12 b1. Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 - def.pdf
Tekst van het document
Nebest B.V. Marconiweg 2 4131 PD Vianen Postbus 106 4130 EC Vianen
T 085 489 01 00 F 085 489 01 01 E info@nebest.nl I www.nebest.nl
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 Gemeente Stichtse Vecht
Opdrachtgever
Gemeente Stichtse Vecht
Rapportnummer
37687
Status
Definitief
Rapportdatum
28 oktober 2020 – 11 november 2020 - 1 april 2021
Uitvoering
S. van der Veen en W. van Cappelle
Projectleider
S. van der Veen
Autorisatie
Naam
Paraaf
Datum
Auteur
S. van der Veen
Digitaal goedgekeurd
4-02-2021
Controle
S.H.M. de Jager
Digitaal goedgekeurd
11-11-2020
Vrijgave
Ir. J.T. van der Welle
Digitaal goedgekeurd
11-11-2020
IBAN NL47 RABO 0171 7681 67 | BIC RABONL2U | BTW NL008929439B01 | HR 23046375 Op al onze werkzaamheden is de ‘Rechtsverhouding opdrachtgever - architect, ingenieur en adviseur DNR 2011’ van toepassing. Deze voorwaarden liggen op ons kantoor ter inzage en zijn ook in te zien op onze website (www.nebest.nl).
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
INHOUDSOPGAVE
1
SAMENVATTING ....................................................................................................................4
2
INLEIDING EN AREAAL .........................................................................................................6
2.1
Aanleiding ................................................................................................................................6
2.2
Areaal civieltechnische kunstwerken .......................................................................................6
2.3
Vervangingswaarde ...............................................................................................................10
2.4
Onderhoudsstaat ....................................................................................................................13
2.5
Beheerorganisatie ..................................................................................................................14
2.6
Knelpunten huidige beheersituatie .........................................................................................16
2.7
Relatie met planning- en controlcyclus ..................................................................................17
3
VISIE EN DOELSTELLING ...................................................................................................18
3.1
Visie........................................................................................................................................18
3.2
Doelstelling .............................................................................................................................18
3.3
Beheerbeleidsplan .................................................................................................................19
4
WETTELIJK KADER .............................................................................................................20
4.1
Inleiding ..................................................................................................................................20
4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5
Wettelijk kader ........................................................................................................................20 Veiligheid en zorgplicht ..........................................................................................................20 Wegenwet ..............................................................................................................................21 Gemeentewet en BBV............................................................................................................21 Waterwet en Waterschap .......................................................................................................22 Bouwbesluit ............................................................................................................................22
5 5.1.1
GEMEENTELIJK BELEID EN UITGANGSPUNTEN ............................................................24 Bestuurlijke visie ....................................................................................................................24
5.2
Gemeentelijke visie wegen ....................................................................................................25
5.3 5.3.1
Overige beleidsbepalers ........................................................................................................25 Duurzaamheid en civiele kunstwerken ..................................................................................26
5.4 5.4.1 5.4.2 5.4.3 5.4.4 5.4.5 5.4.6 5.4.7 5.4.8 5.4.9
Uitgangspunten beheer civiele kunstwerken .........................................................................27 Huidige situatie .......................................................................................................................27 Waarborgen gebruikersveiligheid ..........................................................................................27 Waarborgen functioneren.......................................................................................................27 Wettelijke kaders ....................................................................................................................27 Areaal op orde ........................................................................................................................28 Financieel kader .....................................................................................................................29 Kwaliteitssturing .....................................................................................................................29 Risicosturing ...........................................................................................................................30 Administratieve structuur - soorten onderhoud ......................................................................31
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
6
BELEIDSMATIGE KEUZES EN MAATREGELEN CIVIELE KUNSTWERKEN ..................33
6.1
Areaal op orde ........................................................................................................................33
6.2
Beeld- en technisch kwaliteitsniveau .....................................................................................34
6.3
Risicosturing ...........................................................................................................................34
6.4 6.4.1 6.4.2
Monitoring kwaliteit, integraliteit en aansprakelijkheid ...........................................................35 Monitoren onderhoud .............................................................................................................35 Nader onderzoek ....................................................................................................................36
6.5
Operationele onderhouds- en vervangingsaanpak ................................................................36
6.6 6.6.1 6.6.2 6.6.3 6.6.4 6.6.5 6.6.6
Budgetten ...............................................................................................................................37 Vijfjarenperspectief .................................................................................................................38 Doorkijk 15 jaar ......................................................................................................................39 Vervangingen .........................................................................................................................40 Kosten ‘areaal op orde’ ..........................................................................................................40 Reserve groot onderhoud ......................................................................................................40 Kapitaallasten .........................................................................................................................41
Bijlage 1 Complete risicoanalyse
Titel
:
Rapportnummer :
1
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
4
SAMENVATTING
Dit beleidsplan is opgesteld om het bestuur van de gemeente Stichtse Vecht te informeren over de aanpak en keuzes voor het veilig functioneren en in stand houden van de kapitaalgoederen ‘civiele kunstwerken’. Onder civiele kunstwerken worden met name bruggen, kademuren, geluidsschermen, tunnels, oeverbescherming en duikers verstaan. Areaal Het areaal civiele kunstwerken van gemeente Stichtse Vecht omvat 1506 civiele kunstwerken. Daarvan zijn de 209 bruggen, 52 kademuren en 27 geluidsschermen de meest belangrijke. Ad hoc Het beheer en onderhoud van de civiele kunstwerken is de afgelopen jaren op een ad-hocwijze aangestuurd. Op basis van meldingen van burgers werden objecten aangepakt; er was geen sprake van een gestructureerde, professionele en preventieve beheer- en onderhoudsaanpak. Na het aantrekken van een beheerder civiele kunstwerken wordt gewerkt aan het opheffen van deze ongewenste en ondoelmatig situatie. Areaal niet op orde De onderhoudstoestand van het areaal civiele kunstwerken is onbekend, omdat er geen integrale inspecties zijn gedaan. Het beeld van betrokkenen is dat de onderhoudstoestand onvoldoende is. De gemeente heeft dan ook geen meerjarenonderhoudsplanning en -begroting (op basis van inventarisaties, inspectie en juiste timing van maatregelen per object) van dit areaal. Verder is de constructieve veiligheid van relevante objecten niet in beeld.
De afwezigheid van een meerjarenonderhoudsplanning en -begroting en het geen inzicht hebben in de constructieve veiligheid maakt professioneel beheer onmogelijk en maakt de gemeente kwetsbaar voor risicoaansprakelijkheid. In deze rapportage wordt het aanpakken van de meerjarenbegroting en de constructieve veiligheid ‘areaal op orde’ genoemd. Doelstelling van dit beleidsplan is deze onbeheersbare situatie voor eind 2022 op te lossen. Uitgangspunten De uitgangspunten van het instandhoudingsbeleid van deze objecten zijn in volgorde van belangrijkheid: • Veilig: het object dient altijd veilig te zijn voor gebruikers. • Functioneel: het object dient altijd te functioneren om verkeer en waterstromen af te handelen. • Voldoen aan het wettelijke kader: bruggen zijn een onderdeel van de weg en vallen daarom ook onder de Wegenwet. Verder spelen de zorgplicht, de Waterwet en het Bouwbesluit een rol. • Gemeentelijke kaders: o Bestuurlijke visie: de visie van het bestuur vertaald naar sturing in dit plan. o Sturing op risico en technische en beeldkwaliteit. o Duurzaamheid: het onderhoud dient duurzaam te geschieden. Toepassing gemeentelijke visie De eerste drie uitgangspunten van de instandhoudingsaanpak zijn veel zaken die buiten de scope van het gemeentelijke beleid vallen, zoals het voldoen aan de wet.
Anders ligt dat bij de mate van uitstraling, vervangingsbeleid, keuzes van materialen, budget en participatie. De visie van de gemeente, verwoord in het collegewerkprogramma, is meegenomen in dit beleid en waar mogelijk concreet uitgewerkt.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
5
Financiën In het beleidsplan is een financieel plan voor de komende 5 jaar opgenomen en een doorkijk voor de komende 15 jaar. Omdat er geen onderbouwde meerjarenonderhoudsplanning en -begroting beschikbaar zijn, zijn de waarden in de financiële plannen gebaseerd op kengetallen en historische waarden. Hiervoor is een analyse gemaakt naar de vervangingswaarde van het areaal. Daaruit blijkt dat de waarde van het areaal circa € 153 miljoen bedraagt. Landelijk wordt een norm van 1% aangehouden voor beheer en onderhoud van civiele kunstwerken. Klein en groot onderhoud Er is een meerjarenbudgetraming gemaakt voor klein en groot onderhoud. Als de meerjarenonderhoudsplanning en -begroting gereed zijn, zullen de actuele waarden worden opgenomen. Uit de raming blijkt dat voor de komende 5 jaar het budget voor klein en groot onderhoud gemiddeld € 960.000,00 per jaar bedraagt. De kosten voor de acties om het ‘areaal op orde’ te krijgen zijn hierin opgenomen. Vervangingen – investeringen In het plan zijn ook vervangingen van gehele objecten opgenomen. In de komende 3 jaar zullen minimaal grote objecten worden vervangen met een begrote som van € 2,4 miljoen, te weten de kademuren van de Schippersgracht in Maarssen, de kademuren bij de Plompbrug in Oud Zuilen en de voetgangersbrug in Nieuwe Wetering.
Deze post kan nog verder toenemen tot € 2,9 miljoen door vervangingen van met name houten objecten. Het totale bedrag voor onderhoud en vervangingen zal voor de komende 5 jaar circa € 8,1 miljoen zijn.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
6
2
INLEIDING EN AREAAL
2.1
Aanleiding
Aanleiding van dit beheerbeleidsplan civiele kunstwerken is de doelstelling van de gemeente Stichtse Vecht om het beheer en onderhoud van al haar kapitaalgoederen financieel en beleidsmatig goed op orde te hebben. 2.2
Areaal civieltechnische kunstwerken
Met civiele kunstwerken worden bedoeld objecten die uniek gebouwd zijn, vaak in wegen en watergangen, zoals bruggen, maar ook tunnels, kademuren en dergelijke. Deze objecten vallen vaak niet op in het dagelijkse leven, met uitzondering van enkele opvallende objecten, zoals beweegbare bruggen, maar hebben een essentiële functie bij de afhandeling van verkeers- en waterstromen. De gemeente Stichtse Vecht heeft 1506 civiele kunstwerken in beheer volgens het huidige beheersysteem iAsset. Deze zijn als volgt zijn onderverdeeld: Type civiele kunstwerken
Aantal
Bruggen - beweegbaar
15
Bruggen - vast
194
Aanleginrichtingen
16
Duikers
232
Grondkeringen
488
Kades
52
Tunnels
10
Schutsluizen
1
Stuwen
3
Trappen e.d.
27
Viaducten
3
Oevers
437
Waterreguleringswerken
1
Geluidsschermen
27
Eindtotaal
1.506
Tabel 2.1: Overzicht van alle civieltechnische kunstwerken van gemeente Stichtse Vecht. Voor dit beleidsplan zijn met name de bruggen en kademuren het meest van belang vanwege de bereikbaarheid en de maatschappelijke en financiële impact. Dit terwijl deze areaaltypes slechts respectievelijk 14% en 3% van het aantal objecten omvatten. Voor het beheer en onderhoud van de objecten zijn met name de functie, het gebruik (type verkeer), de opbouw (aard/materiaal), de leeftijd en de actuele onderhoudsstaat van het kunstwerk van belang.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
7
Beweegbare bruggen Gemeente Stichtse Vecht heeft 15 beweegbare bruggen in het areaal. Van deze objecten zijn er vier gefixeerd. De functionele waarde van deze objecten is groot omdat met name de grotere bruggen de dorpskernen gelegen aan de Vecht met elkaar verbinden en omdat deze een essentieel onderdeel vormen van de ontsluiting en bereikbaarheid van de gebieden en de toegang voor hulpdiensten.
Figuur 2.2: Een collage van diverse beweegbare bruggen van gemeente Stichtse Vecht, van links naar rechts: Termeerburg in Maarssen, Vechtbrug in Breukelen, Plompbrug in Oud Zuilen en Evert Stok- of Kaatsbaanbrug in Maarssen. Kademuren Meerdere dorpskernen liggen aan de rivier de Vecht. Om wonen, werken en winkelen mogelijk te maken zijn kademuren gebouwd. Kademuren zijn door hun omvang en lengte dure kapitaalgoederen. Veel van deze kademuren zijn oud, verouderd en niet berekend op de huidige belasting. Geluidsschermen Kenmerkend binnen het areaal van gemeente Stichtse Vecht is het omvangrijke aantal geluidsschermen. Met name het grote scherm langs de A2 bij Maarssen. Dit object is eigendom van gemeente Stichtse Vecht – wordt in 2051 overgedragen aan Rijkswaterstaat - en is daarmee ook het grootste en duurste civiele kunstwerk dat in beheer is van de gemeente. Dit object is relatief jong en uit onderhoudsarme materialen opgebouwd. De onderhoudsstaat van het object is goed. Ook de schermen langs de N230 zijn omvangrijk en eigendom van de gemeente. Dit object is onderhoudsgevoelig door de toepassing van houten bouwdelen. De onderhoudsstaat van dit object is matig.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
8
Figuur 2.3: Links het geluidsscherm langs de A2 vanaf Maarssen en rechts delen van het houten geluidsscherm bij de N230. Deze objecten zijn eigendom van gemeente Stichtse Vecht. De eigendom van het scherm langs de A2 wordt in 2051 overgedragen aan Rijkswaterstaat. Monumenten Gemeente Stichtse Vecht heeft geen civiele objecten, bruggen, die een monumentenstatus hebben. Wel heeft de gemeente meerdere oudere bruggen die een fraai monumentaal uiterlijk hebben die het dorpsgezicht een bepalend beeld geven. Functie en gebruik Onderstaand is een overzicht opgenomen van de meest relevantie functies en gebruik van de civiele kunstwerken. Hierbij valt op dat het overgrote deel van de civiele kunstwerken een grondkerende of een waterhuishoudingsfaciliterende functie heeft, te weten 82% van de objecten. Dit is een spiegeling van een waterrijk gebied zoals dat van de gemeente Stichtse Vecht. Een zeer belangrijke functie van de civiele objecten is het mogelijk maken van de verkeersstromen. 46 objecten faciliteren gemengd verkeer (auto’s) en 203 objecten fietsers en voetgangers. Deze functies worden gerealiseerd door de vaste en beweegbare bruggen, maar ook zijn er tunnels, viaducten en trappen in het areaal die dit mogelijk maken. Het gebruik door fietsers en voetgangers is niet alleen recreatief verkeer, maar veelal ook functioneel verkeer van woonwijken naar werk, school en voorzieningen.
Tenslotte hebben 27 objecten een geluidswerende functie. In hoofdstuk 2.3 wordt ingegaan op de waarde van deze objecten in relatie tot functies. Functie en gebruik
Aantal
%
Gemengd verkeer
46
3%
Fietser/voetganger
203
13%
Geluid absorberen
27
2%
1230
82%
Grondkering en waterhuishouding
1506 Tabel 2.4: Functie en gebruik van de objecten.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
9
Functie en gebruik aantal kunstwerken
Gemengd verkeer
Fietser/voetganger
Geluidabsorberen
Grondkering en waterhuish.
Figuur 2.5: Een grafische weergave van de functie en het gebruik van de objecten. Aard en levensduur De civiele kunstwerken verouderen door invloeden van buitenaf, zoals water, UV-straling en chemische stoffen in de lucht en bodem. Vervuiling, zoals algen- en mosaangroei, versnelt deze veroudering doordat hierdoor vocht wordt vastgehouden (rot, vorstschade) en de wortels de ondergrond aantasten. Deze veroudering is per materiaalsoort verschillend. Organische bouwmaterialen, zoals hout, verouderen sneller (houtrot) dan anorganische, zoals staal (roesten), beton (carbonatatie) en metselwerk. Van kunststof is dit nog wat minder bekend, maar wel bekend is dat kunststof door UV-straling brosser wordt met mogelijke scheurvorming tot gevolg. Over het algemeen wordt gesteld dat houten objecten een levensduur van 30 jaar hebben. Anorganische objecten hebben een veel hogere levensduur, tot over 100 jaar. Onderstaand is een overzicht opgenomen van objecten waarvan het materiaalgebruik bekend is. Van een deel van de objecten is het toegepaste bouwmateriaal opgenomen in het beheersysteem. Type objecten
Hout
Steen
Metaal
Natuurlijk
Bruggen, tunnels e.d.
51
114
81
0
Geluidsschermen
16
3
2
0
Oevers en damwanden
73
4
14
435
140
121
97
435
Tabel 2.6: Materiaaltoepassing bij de civiele objecten van gemeente Stichtse Vecht. Het overgrote deel van de geïnventariseerde objecten heeft een natuurlijke opbouw; dat zijn de natuurlijke oevers. Dit materiaal vereist ook onderhoud door herstel van uitspoeling en maaien.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
10
Onderhoudsgevoeligheid Als de natuurlijke oevervoorzieningen buiten beschouwing worden gelaten, kan gesteld worden dat het areaal civiele kunstwerken van gemeente Stichtse Vecht voor bijna 40% uit houten objecten en/of objecten met veel houten onderdelen bestaat. Van de bruggen is 26% en van de geluidsschermen en oevervoorzieningen is rond de 80% van hout. Dit betekent dat het areaal vrij onderhoudsgevoelig is. De onderhoudsgevoeligheid wordt versterkt door het intensieve onderhoud van de beweegbare objecten. Deze objecten vereisen dagelijks onderhoud door de functie van de bewegingswerken te waarborgen, met name de objecten waar gemengd verkeer gebruik van maakt.
Materiaal aantal bruggen
Hout
Steen
Metaal
Figuur 2.7: Grafische weergave van het materiaalgebruik bij bruggen. Het aandeel hout is beperkt. Leeftijd De gemiddelde leeftijd van de objecten is 22,9 jaar. Dit is op basis van 401 van de 1506 objecten in het beheersysteem; van de overige objecten zijn geen gegevens opgenomen. Relevant voor het beheer en onderhoud is de leeftijd van de houten objecten, en dan met name van de bruggen. Van de 51 houten bruggen is van 28 objecten de leeftijd bekend. De gemiddelde leeftijd van deze houten objecten is 22,8 jaar. Hiervan zijn er 11 ouder dan 30 jaar en daarvan zijn 9 objecten 40 jaar en ouder. Dit houdt in dat redelijkerwijs bijna de helft van de houten bruggen - waarvan de leeftijd bekend is - binnen nu en enkele jaren vervangen dient te worden. De gemeente kent ook veel houten geluidsschermen, damwanden en oeverbeschermingen. In het systeem zijn 15 houten geluidsschermen, met name langs de N230. De gemiddelde leeftijd daarvan is 33,6 jaar. Ook deze objecten naderen het einde van de technische levensduur. 2.3
Vervangingswaarde
Onderstaand is een raming opgenomen van de vervangingswaarde van de objecten. Dit om een nader inzicht te geven in het belang en de waarde van het areaal en de verschillende objecten daarbinnen. De vervangingswaarde wordt bepaald aan de hand van de omvang van een object (lengte of oppervlak) maal een kengetal. Dit is een vrij grove bepaling en is geen zuivere objectgebonden calculatie, maar geeft voldoende inzicht voor sturing binnen de instandhoudingsopgave.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
11
De vervangingswaarde van het areaal wordt geraamd op een waarde van € 153 miljoen. Dit bedrag is als volgt onderverdeeld. Kenmerkende objecten Bruggen
Functie Verkeer
Aantal 209
Waarde 35.544.202
Tunnels
Verkeer
10
24.468.956
Geluidsschermen
Geluidsabsorptie
27
29.460.884
Grondkeringen, oevers e.d. (waarvan kademuren)
Grondwerking en waterh.
977 52
43.854.820 3.839.682
283
19.883.678
Overige kunstwerken
153.212.541 Figuur 2.8: Vervangingswaarde civiele kunstwerken. De kademuren zijn uitgelicht als onderdeel van de grondkeringen. Dit overzicht geeft aan dat de grondkeringen, oevers en dergelijke het ‘duurste’ areaal vormen, met name door de omvang ervan, gevolgd door de bruggen, de geluidsschermen en de tunnels. Uit het beheersysteem blijkt dat het geluidsscherm langs de A2 met ruim € 20 miljoen het object met de hoogste vervangingswaarde is.
1200 1000 800 600 400 200 0
Waarde kenmerkende objecten
Aantal kenmerkende objecten 50.000.000 40.000.000 30.000.000 20.000.000 10.000.000 -
Figuur 2.9 en 2.10: Waarde versus aantal objecten. Waarde en bereikbaarheid Uit figuur 2.8 blijkt dat de functie verkeer een waarde van circa € 60 miljoen heeft. Kenmerkend voor het areaal van gemeente Stichtse Vecht is de hoge waarde voor de functie geluidsabsorptie van € 30 miljoen. Voor de bereikbaarheid is het van belang nader inzicht te hebben in de waarde van de bruggen, en met name de beweegbare bruggen. De beweegbare objecten zijn voor deze gemeente van cruciaal belang voor het waarborgen van het maatschappelijke verkeer in de woonkernen. De bruggen vertegenwoordigen 23% van de waarde van het areaal.
Titel
:
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025
Rapportnummer :
37687
12
Bereikbaarheid Bruggen - gemengd verkeer
Aantal 46
% 3%
Vervangingswaarde 20.573.429
% 13%
Bruggen - fietsers/voetgangers
163
11%
14.970.773
10%
Overige kunstwerken
1297
86%
117.668.339
77%
Totaal
1506
153.212.541
Figuur 2.11: Bereikbaarheid, bruggen en vervangingswaarde. Beweegbare en vaste bruggen Uit het beheersysteem blijkt dat de waarde van de vaste bruggen ongeveer driemaal groter is dan die van de beweegbare bruggen. Dit komt mede door het aantal objecten: 15 beweegbare tegen 194 vaste. Vervangingswaarde soort bruggen
Gemengd verkeer
Fietsers/voetgan.
Totaal
Stuks
Beweegbare bruggen
6.594.795
1.616.573
8.211.368
15 (11)
Vaste bruggen
13.978.634
13.354.200
27.332.834
194
20.573.429
14.970.773
35.544.202
209
Waarde beweegbare en vaste bruggen 30.000.000 25.000.000 20.000.000 15.000.000 10.000.000 5.000.000 Beweegbare bruggen Gemengd verkeer
Vaste bruggen Fietsers/voetg.
Figuur 2.12: De waarde en het gebruik van beweegbare en vaste bruggen. In de beeldvorming zijn de beweegbare objecten het meest aansprekend en ook voor de bereikbaarheid van groot belang. Uit de analyse blijkt dat de waarde van de beweegbare bruggen met een bedrag van ruim € 8 miljoen, wat overeenkomt met circa 5% van de totale areaalwaarde en een kwart van de waarde van de alle bruggen, beperkt is. Vervangingswaarde en onderhoud en investeringen Het is landelijk gangbaar dat circa 1% van de vervangingswaarde aan de instandhouding van het areaal wordt besteed. Voor beweegbare objecten wordt 1,5-2% aangehouden. Voor de situatie in de gemeente Stichtse Vecht zou dat circa € 1,6 miljoen per jaar betekenen voor klein en groot onderhoud.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
13
Daarnaast zijn er middelen voor vervangingen en investeringen vereist. De gemeente gaat bij het onderhoud uit van de volgende ontwerplevensduren, daarna zal een objecten moeten worden vervangen: • houten objecten: 30 jaar • beweegbare bruggen (van staal): 70 jaar • vaste bruggen (van staal of beton): 100 jaar • kademuren (van metselwerk, beton en/of staal): 100 jaar. De vervangingen zijn niet alleen vereist in verband met veroudering en verval, maar ook door functie- of capaciteitswijzigingen. Uitgaande van een goed instandhoudingsbeleid kan uitgegaan worden van gemiddeld 90 jaar. Dit betekent voor de Stichtse Vechtse situatie dat per jaar € 1,7 miljoen geïnvesteerd dient te worden voor vervangingen in het areaal. 2.4
Onderhoudsstaat
De onderhoudsstaat van het areaal is onbekend. Het beeld is echter dat er een forse mate van achterstallig onderhoud is. Onderstaand wordt dit gemotiveerd. Momenteel beschikt de beheerorganisatie niet over inspectiegegevens van de staat van het areaal en er is geen meerjarenonderhoudplanning of -begroting. Momenteel wordt een ad-hocherstelbeleid gevoerd. Dit komt naar voren doordat op basis van meldingen projectmatige kademuren worden hersteld en aslastbeperkingen op (beweegbare) bruggen en kademuren zijn ingesteld. Het onderhoud wordt/werd niet beheerst maar curatief aangestuurd door geconstateerde ernstige gebreken en meldingen van burgers. Pilot voor inzicht In 2018 heeft Nebest een pilot naar de onderhoudsstaat van het areaal uitgevoerd. Daarbij waren van acht soorten objecten elk twee kunstwerken geselecteerd voor een onderzoek/inspectie. Deze onderzoeksomvang komt overeen met circa 1% van het areaal. Aanleiding voor deze pilot was om grofmazig inzicht te krijgen omdat een onderzoek van het gehele areaal zeer tijdrovend en kostbaar is. Gedacht was op basis van deze pilot een rekenkundig beeld van het geheel te kunnen maken. Deze pilot heeft erin geresulteerd dat er geadviseerd is om het gebruik van de Plompbrug te beperken en te herstellen met noodmaatregelen. Verder zijn tijdelijke maatregelen genomen om de veiligheid van de kade van de Schippersgracht te waarborgen.
De conclusie van de opname van deze 16 random geselecteerde objecten was dat het areaal in een slechte staat van onderhoud verkeert. Areaalgegevens – geen MJOB Gemeente Stichtse Vecht heeft recent alle objecten laten inventariseren en laten registreren in een beheersysteem, te weten iAsset. In dit systeem zijn alleen de elementaire paspoortgegevens opgenomen (naam, ligging, eigenaar, type, omvang), maar zijn niet de onderhoudsmaatregelen met een juiste timing opgenomen. Daardoor is er geen meerjarenonderhoudsplan- en begroting (MJOB) te genereren. Hierdoor is de waarde van het beheersysteem (zeer) beperkt. Onderzoek en constructieve veiligheid De gemeente Stichtse Vecht heeft in 2017 een nader onderzoek gedaan in verband met de matige staat van onderhoud van de Vechtbrug te Breukelen. Gebleken is dat de steunpunten van dit object
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
14
door ASR, een ernstige vorm van betonaantasting, zijn aangetast. Daardoor verkeert de onderbouw in een slechte staat en is vervanging vereist. Vanuit het ministerie wordt geadviseerd dat minimaal van alle betonnen verkeersbruggen van voor 1991 de constructieve veiligheid in beeld dient te zijn, dit in verband met verkeerveiligheidsrisico’s door aantasting van de constructie door foutieve toepassing van beton. Verder is het verstandig om alle beweegbare verkeersbruggen te screenen op de constructieve veiligheid. Gemeente Stichtse Vecht heeft 35 betonnen verkeersbruggen en feitelijk 11 beweegbare bruggen; 4 beweegbare objecten zijn gefixeerd. De gemeente heeft in het kader van de constructieve veiligheid nog geen acties ondernomen en er is geen zicht op de veiligheid van potentieel kritische objecten. Omdat niet van alle objecten de leeftijd bekend is, wordt geschat dat de gemeente voor circa 60 objecten minimaal een constructieve schouw dient uit te voeren. Objecten die op basis van deze schouw kritisch zijn dienen vervolgens nader onderzocht te worden door middel van een constructieve herberekening. 2.5
Beheerorganisatie
Het beheer en onderhoud van de civiele kunstwerken wordt gerealiseerd door één beheerder. Deze beheerder is betrokken sinds het najaar van 2019. Voor de aanstelling van de beheerder, met als taak de instandhouding en het functioneren van de kunstwerken integraal te waarborgen, was het onderhoud belegd bij twee projectleiders. Deze voerden ad hoc noodzakelijk herstelwerk en vervangingen uit. De projectleiders hebben een start gemaakt met het beheersbaar maken van het beheer en onderhoud. Eigenaarschap en historische kennis Tot voor het aantrekken van de beheerder kunstwerken is er een tijd sprake geweest van een beperkt eigenaarschap. Door de gemeentelijke herindeling en het verloop van medewerkers is dat eigenaarschap verdwenen, alsmede de historische kennis van de objecten, zowel in systemen en archieven als in de hoofden. Feitelijk was voor dit areaal tot het aanstellen van de beheerder geen beheerorganisatie aanwezig. Ook de vereiste tools voor een goed beheer, zoals minimaal een actuele MJOB, zijn afwezig. Financieel De gemeente stelt jaarlijks een exploitatiebudget voor beheer en onderhoud aan kunstwerken beschikbaar. Voor 2019 was dit budget € 1,59 miljoen. Dit bedrag betreft niet alleen onderhoud, maar ook alle exploitatiekosten zoals verzekeringen, energielasten, rentelasten en dergelijke.
Een analyse van de uitgaven over 2017 en 2018 van de posten 621073 Bruggen en 621076 Overige kunstwerken levert het volgende op: Jaar 2017 2018
Werkelijk begroot 565.986 804.919 1.370.905
Geboekt 167.336 553.750 721.086
Vrije ruimte 398.650 251.169 649.819
Figuur 2.13: Resultaten exploitatiekosten civiele kunstwerken. Hieruit blijkt dat van het primaire budget van € 1,37 miljoen in twee jaar € 0,72 miljoen (53%) besteed wordt. Beleid
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
15
Er is momenteel geen beheer- en onderhoudsbeleid voor de civiele kunstwerken. Omdat civiele kunstwerken een groot raakvlak hebben met wegen is het wegenbeheerbeleidsplan de basis van het kunstwerkenbeleid. Gemeente Stichtse Vecht heeft geen door de raad vastgesteld beheerplan wegen. Informeel wordt de beeldkwaliteit gestuurd op CROW waarde B voor centrum en C voor overige gebieden. Het IBOR-beleid is wel vastgesteld in de raad.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
16
Regisserend opdrachtgeverschap Het beheer- en onderhoudsproces binnen de gemeente is in lijn met regisserend opdrachtgeverschap. Hierbij is het beheer- en onderhoudsmanagement gesplitst. De taak van de beheerder wordt hoofdzakelijk regisserend uitgevoerd (aansluiting met politiek en publiek en bewaking) en de operationele onderhoudsmanagementtaken worden door externe deskundigen en capaciteit (dienstverlener) ingevuld, zoals inspecties, plannen maken, voorbereiden en projectmanagement. De insteek van het huidige onderhoudsmanagement is dat zaken rond de instandhouding, maar ook veiligheid en functioneren, vooraf goed in beeld worden gebracht en dat in overleg met de verantwoordelijken een gericht jaarplan wordt opgesteld dat na acceptatie wordt gerealiseerd. Onverlet kunnen meldingen binnen komen van schades of door omstandigheden ontstane onveilige situaties. Deze meldingen worden via het meldsysteem geregistreerd en verder in de organisatie uitgezet. Operationeel De gemeente Stichtse Vecht heeft een eigen dienst voor de uitvoering van herstel van kleine schades en klein onderhoud (reinigen, klein herstel). Het dagelijkse onderhoud van de beweegbare objecten is recent belegd bij een competente marktpartij. Voor het realiseren van groot onderhoud worden werken geclusterd en uitbesteed aan derden.
De inspecties worden in opdracht van de beheerder door inspecteurs van de externe serviceverlener uitgevoerd. Recent heeft de beheerder een contract voor het waarborgen van het dagelijks functioneren van de beweegbare bruggen afgesloten en is een start gemaakt met inspecties van beweegbare bruggen en kademuren. Dit omdat deze objecten het meest kritisch zijn gezien de maatschappelijke functie en de staat van onderhoud en op basis van de risicoanalyse (zie hoofdstuk 5). 2.6
Knelpunten huidige beheersituatie
De knelpunten van de huidige beheersituatie zijn: 1. De slechte staat van onderhoud van objecten en het ontbreken van het inzicht daarin. 2. Een verhoogd risico op het moeten afsluiten van objecten omdat de gebruiksveiligheid faalt of onvoldoende inzichtelijk is. 3. Geen zicht op de constructieve veiligheid van oude betonnen en beweegbare objecten. 4. Het ontbreken van een meerjarenonderhoudsplanning en -begroting. 5. Het ontbreken van overzicht van vereiste objectvervangingen en vereiste investeringen daarvoor. 6. Geen historische kennis van de objecten en de beheer- en onderhoudssituatie. Areaal op orde De punten 2 tot met 4 hebben te maken met wat genoemd wordt ‘areaal op orde’, te weten het in beeld hebben van: • Constructieve veiligheid. • Beheersing van het areaal: ▪ Inventarisatie en eigendomssituatie. ▪ Onderhoudsstaat in beeld hebben . ▪ Meerjarenonderhoudsplanning en -begroting voor klein onderhoud, groot onderhoud en vervangingsinvesteringen.
Titel
:
Rapportnummer :
2.7
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
Relatie met planning- en controlcyclus
Met het beleidsplan stelt de gemeenteraad vast op welk kwaliteitsniveau het onderhoud van de civiele kunstwerken in de komende jaren plaatsvindt. Elke keuze voor een kwaliteitsniveau heeft financiële consequenties. In hoofdstuk 6 zijn de planning en de financiële gevolgen in hoofdlijnen in beeld gebracht. Hieruit vloeien de consequenties voor de planning voort.
17
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
3
VISIE EN DOELSTELLING
3.1
Visie
18
De beheervisie van gemeente Stichtse Vecht met haar civiele kunstwerken is dat deze optimaal functioneren, te allen tijde veilig zijn en voldoende in stand gehouden worden zodat kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Daarnaast dienen de civiele kunstwerken een bepaalde uitstraling te hebben die aansluit bij de beheervisie van de gemeente en dient het beheer en onderhoud binnen gestelde financiële kaders te worden gerealiseerd. De visie is dat het beheerbeleidsplan aansluit bij het collegewerkprogramma 2018-2022. De kern van dit plan is dat de huidige ad-hocsituatie van het beheer en onderhoud omgezet wordt in een preventieve, planmatige en professionele aanpak. 3.2
Doelstelling
De doelstelling van dit beheerbeleidsplan is de raad te informeren en zaken vast te laten stellen over de beleidsmatige aansturing van de instandhouding van de civieltechnische kunstwerken en welke financiële middelen hiervoor nodig zijn. Dit beleidsplan geeft antwoord op de vraag hoe de kunstwerken blijvend veilig functioneren en duurzaam in stand worden gehouden op het voorgestelde kwaliteitsniveau. De gemeente heeft de maatschappelijke taak het veilige functioneren van de civiele objecten te waarborgen. Dit omvat minimaal alle objecten waarvan de gemeente eigenaar is. De situatie bij gemeente Stichtse Vecht is dat de gemeente redelijk zicht heeft op het aantal en de locatie van de objecten, maar dat er geen inzicht is in de veiligheidssituatie en de onderhoudsstaat. Tevens is er geen financieel inzicht in de vereiste middelen voor de instandhouding. Verder streeft de gemeente ernaar dat de beheer- en onderhoudsorganisatie de niet gewenste adhoconderhoudsstrategie ombuigt naar een preventieve en risicogestuurde strategie. Deze preventieve strategie is vereist met het oog op het waarborgen van de risicoaansprakelijkheid (zorgplicht) en het voorkomen van verval van kapitaalgoederen. Een risicogestuurde strategie combineert de gebruiks-, veiligheids- en instandhoudingsrisico’s tot een integrale benadering van het beheer.
Kerndoelen De gemeente Stichtse Vecht heeft gekozen om in de komende termijn met dit beheerbeleidsplan de volgende kerndoelen te realiseren: • • • • •
Inzicht hebben in de gebruikersveiligheid van de objecten en deze op orde brengen. Inzicht hebben in de onderhoudsstaat van de objecten, inclusief de constructieve veiligheid. Financieel het areaal op orde brengen door middel van een complete en actuele meerjarenonderhoudsplanning en -begroting. Input leveren voor de financiële planning voor de instandhouding van de civiele objecten. Risicogestuurd beheer: het ombouwen van een ad-hocaanpak naar een preventieve, risicogebaseerde onderhoudsstrategie.
Titel
:
Rapportnummer :
3.3
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
19
Beheerbeleidsplan
In dit beheerbeleidsplan worden de volgende resultaten bereikt: •
• • • • • •
Een gefaseerde aanpak aanreiken om het beheer en onderhoud van het areaal op orde te brengen. Dit betreft het inzichtelijk maken van de actuele onderhoudsstaat, een onderbouwde en complete meerjarenonderhoudsbegroting en de constructieve veiligheid (zie hoofdstuk 5.4.5. en 6.1). De huidige situatie in kaart brengen (zie hoofdstuk 2). De visie voor het beheer van de civieltechnische kunstwerken vastleggen (zie hoofdstuk 3). Kaders aanreiken voor beleidsmatige keuzes rond het onderhoud van kunstwerken (zie hoofdstuk 4 en 5). Methodiek voor het aansturen van het onderhoud op basis van een vooraf bepaald kwaliteitsniveau (zie hoofdstuk 5 en 6.2). Een raming opstellen van de onderhoudskosten voor de komende 5 jaar en een doorkijk van de onderhoudskosten voor de komende 15 jaar (zie hoofdstuk 6.6). Een lijst met objecten die op korte termijn vervangen dienen te worden (zie hoofdstuk 6.7).
Het beleidsplan civieltechnische kunstwerken is opgesteld voor de periode van 2021 tot 2025.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
4
WETTELIJK KADER
4.1
Inleiding
20
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de wettelijke en organisatie-eigen voorwaarden en uitgangspunten om te komen tot dit beleidsplan. De wet- en regelgeving, het gemeentelijke beleid en overige beleidsbepalers (hoogheemraadschap, provincie) vormen het kader om tot een goede en herleidbare onderhoudsaanpak te komen. Daarnaast hebben ook derden invloed op de onderhoudsstrategie van de kunstwerken, zoals ProRail of Rijkswaterstaat. 4.2
Wettelijk kader
De volgende wet- en regelgeving is van belang bij het beheer en onderhoud van kunstwerken: • • • • • •
Burgerlijk Wetboek deel 6 met betrekking tot de veiligheid en zorgplicht Wegenwet Gemeentewet met betrekking tot het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeentes (BBV) 2016 Waterwet en Waterschap Bouwbesluit Omgevingswet, waarschijnlijk actief vanaf 2021.
4.2.1
Veiligheid en zorgplicht
Zorgplicht Alle eigendommen van de gemeente dienen veilig te zijn voor de gebruikers daarvan. Zo niet, dan is de gemeente aansprakelijk. Met de inwerkingtreding van het Nieuw Burgerlijk Wetboek is ten opzichte van het oude Burgerlijk Wetboek de bewijslast omgedraaid. De gemeente kan nu aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan het areaal of object. De eigenaar/beheerder heeft de plicht zorg te dragen voor een aantoonbaar veilige situatie rond zijn areaal. Dit betekent voor het beheer van een areaal, zoals kunstwerken, dat rekening moet worden gehouden met de volgende aspecten: • • • •
Een preventief onderhoudsbeleid. Een systematische en eenduidige klachtenregistratie. Periodieke inspecties volgens een (landelijk geaccepteerde) uniforme methode. Een goed werkend beheersysteem.
De burger kan de eigenaar van het object, de gemeente, bij geleden schade aansprakelijk stellen op grond van Artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin wordt de risicoaansprakelijkheid geregeld, namelijk de schade ten gevolge van een gebrek aan het object (gebouw, kunstwerk, openbare weg et cetera).
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
21
Burgerlijk Wetboek 6 Artikel 174: 1. De bezitter van een opstal die niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, is, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk, tenzij aansprakelijkheid op grond van de vorige afdeling zou hebben ontbroken indien hij dit gevaar op het tijdstip van het ontstaan ervan zou hebben gekend. 4. Onder opstal in dit artikel worden verstaan gebouwen en werken, die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen of werken. 6. Voor de toepassing van dit artikel wordt onder openbare weg mede begrepen het weglichaam, alsmede de weguitrusting.
Figuur 4.1: Tekst uit het Burgerlijk Wetboek. Er is sprake van een gebrek indien het geheel niet voldoet aan de eisen die men er onder de gegeven omstandigheden aan mag stellen en hierdoor een gevaarlijke situatie ontstaat. Dit houdt in dat de gemeente aansprakelijk is voor schade als gevolg van een gebrek, ook al was zij niet op de hoogte van het gebrek. De aansprakelijkheid treedt in, onafhankelijk van de vraag of de gemeente het gebrek kende of behoorde te kennen. Ook wordt voorbijgegaan aan de vraag of de gemeente een verwijt valt te maken ten aanzien van de aanwezigheid van een gebrek. Is eenmaal vastgesteld dat schade is ontstaan als gevolg van een gebrek, dan is de enige mogelijkheid voor de gemeente om onder de aansprakelijkheid uit te komen door een beroep te doen op de ‘tenzij-clausule’. Dit houdt onder meer in dat de gemeente niet aansprakelijk is als er een zeer korte periode ligt tussen het ontstaan van het gebrek en het ontstaan van de schade. Een beroep op deze clausule dient goed te worden onderbouwd. De zorgplicht heeft in dit geval met name gevolgen voor de wijze van inspecteren, zie hoofdstuk 6.4. 4.2.2
Wegenwet
Het wettelijke kader voor het beheer van civiele kunstwerken is vastgelegd in de Wegenwet van 1930. Deze wet geldt niet alleen voor (vaar)wegen, maar volgens artikel 1, lid 2 punt II ook voor bruggen. Volgens de Wegenwet is de gemeente verplicht alle binnen haar grenzen vallende openbare wegen, met uitzondering van andere instellingen, te onderhouden. Ook heeft de gemeente de zorgplicht daarvoor en dient zij deze wegen derhalve ‘in een goede staat’ te houden. Er is sprake van een onderhoudsverplichting zonder een concreet vastgesteld kwaliteitsniveau. Iedere gemeente heeft de vrijheid daaraan zelf invulling te geven. Duikers worden niet expliciet in deze wet benoemd, maar dienen wel in de geest hiervan als bruggen te worden behandeld. 4.2.3
Gemeentewet en BBV
Gemeentewet De Gemeentewet is een Nederlandse wet uit 1851 die het bestuur van de gemeenten regelt. Uitgangspunt van de Gemeentewet is dat een door het volk gekozen gemeenteraad als hoogste orgaan voor het gemeentelijke grondgebied verordeningen vaststelt en via de begroting middelen beschikbaar stelt. De wet is in 1992 herzien en trad in werking in 1994.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
22
Om als gemeente de opgedragen taken te kunnen uitvoeren en een eigen beleid te kunnen maken, moet er een gemeentebestuur zijn dat besluiten kan nemen. Door de Gemeentewet toe te passen krijgen de raadsleden en leden van het college van burgemeester en wethouders de mogelijkheid dit in hun eigen rol op democratische wijze te doen. Zo ook voor civiele kunstwerken die in eigendom zijn van de gemeente. Met betrekking tot het onderhoud levert de Gemeentewet vereisten rond: • • •
De begroting, financiële administratie en jaarrekening (of programmabegroting). De samenwerking met andere overheden. Het toezicht door de Rijksoverheid en de provincie.
BBV Om het toezicht op gemeentes doelmatig te kunnen uitvoeren (zie derde punt hierboven) is een reglement opgesteld om begrotingen en dergelijke uniform op te stellen: het Besluit Begrotingen en Verantwoording (BBV) van 2003. Hierin zijn ook definities opgenomen rond het begroten en onderverdelen van onderhoud aan kapitaalgoederen. Kunstwerken worden hierin niet expliciet benoemd. Vanuit het BBV wordt de volgende indeling gemaakt, te weten: • •
Onderhoud, zowel klein als groot onderhoud; lasten voor de instandhouding die in de jaarrekening (exploitatierekening of programmabegroting) worden opgenomen. Investeringen, waaronder ook integrale vervangingen; deze worden geactiveerd en op de balans opgenomen.
4.2.4
Waterwet en Waterschap
De vereisten van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht hebben een grote impact op mutaties in het ‘natte areaal’. Hierbij is het uitgangspunt dat bij mutaties het wateroppervlak niet mag afnemen. Concreet houdt dit in dat een brug niet vervangen kan worden door een duiker (een dam en een buis) en dat vervuiling van het oppervlaktewater door reinigingswerkzaamheden nauwlettend wordt gehandhaafd. 4.2.5
Bouwbesluit
Bestaande situatie en nieuwbouw In de bestaande situatie is er doorgaans geen expliciete wetgeving voor het beheer en onderhoud van kunstwerken van toepassing, naast de algemeen geldende vereisten voor het beheren van objecten en het uitvoeren van werken daaraan (Arbo, lozingen en dergelijke). Anders is dit bij nieuw te bouwen kunstwerken; hierop zijn het Bouwbesluit en dergelijke van toepassing. Leuningen Expliciet voor kunstwerken is de situatie rond leuningen. In het Bouwbesluit worden eisen aan de positionering van het relingwerk gesteld met betrekking tot de overklauterbaarheid en het onderdoor glijden. Dit is niet van toepassing op kunstwerken omdat dit ‘niet gebouw zijnde’-objecten zijn. Relevant in dit kader is wel de hoogte van leuningen.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
23
De afmetingen van de leuningen moeten volgens het Bouwbesluit voldoen aan de eisen voor vloerafscheiding, waarbij de kunstwerken worden ingedeeld in de volgende gebruiksfuncties: • •
Overige gebruiksfuncties; dit betreft tenminste leuningen langs fiets- en voetpaden die voor het publiek toegankelijk zijn. Bouwwerken ‘geen gebouw zijnde’; dit betreft leuningen langs inspectiepaden en dergelijke.
Bij alle leuningen dient de hoogte volgens het Bouwbesluit tenminste 1 meter te zijn bij een hoogteverschil van ≤ 13 meter, en 1,20 meter bij een hoogteverschil van > 13 meter. Voor inspectiepaden vormen de gestelde Arbo-eisen het uitgangspunt. Hierin wordt vereist dat bij het werken boven 2,5 meter een leuning van minimaal 1 meter hoogte aanwezig moet zijn. Verkeersbelasting bruggen De mate waarin een brug een last kan dragen is vastgelegd in Eurocode 1 - EN 1991-2 Deel 2. Dit is de opvolger van de norm NEN 6706, die daarmee vervallen is. Volgens deze code is ‘Geval 1’ van toepassing op bruggen. Dit houdt in dat (nieuwe) verkeersbruggen moeten voldoen aan een ontwerpbelasting van 60 ton, verdeeld over twee assen van elk 30 ton. Voor kleinere bruggen is hierop een correctiefactor van toepassing, meestal van 0,8. Voor bestaande bruggen is de waarde in deze norm (erg) hoog. Bij een herberekening van bestaande bruggen is dan ook een aanvullende norm van toepassing, en wel NEN 8700 en 8701, waardoor lagere vereisten worden bepaald.
De Omgevingswet komt in 2021 Bovenstaande wetten worden in 2021 vervangen door de Omgevingswet. Deze wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Het Rijk heeft afspraken gemaakt over de invoering van de Omgevingswet met de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen.
Titel
:
Rapportnummer :
5
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
24
GEMEENTELIJK BELEID EN UITGANGSPUNTEN
Voor dit beleidsplan zijn de volgende beleidsbepalers van toepassing en dit wordt als volgt uitgewerkt: • • • • •
Bestuurlijke visie Gemeentelijke visie wegen Overige beleidsbepalers Duurzaamheid en civieltechnische kunstwerken Uitgangpunt voor het beheer civieltechnische kunstwerken.
5.1.1
Bestuurlijke visie
Het beheer en onderhoud van de civiele kunstwerken staat niet op zichtzelf; het dient aan te sluiten bij de visie van het bestuur. De bestuurlijke visie van gemeente Stichtse Vecht is verwoord in het document Collegewerkplan Stichtse Vecht 2018-2022 met de werktitel ‘Samen werken aan duurzame oplossingen’. Dit document is gewijzigd vastgesteld in de gemeenteraad per 5 maart 2019. In het document wordt naast de vijf programma’s aangegeven dat het college met het plan werkt aan vier ambities: een strategisch meerjarenkader bieden, formuleren van speerpunten voor beoogde maatschappelijke effecten, een evenwichtig beleid en een meerjarenkader voor op te stellen jaarbegrotingen. Het plan kent de volgende programmaonderdelen, te weten: • • • • •
Bestuur Veiligheid Fysiek Sociaal Samenleving.
Goed onderhoud en waarborgen doorstroming Programma Fysiek gaat in op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte, daar waar civiele kunstwerken er een onderdeel van uitmaken. De visie van het bestuur is dat de openbare ruimte kwalitatief goed is onderhouden en dat in deze collegeperiode extra wordt ingezet op een kwaliteitsverbetering Verder wordt in programma Fysiek ingegaan op een goede bereikbaarheid. Dit gaat met name om doorgaande verkeersstromen en de ontsluiting van de kernen op de provinciale en rijkswegen. De situatie van de kunstwerken wordt niet expliciet benoemd in het plan. Cultureel erfgoed In programma Samenleving wordt genoemd dat de gemeente goed wil zorgen voor het culturele erfgoed. Daaronder vallen de monumenten. Gemeente Stichtse Vecht heeft geen monumentale civiele objecten, maar wel objecten die bepalend zijn voor het dorpsgezicht.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
25
Financieel In de financiële uitwerking van programma Fysiek wordt aangegeven dat het budget voor het areaal kades en oevers en geluidsschermen eenmalig met een som van € 300.000 wordt verminderd. De motivatie hiervoor is dat er door een investering minder budget voor onderhoud vereist is en dat er door een inventarisatie en aanbesteding in 2019 minder is uitgegeven dan regulier. 5.2
Gemeentelijke visie wegen
Omdat civieltechnische kunstwerken veel raakvlakken hebben met verkeer – een brug is een onderdeel van de weg – is het wenselijk dat het beheer en onderhoud van kunstwerken aansluit op de beheer- en onderhoudsvisie van gemeentelijke wegen. De gemeente Stichtse Vecht heeft een beheerbeleidsplan wegen maar dit is niet vastgesteld/ geaccepteerd door het bestuur. Informeel wordt het wel toegepast. Voor kunstwerken is met name de gevoerde beeldkwaliteit van dit areaal van belang. Voor centrum wordt beeldkwaliteit B en voor overige gebieden wordt beeldkwaliteit C toegepast. 5.3
Overige beleidsbepalers
De volgende instituties hebben impact op het beheer en onderhoud van het areaal civiele kunstwerken: • • • •
Hoogheemraadschappen Amstel, Gooi en Vecht en De Stichtse Rijnlanden Provincie Utrecht Rijkswaterstaat ProRail.
Hoogheemraadschap Gemeente Stichtse Vecht dient haar beleid rond het beheer en onderhoud van met name bruggen, oeverbescherming en dergelijke af te stemmen met de Hoogheemraadschappen Amstel, Gooi en Vecht en De Stichtse Rijnlanden die verantwoordelijk zijn voor het oppervlaktewater. In de situatie van vervangingen is het van belang dat door het nieuwe object de hoeveelheid (m2) oppervlaktewater niet verminderd wordt. Voor onderhoud is met name vervuiling van het oppervlaktewater van belang, ook bij reinigingswerkzaamheden. Provincie en rijk De geluidsschermen langs de A2 en N230 zijn eigendom van gemeente Stichtse Vecht. Deze objecten staan op/tegen het beheergebied van de provincie en het rijk, zoals de geluidsschermen op de verkeersbrug in de N230 over De Vecht. Het scherm langs de A2 is aangelegd door het rijk en overgedragen aan Stichtse Vecht. Dit object wordt in 2030 weer terug overgedragen aan het rijk. Er zullen veel situaties voorkomen, waarbij afstemming van acties nodig is om het beheer van deze objecten optimaal te laten verlopen.
Titel
:
Rapportnummer :
5.3.1
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
26
Duurzaamheid en civiele kunstwerken
Onderstaand is de visie van de beheerafdeling met betrekking tot duurzaamheid en civiele kunstwerken opgenomen. Lange levensduur – minder materialen en energie De onderhoudsaanpak van civiele kunstwerken zal met het oog op de duurzaamheid gericht zijn op het zo lang mogelijk verlengen van de levensduur en de onderhoudscyclus. Op deze wijze worden zoveel mogelijk grondstoffen en energie bespaard en wordt uitputting voorkomen. Dit houdt in dat het ontwerp de levensduur zoveel mogelijk moet verlengen, dat materialen gebruikt worden met een lange levensduur en dat bouwtechnieken en applicatiewijzen worden gekozen die een lange levensduur mogelijk maken. Uitgangspunt hiervoor is ‘weinig maar goed onderhoud’ in plaats van ‘matig maar vaak onderhoud’. Dit zal ook resulteren in een betere en meer beheersbare financiële situatie. Verder mogen geen toxische stoffen (houtconserveringsstoffen) worden toegepast in verband met uitspoeling en migratie naar bodem en water. Circulair bouwen Gemeente Stichtse Vecht wil het hergebruik van materialen bevorderen en zo een bijdrage leveren aan het verlagen van grondstofuitputting. De gemeente wil daar waar mogelijk hergebruikte materialen toepassen en nieuwe objecten zo te laten ontwerpen dat materialen goed te scheiden zijn voor hergebruik. Duurzaamheid - hout Veel kunstwerken, met name in de recreatiegebieden en parken, zijn van hout.
Vaak wordt hout met hout gerepareerd/door hout vervangen en daarbij heeft de gemeente gekozen voor FSC-goedgekeurd hout, zie FSC-hout. Incidenteel worden houten delen vervangen door (gerecyclede) kunststofdelen, zoals bij dekken, of stalen delen bij inwaterende liggers of betonnen pijlers. Deze hebben een langere levensduur en daarmee wordt de duurzaamheid vergroot. FSC-hout De gemeente heeft zich ertoe verplicht om in al haar projecten (nieuwbouw en renovatie) in de openbare ruimte voor alle toepassingen (tropisch hout, naaldhout, plaatmateriaal) FSC-hout toe te passen. FSC staat voor Forest Stewardship Council, een internationale non-profitorganisatie gericht op het voorkomen van ontbossing. De bij deze projecten betrokken partners zullen worden gevraagd zich via inkoopvoorwaarden, een convenant of bestekken aan deze voorwaarden te binden. Het gaat bijvoorbeeld om speelvoorzieningen, constructiewerken in parken, boompalen, parkeerpalen, beschoeiingen, bankjes, loopdekken, galerijen, bruggen et cetera. De gemeente streeft ernaar zoveel mogelijk en in principe alle werken behorende bij de bovenstaande punten door FSC-gecertificeerde aannemers te laten uitvoeren.
Titel
:
Rapportnummer :
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
5.4
Uitgangspunten beheer civiele kunstwerken
5.4.1
Huidige situatie
27
Op dit moment is er geen geformaliseerd beleid voor de instandhouding van de civiele kunstwerken. Het huidige beleid is dat er reeds jaren ad hoc wordt ingegrepen en dat curatief op meldingen wordt gereageerd. Met het aantrekken van een beheerder kunstwerken medio 2019 wordt gewerkt aan het ombouwen van deze ad-hocsituatie en het professionaliseren van het beheer en onderhoud van dit areaal. Uitgangspunten voor het beheer van de kunstwerken van gemeente Stichtse Vecht zijn in volgorde van belangrijkheid: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Het waarborgen van de gebruikersveiligheid Het waarborgen van het functioneren Het voldoen aan wettelijke kaders Areaal op orde Financieel kader Kwaliteitssturing Risicosturing Administratieve structuur en soorten onderhoud.
Van de bovenstaande punten is punt 4 feitelijk de enige waarde waarop afwijkend gestuurd kan worden. Dit punt wordt uiteengezet. 5.4.2
Waarborgen gebruikersveiligheid
De civiele kunstwerken dienen te allen tijde de veiligheid van gebruikers te waarborgen. Als een gebruiker schade of letsel heeft opgelopen bij het gebruik van een object, bijvoorbeeld in het water is gevallen door een afgebroken leuning, is de gemeente aansprakelijk. In dit kader is de zorgplicht van toepassing. Het waarborgen van de veiligheid van de gebruikers is de topprioriteit van dit plan. 5.4.3
Waarborgen functioneren
Van de civiele kunstwerken wordt verwacht dat ze ‘het altijd doen’: een brug dient verkeer mogelijk te maken, een grondkering dient verzakkingen tegen te gaan. Dit beleidsplan is gericht op het langdurig laten functioneren van de objecten om zo van waarde te zijn voor gebruikers. 5.4.4
Wettelijke kaders
De objecten zijn veelal bouwwerken ‘geen gebouw zijnde’ in de zin van het Bouwbesluit. Voor veel civiele objecten bestaan naast de constructieve veiligheid geen of nauwelijks wettelijke vereisten. Bruggen vallen ook nog onder de Wegenwet – een brug is een onderdeel van de weg – en dienen in die zin ‘in een goede staat’ te zijn. Doel van dit plan is dat de objecten altijd voldoen aan de wettelijke vereisten.
Titel
:
Rapportnummer :
5.4.5
Beheerbeleidsplan civiele kunstwerken 2021-2025 37687
28
Areaal op orde
De gemeente Stichtse Vecht heeft als doel gesteld dat het areaal op orde dient te zijn. Dat is het zwaartepunt van het beheerbeleid. Om het ‘Areaal op orde’ te verkrijgen zijn twee aspecten van belang: • •
De inventarisatie van de eigen objecten en het opnemen in het beheersysteem, zodat er een meerjarenonderhoudsplanning en -begroting gegenereerd kunnen worden. Inzicht hebben in de constructieve veiligheid.
Het doel is om dit in 2021 en 2022 uit te voeren. Ad 1. Inventarisatie en opname in beheersysteem, zodat een meerjarenonderhoudsplanning en -begroting gegenereerd kunnen worden Eigendom De inventarisatie omvat dat bepaald wordt welke civiele objecten binnen de gemeentelijke grenzen eigendom van de gemeente zijn en als zodanig ook in het beheersystem dienen te worden opgenomen. Deze inventarisatiefase is grotendeels gereed, maar van kritische objecten kan de eigendomssituatie nog worden gecheckt. Omvang en conditie Na het opnemen van de ontbrekende objecten in het beheersysteem worden deze objecten in het veld opgenomen (B1 – inventarisatie volgens CUR 117). Daarbij worden aard, opbouw, materiaaltoepassing en omvang van het object bepaald en vastgelegd. Tevens wordt visueel de staat van onderhoud van het object bepaald (B2 volgens CUR 117 en NEN 2767). Dit laatste is voor praktisch alle objecten van gemeente Stichtse Vecht van toepassing. MJOB Aan de hand van deze resultaten worden de objectgegevens in het beheersysteem verrijkt (omvang, materialen, oppervlakken en dergelijke.) en worden de vereiste onderhoudsmaatregelen in lijn met de instandhoudingsvisie gepland (C2 volgens CU 117). Deze maatregelen genereren op basis van standaard eenheidsprijzen, omvang en planjaar een meerjarenonderhoudsplanning en -begroting. Ad 2.
Inzicht in de constructieve veiligheid Het verkrijgen van inzicht in de constructieve veiligheid is gericht op het aantonen van veiligheid van de draagconstructie van met name verkeersbruggen, veelal oudere betonnen objecten. Herberekening Een constructief onderzoek kent een vast protocol. De basis is dat op grond van deskresearch, tekeningen en de actuele situatie een object wordt herberekend. De resultaten van de constructieve herberekeningen worden vervolgens vertaald in maatregelen per object met bijbehorende kostenramingen om in voldoende veilige bruggen te voorzien. Dit is een arbeidsintensief proces en de inzet kan per object sterk verschillen (elke brug is bijna uniek). Om te komen tot een doelmatige inzet van voor het verkrijgen van een goed inzicht – niet elk object vereist een diepgaand onderzoek – wordt dit stapsgewijs aangepakt: