o.v. 2020, dat is

vanuit hokjes, zuilen en (geld)potjes maar vanuit de

kliniek onnodig lang bezet worden en er lange wacht-

een toename van 47%

individuele mens en gezin.

tijden ontstaan. Mensen belanden na een behandeling,

Het aantal meldingen van overlast door

maatregel of detentie vaker in de maatschappelijke

ten opzichte van 2018. Op deze pagina worden trends

Mensen met een (licht) verstandelijke beperking

opvang. In 2020 steeg het aantal incidenten “overlast

grondinformatie. Het aantal geregistreerde misdrijven van huiselijk geweld heeft in de coronajaren 2020 en

Nederland telt ongeveer 1 miljoen mensen met een (licht)

denten in 2016 naar bijna 28.000 incidenten.

2021 een daling laten zien. De ernst van de meldingen

verstandelijke beperking. Meer dan anderen ervaren

is echter toegenomen. Net als bij ‘personen met verward

zij problemen zoals een groter risico op dakloosheid.

Zorgen over zorgfraude

gedrag’ is het opvallend dat het aantal registraties van

Jeugdigen met LVB-problematiek kunnen vaak slechter

Sinds het ontstaan van het Informatie Knooppunt Zorg-

huiselijk geweld hoger ligt dan gemiddeld in Nederland.

meekomen op school, lopen meer risico op seksueel

fraude (IKZ) stijgen het aantal signalen zorgfraude.

misbruik en komen meer met justitie in aanraking.

In 2020 rapporteerde het IKZ over 613 signalen

Hulp en ondersteuning gefragmenteerd

Ongeveer 11.000 kinderen en jongeren raken hierdoor

zorgfraude over 526 verschillende zorgaanbieders.

Kwetsbare inwoners met meervoudige problematiek

ernstig in de problemen (lees hier meer).

De meeste signalen kwamen binnen over de zorg-

globaal benoemd. Meer duiding vindt u in de achter-

krijgen vaak te maken met een overheid die ingewikkeld

gerelateerd aan dakloosheid” van ruim 14.000 inci-

verzekeringswet (Zwv) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Opvallend is dat zorgaanbieders

structuren zijn complex en niet altijd is duidelijk welke

Ambulantisering, een inclusieve samenleving met ruimte en langdurige zorg waar nodig

organisatie of afdeling verantwoordelijk is. Wetgeving,

Volgens de Monitor Ambulantisering van het Trimbos

maken van complexe organisatiestructuren. En dat

financieringsstromen, regels en indicaties zijn ingewik-

Instituut telt Nederland ongeveer 280.000 mensen met

sommige zorgaanbieders vermoedelijk meer criminele

keld. Voor kwetsbare mensen met een veelal gebrekkig

ernstige psychiatrische problemen. Een deel van deze

activiteiten uitvoeren dan alleen fraude in de zorg.

coördinerend vermogen is het vaak moeilijk uit te vinden

mensen redt zich niet goed thuis en in de wijk. Voor hen

Het toetsen van de inkoop van zorg en gemeentelijk

bij welk ‘loket’ ze moeten zijn voor de juiste hulp. Maar

geeft ‘het gewone leven’ te veel prikkels. Zij veroorzaken

toezicht op de aanpak van zorgaanbieders die Wmo en

ook voor professionals is een effectieve uitvoering

veel overlast en kunnen een gevoel van onveiligheid

Jeugdhulp leveren, wordt steeds belangrijker volgens

hierdoor ingewikkeld. Met alle gevolgen van dien voor de

creëren bij buurtbewoners.

de VNG (2022).

en veelal gefragmenteerd georganiseerd is. Organisatie-

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

waarover fraudesignalen binnenkwamen gebruik

Inventarisatie Veiligheidstrends

Maatschappelijk ongenoegen neemt toe Het aantal demonstraties in de vier grote steden is in

crisis, het vertrek van de internationale gemeenschap uit

de afgelopen vijf jaar bijna verdubbeld. De demon-

Afghanistan, racisme en het coronabeleid.

straties worden steeds complexer omdat groepen zich vermengen en omdat ze gebruikt worden als excuus om

Schadelijk en immoreel online gedrag

te rellen (bron: veiligheidsprofessionals MNL). Daarnaast

In het rapport Online ontspoord (Rathenau, 2021)

hebben deze demonstraties en rellen een versterkend

wordt omschreven dat de toename van schadelijk

effect op de reeds bestaande tegenstellingen in de

immoreel gedrag op het internet ook een trigger is voor

samenleving.

maatschappelijke onrust. “Specifieke eigenschappen van het internet, zoals het grote bereik van online

In het Strategisch Omgevingsbeeld van het Ministerie

berichten, de gevoelsmatige anonimiteit van mensen

van Justitie en Veiligheid (2021) wordt deze trend ook

achter hun scherm, de onmiddellijkheid waarmee een

omschreven. De toename van demonstraties en het

video wereldwijd te zien is, of het verdienmodel op basis

doelbewust verspreiden van desinformatie, gaat gepaard

van clicks en aandacht, kunnen schadelijk en immoreel

met een veranderend vertrouwen richting overheids-

gedrag in de hand werken”. Dat vertaalt zich niet alleen

instanties. Het dalende maatschappelijke vertrouwen

in toenemende mate naar individueel slachtofferschap,

leidt steeds vaker tot intimidatie van en agressie tegen

maar bijvoorbeeld ook naar allerlei vormen van maat-

politici, bestuurders, medici, journalisten en anderen. Zo

schappelijke onrust en polarisatie. De onrust wordt vaak

zijn en worden de persoonsgegevens van (undercover)

aangejaagd via websites en sociale media. Regelmatig

agenten, journalisten en politici opzettelijk openbaar-

is daarbij sprake van desinformatie: opzettelijk onware

gemaakt (‘doxing’). Ook de aanwezigheid van militante

of onnauwkeurige informatie die wordt verspreid om

groepen bij protesten valt op. Er is sprake van radicale

personen, groepen, organisaties of landen te bescha-

geluiden op sociale media en bij fysieke demonstraties.

digen of om geld mee te verdienen.

Tijdens de coronacrisis is de drempel voor extremistisch gedrag verlaagd. Hoewel het merendeel van de

Uitdaging: samenleven in verscheidenheid

protesten goed verliep, gingen zij soms gepaard met

Driekwart van de samenleving ervaart polarisatie en

openbare ordeverstoringen en (gewelddadige) confron-

tegenstellingen en een kwart van de samenleving

taties met de politie. In 2021 vonden demonstraties

ervaart discriminatie. Sociale samenhang is cruciaal voor

plaats naar aanleiding van de woningcrisis, de klimaat-

kwaliteit van leven en een thuisgevoel (lees hier meer).

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Terrorisme blijft grootste fysieke dreiging, extremisme neemt toe De grootste fysieke dreiging voor de nationale veiligheid

initiatieven en veiligheidsbewustzijn is er nauwelijks

is nog altijd het jihadistisch terrorisme, stelt de NCTV in

sprake van mobilisatie of groei.

het Dreigingsbeeld terrorisme Nederland (2021). In 2021 is die vooral afkomstig van eenlingen of kleine groepe-

De voorstelbaarheid van een terroristische aanslag

ringen. Ook roepen IS en Al Qaida online op tot geweld

in Nederland uit rechts-extremistische hoek is vooral

tegen het Westen. Van oorsprong Nederlandse jihadisten

gebaseerd op de betrokkenheid van jonge Nederlanders

keren terug uit het buitenland en gedetineerde jihadisten

die met terroristisch geweld streven naar een blanke

keren terug in de Nederlandse samenleving.

etnostaat. Ook linkse groeperingen blijven zich manifes-

Daarnaast komen extremistische groeperingen en

teren, met name op activistisch vlak. In de marges uiten

ideeën meer naar de voorgrond, zowel digitaal als fysiek.

kleine groepen soms ook extremistischer gedachtengoed.

Rechts-extremisme neemt toe. De NCTV signaleert in ditzelfde Dreigingsbeeld een paar

Mogelijke verharding bij een klein deel van het coronaprotest

honderd jongeren in de leeftijd van 12 tot 20 jaar die

In het afgelopen coronajaar is in Nederland sprake van

online snel radicaliseren in rechtsextremistische denk-

een wisselwerking tussen een activistische bovenlaag

beelden. Ook is er oog voor fluïde groeperingen waarin

die in de openbare ruimte demonstreert en een radicale

het onderscheid tussen links- of rechtsextremistisch

onderstroom die ageert tegen de coronamaatregelen. Een

minder duidelijk is. Defend-groepen zijn hier mogelijk

deel van de radicale onderstroom van het coronaprotest

een voorbeeld van. Dit zijn anti-overheidsgroepen met

rechtvaardigt eigenrichting en geweld. Een combinatie

mogelijk extreemrechtse invloeden waarbinnen vernie-

van verscherpte maatschappelijke tegenstellingen,

ling, belediging, opruiing en geweld tegen de politie

ervaren onrechtvaardigheid, complottheorieën, afwijzing

geaccepteerd zijn.

van de democratische rechtsorde en soms extreemrechts gedachtegoed kan leiden tot een verharding. Tekenende

Aanslagen voorstelbaar

voorbeelden zijn de bedreigingen van journalisten (lees:

Momenteel is jihadistisch geweld door alleenhandelende

Agressie en bedreiging richting journalisten, 2021), het

daders of kleine groepen in Nederland het meest voor-

lokale bestuur of de politiek. Ook locaties in Midden-Ne-

stelbaar. De jihadistische beweging is sociaal en ideolo-

derland, zoals coronatestlocaties, moeten het soms

gisch gefragmenteerd. Vanwege verdeeldheid, beperkte

ontgelden.

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Mensenhandel: groot maatschappelijk probleem Mensenhandel vormt een grove inbreuk op de menselijke

slachtoffer wordt van een delict. Vaak gaat het om

waardigheid en lichamelijke en geestelijke integriteit van

ernstige delicten, zoals opnieuw mensenhandel,

slachtoffers. We onderscheiden drie vormen: arbeidsuit-

mishandeling, bedreiging en seksueel geweld. Bovendien

buiting, criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting.

blijkt dat beschikbare hulp voor slachtoffers grotendeels afhangt van omstandigheden zoals woongemeente of

Nederland telt jaarlijks circa 5000 slachtoffers van

verblijfsstatus van slachtoffers. Terwijl de geboden hulp

mensenhandel. Onderzoek van het WODC (2021) laat

juist afhankelijk zou moeten zijn van de behoeften van

zien dat vooral minderjarige slachtoffers en slachtoffers

slachtoffers.

van arbeids- en criminele uitbuiting buiten beeld blijven.

Gebrek aan zicht In Midden-Nederland is het aantal meldingen van

‘De samenleving op slot’-het gevolg van de uitbraak van

mensenhandel gestegen met +140% (absoluut: van

het coronavirus- heeft ervoor gezorgd dat mensenhandel

63 naar 151) in 2021 tov 2018 (Bron: Meld Misdaad

-dat veelal achter gesloten deuren plaatsvindt- nóg

Anoniem).

onzichtbaarder werd. Gebrek aan zicht op met name het aantal minderjarige slachtoffers van seksuele uitbuiting

Meer dan ooit is duidelijk dat mensenhandel niet

staat een effectieve aanpak in de weg.

een probleem is dat op zichzelf staat. Zo overlappen seksueel geweld en (seksuele) uitbuiting elkaar, net

Dit is volgens het Centrum Kinderhandel Mensenhandel

als de verwevenheid tussen mensenhandel en andere

(CKM), 2020) verontrustend omdat:

vormen van (ondermijnende) criminaliteit. Daarnaast

1. slachtoffers niet geholpen en beschermd worden en

is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden hoe

mensenhandelaren niet worden opgespoord en vervolgd;

slachtofferschap en daderschap van mensenhandel in

2. een daling van het aantal geïdentificeerde slachtoffers

elkaar kunnen overlopen. En ook dat vanwege toene-

het risico met zich meebrengt van het beeld dat de

mende migratiestromen en arbeidsmigranten, (de kans

omvang van mensenhandel kleiner is dan deze in

op) arbeidsuitbuiting in Nederland toeneemt.

werkelijkheid is. Dit kan resulteren in een verminderd

De Slachtoffermonitor Mensenhandel 2016-2020

urgentiebesef waardoor benodigde capaciteit, middelen

omschrijft dat bijna de helft van de vermoedelijke

en expertise niet worden vrijgemaakt.

slachtoffers van mensenhandel binnen vijf jaar opnieuw

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Milieucriminaliteit Milieucriminaliteit heeft verstrekkende gevolgen voor de wereld waarin we wonen en waar we deel van uitmaken. Het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit (2021) omschrijft dat milieucriminaliteit veelal ‘hidden impact crime’ is: de effecten ervan zijn niet altijd (direct) zichtbaar, maar hebben zeer grote en ondermijnende gevolgen voor de leefomgeving, economie en maatschappij. De gezondheid van mens en dier en het milieu worden aangetast. Een belangrijke dreiging is dat milieucriminaliteit niet alleen ‘hidden impact crime’ is, maar dat de werkelijke milieuschade door fraude zelfs wordt verhuld. Bij de grote uitdaging van de aanpak van de klimaatcrisis en de stikstofcrisis en de moeilijke maatregelen die daarvoor nodig zijn, zal het voor verschillende sectoren verleidelijk zijn om te sjoemelen met gegevens. Bekende voorbeelden hiervan zijn Dieselgate en grootschalige fraude met Europese emissierechten. Het risico bestaat dan dat vervuilende effecten alleen dalen in testsituaties, in modellen of op papier, maar dat de vervuiling niet wérkelijk wordt teruggedrongen.

Klimaat verandert in hoog tempo Het klimaat verandert snel, aldus het KNMI in hun publicatie van het KNMI Klimaatsignaal 2021. De zeespiegel stijgt, ’s zomers neemt de kans op laagwater in de rivieren toe, terwijl in de winter de kans op hoogwater juist toeneemt. De zwaarste zomerbuien worden extremer en er is een grotere kans op valwinden. Door de opwarming van de aarde wordt het ook in steden nog warmer. Daarnaast vormen extreme neerslag en droogte een steeds grotere uitdaging voor de stad. Verwacht wordt dat het snel veranderende Klimaat en de maatregelen die hiertoe nodig zijn ook zullen leiden tot meer maatschappelijke onzekerheid, spanningen en onrust.

Vijf toekomstscenario’s voor mogelijk verloop van de pandemie De huidige samenleving is niet dezelfde als voor de

andere landen niet. In die landen blijft het virus rond-

coronapandemie. De behoefte om terug te gaan naar

gaan en muteert het tot nieuwe, gevaarlijke varianten.

een ‘normaal’ dagelijks leven is sterk, maar de verdere

Streng grensbeleid is nodig om nieuwe uitbraken in

ontwikkeling van de pandemie is onzeker. Om hand-

‘veilige landen’ proberen te voorkomen.

vatten te bieden om met die onzekerheid om te gaan,

4. Continue strijd: corona blijft een serieuze bedreiging.

heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbe-

Vaccins werken niet voldoende (lang) en er ontwikkelen

leid (2021) vijf scenario’s geschetst voor het mogelijke

zich steeds nieuwe varianten die aan de bestaande

verloop van de pandemie.

vaccins ontsnappen. Er wordt een groot beroep gedaan op de veerkracht in de samenleving.

1. Terug naar normaal: corona wordt helemaal uitge-

5. Worst case: corona eist jaarlijks meer oversterfte en

bannen. Wereldwijd zijn voldoende mensen immuun

blijft wereldwijd circuleren. De opgebouwde immuniteit

door (herhaalde) vaccinatie of het doormaken van de

en de effectiviteit van vaccins zijn beperkt. Het is

infectie. Het virus muteert niet dusdanig dat het aan de

onzeker wanneer de pandemie uitdooft en tot die tijd

immuniteit kan ontsnappen.

blijven hevige uitbraken plaatsvinden. De samenleving

2. Griep+: corona wordt endemisch met jaarlijkse golven

en economie maken een lange periode van ontwrichting

in de winter. De meeste mensen worden niet ernstig

door.

ziek. Kwetsbare groepen hebben een verhoogd risico om ernstig ziek te worden. Afhankelijk van het epidemische beloop en de duur van de immuniteit zijn wellicht herhaalvaccinaties nodig. Het virus blijft muteren, maar niet zodanig dat dit veel verandert aan de ernst of verspreiding van het virus. 3. Externe dreiging: In Nederland en de meeste Europese landen is het virus onder controle, maar in veel

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Overheid en samenleving De burger ‘doet het zelf wel’ met soms grootse resultaten

Afgenomen vertrouwen in de overheid

Participerende burgers zijn anno 2022 niet meer weg

-37% en slechts 30% van de Nederlanders heeft (veel)

te denken. Veel burgers voelen zich betrokken bij hun

vertrouwen in de landelijke overheid. Het vertrouwen

wijk of omgeving en zetten zich daar vrijwillig voor in. In

in het nieuws en de wetenschap is daarentegen toege-

brede zin voor leefbaarheid en klimaat (bijv. Urgenda),

nomen. Dit laat het Strategisch Omgevingsbeeld (2021)

maar ook op het gebied van veiligheid. Denk hierbij aan

van het Ministerie van Justitie en Veiligheid ook zien. Het

Bellingcat in relatie tot het onderzoek naar de MH17

coronabeleid, de aanpak van de klimaatverandering en de

ramp, de inspanningen van wijlen Peter R. de Vries en

toeslagenaffaire vergroten de verticale polarisatie tussen

het enorme aantal (300.000) burgernetdeelnemers in

overheid en burgers. Burgers geven aan behoefte te

Midden-Nederland.

hebben aan meer openheid, eerlijke behandeling en een

Het vertrouwen in de landelijke politiek is gedaald tot

stabiele regering die problemen aanpakt en naar mensen Als mensen zelf meer ideeën hebben, vraagt dat om

luistert. Er is sprake van kruisbestuiving tussen actie-

een andere rol van de overheid (overheidsparticipatie).

groepen die zich tegen het overheidsbeleid afzetten en

Actieve burgers willen niet dat de overheid alles voor

complotdenkers. Objectieve feiten doen er steeds minder

hen oplost met een standaardoplossing, zo blijkt uit een

toe, terwijl emoties, meningen en politieke overtuigingen

publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau over

aan gewicht winnen in het maatschappelijke debat.

Burgerperspectieven (2021). Ze willen maatwerk en een overheid die met hen meedenkt. En in veiligheidszaken in hun eigen buurt actief betrokken worden als volwaardig partner. Zo kan er een nieuwe samenwerking tussen burger en overheid ontstaan, met nieuwe verhoudingen en werkwijzen. Dit wordt ook wel de doe-democratie genoemd. Burgers geven aan behoefte te hebben aan meer eerlijkheid, openheid en een stabiele regering die problemen aanpakt en naar mensen luistert.

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

Veranderende bevolkingssamenstelling Sterkste bevolkingsgroei De bevolkingsgroei in de regio Midden-Nederland is sinds 2012 bijna tweemaal zo groot geweest (+8%) dan gemiddeld in Nederland, en bedraagt momenteel 2,1 miljoen inwoners. Deze groei houdt stand; tot 2050 groeit de bevolking in Midden-Nederland twee keer zo hard als het landelijk gemiddelde. In dezelfde periode groeide het aantal 0 tot 30-jarigen in Midden-Nederland vijf keer zo snel als gemiddeld in Nederland (zie afbeelding en lees meer op CBS).

Meer immigratie Volgens het CBS immigreerden in 2021 ruim 250.000 personen naar Nederland. Dat waren er 30.000 meer dan in 2020. Ruim 50% van deze immigranten heeft een

Kleinere beroepsbevolking

Europese achtergrond, 20% komt uit Azië.

Volgens het CBS gingen in 2020 30% meer werknemers

Gezinshereniging, arbeid en studie zijn de voornaamste

met pensioen dan in de voorgaande jaren. Er ontstaat

beweegredenen om naar Nederland te verhuizen.

hiermee een kleinere beroepsbevolking en een toenemende zorgvraag. Het CBS stelt bovendien dat de

Dubbele vergrijzing

spanning op de arbeidsmarkt zal toenemen als gevolg

Volgens Volksgezondheid en Zorg (2020) is de

aan een recordgroei van het aantal vacatures.

Nederlandse bevolking aan het vergrijzen: het aandeel ouderen in de totale bevolking neemt toe. De oudere bevolking is ongelijkmatig samengesteld naar geslacht: hoe hoger de leeftijd, hoe kleiner het aandeel mannen. De verwachting is dat vanaf 2025 met name de groep 80-plussers sterk toeneemt: de dubbele vergrijzing.

Samen effectief voor een veilig Midden-Nederland

Inventarisatie Veiligheidstrends

De schaarse publieke ruimte: inbreiding Binnenstedelijke verdichting Het Planbureau voor de Leefomgeving (april, 2021) benoemt in hun rapport niet voor niets ‘Grote opgaven in een beperkte ruimte’. Door grote uitdagingen als de klimaatverandering, de energietransitie, een koolstofvrije industrie en een stevig tekort op de woningmarkt is een effectieve ruimtelijke ordening noodzakelijk om de natuurlijke omgeving optimaal te benutten. De ‘woningmarkt is oververhit’ met een historisch laag aanbod en sterkere stijging van de huizenprijs dan ooit tevoren. De uitdaging om te verduurzamen, de mobiliteit te verhogen en de kwaliteit van groen in leefomgevingen te verbeteren ondanks ruimtetekort, wordt alleen maar groter.

Gemeenten aan zet tegen huisjesmelkers Hoge huurprijzen en kleine woonoppervlakken, zo omschrijft Platform31 in hun rapport over vernieuwde woonoplossingen in kleinere gemeenten. Huisjesmelkers die koopwoningen opkopen om ze vervolgens vol te stoppen met studenten. Maar ook grote beleggers, vaak Amerikaanse pensioenfondsen en verzekeraars, hebben de afgelopen tien jaar voor ruim 15 miljard euro aan woningen in Nederland gekocht. Dit alles zorgt naast oneerlijke concurrentie op de woningmarkt ook voor gevaarlijke situaties en overlast. Het kabinet pakt huisjesmelkers aan door huren te maximeren en in sommige gevallen door opkoopverboden voor investeerders. De gemeenten zijn aan zet; wat zijn de vernieuwde gemeentelijke woonoplossingen?