Bijlage 2 Kengetallen Solide financiële positie Stichtse Vecht 2022-2026 (gewijzigd na raad).pdf
Tekst van het document
Kengetallen solide financiële positie 2022-2026 Stichtse Vecht Inhoud Inleiding ................................................................................................................................. 1 1. Relevante kengetallen financiële positie Stichtse Vecht ..................................................... 1 2. Wegingsfactoren................................................................................................................ 3 3. Streefwaarden en kritische ondergrens ............................................................................. 4 4. Totaalbeeld financiële positie Begroting 2024 .................................................................... 7 5. Beschrijving kengetallen .................................................................................................... 7
Inleiding In de Nota Solide financiële positie Stichtse Vecht 2024 liggen de kaders vast voor het in de begroting en jaarstukken voor het met behulp van financiële kengetallen inzichtelijk maken van de soliditeit van onze financiële positie. In dit document is het voorstel opgenomen voor de door de raad vast te stellen normen voor een solide financiële positie voor de bestuursperiode 2022-2026. In onderdeel 1 is een overzicht opgenomen van de kengetallen die relevant zijn voor de solide financiële positie van de gemeente Stichtse Vecht. Onderdeel 2 gaat in op de wegingsfactoren per kengetal die de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de totale financiële positie weergeven. In onderdeel 3 is het voorstel opgenomen met de voor de bestuursperiode 2022-2026 vast te stellen streefwaarden en kritische ondergrenzen voor de kengetallen en de totale financiële positie. In onderdeel 4 is een definitie opgenomen van de verschillende relevante kengetallen.
1. Relevante kengetallen financiële positie Stichtse Vecht Sinds de Begroting 2023 valt in het meerjarenperspectief op dat Stichtse Vecht in 2026 geconfronteerd wordt met een financieel tekort. Hierin is Stichtse Vecht niet uniek. Dit geldt voor (bijna alle) gemeenten in Nederland, omdat de inkomsten van het Rijk vanaf 2026 sterk afnemen. In hoeverre dit beeld wordt bijgesteld in de komende jaren was tijdens de coalitieonderhandelingen nog niet duidelijk en is op dit moment nog steeds omgeven met grote financiële onzekerheden. Het demissionaire kabinet heeft in de meicirculaire 2024 duidelijkheid gegeven over het schrappen van de opschalingskorting. De financiële onzekerheden rondom de financiering van de jeugdzorg en maatregelen uit de hervormingsagenda blijven nog bestaan. Het onderhandelaarsakkoord van het nieuwe kabinet moet nog verder worden uitgewerkt en bevat op verschillende domeinen een andere koers.
Uit de jaarstukken 2023 en de Kadernota 2025 blijkt dat de volgende financiële kengetallen de komende jaren relevant zijn voor een solide financiële positie van Stichtse Vecht: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Structurele exploitatieruimte Weerstandsratio (incidenteel) Structureel weerstandsvermogen Solvabiliteit Netto schuldquote Taakstellingen
Op grond van de verslaggevingsvoorschriften presenteren we daarnaast in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing verplicht het kengetal belastingcapaciteit. Het te hanteren tarief voor de gemeentelijke belastingen is een politieke keuze. Deze politieke keuze is van invloed op dit kengetal. Het kengetal belastingcapaciteit vinden we daarom niet geschikt als norm voor een solide financiële positie van Stichtse Vecht. Structurele exploitatieruimte De Provinciale toezichthouder toetst of de begroting van een gemeente structureel sluitend is in het 1e of 4e jaar (laatste jaar meerjarenperspectief). Uit de Kadernota 2025 blijkt dat het jaar 2025 structureel sluitend is, maar dat de drie jaren van het meerjarenperspectief niet structureel sluitend zijn. Uit de scenario’s blijkt dat in scenario 2, waarin uitgegaan is van 33% compensatie door het Rijk voor de korting op het gemeentefonds, dat de jaren 2028 en 2029 net aan structureel sluitend zijn. Een eerste verkenning van de financiële gevolgen van de VJN Rijk 2024 voor Stichtse Vecht laat zien dat deze dichter bij scenario 1 liggen dan bij scenario 2. Weerstandsratio (incidenteel) De gemeenteraad heeft een streefwaarde vastgesteld voor de weerstandsratio van tussen de 1,4 en 2,0. De weerstandsratio voldoet al jaren aan deze streefwaarde.
Uit de Kadernota 2025 blijkt dat deze ratio volgens onze prognose sterk zal dalen, vanaf 2026 lager is dan de streefwaarde en vanaf 2029 zelfs negatief is. Structureel weerstandsvermogen Het structureel weerstandsvermogen is een ‘buffer’ in de begroting om structurele effecten van risico’s op te kunnen vangen. De stelpost achteruitgang algemene uitkering werd in het verleden aangehouden om een korting op het gemeentefonds met € 15 per inwoner op te kunnen vangen. De laatste jaren is deze stelpost omgevormd tot een stelpost structureel weerstandsvermogen waarin een ‘budget’ op programma 1 Bestuur beschikbaar wordt gehouden. Deze buffer dient om structurele effecten op te vangen van meerdere risico’s waarvoor de begroting gevoelig is die buiten de directe invloedsfeer van de gemeente zelf liggen. Naast de algemene uitkering wordt daarin rekening ook gehouden met de gevoeligheid voor stijging van de rente, een hogere bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen, loon- en prijsstijgingen die niet meer in belastingtarieven doorgerekend kunnen worden en posten met grote onzekerheden waarvoor een realistische bandbreedte is ingeschat, zoals TIM SV en de maatregelen voorveld. In de Kadernota en Begroting brengen we de ‘impact’ van deze gevoeligheden in beeld en stelt het college voor om bepaald bedrag aan te houden, dat minimaal gelijk is aan de post met de grootste impact.
2
We stellen voor om het structureel weerstandsvermogen ook uit te drukken in een ratio. Dat kan door naast de ‘impact’ ook de ‘kans’ dat het risico zich voordoet in beeld te brengen. Door kans te vermenigvuldigen met de impact en het totaal bedrag van alle risico’s dan op te tellen bepalen we het benodigd structureel weerstandsvermogen. De ratio berekenen we door het beschikbare structureel weerstandsvermogen te delen door het benodigd structureel weerstandsvermogen. Deze methodiek is vergelijkbaar met de methodiek bij de weerstandsratio (incidenteel). Solvabiliteit Uit de jaarstukken 2023 blijkt dat de solvabiliteit per 31 december 2023 19% bedraagt. Op grond van de signaleringswaarden die de Provinciaal toezichthouders hanteren in het GTK 2020 classificeert deze waarde als meest risicovol (<20%). Netto schuldquote De netto schuldquote per 31 december 2023 classificeert met 69% op grond van de signaleringswaarden van het GTK 2020 als ‘minst risicovol’. Uit de geprognosticeerde balans in de Begroting 2024 blijkt dat de schulden de komende jaren naar verwachting zullen toenemen van € 109 miljoen in 2023 naar € 154 miljoen in 2027. Het totaal van de begroting blijft ongeveer gelijk of daalt zelfs. Dat betekent dat de schuldquote volgens onze prognose stijgt en relevant is voor de solide financiële positie van de gemeente Stichtse Vecht.
Taakstellingen In de huidige Begroting 2024 en Kadernota 2025 zijn nog geen bezuinigingstaakstellingen opgenomen. In de Kadernota 2025 is vermeld dat additionele maatregelen noodzakelijk om een solide financiële positie voor Stichtse Vecht te waarborgen als de situatie dicht bij scenario 1 zich daadwerkelijk voordoet. Taakstellingen in een begroting moeten nog daadwerkelijk worden gerealiseerd en vormen een risico. De mate waarin taakstellingen zijn opgenomen ten opzichte van de totale begroting is relevant voor de solide financiële positie.
2. Wegingsfactoren De verschillende kengetallen zijn in onderlinge verhouding relevant voor de totale financiële positie. Op grond van de scores van de relevante kengetallen brengen we een score in beeld voor de totale financiële positie (maximaal 100 punten). Dit doen we door de volgende stappen: • Een wegingsfactor per kengetal toekennen (totaal optellend tot maximaal 100 punten) • Afhankelijk van de score van het kengetal punten toe te kennen aan het kengetal (0, de helft van of de maximale wegingsfactor). • Het totaal van de punten opgeteld geeft het punten totaal voor de totale financiële positie. • De totale financiële positie wegen we dan als het aantal punten in verhouding tot de maximale score van 100 punten.
3
We stellen de volgende wegingsfactoren voor: 1. Structurele exploitatieruimte 1e jaar: 12 punten 2e jaar: 8 punten 3e jaar: 8 punten e 4 jaar: 12 punten 2. Weerstandsratio (incidenteel) 3. Structureel weerstandsvermogen 4. Solvabiliteit 5. Netto schuldquote 6. Taakstellingen 1e jaar: 3 punten 2e jaar: 3 punten 3e jaar: 3 punten 4e jaar: 3 punten Totaal (maximale score)
40 punten
15 punten 15 punten 9 punten 9 punten 12 punten
100 punten
We hanteren als normering voor het toekennen van punten aan de kengetallen onderstaande tabel: Kengetal Structurele exploitatieruimte Weerstandsratio (incidenteel) Structureel weerstandsvermogen Solvabiliteit Netto schuldquote Taakstellingen
Normering voor toekennen punten Negatief is 0 punten, positief 12 of 8 punten, kleiner dan 0,5% is 6 of 4 punten (12 en 6 bij 1e en 4e jaar; 8 en 4 bij 2e en 3e jaar) Weerstandsratio (incidenteel) groter dan 1,4 is 15 punten, tussen 0,8-1,4 is 7,5 punten en kleiner dan 0,8 is 0 punten. Weerstandsratio (structureel) groter dan 1,0 is 15 punten, tussen 0,6-1,0 is 7,5 punten en kleiner dan 0,6 is 0 punten Boven de 50% is 9 punten, tussen de 20-50% is 4,5 punten en kleiner dan 20% is 0 punten Kleiner dan 90% is 9 punten, tussen 90%-130% is 4,5 punten en boven 130% is 0 punten Taakstelling kleiner dan 0,5% is 3 punten, tussen 0,5%-1% is 1,5 punten en boven 1% is 0 punten
3. Streefwaarden en kritische ondergrens Bij het bepalen van wegingsfactoren, streefwaarden en kritische ondergrenzen zijn onder meer de volgende zaken relevant: • De risicobereidheid of aversie van de gemeenteraad. • Algemeen aanvaarde normen voor kengetallen. Bijvoorbeeld vanuit de wetenschap. • Normen, kaderstelling en voorwaarden gesteld door externe stakeholders, zoals toezichthouders (Provincie) of geldverstrekkers (banken en financiële instellingen). Voor de weerstandsratio is de risicomatrix van de Universiteit Twente een algemeen aanvaarde normering die ook is genoemd in het GTK2020 van de provinciaal toezichthouders. Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio >= 2,0 1,4 < 2,0 1,0 < 1,4 0,8 < 1,0 0,6 < 0,8 < 0,6
4
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Voor andere kengetallen hanteert de provinciaal toezichthouder de volgende signaleringswaarden in het GTK2020.
In de ‘Houdbaarheidstest gemeentefinanciën’ van de VNG worden voor enkele kengetallen andere signaleringswaarden gehanteerd dan in het GTK2020. Voor de belastingcapaciteit wordt bijvoorbeeld 120% als signaalwaarde gehanteerd en voor de solvabiliteit 20% stoplicht op oranje en 0% stoplicht op rood. In de houdbaarheidstest is een uitgebreidere set van 11 kengetallen gehanteerd, zoals afhankelijkheidsratio, netto lasten per inwoner en houdbaarheidsquote. De afwijkingen in signaleringswaarden kan hiermee te maken hebben. Een aantal van de ratio’s kunnen we zelf niet narekenen. Deze houdbaarheidstest is daarom minder bruikbaar voor interne normering. Voor het bepalen van de solide waarden, kritische ondergrens en de streefwaarde voor het totaal van de financiële positie sluiten we aan bij de risicomatrix van de Universiteit Twente en de signaleringswaarden van het GTK2020 van de provinciaal toezichthouder. De risicobereidheid of -aversie is uiteindelijk bepalend voor welke streefwaarden en kritische ondergrens we vaststellen. We hebben drie scenario’s uitgewerkt: • Scherp aan de wind (risico bereid) • Koers houden (neutraal) • Manoeuvreerruimte (risico mijdend)
5
We stellen voor de solide waarden, kritische ondergrenzen en de streefwaarde voor het totaal van de financiële positie uit het scenario ‘Koers houden (neutraal)’ vast te stellen. Scenario 1: Scherp aan de wind 1. Structurele exploitatieruimte
Ruimte
Solide waarde Stichtse Vecht >= 0
Opgave voor herstel <0
2. Weerstandsratio (incidenteel) 3. Structureel weerstandsvermogen 4. Solvabiliteit 5. Netto schuldquote Totaal financiële positie (solide waarde is de streefwaarde)
>= 1,4 >= 0,8
1,0 < 1,4 0,8 < 0,6
0,8 < 1,0 < 0,6
>= 35% < 110% 100 - 65
20% < 35% 110% < 120% 64,5 - 55
< 20% 120% < 130% 54,5 - 0
Scenario 2: Koers houden 1. Structurele exploitatieruimte
Ruimte
Solide waarde Stichtse Vecht >= 0
Opgave voor herstel <0
2. Weerstandsratio (incidenteel) 3. Structureel weerstandsvermogen 4. Solvabiliteit 5. Netto schuldquote Totaal financiële positie (solide waarde is de streefwaarde)
>= 2,0 >= 1,0
1,4 < 2,0 0,8 < 1,0
1,0 < 1,4 0,6 < 0,8
>= 50% < 90% 100 - 76
35% < 50% 90% < 110% 75,5 - 65
20% < 35% 110% < 130% 64,5 - 0
Scenario 3: Manoeuvreerruimte 1. Structurele exploitatieruimte
Ruimte
Solide waarde Stichtse Vecht >= 0,5%
Opgave voor herstel 0 < 0,5%
2. Weerstandsratio (incidenteel) 3. Structureel weerstandsvermogen 4. Solvabiliteit 5. Netto schuldquote Totaal financiële positie (solide waarde is de streefwaarde)
>= 2,0 >= 1,0
1,6 < 2,0 1,0
1,4 < 1,6 0,8 < 1,0
>= 50% < 90% 100 - 80
42,5% < 50% 90% < 100% 79,5 - 70
35% < 42,5% 100% < 110% 70 - 0
6
Kritische ondergrens <0 (1e en 4e jaar) < 0,8 < 0,6 (1e of 4e jaar 0) < 0% > 130% 1e en 4e jaar niet structureel sluitend Kritische ondergrens <0 (1e en 4e jaar) < 1,0 < 0,6 (1e of 4e jaar 0) < 20% > 130% 1e en 4e jaar niet structureel sluitend Kritische ondergrens <0 (1e en 4e jaar) < 1,4 < 0,8 (1e of 4e jaar 0) < 35% > 110% 1e en 4e jaar niet structureel sluitend
4. Totaalbeeld financiële positie Begroting 2024 Voor het scenario ‘Koers houden’ is de financiële positie van Stichtse Vecht voor de Begroting 2024 als volgt te presenteren: Financiële positie gemeente Stichtse Vecht
1. Structurele exploitatieruimte 1a. Begrotingsresultaat (structureel) t 1b. Begrotingsresultaat (structureel) t+1 1c. Begrotingsresultaat (structureel) t+2 1d. Begrotingsresultaat (structureel) t+3 2. Weerstandsratio (incidenteel) 3. Structureel weerstandsvermogen 4. Solvabiliteit 5. Netto schuldquote 6. Taakstellingen 6a. Taakstellingen t 6b. Taakstellingen t+1 6c. Taakstellingen t+2 6d. Taakstellingen t+3 Totaal financiële situatie (solide waarde is de streefwaarde )
Max score
B2024 SV
Ruimte
12 8 8 12 15 15 9 9
6 8 0 0 15 15 0 9
3 3 3 3
3 3 3 3
100
65
Solide waarde SV
Opgave voor herstel
Kritische ondergrens SV
0,39% 0,59% -3,53% -4,18% 1,6 1,0 18% 72%
65
5. Beschrijving kengetallen In deze paragraaf is de definitie van de indicatoren nader uitgewerkt. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten minus de structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Weerstandsratio (incidenteel) Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin met het beschikbare incidentele weerstandsvermogen de voor dat jaar onderkende risico’s kunnen worden opgevangen. De onderkende risico worden, rekening houdend met de impact en de kans van voordoen van het risico, financieel vertaald. Dit is het benodigd weerstandsvermogen. De ratio is het beschikbare weerstandsvermogen gedeeld door het benodigde weerstandsvermogen. Structureel weerstandsvermogen Het structureel weerstandsvermogen is een ‘buffer’ (stelpost op programma 1 Bestuur) in de begroting om structurele effecten van risico’s op te kunnen vangen.
Naast de algemene uitkering wordt daarin rekening ook gehouden met de gevoeligheid voor stijging van de rente, een hogere bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen, loon- en prijsstijgingen die niet meer in belastingtarieven doorgerekend kunnen worden en posten met grote onzekerheden waarvoor een realistische bandbreedte is ingeschat, zoals TIM SV en de maatregelen voorveld.
7
Door kans te vermenigvuldigen met de impact en het totaal bedrag van alle risico’s dan op te tellen bepalen we het benodigd structureel weerstandsvermogen. De ratio berekenen we door het beschikbare structureel weerstandsvermogen te delen door het benodigd structureel weerstandsvermogen. Deze methodiek is vergelijkbaar met de methodiek bij de weerstandsratio (incidenteel). Solvabiliteit Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om op lange termijn haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger het percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit is het eigen vermogen gedeeld door het totaal vermogen. Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. De netto schuld wordt gedeeld door het totaal van de lasten. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Taakstellingen Taakstellingen zijn afspraken om een bepaald bedrag aan bezuinigingen of verhoging van inkomsten te realiseren.
Taakstellingen, bezuinigingen, ombuigingen en daarmee gemoeide stelposten, beoordeelt de toezichthouder op hardheid en haalbaarheid (GTK2020). Ook wordt beoordeeld of ze binnen de termijn van de raming gerealiseerd worden. Het is noodzakelijk dat de ramingen hiervan reëel zijn onderbouwd. Bezuinigingen en ombuigingen moeten concreet en ten minste op programmaniveau zijn ingevuld. Het proces dat bij het concretiseren gevolgd gaat worden moet ook vastliggen. Als naar het oordeel van de toezichthouder de taakstellingen, bezuinigingen en/of ombuigingen onvoldoende reëel zijn ingevuld, worden de begrotingssaldi hierop negatief bijgesteld. Ook ervaringen met eerdere bezuinigingsmaatregelen worden in de beoordeling betrokken.
8