9. Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscent.pdf
Tekst van het document
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht
| MODULO ADVIES |
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|1|
ADVIES Opdrachtgever Gemeente Stichtse Vecht De heer J. de Boer Endelhovenlaan 1 3601 GR Maarssen
Opgesteld door Organisatie
| Modulo Milieustraten B.V. Oostergracht 13-15 Postbus 3244 3760 DE Soest Opgesteld door | M. van Wickeren MSc. Gecontroleerd | Ing. D. van Niekerk Telefoon | 035 588 54 54 Website | www.modulo-milieustraten.nl Datum | 16 november 2021 Status | Versie V
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|2|
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ............................................................................................................................... 3 INLEIDING................................................................................................................................ 5 1.1 Huidige situatie ................................................................................................................... 5 1.2 Onderzoeksvraag ................................................................................................................ 5 1.3 Onderzoekstappen en leeswijzer........................................................................................ 6 2.1 2.2 2.3
HET CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM .................................................................................... 7 Beleidskader Circulair Ambachtscentrum .......................................................................... 7 Wat is een Circulair Ambachtscentrum volgens Modulo? ................................................. 8 Waarom investeren in (gescheiden) grofvuil inzameling? ................................................. 9
2.3.1 2.3.2 2.3.3
3.1
Impact van het grof ‘afval’ ................................................................................................................. 9 Trends en ontwikkelingen ................................................................................................................ 10 Behalen gemeentelijke doelstellingen............................................................................................. 11
FUNCTIONEEL PVE CA ........................................................................................................... 12 Elementaire bouwstenen.................................................................................................. 12
3.1.1 3.1.2 3.1.3
Drive-thru .......................................................................................................................................... 12 Demontagehal................................................................................................................................... 13 Educatieruimte/Circulair Lab ........................................................................................................... 13
3.2
Kringloopwinkel ................................................................................................................ 14
4.1 4.2 4.3 4.4
RUIMTELIJKE HAALBAARHEID CA ......................................................................................... 15 Ruimtestaat CA ................................................................................................................. 15 Ruimtestaat kringloopwinkel ............................................................................................ 16 Milieustraat....................................................................................................................... 17 Ruimtestaat en conclusie ruimtelijke haalbaarheid ......................................................... 17
5.1 5.2
BUSINESSCASE CA STICHTSE VECHT ..................................................................................... 18 Opbouw ............................................................................................................................ 18 Opbrengst betere grondstofscheiding .............................................................................. 18
5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4
5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.7.1 5.7.2 5.7.3
Uitgangspunten vermeden verwerking ........................................................................................... 18 Vermeden verwerking drive-thru .................................................................................................... 19 Vermeden verwerking demontagehal ............................................................................................. 19 Conclusie financiële impact verwerkingskosten drive-thru en demontagehal ............................. 20
Loonkosten ....................................................................................................................... 21 Investering en kapitaallasten CA ...................................................................................... 22 Beheerkosten .................................................................................................................... 22 Overige baten ................................................................................................................... 23 Maatschappelijke meeropbrengst .................................................................................... 23 Circulair Lab....................................................................................................................................... 24 Circulaire potentie ............................................................................................................................ 24 Ecokosten/vermeden CO2-uitstoot ................................................................................................. 24
CONCLUSIE ........................................................................................................................... 26 6.1 Kosten per aansluiting ...................................................................................................... 26 6.2 Conclusie en Advies .......................................................................................................... 27
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|3|
BIJLAGEN .......................................................................................................................................... 30 BIJLAGE I:
EXPLOITATIEOVERZICHT ............................................................................................... 30
BIJLAGE II:
BESTAANDE REGIONALE CIRCULAIRE PARTIJEN ....................................................... 32
BIJLAGE III:
UITWERKINGSTABELLEN BUSINESSCASE .................................................................. 33
BIJLAGE IV:
UITLEG ECO-KOSTEN ................................................................................................. 37
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|4|
INLEIDING 1.1 Huidige situatie Sinds de herindeling van de gemeenten Breukelen, Maarssen en Loenen d.d. 1 januari 2011 wordt gebruik gemaakt van de bestaande afvalscheidingsstations die toen al verouderd waren. Als gevolg van de door de raad vastgestelde “Afvalvisie” in 2014 en het (unaniem) door de gemeenteraad vastgestelde Grondstoffenplan in 2016, is de realisatie van een (centraal) afvalscheidingsstation meerdere keren in de gemeenteraad aan de orde geweest. Inmiddels zijn ook de gemeentewerven die in de kernen liggen van de voormalige drie gemeenten aan vervanging toe. Daarnaast is vanwege de voorgenomen sluiting van de oude gemeentewerf in Breukelen de huidige huurder van dat gebouw “KansisGroen” op zoek naar een geschikte vervangende ruimte. Zowel het nieuwe afvalscheidingsstation, de gemeentewerf als het gebouw van KansisGroen vervullen binnen de gemeente Stichtse Vecht maatschappelijke functies. Het bestaande gemeentelijk gronddepot in Zuilense Vecht moet wijken voor de realisatie van een woonwijk. Hiervoor in de plaats zal in het plangebied een nieuw gronddepot worden gerealiseerd. Om echter de transitie naar een afvalvrije én circulaire gemeente te maken dienen er aanvullende voorzieningen te worden getroffen om grondstoffen en afval zo veel als mogelijk aan de bron te voorkomen en, als er toch afval is, dit te scheiden en lokaal te hergebruiken.
Het afvalscheidingsstation is een inzamelvoorziening zoals we die al langer kennen in Nederland. Het geheel van deze milieustraat met extra voorzieningen wordt een Circulair Ambachtscentrum genoemd.
1.2 Onderzoeksvraag Op het moment dat er naar een nieuw afvalscheidingsstation wordt gekeken wordt ook vaak onderzocht of het nieuw afvalscheidingsstation een Circulair Ambachtscentrum moet worden. Op bestuurlijk niveau is opdracht gegeven om te onderzoeken hoe de gemeente Stichtse Vecht aan kan sluiten bij de landelijke trend waarbij milieustraten/afvalscheidingsstations worden uitgebreid met functies en er daardoor een zogenaamd ‘Circulair Ambachtscentrum’ ontstaat. Aan Modulo Milieustraten, hierna Modulo, is gevraagd om de haalbaarheid van het Circulair Ambachtscentrum voor de gemeente Stichtse Vecht te onderzoeken. Modulo heeft aan de basis gestaan van het ontwerp en realisatie van het eerste Circulair Ambachtscentrum in Nederland: Het Upcycle Centre in Almere.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|5|
1.3 Onderzoekstappen en leeswijzer Om de haalbaarheid van Circulair Ambachtscentrum (hierna: CA) te onderzoeken zijn de volgende drie stappen doorlopen: 1. Functionele beschrijving mogelijke functies Circulair Ambachtscentrum; 2. Bepalen van ruimtelijke haalbaarheid CA op basis van ruimtestaat; 3. Uitwerken businesscase. Functionele beschrijving mogelijke functies Circulair Ambachtscentrum (H3) Op basis van referentieprojecten en bestaande CA’s zijn de verschillende mogelijke onderdelen c.q. bouwstenen van een Circulaire Ambachtscentrum functioneel beschreven. Deze functionele beschrijving dient als definiëring van wat een bouwsteen als functie bijdraagt in het geheel van het CA. Ruimtelijke haalbaarheid (H4) De functionele beschrijving is omgezet naar een ruimtestaat. Per bouwsteen is aan de hand van referentieprojecten een aantal vierkante meters opgenomen die naar verwachting nodig zijn om de beschreven activiteiten goed uit te kunnen voeren. In deze ruimtestaat zijn vervolgens ook de vierkante meters opgenomen die nodig zijn voor de nieuwe gemeentewerf, gronddepot en onderkomen van KansisGroen. Op basis van deze ruimtestaat wordt er een conclusie getrokken over de ruimtelijk haalbaarheid van het CA. Uitwerking businesscase (H5) In hoofdstuk 5 wordt de uitgewerkte exploitatie van het CA beschreven, de ‘harde’ uitwerking van de businesscase.
De kosten en baten zijn op basis van gegevens van de opdrachtgever en referentie doorgerekend. Hierbij zijn kengetallen gebruikt die vervolgens zijn afgestemd op de context van de gemeente Stichtse Vecht. Ook zijn de eco-kosten/CO2 besparingen berekent om cijfermatige te laten zien welke maatschappelijke ‘impact’ het CA heeft. Conclusie (H6) In het laatste hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek samengevat. Vervolgens worden de risico’s en aandachtspunten beschreven. Ook worden een aantal ontwikkelingen benoemd die bepalend kunnen zijn voor de businesscase van het Circulair Ambachtscentrum. Waarom investeren in het Grondstoffencentrum? (H2) In het eerste hoofdstuk wordt echter eerst ingegaan op de vraag waarom het investeren in een Grondstoffencentrum überhaupt in overweging moet worden genomen. In dit hoofdstuk gaan we in op het beleidskader dat voor veel gemeenten de aanleiding is geweest om met een nieuwe blik naar hun milieustraten te gaan kijken. Vervolgens worden maatschappelijke en macroeconomische ontwikkelingen beschreven die wijzen op het belang van deze nieuwe kijk op het gescheiden inzamelen van het grof huishoudelijk afval.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|6|
HET CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM 2.1 Beleidskader Circulair Ambachtscentrum Nederland circulair in 2050. Dat is de stip aan de horizon die door de Rijksoverheid is gezet als onderdeel van de klimaatopgave. Om daar naartoe te werken zijn er 5 zogenoemde transitieagenda’s opgezet: Biomassa & Voedsel, Kunststoffen, Maakindustrie, Bouw en Consumptiegoederen. Om uitvoering te geven aan deze agenda’s is er begin 2019 een uitvoeringsprogramma per agenda opgesteld. Voor de uitvoeringsprogramma’s zijn een aantal icoonprojecten gekozen. Het uitvoeren van deze icoonprojecten moet voor een versnelling en opschaling van de transitie naar een Circulaire economie zorgen. Binnen het uitvoeringsprogramma Consumptiegoederen is één van de icoonprojecten: Circulaire Ambachtscentra (hierna afgekort: CA). Dit icoonproject biedt richting aan het bepalen wat ‘het brengpunt van de toekomst’ is. Dit kan per regio en per gemeente anders zijn door verschillen in ambities, gebiedskenmerken en visie. Binnen het leernetwerk CA van VANG/Rijkswaterstaat wordt het CA gezien als een combinatie van bijvoorbeeld een milieustraat, kringloopwinkel, Repair Café en een ambachtswerkplaats. Naast een betere bronscheiding en hergebruik van goederen en grondstoffen wordt het CA ook gezien als ideale werkplek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
In het CA wordt grote potentie gezien voor het bieden van werkgelegenheidskansen voor deze groep mensen, net als stagemogelijkheden voor praktijkgerichte opleidingen en ruimte voor upcycling en ambachten.
Afbeelding 1: Onderdelen van het Circulair Ambachtscentrum zoals opgenomen in de inspiratiegids CA, te vinden op www.circulairambachtscentrum.nl
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|7|
2.2 Wat is een Circulair Ambachtscentrum volgens Modulo? Er is niet één invulling van het CA. Wat het CA voor een gemeente inhoudt hangt af van het ambitieniveau, gebiedskenmerken, visie en de aanwezigheid van de juiste randvoorwaarden. Voor het bepalen van de ambitie en het maken van keuzes in de herontwikkeling van de huidige milieustraat/afvalbrengstation/brengpunt hebben wij een bouwstenenmodel ontwikkeld. Dit bouwstenenmodel geeft weer wat het verschil is tussen een afvalstoffencentrum versus een grondstoffencentrum en een Circulair Ambachtscentrum. Het afvalstoffencentrum is de omschrijving van de huidige situatie, het huidige brengpunt. Het is een plek waar inwoners de grof-huishoudelijke afvalstromen kunnen brengen en waar gemeenten, via het Landelijk Afvalbeheer Plan 3 dan wel het activiteitenbesluit, verplicht zijn om het aangeboden afval in tussen de 18 tot 24 (afhangend van het eigen acceptatiebeleid) gedefinieerde stromen te scheiden. Een niveau hoger op de ladder van Lansink zit het grondstoffencentrum. Met het grondstoffencentrum voert de gemeente meer activiteiten in eigen beheer uit om zo tot een hogere verwaarding van de grondstoffen te komen. Op een grondstoffencentrum ligt veel meer de nadruk op hergebruik van materialen. Er wordt ter plekke of in de buurt een sorterings- en demontageslag gemaakt.
Dit creëert naast hogere opbrengsten voor de afzet, ook meer lokale werkgelegenheid. Ook wordt er op het grondstoffencentrum een innamepunt voor kringloopgoederen geboden. Door middel van het grondstoffencentrum is de gemeente de regisseur van de afval- en grondstoffen en draagt er zorg voor dat spullen en bouwmaterialen een tweede leven krijgen en grondstoffen de juiste kwaliteit hebben om gerecycled te kunnen worden. Het brengpunt zet in op een samenwerking tussen diverse partijen op het gebied van grondstoffen, circulaire economie, kringloop en sociale werkvoorzieningsschap.
Afbeelding 2: Modulo bouwstenenmodel
Op het derde en hoogste niveau staat het Circulair Ambachtscentrum. Wanneer de gemeente een Circulair Ambachtscentrum ambieert, kiest het ervoor om de samenwerking te zoeken met lokale ondernemers en voor interactie met de bezoekers. Deze interactie kan op verschillende manieren vorm krijgen, bijvoorbeeld door het realiseren van een winkelruimte waar producten verkocht worden die van het afval gemaakt zijn en/of door het realiseren van een educatieruimte waar een programmering gedraaid kan worden om de bezoekers voor te lichten of te inspireren. Door deze
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|8|
interactie met de bezoekers kan een Circulair Ambachtscentrum door de gemeente ook gebruikt worden als visitekaartje. Het Circulair Ambachtscentrum is een plek waar inwoners van een gemeente graag naar toe gaan, waar zij geïnspireerd worden om er op een duurzame wijze om te gaan met grondstoffen, gebruikte goederen en met elkaar. Zij weten dat er op een verantwoorde wijze wordt omgegaan met de door hen afgedankte goederen. Wij zien vaak dat een CA-plan uit de volgende fysieke onderdelen bestaat: • Milieustraat • Drive-thru/sorteerstraat • Demontagehal • (Kringloop)Winkelruimte • (Upcycle) Werkplaatsen • Educatieruimte/Circulair lab Ook zien we gemeenten/projecten waar niet naar één fysieke plek wordt gewerkt maar waar het CA als een netwerk van verschillende ondernemers en partners wordt gezien, die vanuit hun eigen plek bijdragen aan de doelstelling van minder grof afval en meer hoogwaardige verwerking.
2.3 Waarom investeren in (gescheiden) grofvuil inzameling? In het afvallandschap zien wij het grof afvalbeleid vaak nog als ondergeschoven kindje. Dit zal te maken hebben met de relatieve hoeveelheid ten opzichte van het fijn huishoudelijk afval. In de VANG-rapportages wordt er ook niet apart aandacht aan besteed. Daarom vinden wij het belangrijk om eerst inzichtelijk te maken waarom het belangrijk is om te investeren in het gescheiden inzamelen van grof afval.
2.3.1 Impact van het grof ‘afval’ De afvalstromen die op een milieustraat worden ingezameld spelen een belangrijke rol bij de uitputting van onze aarde en de uitstoot van CO2. Onderzoek uitgevoerd voor de stichting Think Big Act Now door CE-Delft (2018) laat namelijk zien dat wanneer alle verborgen impact wordt meegenomen, de consumptie van spullen de meeste impact heeft. Spullen zoals elektronica, meubels, gereedschap etc. Op de tweede plaats komt autorijden als vervoermiddel en op de derde plaats komt wonen. Als je veel wilt bijdragen aan het voorkomen van klimaatverandering en de uitputting van de aarde dan kan je het beste hier beginnen om hier je ‘impact’ te verminderen. Afbeelding 3: Impact top 10 van de gemiddelde Nederland incl. verborgen impact
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|9|
We zijn echter nog lang niet zo ver dat we massaal minder ‘spullen’ gaan consumeren (preventie) en dus minder spullen, tuin, bouw- en sloopafval naar de milieustraat gaan brengen of aanbieden. Daarom is het belangrijk dat de spullen waar mensen vanaf willen worden hergebruikt of zo hoogwaardig als mogelijk worden gerecycled. Een hogere R-strategie of trede wordt alleen behaald als daarin wordt geïnvesteerd.
2.3.2 Trends en ontwikkelingen Afbeelding 4:Ladder van Lansink – De afvalhiërarchie De ecologische impact van de fracties die op de milieustraat worden ingeleverd zijn dus groot. De ecologische impact wordt echter nog niet standaard meegenomen in de prijs en daarmee in investeringsbeslissingen. Daarom wijzen we ook nog op een aantal macroeconomische trends en ontwikkelingen wijzen op de noodzaak om te investeren in het (goed) scheiden van grof afval om te kunnen transformeren naar een circulaire economie.
•
•
•
Grondstoftekorten: om aan onze consumptiebehoeftes te kunnen voldoen is er een stijgende behoefte aan grondstoffen. Verschillende rapporten wijzen op het tekort aan kritieke materialen voor de energietransitie en de elektrificatie van vervoer1. Dit betekent dat circulaire doelstellingen niet kunnen worden behaald als we niet beter met de beschikbare grondstoffen omgaan. Dus ook de secundaire grondstoffen. Verder leiden grondstoftekorten (wereldwijd) ook tot prijsstijgingen en conflicten. Transportproblemen: als de grondstoffen wel beschikbaar zijn maar ze niet tijdig en op de juiste wijze vervoerd kunnen worden levert dit ook problemen op. In 2021 zijn de prijzen van vervoer per container meer dan verdubbeld. De afhankelijkheid van grondstoffen uit en productie in het buitenland maakt bedrijven in Europa/Nederland steeds kwetsbaarder. Steeds meer Afbeelding 5: Explosie van transportkosten in 2021 door bedrijven overwegen daarom hun tekort aan vrachtruimte productie dichter bij huis te halen2. CO2-heffing: in het klimaatakkoord is afgesproken om vanaf 2021 een nationale CO2heffing in te voeren. Deze CO2-heffing komt boven op de EU-emissierechten die bedrijven moeten kopen om CO2 uit te mogen stoten. Afvalverbrandingsinstallaties vallen ook onder de nationale CO2-heffing.
Dit zien we mede terug in de hogere prijzen die moeten worden betaald voor de verwerking van (grof) restafval. Zie bijvoorbeeld de ontwikkeling in Stichtse Vecht van €151,- per ton huidig naar €248,- per 2022. In de plannen van de EU wordt het kopen van emissierechten steeds duurder. Per ton CO2 lopen de kosten
1
https://www.copper8.com/wp-content/uploads/2018/12/Metaalvraag-van-de-NederlandseEnergietransitie.pdf 2 https://www.volkskrant.nl/kijkverder/track-en-trace/v/een-wc-papiertje-of-kopje-koffie-is-doorprijsexplosie-grondstoffen-plots-veel-duurder/
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|10|
mogelijk op tot €120,-. Het goed scheiden van het afval zorgt in de komende jaren dus voor een steeds grotere financiële besparing. Bij een milieustraat komen potentieel veel materialen/grondstoffen vrij. De milieustraat kan in de toekomst een distributiecentrum worden voor materialen waarmee lokaal of regionale nieuwe producten worden vervaardigd.
2.3.3 Behalen gemeentelijke doelstellingen Van macro-economische trends gaan we vervolgens naar lokale doelstellingen. VANG-doelstelling Gemeenten hebben doelen ten aanzien van afvalinzameling. Dit zijn de “van afval naar grondstof” (VANG)-doelstellingen. Veel gemeenten hebben zich in het verleden gecommitteerd aan het doel om in 2020 maximaal 100kg restafval per inwoner per jaar te hebben. De meesten hebben dit doel in 2021 nog niet gehaald, de gemeente Stichtse Vecht zat in 2019 op een scheidingspercentage van 52% en 221kg restafval per inwoner (bron: www.benchmarkafval.nl). Er wordt gezocht naar mogelijkheden om toch de VANG-doelstelling te behalen. Het CA draagt bij aan het behalen van de VANG-doelstelling doordat het vóóraf scheiden van herbruikbare goederen en grondstoffen uit het grof restafval optimaal wordt gefaciliteerd. Op basis van de ervaringen bij bestaande CA’s in Nederland kan als uitgangspunt worden genomen dat het effect van een CA, een gemiddelde afname van 10kg restafval per inwoner per jaar betekent. Sustainable Development Goals De Sustainable Development Goals zijn een kader van verschillende doelstellingen die veel gemeentes zichzelf stellen. Door een CA te realiseren wordt er een positieve bijdrage geleverd aan het behalen de SDG’s.
Meest voor de hand liggende zijn: • 8: Eerlijke economische groei • 9: Industrie, innovatie en infrastructuur • 11: Duurzame steden en gemeenschappen Afbeelding 6: De 17 Sustainable Development Goals • 12: Verantwoorde consumptie en productie • 13: Klimaatactie
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|11|
•
17: Partnerschap om doelstellingen te bereiken
Participatiewet De participatiewet heeft de gemeente ervoor verantwoordelijk gemaakt dat meer mensen passend werk vinden. Met het realiseren van een CA creëert de gemeente een plek met veel ‘participatiebanen’ en kan daarmee een invulling geven aan haar wettelijke taak. Afbeelding 7: Mogelijke participatiebanen in het CA
FUNCTIONEEL PVE CA In het vorige hoofdstuk is beschreven wat er onder een CA kan worden verstaan en waarom het belangrijk is om erin te investeren. In dit hoofdstuk worden de verschillende bouwstenen van het CA functioneel beschreven. Alle bouwstenen worden benoemd. Pas later in het rapport worden conclusies getrokken over de bouwstenen die in de gemeente Stichtse Vecht worden toegepast.
3.1 Elementaire bouwstenen Een aantal bouwstenen zoals in 2.2 beschreven zien wij als elementaire bouwstenen van het CA. Dit zijn bouwstenen die je fysiek op één locatie nodig hebt om de doelen te behalen. Dit zijn de drive-thru, demontagehal en educatieruimte. Een kringloopwinkel kan ook op een andere locatie. Misschien juist op een andere locatie omdat de locatie van het CA niet geschikt is voor de vestiging van een kringloopwinkel, bijvoorbeeld doordat het bestemmingsplan geen detailhandel toelaat, verkeerskundig niet uitkomt of voor een winkel niet de juiste plek is. Wel geven de kringloopwinkels aan dat een vestiging naast de milieustraat hun interesse heeft omdat ze hiermee meer aanbod krijgen van herbruikbare goederen. Dit komt waarschijnlijk doordat het voor de inwoners makkelijker is omdat ze maar naar één plek hoeven te gaan.
3.1.1 Drive-thru Voor het afvangen van stromen die anders in de Grof Huisafval-container belanden wordt er een drive-thru c.q. sorteerstraat ingericht. De drive-thru wordt gericht op de 5R-en: Reuse, Repair, Refurbish, Remanufacture, Repurpose. Wanneer mensen samengestelde, uit meerdere materialen bestaande producten bij zich hebben (banken, kasten, AEEA, matrassen etc.) of herbruikbaar huisraad en/of bouwmateriaal worden ze door de drive-thru geleid. Ook kunnen bezoekers die alleen herbruikbaar huisraad meenemen, alleen de drive-thru bezoeken, zonder een bezoek te brengen aan de milieustraat.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|12|
In de drive-thru zijn er mensen werkzaam die aangeven welke goederen ingenomen worden omdat deze volgens één van de 5R-strategieën kunnen worden verwerkt. De ingezamelde stromen leggen de volgende route(s) af: • Herbruikbaar huisraad en producten die gerepareerd kunnen worden voor verkoop gaan voor een deel naar de sorteerhal en werkplaats van de kringloopwinkel en voor een ander deel naar de werkplaatsen van startups en professionele upcyclers • Samengestelde, nietherbruikbare goederen gaan naar de demontagewerkplaats • Een kleine restfractie gaat Afbeelding 8: Drive-thru van City of Gold coast in Australië alsnog naar de milieustraat.
3.1.2 Demontagehal Niet herbruikbare samengestelde goederen worden in de demontagehal gedemonteerd, denk hierbij aan meubels en witgoed zoals vaatwassers en wasmachines. Het doel van de demontagehal is om de samengestelde goederen in zo veel mogelijk monostromen te scheiden. Uitgangspunt bij het bepalen tot welk niveau gescheiden moet worden zijn de afzetmogelijkheden van de monostroom en de kosten die gemoeid zijn met de demontage tot Afbeelding 9: Demontagehal van het Duurzaamheidsplein Oss tijdens de opening in 2019 dat niveau.
3.1.3 Educatieruimte/Circulair Lab Om inwoners, jong en oud, van de gemeente en omstreken meer kennis bij te brengen over afval en materialen, wordt er op het CA een flexibele educatieve ruimte ingericht. Deze educatieruimte wordt ook door scholen gebruikt. Een belangrijke functie van het CA is namelijk om de inwoners van de gemeente te inspireren en informeren over de waarde van afval. De ‘jeugd’ is hierin een belangrijke doelgroep omdat deze ook een belangrijke invloed uit kan oefenen op hun ouders.
Afbeelding 10: Educatieruimte onder de milieustraat in Herne (Duitsland)
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|13|
3.2 Kringloopwinkel Een kringloopwinkel is geen elementaire bouwsteen van het CA. Door samen te werken met de kringlooporganisatie(s) wordt er een afzet gevonden voor de materialen en herbruikbare producten die in de drive-thru worden aangenomen of uit de demontagehal vloeien. Door een kringloopwinkel echter wel op dezelfde locatie als de andere bouwstenen te realiseren wordt een totaalconcept gerealiseerd. Afval brengen en grondstoffen hergebruiken kunnen op hierdoor op termijn onderdeel worden van dezelfde handeling wat het daadwerkelijk hergebruiken van producten en materialen zal vergroten. In deze paragraaf beschrijven we de onderdelen waaruit een aantrekkelijk kringloopwinkel bestaat. Wanneer het de wens is om een kringloopwinkel op dezelfde locatie te realiseren en dus een totaalconcept te realiseren dienen deze functies een plek te krijgen. Sorteerruimte en werkplaatsen Binnen de kringloopwinkel zijn daarom een sorteerruimte en werkplaatsen te vinden. De werkplaatsen hebben ieder een specialiteit. Er is een werkplaats voor gas/elektra, meubels, hout en fietsen. Omdat er bij kringlopen veel textiel binnenkomt is er een ruimte waar het textiel eerst grof, en daarna fijn wordt gesorteerd. In het kader van logistieke afwikkeling heeft het de voorkeur dat de sorteerruimte en werkplaatsen zich op de begane grond bevinden.
Winkel In deze winkel vind je het aanbod van kleding, boeken, elektronica en huisraad zoals op dit moment al bij kringloopwinkels gebruikelijk is. Bouwmaterialenwinkel Wanneer er veel aanbod is van, en interesse is in bouwmaterialen kan het een optie zijn om in de kringloopwinkel een sectie voor bouwmaterialen in te richten. In de bouwmaterialenwinkel worden de bouwmaterialen en interessante monostromen uit de demontagehal uitgestald en te koop aangeboden. Hier kan iedereen terecht om unieke, secundaire (bouw)materialen te kopen. Shop in Shop In de kringloopwinkel kan er ook ruimte worden geboden voor circulaire ambachtslieden om hun producten te verkopen via een shop-in-shop-concept. Reparatie afdeling In de winkel wordt als service de mogelijkheid geboden om hulp te krijgen bij het repareren van goederen. De focus zal hierbij liggen op elektrische apparaten maar er wordt ook de mogelijkheid geboden om kleding of niet-elektrische goederen te repareren onder begeleiding van een deskundige. Deze reparatie afdeling is mogelijk niet elke dag geopend en daarom wordt hier geen aparte ruimte voor voorzien. Restaurant Het is de ambitie dat het CA een inspirerende plek is waar mensen langer verblijven om geïnspireerd te raken. Om dit te faciliteren komt er een horecavoorziening in de kringloopwinkel.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|14|
RUIMTELIJKE HAALBAARHEID CA 4.1 Ruimtestaat CA Voor het bepalen van de benodigde ruimte voor de huisvesting van de verschillende CA-functies is Modulo uitgegaan van ervaringscijfers en beschikbare data. Per functie wordt kort beschreven waarop de ruimtelijke inschatting is gebaseerd. Drive-thru Er zijn in Nederland nog niet veel voorbeelden van een drive-thru. De ruimtebehoefte van de drive-thru is daarom bepaald aan de hand van drie beschikbare voorbeelden: Milieustraat Oss, Retuna in Eskiltuna (Sweden) en City of Gold Coast Recycling (Australië). Demontagehal Hier is de demontagehal bij de milieustraat van Oss als voorbeeld gebruikt. Modulo heeft in Oss gevraagd naar de praktijkervaringen en de aandachts- en verbeterpunten. Deze hebben we meegenomen in de ruimtelijke inschatting.
T Br (G otaa ut og R ub To ON l m eb 2 be taa DO inc ru lgr lm iks PP l. v on 2B op e ER rd dg VO pe eb VL iep rv ru AK in lak ik ) g m 2D
Omschrijving DRIVE-THRU Drive-trhu Parkeren personeel Drive-thru
98 81
TOTAAL DRIVE-THRU
179
DEMONTAGEHAL Demontagehal Parkeren personeel Demontagehal TOTAAL DEMONTAGEHAL CIRCULAIR LAB/EDUCATIERUIMTE Ateliers / workshopruimtes Parkeren personeel Circulair Lab
0 0
280 81
179
0 0
361
130 81
TOTAAL CIRCULAIR LAB
211
MANOUVREERRUIMTE 10%
75
98 81
280 81 361
98 81 179
280 81 361
1 0
0 81
130 81
130
81
211
75
75
Educatieruimte/Circulair Lab Voor de educatieruimte is een inschatting gemaakt op basis van de opgedane ervaringen bij het Upcyclecenter Almere en de Circulaire Shoppingmall Retuna in Zweden. Rondom de functies is manoeuvreerruimte nodig. Hiervoor is 10% van het BVO opgenomen.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|15|
4.2 Ruimtestaat kringloopwinkel Voor de uitgangspunten voor (kringloop)winkelfunctie zijn referentieprojecten Tilburg CA en Doetinchem CA als referentiekader genomen.
lak rv pe op iks ru eb og g ut Br pin die er K) l. v LA nc V 2 i PER l m OP taa D To N RO ing (G iep rd ve VO 2B lm taa To
Omschrijving (KRINGLOOP) HERGEBRUIKSWINKEL Werkplaatsen Elektra/Gas Sorteren Meubels Textiel (grof sorteren) Textiel (fijn sorteren) Hout Fietsen Publiek toegankelijk Winkel kringloop Winkel Bouwmaterialen Shop in shop Restaurant (50 zitplaatsen) Facilitaire voorziening publiek Kantoorfuncties (niet toegankelijk) Opleidings- en tevens vergaderruimte Facilitaire voorziening o.a. toiletten, werkkast etc. Kantoorruimten Kantine Technische ruimte Expeditie en logistiek Opslag fietsen en materialen Restcontainers Expeditie, technischie ruimte en opslag Parkeren personeel kringloop Parkeren bezoekers Kringloop Fietsen/scooterstalling
58 58 116 87 174 174 174 841
1 1 0 1 1 0 0
1392 290 116 174 23 1995
0 0 0 1 0
1392 290 116 0 23 1.821
58
1
0
70 116 116 360 35 174 200 150 559
1 1 1
0 0 0
0 0 0 0
35 174 200 150
406 650 42
0 0 0
1099 TOTAAL HERGEBRUIKSWINKEL
4.853
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
0 0 116 0 0 174 174 464
0
559 406 650 42 1099 3.943
|16|
4.3 Milieustraat Bovengenoemde functies zijn aanvullend op functies waarvoor al een Programma van Eisen is opgesteld. De benodigde ruimte van de milieustraat is door ons iets aangepast en wijkt daarom iets af van het bestaande programma van eisen. De milieustraat van de gemeente Beverwijk blijft echter de referentie. Qua bezoekersaantal is dit een vergelijkbare milieustraat. lak rv pe op iks g ru eb pin og die ut er K) Br l. v LA nc V 2 i PER l m OP taa D To N RO (G ing iep rd ve VO 2B lm taa To
Omschrijving MILIEUSTRAAT Bordes KCA Bunkers (groen etc.) Hekwerken en slagbomen Stalling Tractie/machines en werkplaats (verwarmd) Leenaanhangers Inrichting algemeen Fractiecontainers Parkeren eigen personeel Fietsen/scooterstalling Personeelsverblijf (7p), aandeel in werf
1287 30 585 47 35 26 6084 442 98 5 160
TOTAAL MILIEUSTRAAT
8.798
0 -1 0 0 0 -1 0 0 0 -1 -1
1287 0 585 47 35 0 6084 442 98 0 0
1287 0 585 47 35 26 6084 442 98 5 160
8.577
8.768
*In het PvE ‘16 Bka 24 april’ staat 8.768 m2 BVO, dit is al met aftrek KCA depot.
4.4 Ruimtestaat en conclusie ruimtelijke haalbaarheid Het beschikbare kaveloppervlak is 20.000 m2. Hoewel een kringloopwinkel vestigen bij de milieustraat er toe leidt dat de kringloopwinkel meer herbruikbare goederen inzamelt (mensen hoeven maar naar één plek om hun grof-afval en grondstoffen af te leveren), vraagt de vestiging van een kringloopwinkel ook om een aanzienlijk ruimtebeslag van circa 4.800 m2 BVO. Na intern overleg is bepaald dat een kringloopwinkel ruimtelijk gezien niet in het plangebied past en dus niet wordt meegenomen in de uitwerking van de businesscase. Wanneer alle kantoren op een verdieping worden gerealiseerd en de ruimte onder het bordes van de milieustraat optimaal wordt benut is er voor de realisatie van de drive-thru, demontagehal en educatieruimte een aanvullende 696 m2 aan kavel nodig.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|17|
BUSINESSCASE CA STICHTSE VECHT 5.1 Opbouw In dit hoofdstuk worden de belangrijkste baten en lasten van de businesscase van de milieustraat, drive-thru, demontagehal en educatiecentrum uitgewerkt en samengevat in een exploitatiebegroting. De businesscase van de kringloopwinkel is buiten de scope van het haalbaarheidsonderzoek gelaten. Wel worden de investeringskosten en kapitaallasten in paragraaf 5.7 weergeven. Op basis van deze informatie dient er vanuit vastgoed met een kringloopwinkel(s) in de gemeente Stichtse Vecht te worden gekeken of dergelijke lasten haalbaar voor hen. In dit hoofdstuk worden de volgende opbrengsten- en kosten, c.q. baten en lasten uitgewerkt: 1. Opbrengsten betere grondstofscheiding 2. Loonkosten 3. Kapitaallasten 4. Beheerkosten 5. Overige baten en lasten 6. Maatschappelijke meeropbrengsten
5.2 Opbrengst betere grondstofscheiding 5.2.1 Uitgangspunten vermeden verwerking Een belangrijk onderdeel van de businesscase van het CA zijn de verwerkingskosten en de daaruit (potentieel) te vermijden kosten van de verwerking (vermeden verwerking). Het is de doelstelling van de circulaire functies om zo veel mogelijk van het grof afvalaanbod te sorteren in herbruikbare goederen, te hergebruiken materialen en te recyclen monostromen3. Voor het berekenen van de verwerkingskosten en de vermeden verwerking van het CA is het verwerkingstarief per fractie en het huidige aanbod per fractie nodig. Tabel 1 in bijlage 1 geeft het huidige aanbod weer met de huidige verwerkingstarieven. Deze getallen vormen het startpunt van de doorrekening van de businesscase.
3
Een monostroom is een fractie waar een nuttige toepassing of toepassingen voor bestaat. Deze wordt dus niet als grof-afval verwerkt (verbrand of gestort).
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|18|
5.2.2 Vermeden verwerking drive-thru Sorteerresultaat Voor de berekening van het sorteerresultaat en daarmee de vermeden verwerking van de drivethru worden het aanbod bouw en sloopafval (hierna BSA) en het grof huishoudelijk afval-rest (hierna GHA-rest) als aanbod gehanteerd. Hier kan namelijk nog een aanzienlijk deel grondstoffen en herbruikbare goederen uit worden gehaald door de ‘sorteermedewerkers’. Hoeveel herbruikbare goederen en grondstoffen dit betreft is bepaald aan de hand van onderzoeken, een sorteeranalyse uit 2020 van De Afvalspiegel en praktijkervaringen van bijvoorbeeld het Duurzaamheidsplein in Oss. Resultaat van de gehanteerde uitgangspunten is dat er na het sorteerproces nog 30% GHA en 25% BSA over blijft. Signalen uit de markt geven aan dat er in de meest gunstige situatie minimaal 30% restafval overblijft na het sorteren van een GHA-rest container. Om niet ‘rijk te rekenen’ en een reëler beeld te schetsen is ervoor gekozen om nog een marge van +10% extra GHA-rest, dus in totaal 40% GHA-rest aan te houden bij het bepalen van de vermeden verwerkingskosten. Vermeden verwerkingskosten De vermeden verwerkingskosten worden berekend door de kosten van verwerking zonder drivethru (huidige situatie), te vergelijken met de kosten van verwerking mét drive-thru.
Aan de hand van de gehanteerde uitgangspunten wordt het voordeel van de vermeden verwerking van de drive-thru berekend op € 240.000,- excl. de veiligheidsmarge van de vorengenoemde 10% GHArest en € 200.000,- incl. veiligheidsmarge per jaar. Bijlage 2 geeft de volledige uitwerking van de vermeden verwerkingskosten van de drive-thru weer.
Vermeden verwerking Drive-thru Vermeden verwerking Veiligheidsmarge vermeden verwerk. Vermeden verwerking incl. marge
10%
€ € €
(240.000) 40.000 (200.000)
5.2.3 Vermeden verwerking demontagehal Instroom Het aanbod meubels dat na de drive-thru resteert is als uitgangspunt genomen voor de instroom voor de demontageactiviteiten. Op basis van cijfers van Kringkoop is als uitgangspunt genomen dat het GHA op dit moment voor 20% bestaat uit meubels. De uitkomst is dat de capaciteit van de demontagehal circa 350 ton op jaarbasis moet bedragen. Er is niet voor gekozen om de demontage van AEEA mee te nemen in de businesscase. Om voor de demontage van AEEA in aanmerking te komen moet de jaarlijkse capaciteit minimaal 1.500 ton zijn. Het aanbod van alle milieustraten in de gemeente Stichtse Vecht is 110 ton. Ook is de reparatie van goederen niet meegenomen in de businesscase. Hiervoor zijn geen referentiecijfers beschikbaar en het repareren wordt als onderdeel gezien van de kringloopwinkel. Verwerkingscapaciteit en uitstroom De verwerkingscapaciteit van de demontagehal is bepaald op basis van verschillende pilots op het gebied van meubeldemontage. Hieruit is naar voren gekomen dat de gemiddelde
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|19|
verwerkingscapaciteit 230 kg aan meubels per Fte per dag is. In de demontagehal zullen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden ingezet. Deze mensen hebben begeleiding nodig. De begeleiders zullen meehelpen maar zijn maar voor 40% productief in de hal. Daarnaast is als uitgangspunt gehanteerd dat één Fte 1410 productieve uren per jaar maakt. Op basis van deze uitgangspunten zijn er 6,5 Fte nodig om het aanbod van 350 ton meubels in een jaar te kunnen verwerken. Voor de businesscase is 5 Fte als uitgangspunt genomen. Dit zou kunnen betekenen dat niet het totale aanbod aan meubels zou kunnen worden verwerkt. Vermeden verwerkingskosten Bij het demonteren van meubels komen een zevental fracties vrij die ieder apart kunnen worden verwerkt. In de praktijk is echter nog niet voor elke fractie een afzetmarkt aanwezig, waardoor deze fracties alsnog voor een fijn-restafval- of zelfs GHA-tarief moeten worden verwerkt. De vermeden verwerkingskosten worden berekend door op de verwerkingskosten zonder demontage (huidige situatie), de kosten van verwerking mét demontageactiviteit in mindering te brengen. Aan de hand van de gehanteerde uitgangspunten wordt de vermeden verwerking van de demontagehal berekend op € 60.000,- per jaar. De ervaringen uit de demontagehal in Oss leren ons dat het niet bij alle meubels het loont om (volledig) te demonteren.
Daarom wordt in de berekening van de vermeden verwerking van de demontagehal ook een veiligheidsmarge gehanteerd. In het best-case scenario is dit 20% waarmee er een voordeel van € 50.000,vermeden verwerking per jaar resteert. Bijlage 3 geeft de volledige uitwerking van de vermeden verwerkingskosten van de demontage weer.
Vermeden verwerking Demontagehal (BEST-CASE) Vermeden verwerking Veiligheidsmarge vermeden verwerk. Vermeden verwerking incl. marge
€ € €
20%
(60.000) 10.000 (50.000)
5.2.4 Conclusie financiële impact verwerkingskosten drive-thru en demontagehal Zonder drive-thru en demontagehal is het verwerkingsresultaat (saldo van de verwerkingslasten en de verwerkingsbaten) van het GHA-aanbod € 800.000,- per jaar. Op het moment dat er wordt gekozen voor de realisatie van én een drive-thru én demontagehal is het verwerkingsresultaat € 550.000,- per jaar. Door deze twee functies te realiseren wordt op de kosten van verwerking dus rond de € 250.000,- per jaar bespaard. Dit zijn de vermeden verwerkingskosten.
Verwerkingskosten, baten en vermeden verwerking Enkel nieuwe Milieustraat Lasten Baten
€ € Totaal €
880.000 € (80.000) € 800.000 €
Totaal CA
MS + Drive-thru
650.000 € (101.000) € 549.000 €
Demontagehal
620.000 € (100.000) € 520.000 €
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
30.000 (1.000) 29.000
|20|
5.3 Loonkosten Aantal Fte Het benodigde aantal Fte voor de milieustraat is zoals vermeld in het ‘16 BKa PvE afvalsch stat versie 24 april’, zeven personen tijdens openingstijden. Voor de drive-thru is een inschatting gemaakt op basis van een lopende pilot in de gemeente Sint-Oedenrode en het uitgangspunt dat er voldoende capaciteit moet zijn om een goede doorstroom op de drive-thru te realiseren. De benodigde bezetting van de demontagehal is bepaald op basis van de berekende benodigde productiecapaciteit. Voor het Circulair Lab wordt er van uit gegaan dat de bezetting niet ten laste komt van de afvalbegroting gezien de puur educatieve aard van deze functie.
Uitgangspunten bezetting (Fte) Regulier Milieustraat Drive-thru Demontagehal Circulair Lab Totaal
(LW 50%) / SW 4,2 4,2 2 0,0 10,4
WEP
Vrijwilliger
2,8 0,0 2 0,0 4,8
0,0 0,0 1 0,0 1,0
Totaal 0 0 0 0 0,0
7,0 4,2 5,0 0,0 16,3
Salariskosten per Fte Er zijn in het CA vier type medewerkers te onderscheiden: regulier, werkervaringsplaatsen (WEP), sociaalwerk (SW) en vrijwillige arbeid. Ten aanzien van de Fte’s die ingevuld worden met werkervaringsplaatsen wordt als uitgangspunt een gemiddelde loonwaarde van 50% gehanteerd. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gehanteerde salariskosten. Voor de inzet vanuit SW en vrijwilligers wordt per Fte een bedrag van € 2.500,- meegenomen als overheadkosten voor de inzet. Hierbij moet worden gedacht aan koffie, thee, lunch, kleding etc. Uitgangspunten Loontarieven Regulier Voorman
Tarieven/kosten per uur € Jaarbasis bruto excl. overhead € Totaal Incl. loonkosten sub €
Regulier medewerker
35 € 56.000 € 56.000 €
28 € 54.000 € 54.000 €
SW (LW70%)
SW (LW 50%)
15 € 30.000 € 21.000 €
8 € 30.000 € 15.000 €
WEP
Vrijwilliger
6 € 33.000 4.000 €
2.500
Totaal komen de loonkosten voor het CA op € 535.000,- per jaar op basis van inzet regulier medewerkers. Nader moet worden onderzocht in welke mate de inzet vanuit Sociaal Domein kan resulteren in een structurele besparing op de loonkosten waarmee onder andere een winst wordt gehaald op ‘toeleiding naar regulier werk’.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|21|
Totale loonkosten (p.j.) incl. overhead incl. SD inzet
excl. overhead
Drive-thru Demontagehal Circulair Lab
€ € €
227.000 € 141.000 € €
O.b.v. alleen regulier en incl. overhead
245.000 € 158.000 € €
248.000 287.000 -
5.4 Investering en kapitaallasten CA Op basis van gehanteerde uitgangspunten worden de investeringen voor de nieuwe milieustraat, de drive-thru, demontagehal en circulair lab op een bedrag van circa € 4,1 miljoen geraamd. Dit is exclusief grondaankoop en exclusief btw. Voor de realisatie van de circulaire functies dient extra grond te worden aangekocht de kosten hiervoor bedragen een aanvullende € 81.000,-. De tabellen geven een uiteenzetting van de investeringskosten en de jaarlijkse kapitaallasten per functie. Voor de aflossing is 40 jaar aangehouden en voor de berekening van de rentelast een percentage van 0,85%.
Investeringsbegroting excl. BTW Stichtings-kosten Milieustraat Drive-thru Demontagehal Circulair lab Totaal
€ € € € €
3.500.000 100.000 € 280.000 € 250.000 € 4.130.000 €
Grondaankoop 20.000 39.000 22.000 81.000
Kapitaallasten per jaar € 138.000 € 3.000 € 9.000 € 8.000 € 158.000
5.5 Beheerkosten Een andere belangrijke kostenpost in de exploitatie van het CA zijn de beheerkosten van de huisvesting zoals GWE en vergunningen. De jaarlijkse- en beheerkosten van de huisvesting zijn berekend op basis van kengetallen. Bij het berekenen van deze kosten zijn veiligheidshalve de ‘hoge’ tarieven (van de hoog-laag ranges) gehanteerd. Mogelijk zijn deze kosten daarom aan de hoge kant en kan er in een latere uitwerkingsfase op de onderhouds- en beheerkosten worden bespaard.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|22|
Milieustraat
Drive-thru
Belastingen
€
12.300 €
Verzekeringen Onderhoud Verbruik Beheren Totaal
€ € € € €
4.400 25.000 10.000 3.500 55.200
€ € € € €
Demontage
500 € 200 1.200 1.100 100 3.100
€ € € € €
Circulair Lab
1.200 € 500 3.000 2.600 400 7.700
€ € € € €
600 200 900 1.300 100 3.100
5.6 Overige baten Naast de opbrengsten uit betere grondstoffenscheiding zijn er ook andere opbrengsten die nog kunnen worden toegevoegd aan de businesscase. Subsidies Voor de realisatie van het Circulaire Ambachtscentrum kan er op onderdelen subsidie worden verkregen. Denk hierbij aan subsidies voor energiebesparende maatregelen of wellicht een bijdrage gevraagd kunnen worden uit de MIA/VAMIL-regeling of uit de Regiodeal. Voor gemeenten zijn er echter maar beperkte subsidiemogelijkheden. De MIA/VAMIL kan bijvoorbeeld alleen door een N.V. of B.V. aangevraagd worden. Vaak beperken de mogelijkheden zich tot het doen van onderzoek waarbij het geld dan moeten worden besteed aan interne en externe uren. Wij verwachten dat voornamelijk de programmering in het Circulair Lab aanspraak kan maken op subsidies. Omdat we niet veel verwachten van de subsidies bij de overige onderdelen van het Circulair Ambachtscentrum hebben we geen subsidies meegenomen in de businesscase. Poorttarieven Naast de inkomsten uit grondstoffen die bij de afzet geld opleveren worden er op de milieustraten ook tarieven gevraagd voor het aanbieden van bepaalde soorten afval. In de gemeente Stichtse Vecht wordt hier niet voor gekozen. Hiervoor hebben we daarom ook geen post voor opgenomen. In de toekomst zou dit wel een overweging kunnen zijn.
5.7 Maatschappelijke meeropbrengst Er zijn opbrengsten die niet als ‘harde euro’s’ binnen komen maar wel een bijdrage leveren aan de algehele welzijn en welvaart van de gemeente/samenleving. Dit noemen we de maatschappelijke meeropbrengst. De berekende waarde van deze maatschappelijke meeropbrengst is nog niet in het exploitatieoverzicht meegenomen omdat het nog niet gebruikelijk is om deze opbrengsten toe te rekenen aan een investering/activiteit. Voor de besluitvorming adviseren we echter wel om de maatschappelijke meeropbrengsten mee te nemen in de overweging niet alleen te kijken naar de financiële baten en lasten.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|23|
5.7.1 Circulair Lab Voor het Circulair Lab is nog niet bekend hoeveel plek er komt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daardoor is het niet mogelijk om de SROI of CO2-impact van het Circulair Lab te kwantificeren. Het Circulair Lab zal echter ook andere maatschappelijke meeropbrengsten c.q. impact opleveren. Het idee achter het CA inclusief Circulair Lab is dat het de inwoners laat zien dat afval scheiden en afval voorkomen zin heeft. Het doel is dus om het gedrag van mensen te veranderen en daarmee het aanbod aan zowel grof- als fijn (rest)afval aanzienlijk te verlagen.
5.7.2 Circulaire potentie Op het moment dat creatief makers producten zouden maken van afvalstromen van de milieustraat dan hoeft een deel van het aanbod niet meer te worden verwerkt tegen de geldende verwerkingstarieven. Dit zou de meeropbrengst zijn van een samenwerking met verschillende lokale stakeholders. Het bedrag van deze meeropbrengst noemen we de ‘Circulaire potentie’. Je kunt een theoretische inschatting maken van deze circulaire potentie door te kijken wat een product of een grondstof nieuw kost en wat het kost om het product/grondstof als afval te verwerken. Het verschil daartussen is de maximale circulaire potentie. Op basis van de afvalcijfers van Stichtse Vecht wordt de totale maximale circulaire potentie ingeschat op € 1,8 miljoen per jaar en neemt gezien de macro-economische ontwikkelingen in de toekomst verder toe. Voorbeeld: A/B hout Bijvoorbeeld de fractie A/B-hout. Deze zal groeien door de drive-thru en demontagehal. Deze fractie wordt nu verwerkt tegen een tarief van € 82,- per ton.
Op het moment dat er een circulaire maker is die 50ton A/B kan omzetten tot producten en dan € 20 per ton daarvoor van de gemeente betaald krijgt omdat het anders voor hem/haar niet interessant is om met het materiaal te werken, dan is de circulaire potentie die wordt benut €82 – €20 * 50 ton = € 3.100,- + € 50.000 (voor 50 ton primair eikenhout) = € 53.100 circulaire potentie benut. Omdat het niet bekend is hoeveel de stakeholders af kunnen én zullen nemen is het van belang dat, op het moment dat er wordt gekozen om een vervolgstap te nemen naar aanleiding van dit haalbaarheidsonderzoek, aan de stakeholders de opdracht wordt gegeven om deze aanvullende baten nader in kaart te brengen en uit te werken.
5.7.3 Ecokosten/vermeden CO2-uitstoot In paragraaf 1.3.1 hebben we laten zien dat, als je alle verborgen impact mee zou nemen, de consumptie van ‘spullen’ de grootste negatieve bijdrage van Nederlanders aan klimaatverandering is. De productie of het gebruik van een product kan impact hebben op het milieu doordat het productieproces bijvoorbeeld veel energie vergt of zorgt voor schadelijke stoffen in de natuur. De Milieu Kosten Indicator is een manier om deze impact inzichtelijk te maken. Om tot één MKI-score te komen moeten alle milieu impacts (bijvoorbeeld opwarming van het klimaat, vervuiling van de bodem of verlies van biodiversiteit) bij elkaar opgeteld worden in een vergelijkbaar getal. Om daartoe te komen worden deze eerst naar euro’s omgerekend en vervolgens bij elkaar opgeteld. Een volledige uitwerking van de eco-kosten is te vinden in bijlage
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|24|
Onderstaande tabel geeft voor de drive-thru en demontagehal weer welke potentiële besparing ten aanzien van de Ecokosten ze opleveren. Ook laat de tabel zien welke potentiële besparing wordt behaald doordat er minder CO2 wordt uitgestoten. Dit bedrag ligt tussen de € 85.000 en € 180.000 per jaar. Dit bedrag hangt af van de ontwikkeling van de EU ETS-prijs en de nationale CO2-heffing (par. 1.3.2). CO2-besparing is onderdeel van de berekening van de Ecokosten. De bandbreedte van de mogelijke besparing op de bijdrage aan klimaatverandering ligt dus tussen de € 85.000 en € 345.000 per jaar. De meest vooruitstrevende gemeenten kiezen ervoor om de maximale impact mee te nemen in hun overwegingen voor maatschappelijke uitgaven. Voor de businesscase is daarom in eerste instantie uitgegaan van het bedrag van € 345.000,- per jaar.
Besparingspotentieel CA Ecokosten (MAX. BESPARING)
Drive-thru Demontagehal € (327.500) € (16.000) €
CO2 equiv. (/ton) á €117,-
€
(160.000) €
(17.500) €
(177.500)
CO2 equiv. (/ton) á €57,- (MIN. BESPARING) €
(78.500) €
(8.500) €
(87.091)
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
Totaal (343.500)
|25|
CONCLUSIE 6.1 Kosten per aansluiting De huidige milieustraten zijn echter sterk verouderd en zijn niet toekomstbestendig. Om de serviceverlening naar de bezoekers naar hedendaagse standaard te brengen dient er flink te worden geïnvesteerd. In plaats van het in stand houden van meerdere milieustraten is gekozen voor het realiseren van één nieuwe milieustraat op een centrale locatie. Binnen de gemeente Stichtse Vecht wordt echter ook de noodzaak gezien om met deze nieuwe milieustraat voor te sorteren op de transitie naar een Circulaire Economie en dat er daarom aanvullend geïnvesteerd moet worden in een drive-thru, demontagefaciliteit en educatieruimte. De investering in dit Circulair Ambachtscentrum kost afgerond € 16,- per aansluiting (op basis van 25.940 aansluitingen). Bovengenoemde kosten per aansluiting zijn echter wel op basis van ‘reguliere uurtarieven’. Er is nog geen rekening gehouden met de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Wanneer er bijvoorbeeld 2 Fte vanuit de WEP en 1 Fte vanuit de SW zouden worden ingezet dan worden de kosten € 10,- per aansluiting. Onderstaande tabel geeft de kosten per circulaire functie weer. Drive-thru
Demontage
Circulair Lab
Huisvesting Loonkosten incl. sociaaldomein Overig Verwerkings-en transportkosten Besparingen (o.a. SD) /aanv. inkomsten
€ € € € €
6.100 € 248.000 € 55.000 € -100.000 € -3.000 €
16.700 € 287.000 € 61.000 € -176.000 € -129.000 €
11.100 15.000 -35.000
Totale exploitatie Per aansluiting excl. besparingen SD Per aansluiting incl. besparingen SD
€ € €
206.100 € 8 € 8 €
59.700 € 7 € 2 €
-8.900 1 -
Aansluitingen 25.940
De doorgerekende businesscase is samengevat in een exploitatieoverzicht. Deze is te vinden in bijlage V. Hierin worden de verschillende scenario’s ten opzichte van elkaar weergegeven.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|26|
6.2 Conclusie en Advies Gezien de ontwikkelingen in de markt ten aanzien van grondstoffen en de daaraan gekoppelde noodzaak om in de nabije toekomst meer te hergebruiken en te repareren adviseren wij om de centrale milieustraat te realiseren inclusief drive-thru, demontagehal en Circulair Lab. Voor de realisatie van het Circulair Lab dient intern cofinanciering bij andere afdelingen van de gemeente te worden opgehaald. De educatieve waarde van het Circulair Lab voor scholen en bezoekers dient hiervoor als belangrijkste onderbouwing. Wanneer geen gehoor wordt gegeven aan deze cofinanciering dan is er niet voldoende draagvlak voor het Circulair Lab en dient ervan af te worden gezien. Mogelijk kan het in de toekomst nog worden toegevoegd. Na het besluit om van de nieuwe centrale milieustraat een Circulair Ambachtscentrum te maken zal in de fase van voorlopig ontwerp, een en ander nader moeten worden uitgewerkt. Het belangrijkste hiervan is de routing tussen de drive-thru en het bordes van de milieustraat. Mogelijk inrichtingsplan Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht Bijgevoegd een tweetal schetsbeelden van een referentieproject. Dit project hanteert ander acceptatiebeleid dan de gemeente Stichtse Vecht. Qua routing en positie van de containers zal het ontwerp van Stichtse Vecht er wezenlijk anders uit komen te zien.
De referentiebeelden dienen met name als verduidelijking van de drive-thru en de positie van de demontagehal. Daarnaast ook een mogelijke opzet van de educatieruimte.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|27|
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|28|
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|29|
BIJLAGEN BIJLAGE I:
EXPLOITATIEOVERZICHT
In dit overzicht worden de exploitatie de verschillende functies van het Circulair Ambachtscentrum uiteengezet. + Drive-thru
+ Demontage
+ Circulair Lab
Huisvesting, materieel, personeel Huisvesting
Financieringslasten Huurlasten Onderhoud en beheerkosten
€
140.000
€
149.000
€
157.000
€ €
58.300 658.000
€ €
66.000 945.000
€ €
69.100 945.000
€ € € €
40.000 15.000 30.000 941.300
€ € € €
50.000 30.000 66.000 1.306.000
€ € € €
55.000 40.000 66.000 1.332.100
Verwerkingslasten Transport Opbrengsten (als negatief noteren) Grondstoffen opbrengsten
€ €
790.000 165.000
€ €
650.000 140.000
€ €
650.000 140.000
€
-90.000
€
-101.000
€
-101.000
Totaal
€
865.000
€
689.000
€
689.000
€
1.806.300
€
1.995.000
€
2.021.100
€
-111.000
€
-240.000
€
1.695.300
€
1.755.000
€ € € €
-240.000 -15.000 -20.000 1.746.100
€ € €
-200.000 -60.000 1.435.300
€ € €
-275.000 -100.000 1.380.000
€ € €
-344.000 -130.000 1.272.100
Loonkosten Overig
Huur materieel Opstartkosten eerste 5 jaar *Winst/risico ontzorging Totaal Verwerkingskosten en poorttarief Afvoerkosten
Totale exploitatie Aanvullende inkomsten / Besparingen Besparing uit SD Co-financiering programmacoördinator Verhuur educatieruimte Totale exploitatie incl. besparingen Maatschappelijke meeropbrengsten Ecokosten Circulaire potentie Totale exploitatie incl. MMO
*Overhead is een post die is meegenomen voor het geval dat een externe partij de Drive-thru en Demontagehal zullen exploiteren.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|30|
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|31|
BIJLAGE II: PARTIJEN
BESTAANDE REGIONALE CIRCULAIRE
Voor het realiseren van de businesscase zijn partijen nodig. Uitgangspunt is dat de gemeente de drive-thru, demontagehal en kringloopwinkel niet zelf gaat organiseren. Voor het Circulair Lab zou dit nog wel het geval zijn als de programmering een onderdeel wordt in de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid/afvalcommunicatie van de gemeente. De verantwoordelijkheid inclusief financiële lasten zal dan bij de betreffende beleidsafdeling komen te liggen. Voor de daadwerkelijke invulling van de businesscase en het benutten van de geconstateerde circulaire kansen zullen aanvullende partijen moeten worden aangetrokken. Er heeft een inventarisatie plaatsgevonden van mogelijk geïnteresseerde partijen en individuen die actief zijn binnen de gemeente Stichtse Vecht. Deze eerste inventarisatie heeft uitgewezen dat er verschillende partijen en individuen zijn die serieuze interesse hebben in een deelname aan het Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht.
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum Stichtse Vecht | VERSIE 5 | 16 november 2021
|32|
BIJLAGE III:
UITWERKINGSTABELLEN BUSINESSCASE
Gehanteerde fractiehoeveelheden en verwerkingstarieven (VERTROUWENLIJK) GRONDSTOFSTROMEN
Omschrijving 1 Asbest 2 Autobanden 3 Bouw- & Sloopafval 4 Dakgrind 5 Dakleer 6 Gasbeton 7 EPS 8 Gips 9 Glas, Flessen10 Glas, Vlak11 Groenafval 12 Grond 13 Harde kunststoffen 14 HK Tuinmeubelen 15 Hout A/B 16 Laminaat 17 Hout C 18 Kadavers 19 Verkoop/hergebruik 20 PMD 21 Matrassen 22 Metaal 23 Non-Ferro 24 Papier en Karton 25 Puin 26 Tapijtafval 27 Textiel / Kleding 28 Veegvuil/Kolkenslib 29 Wit- & Bruingoed (AEEA) 30 Gasflessen 31 Frituurvetten 32 KCA 33 ICT-materiaal (AEEA) 31 PVC 32 HDPE 33 Folies AFVALSTROMEN 34 Grof- RESTafval 35 Fijn-RESTafval 36 Meubels 37 BSA-afkeur 38 Harde-Kunst afkeur