1. Omgevingsvisie Stichtse Vecht.pdf

Omgevingsvisie Stichtse Vecht ‘t beste van twee werelden

Inhoudsopgave Voorwoord

4

Samenvatting

6

1. Inleiding 1.1 Waarom een Omgevingsvisie? 1.2 Toepassing Omgevingsvisie 1.3 Fysieke leefomgeving 1.4 Hoe is de visie tot stand gekomen?

8 8 8 8 10

2. Uitvoering & beleid 2.1 Strategische sturing met de Omgevingswet 2.2 Nationaal, provinciaal en regionaal beleid 2.3 Gemeentelijk beleid

14 16 20 22

3. Strategie 3.1 Hogedrukketel 3.2 Voortbouwen op kernkwaliteiten 3.3 Ontwikkelingen aansluiten bij identiteit en dynamiek gebied

28 30 30

6. Gebieden 6.1 Veenweide West 6.2 Snelle Vecht 6.3 Langzame Vecht 6.4 Veenweide Oost / Plassengebied 6.5 De drie grote kernen

96 102 106 114 130 136

7. Bijlagen - Beoordelingskader trendlijnenrapport - Opdrachten/programma’s verdeeld over de drie hoofdopgaven

142 144 148

34

4. Het verhaal van Stichtse Vecht - anno 2021 36 4.1 Een unieke gemeente 38 38 4.2 Grote kracht 4.3 Snelle Vecht 38 4.4 Langzame Vecht 40 4.5 Westelijk en oostelijk veenweidegebied 40 4.6 Kwaliteiten vanuit historische ontwikkeling landschap 40

Foto: veenweidelandschap in de winter

LOS stadomland B.V. Nieuwe Linie 1-3, 5264 PJ Vught Tel: 073 - 7113770 info@losstadomland.nl www.losstadomland.nl 2

datum: december 2021 status: ter vaststelling

5. Thema’s 5.1 Gezondheid voor iedereen 5.2 Ruimte voor de verstedelijkingsopgaven 5.3 Goede bereikbaarheid in een steeds vollere regio 5.4 Prettig wonen in de kernen 5.5 Ruimte voor recreatie 5.6 Toekomstbestendig vitaal platteland 5.7 Werken aan klimaatverandering

50 52 56 60 64 72 78 86

3

Voorwoord Beste lezer, Voor u ligt de Omgevingsvisie van Stichtse Vecht. Hierin staan de belangrijkste ambities en keuzes voor onze fysieke leefomgeving. Of beter gezegd: alles wat u in Stichtse Vecht om u heen ziet, voelt, hoort en ruikt. Denk aan de huizen en andere gebouwen, maar ook aan groen, water en wegen. De Omgevingsvisie beschrijft wat voor gemeente we in 2040 willen zijn. Het is een startpunt om goed na te denken over wat we als gemeente willen. De komende jaren moeten we het hoofd bieden aan grote opgaven. Hiervoor moeten we keuzes maken en dat is niet altijd even makkelijk en soms nu nog niet mogelijk. De Omgevingsvisie is dan ook niet een document wat hierna af is. Het is een levend document wat ongeveer iedere vier jaar herijkt wordt: zijn we nog steeds op de goede weg of moeten we bijsturen. Het nu De gemeente Stichtse Vecht bestaat uit twaalf kernen met elk een eigen identiteit en karakter, die samen Stichtse Vecht vormen en haar zo uniek maken. De gemeente is ook bijzonder door haar diversiteit: een combinatie van verschillende landschappen en karakters.

Stichtse Vecht kent namelijk twee systemen en snelheden naast elkaar: de ’snelle Vecht’, gekenmerkt door bedrijvigheid en de bundel infrastructuur die de strategische ligging tussen Utrecht en Amsterdam belichaamt; en de ’langzame Vecht’, gekenmerkt door de afwisseling van beschermde dorpsgezichten, buitenplaatsen, landhuizen, kastelen, boerderijen en rivieren. Soms zijn deze twee snelheden nauw met elkaar verweven, zoals in de plaatsen Breukelen en Maarssen. Bovendien kennen we een uniek veenweidegebied met veenplassen, die in trek zijn bij recreanten en die van grote ecologische en natuurlijke waarde zijn.

Stichtse Vecht zet in op een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving. Het is een gemeente waarin jong en oud fijn wonen, werken en recreëren. Een gemeente met een vitale en krachtige samenleving. Een inclusieve samenleving waarin iedereen tot zijn recht kan komen. Waar iedereen naar vermogen meedoet met de samenleving. Waarbij inwoners zoveel mogelijk zelf de regie over hun situatie behouden. En waar we hulp bieden aan wie dit nodig heeft. De bovenstaande unieke combinatie van bedrijvigheid, recreatie, rust, openheid, toegankelijkheid en een krachtige en vitale samenleving biedt veel kansen voor inwoners, ondernemers en bezoekers. In 2017 zijn we begonnen met de voorbereidingen voor de Omgevingswet. Het opstellen van de Omgevingsvisie is daar een belangrijk onderdeel van. Vanaf 2018 hebben we deze Omgevingsvisie stapsgewijs opgebouwd met het vaststellen van het plan van aanpak, de omgevingsagenda en de aanvullende keuzes. Dit hebben we zoveel mogelijk samen gedaan met onze inwoners, partners en ondernemers, zodat het een visie is vóór en dóór Stichtse Vecht.

We verbinden aan deze Omgevingsvisie diverse beleidsdoelstellingen. Dat vraagt om verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en omgevingsplannen. Daarbij willen we per wijk maatwerk leveren. Dat gaan we de komende jaren, in gesprek met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden, vormgeven. De Omgevingsvisie richt zich op de toekomst, maar blijft ook steeds actueel. Het is een levend document. We zoeken daarbij de balans tussen zekerheid voor de langere termijn en wendbaarheid als dit nodig is. Zo werken we samen aan een duurzaam, veilig en gezond Stichtse De Vechtstreek verbindt de agglomeraties van Utrecht en Vecht. Amsterdam. Kenmerkend voor Stichtse Vecht is de ruimte: met haar ligging tussen Utrecht en Amsterdam, in een sterk groeiende regio Ik hoop dat u, net als ik, door deze Omgevingsvisie geïnspireerd die overvol raakt, wil Stichtse Vecht een gemeente zijn waar ruimte raakt. Veel leesplezier! is voor dynamiek, ontspanning en recreatie. Stichtse Vecht is met haar natuurgebieden, water en cultureel erfgoed voor recreanten de Namens het college van Burgemeester en Wethouders, achtertuin van de Randstad.

Arjan Wisseborn

4

Foto: College van Burgemeester en Wethouders (fotograaf Norbert Waalboer)

5

Samenvatting Doel Omgevingsvisie

• De kernen: de gemeente bestaat uit twaalf kernen met elk een De wereld om ons heen verandert in hoog tempo en wordt steeds eigen identiteit en karakter. complexer. In de Omgevingsvisie leggen we onze langetermijnvisie vast. Wat moeten we nu doen om in 2030-2040 een steeds betere Thema’s De zeven thema’s vormen de rode draad van actuele onderwerpen leefomgeving te krijgen voor onze inwoners en ondernemers? • Aantrekkelijke, bereikbare en gezonde leefomgeving voor wonen, waar de Omgevingsvisie op ingaat. Per thema behandelen we wat er speelt, de visie voor 2030/2040 en de programma’s/opdrachten die werken en recreëren. nodig zijn om de visie te realiseren. • Versterken kwaliteit van cultuurhistorie, landschap en natuur. • Inspelen op klimaatverandering en ruimte maken voor de Gezondheid voor iedereen energietransitie. Gezondheid bestaat uit gezondheidsbevordering en -bescherming. Participatie • Bevorderen gezonde leefstijl: ruimte voor ontmoeten, een groeDe Omgevingsvisie ontwikkelen we samen met de samenleving. Met ne leefomgeving en mogelijkheden om te bewegen en te werken. deze waardevolle kennis en inbreng komen we tot een evenwichtige • Het bieden van een gezonde leefomgeving: nieuwe woningen visie die aansluit op de praktijk. Hiermee kunnen betrokkenen aan verder van drukke wegen bouwen conform de streefwaarden van de slag.

Participatie heeft plaatsgevonden d.m.v.: stakeholdersbijde Wereldgezondheidsorganisatie. eenkomsten, enquête en ansichtkaarten, online bijeenkomsten (met inwoners, ondernemers en betrokkenen), enquête jongeren, klank- Ruimte voor de verstedelijkingsopgaven bordgroep Omgevingswet raad en zienswijzen. Stichtse Vecht is een aantrekkelijke vestigingsplaats voor veel mensen. Er is een enorme behoefte aan woningen én bedrijven vanuit Strategie de regio en vanuit Stichtse Vecht zelf. We maken een flinke inhaalWe zoeken samen de juiste balans in vernieuwen waar nodig en be- slag (circa 1,5% per jaar) en realiseren grote aantallen nieuwe wohouden wat goed is. Daarbij bouwen we samen met onze inwoners ningen voor onze eigen bevolking en voor de regio in de periode en ondernemers voort op onze kernkwaliteiten. Zij geven plekken tot 2030 en ook daarna. Iedereen krijgt gelijke kansen bij de grote identiteit en zorgen voor verbondenheid met het verleden en de we- woningbouwplannen. reld waarin we leven. Ontwikkelingen en initiatieven sluiten aan bij de identiteit en dynamiek van het gebied. Het huidige werkgebied OV-knooppunt Breukelen en de omgeving tussen de snelweg en het Amsterdam-Rijnkanaal, wordt een aanStichtse Vecht anno 2021 trekkelijke combinatie van wonen en werken.

We bieden bedrijven De kracht van de gemeente Stichtse Vecht: verleden, heden en toe- en ondernemers een goede vestigingsplaats in Stichtse Vecht door komst zijn verweven met elkaar. Juist de verschillende tijdslagen die nieuwe ruimte hiervoor te creëren en bestaande bedrijventerreinen over en naast elkaar bestaan maken dit gebied zo boeiend: te intensiveren, te herverdelen en kwalitatief te verbeteren. Kleine • Langzame Vecht: het visitekaartje van de Gouden Eeuw dat beondernemers bieden we de mogelijkheid om gemakkelijk aan huis staat uit de rijke historie rondom de rivier de Vecht met een lint te ondernemen. van onder meer dorpen en buitenplaatsen. • Snelle Vecht: de moderne tijd vanaf de industrialisatie, bestaanGoede bereikbaarheid in een steeds vollere regio de uit een bundel van infrastructuur. Hier is een hoge dynamiek. Centraal staat de balans tussen bereikbaarheid aan de ene kant en • Veenweide west & Veenweide oost / plassengebied: toont leefbaarheid en gezondheid aan de andere kant. We richten ons op hoe wij Nederlanders het land naar onze hand gezet hebben. een transitie naar duurzaam en schoon vervoer. Verschillende stadia van veenontginning en turfwinning liggen • overstappunten van de auto naar andere stille en schone in dit landschap naast elkaar. Kenmerkend is de combinatie van vervoersvormen. landbouw en natuur op een natte en dalende grond.

• Volledige en fijnmazige routenetwerken. • Meer gebruik laten maken van de stations. • De inzet van Smart Mobility en deeleconomie bevorderen. 6

• De gebieden Veenweide Oost en West zijn nu rustiger dan de Snelle en Langzame Vecht. Deze rust (relatief weinig autoverkeer) willen we koesteren. Bij ontwikkelingen kijken we of we die rust kunnen intensiveren.

• Samen met betrokkenen onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor een toekomstbestendig veenweidegebied. • Invulling geven aan de (robuuste) ecologische verbindingszones in Stichtse Vecht.

Prettig leven in de kernen Voor de vitaliteit van de kleine kernen is het belangrijk dat er een goede verdeling tussen jongeren/starters en ouderen/doorstromers. We gaan samen met de inwoners aan de optimale leefbaarheidsbalans voor hun kern (wijk) werken: • Behouden van de identiteit van een kern. • Ruimte geven voor eigen initiatieven en ontmoeten. • Faciliteren van een volledig voorzieningennetwerk in de kern zelf en met de grotere kernen. • Woningen die passen bij de vraag uit een kern. • Voldoende groen en landschap in of rondom een kern.

Werken aan klimaatverandering Ook in Stichtse Vecht ervaren we klimaatveranderingen door extremer nu en in de toekomst. Om onze omgeving nu en in de toekomst leefbaar en aangenaam te houden werken we aan klimaatadaptatie en -mitigatie. Klimaatadaptatie is bijvoorbeeld: • Meer ruimte creëren voor water, bomen en groen waardoor het openbaar gebied klimaatbestendig wordt ingericht. • Met waterschappen het bodem- en watersysteem robuust en klimaatbestendig inrichten om onder andere de bodemdaling te verminderen. • Bewustwording van klimaatadaptatie vergroten onder inwoners en hen stimuleren om zelf iets te doen voor klimaatadaptatie. Klimaatmitigatie is gericht op het verminderen van de energievraag; inzetten op energiebesparing en opwekken van duurzame energie d.m.v. zonne-energie. Als gemeente realiseren we zelf grootschalige duurzame energiebronnen, initiatieven gericht op kleinschalige opwek of energie besparen komen van doelgroepen zelf.

Ruimte voor recreatie Het buitengebied van Stichtse Vecht is populair als groen uitloopgebied bij zowel de inwoners uit Utrecht en Amsterdam als de inwoners uit Stichtse Vecht zelf. We creëren een goede balans tussen enerzijds ruimte maken en geven aan recreatie en anderzijds het voorkomen van overlast door recreatie. • De recreanten beter spreiden over de hele gemeente. • We ontwikkelen een volledig en fijnmazig routenetwerk voor wandelaars en fietsers, inclusief goede oost-west verbindingen met de Groene Poorten als beginpunt van een fiets- en/of wandeltocht waar recreanten overstappen naar een duurzaam vervoersmiddel. • Aanbod in recreatieve en ontspanningsvoorzieningen uitbreiden. Toekomstbestendig vitaal platteland In het veenweidegebied is de melkveehouderij de belangrijkste drager en beheerder van het landschap. Qua beeld en beleving worden de kenmerkende groene weilanden met sloten en koeien door de meeste mensen hoog gewaardeerd. De agrarische sector staat echter onder druk en staat voor de uitdaging om de bedreigingen om te buigen in kansen. Een nieuwe balans is nodig voor het platteland. • Ook op het platteland een aantrekkelijk ondernemersklimaat bieden voor bijvoorbeeld (economisch) gezonde melkveehouderijen en nieuwe verdienmodellen. • Veel kansen voor groei van de economische omvang van de landbouw in verbreding, over de hele gemeente.

Gebieden

Naast de visie op thema’s, staat in de Omgevingsvisie ook de visie op de verschillende deelgebieden: • Langzame Vecht: o.a. tussen de dorpen groene gebieden behouden, autoluw in historische centra. • Snelle Vecht: o.a. met ingrijpende maatregelen voor lucht- en geluidskwaliteit rondom stationsgebied Breukelen transformeren naar een woon-werkgebied. • Veenweide West: geleidelijk transformeren naar een gezamenlijk landschapspark worden waar ruimte is voor agrarische bedrijfsvoering, landbouw, natuur, wonen en recreatie. • Veenweide Oost / Plassengebied: o.a. nadruk op recreatie in het noorden, in het oosten natuurontwikkeling en natuurinclusieve landbouw. • De drie grote kernen Breukelen, Maarssenbroek en MaarssenDorp veranderen van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. Binnen deze vijf deelgebieden hebben we subgebieden bepaald, waarvoor we verschillende doelen nastreven. Dit heeft geleid tot een puzzel waarvan de verschillende stukken gezamenlijk de integrale toekomstvisie Stichtse Vecht vormen. 7

1. Inleiding 1.1 Waarom een Omgevingsvisie?

De wereld om ons heen verandert in hoog tempo en wordt steeds complexer. We staan voor een groot aantal opgaven: gezondheid voor iedereen, de vitaliteit van de kleine kernen, het inspelen op de klimaatverandering, een toekomstbestendig platteland, de toenemende recreatiebehoefte, ruimte bieden aan de verstedelijkingsopgave, het zorgvuldig inpassen van de energietransitie, bereikbaar blijven, etc. Al deze opgaven vragen ruimte. Tegelijkertijd hebben we een fantastisch mooie gemeente. Wij zijn die goed bereikbare, groene oase binnen al dat stedelijke geweld. Wij hebben een geschiedenis waar je U tegen zegt en onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden zijn ongeëvenaard. Hoe gaan we met dit alles om? Wat is een goede balans? Daarom maken we als gemeente, samen met u, een langetermijnvisie op hoofdlijnen voor de hele gemeente: de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie is voor ons als gemeente een van de belangrijkste beleidsinstrumenten onder de Omgevingswet. Hierin leggen we onze langetermijnvisie vast. De Omgevingsvisie is het centrale instrument. We maken keuzes die gevolgen hebben voor de inrichting en het gebruik van de andere instrumenten, zoals het omgevingsplan en de omgevingsprogramma’s. Een van de hoofddoelen van de Omgevingswet is vereenvoudiging van het beleid. We richten ons beleid en ambities samenhangend en overzichtelijk in.

In de Omgevingsvisie leggen we de doelen voor de fysieke leefomgeving vast. Het is een strategisch verhaal waarin we de gewenste situatie beschrijven en antwoord geven op de vraag: wat moeten we nu doen om in 2030-2040 een steeds betere leefomgeving te krijgen voor onze inwoners en ondernemers?

te stellen omgevingsplan. In dit omgevingsplan, dat de opvolger van het bestemmingsplan en verordeningen op de fysieke leefomgeving is, worden de regels voor de omgeving vastgelegd. 3. Als kader en inspiratie voor plannen en initiatieven vanuit burgers, ondernemers en organisaties. 4. Als toetsingskader om te bepalen of een plan of initiatief bijdraagt aan de gezamenlijk vastgestelde doelen en ambities en op welke onderdelen bijsturing nodig is.

1.3 Fysieke leefomgeving

Echt anders in de Omgevingswet is dat de hele fysieke leefomgeving integraal meegenomen moet worden. Met de fysieke leefomgeving bedoelen we onder andere wonen, werken, recreëren etc. Vanuit de ruimtelijke ordening zochten we al naar balans tussen veel verschillende aspecten. Maar een steeds belangrijker aspect als gezondheid ontbrak nagenoeg. In de ruimtelijke ordening stond het gebruik van de grond centraal: wat mag je met de grond en welke voorwaarden zitten daaraan vast? Grond heeft een eigenaar. Maar de fysieke leefomgeving is van ons allemaal. We geven enkele voorbeelden: Het geluid dat ik maak, wordt jouw geluid als dat in de openbare ruimte is of als het buiten mijn grond komt. De ziektekiemen van een veestapel worden misschien mijn ziekte als ze meegenomen worden door de lucht, etc. Daarom nemen we aspecten als gezondheid en beleving nu veel nadrukkelijker mee binnen de integrale belangenafweging.

Het Rijk heeft, om het belang van een gezonde leefomgeving te benadrukken, het verplicht gemaakt om het aspect gezondheid mee te nemen in alle afwegingen. Met de Omgevingswet is het een taak 1.2 Toepassing Omgevingsvisie van de gemeente om keuzes te maken over gezondheidsaspecten De Omgevingsvisie bevat doelen voor de ontwikkeling van de fy- als het gewenste geluidsniveau, de gewenste luchtkwaliteit, de kans sieke leefomgeving in heel Stichtse Vecht. De visie wordt op vier op bepaalde ziektes, etc. En om deze keuzes ook te onderbouwen. manieren gebruikt: Standpunten over gezondheidsaspecten kunnen direct gevolgen 1. Als kader voor toekomstige sturing van de gemeente en spelhebben voor de gebruiksmogelijkheden van gronden. regels over hoe partijen in de omgeving worden betrokken bij ontwikkelingen. 2. Richtinggevend voor beleid en specifieke thema’s en het nog op 8

Topografische kaart van het plangebied: gemeente Stichtse Vecht 9

1.4 Hoe is de visie tot stand gekomen?

Participatie: samen de Omgevingsvisie maken We zagen de Omgevingsvisie als kans en stimulans om alle partijen vanaf het begin actief en intensief te betrekken bij het ontwikkelen van beleid. Niet alleen om het draagvlak te vergroten, maar vooral ook om waardevolle lokale kennis en inbreng op te halen en te verwerken tot een evenwichtige visie die aansluit op de praktijk en waar betrokkenen mee aan de slag kunnen. De Omgevingsvisie hebben we dus niet alleen gemaakt. Deze visie is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen de gemeente, inwoners, ondernemers en andere belanghebbende organisaties.

juli 2019

Kader

De gemeenteraad stelde op 1 juli 2019 het Kaderstellend koersdocument Omgevingsvisie vast. Daarmee gaf de raad het college de opdracht om de Omgevingsvisie op te stellen. Binnen de ambtelijke organisatie gingen we vervolgens aan de slag met de trends en ontwikkelingen die het meest belangrijk zijn voor de Omgevingsvisie. Hieruit kwamen drie opgaven waar de Omgevingsvisie een antwoord op moet geven: • Zorgen voor een aantrekkelijke, bereikbare en gezonde leefomgeving voor wonen, werken en recreëren; • Versterken van de kwaliteit van cultuurhistorie, landschap en natuur; • Inspelen op klimaatverandering en ruimte maken voor energietransitie.

november 2019

Sterker nog: het is een uitnodiging om niet alleen nu, maar ook straks en in de verdere toekomst mee te blijven denken en doen. Het Stichtse Vecht van 2030 en 2040 maken we samen! De keuzes van nu zijn bepalend voor de toekomst. Op onderstaande tijdlijn staan de stappen die we doorlopen hebben. Door Covid-19 moesten we van grote, fysieke bijeenkomsten schakelen naar online bijeenkomsten en het houden van enquêtes. De interactie was hierdoor misschien soms iets lastiger, qua inhoud is er voldoende ingebracht. Daar zijn we trots op.

februari 2020

Stakeholdersbijeenkomsten

In november 2019 en februari 2020 gingen we in gesprek met beroepsstakeholders. Dit zijn betrokken organisaties uit zowel de publieke als de private sector. We bespraken met hen het proces om tot de Omgevingsvisie te komen, de opgaven waar de Omgevingsvisie een antwoord op moet geven en de regionale ontwikkelingen waar de Omgevingsvisie raakvlakken mee heeft. Ook gingen we met hen aan de slag om de thema’s te bepalen die belangrijk zijn voor Stichtse Vecht. Dat waren onder meer: wonen, water en klimaat, duurzame energie en groen en landschap.

juni/juli 2020

Enquête en ansichtkaart

In juni en juli 2020 vroegen we inwoners via een enquête en ansichtkaart om hun mening over onderwerpen als wonen, verkeer, natuur, voorzieningen, recreatie en toerisme. Maar liefst 3.400 mensen deden mee. De resultaten hebben we samengevat in een infographic, die we in september verspreidden naar raad, inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Daarnaast vormden de resultaten het uitgangspunt voor de online bijeenkomsten die we vervolgens organiseerden.

Maakdagen

Gedurende het hele traject bespraken we met de gemeentelijke beleidsmedewerkers tijdens verschillende maakdagen de informatie die we hadden opgehaald, de rode draad die we daaruit konden halen en de belangrijkste conclusies die we daaruit konden trekken. Vervolgens werkten we met hen een eerste visie op hoofdlijnen uit aan de hand van de thema’s die aansluiten op de opgaven.

december 2020

Online bijeenkomsten

Tijdens vier online bijeenkomsten dachten inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden mee over de toekomst van Stichtse Vecht. Aan de hand van stellingen gingen we het gesprek aan met bijna 170 mensen over thema’s als woningbouw en leefbaarheid, het belang van natuur en recreatie en duurzame energie. De opbrengst van de bijeenkomsten vatten we samen in een uitgebreid verslag. Zie volgende pagina’s voor impressie van de vragen en opmerkingen.

Klankbordgroep Omgevingswet raad

We hebben de klankbordgroep in het hele traject meegenomen en geïnformeerd. We gingen in gesprek over waar we stonden, waar we naartoe werkten en wat de resultaten van een bepaald participatiemoment waren.

januari 2021

februari 2021

Stakeholdersbijeenkomsten

In het voorjaar van 2021 gingen we in gesprek met verschillende belanghebbenden, zoals dorpsraden, ondernemersverenigingen, cultuurorganisaties, zorg- en welzijnsorganisaties en natuur- en milieuorganisaties. Deze gesprekken werden gehouden op basis van het eerste concept van de Omgevingsvisie (het werkdocument). De gesprekken waren bedoeld om de betrokken organisaties mee te nemen in waar we staan op specifieke onderwerpen en om van hen verdiepende informatie te krijgen. Een aantal organisaties heeft achteraf een reactie toegestuurd. Hierop is de visie waar mogelijk nog verder aangescherpt.

Zienswijzen

De reacties op de terinzagelegging zijn zoveel mogelijk meegenomen in deze Omgevingsvisie. De visie is eind 2021 ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden.

maart / april 2021

zomer 2021

Enquête jongeren

Ook de mening van jongeren is belangrijk. Zij zijn de inwoners en misschien ook wel de ondernemers van de toekomst. We vroegen daarom aan middelbare scholieren om tijdens hun les Maatschappijleer een enquête in te vullen over wat zij belangrijk vinden in de omgeving waarin ze wonen, naar school gaan, sporten en hun vrije tijd doorbrengen. En wat er nodig is om ook in de toekomst in Stichtse Vecht te blijven wonen. De enquête is gemaakt door de junior adviseurs van de gemeente Stichtse Vecht: middelbare scholieren die voor een aantal uur per week bij de gemeente in dienst zijn en die de gemeente helpen om vanuit een jongerenperspectief naar onderwerpen te kijken. 365 jongeren vulden de enquête in.

10

Foto: stakeholdersbijeenkomst

Foto: ansichtkaart Stichtse Vecht

11

Illustratie van opmerkingen en vragen tijdens de online bijeenkomsten 12

13

2. Uitvoering & beleid Samenwerken met inwoners, ondernemers en organisaties Het is gebruikelijk dat wij als gemeente de kaders stellen waarbinnen onze inwoners, ondernemers en organisaties initiatieven kunnen en mogen nemen. Hoe maken we goede initiatieven mogelijk? Deze manier van werken past bij de gemeente Stichtse Vecht. Initiatief en ondernemerschap waarderen we zeer. Bovendien kunnen we door echt SAMEN te werken beter inspelen op de snel veranderende wereld. Daarom zoeken we bij de ontwikkeling van ons beleid op de (fysieke) leefomgeving nadrukkelijk de samenwerking met onze inwoners, ondernemers, jongeren en organisaties. We hebben elkaar hard nodig.

14

Foto: Vecht bij Loenen aan de Vecht fotograaf:opWillem Mes Foto: Wonen en waterrecreatie de Vecht bij Loenen aan de Vecht

15

2.1 Strategische sturing met de Omgevingswet

De Omgevingsvisie is één van de instrumenten die onder de Omgevingswet vallen. We gaan hier in op de hele omgevinsgwet om te duiden hoe de verschillende instrumenten zich tot elkaar verhouden en op elkaar doorwerken. Daarbij richten we ons specifiek op hoe we sturen op strategisch niveau met de Omgevingswet in de hand. Hierbij zijn vier onderwerpen belangrijk: • Sturen op de toekomst • Fysieke leefomgeving • Beleidsproductie • Rollen Sturen op de toekomst De leefomgeving van vandaag is niet de leefomgeving van morgen. Er zijn veel ontwikkelingen. Denk aan de klimaatverandering, de grote behoefte aan woningen, de toekomst van de landbouw, etc. Daarom moeten we actief werken aan de toekomst van onze leefomgeving. De Omgevingswet is bedoeld om de leefomgeving goed te beschermen én om noodzakelijke aanpassingen door te voeren zodat we de leefomgeving kunnen inzetten voor onze functionele wensen. Alle instrumenten van de Omgevingswet sturen op het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Hoe gaan die instrumenten om met de overgang van de bestaande situatie naar de gewenste situatie? Let op: we kunnen ervoor kiezen dat de bestaande situatie gelijk is aan de gewenste situatie! • In de Omgevingsvisie geven we aan wat de gewenste situatie voor de fysieke leefomgeving is. Dat doen we niet in detail, we beschrijven de hoofdlijnen van de gewenste situatie.

We bepalen de doelen voor het beschermen en het gebruik van de fysieke leefomgeving. We doen dit tegen de achtergrond van de bestaande situatie en actuele trends en ontwikkelingen. • In het omgevingsprogramma geven we aan met welk beleid en met welke gebiedsprojecten we van de bestaande situatie naar de gewenste situatie willen komen. In de Omgevingsvisie bepalen we wat we willen bereiken en in de programma’s hoe we daar komen. 16

Fysieke leefomgeving Het begrip de ‘fysieke leefomgeving’ bepaalt de werkingssfeer van de Omgevingswet. Er is geen afgebakende definitie van. De volgende opsomming valt er in ieder geval onder: bouwwerken, infrastructuur, water, watersystemen, bodem, lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed en werelderfgoed. Deze opsomming is niet uitputtend. De natuurlijke omgeving, inclusief de cultuurlandschappen, behoort in ieder geval geheel tot de fysieke leefomgeving. De gevolgen voor de leefomgeving omvatten ook gevolgen voor de mens. In 1.4 hebben we uitgelegd dat geluid en luchtverontreiniging die elders geproduceerd worden, toch stevige gevolgen kunnen hebben voor andere gebieden. Een van de doelen van de Omgevingswet is het beschermen van de veiligheid en gezondheid van de mens en zijn leefomgeving. Daarom nemen we gezondheid als opgave mee. Opstellen beleid De gemeente Stichtse Vecht maakte tot nu toe los beleid en regels voor verschillende thema’s in de fysieke leefomgeving. We zorgen nu voor samenhang en overzicht in het beleid door al het beleid voor de fysieke leefomgeving te koppelen aan de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie geeft aan waar die verschillende thema’s elkaar kunnen versterken en welke keuzes gemaakt worden bij botsende belangen. De Omgevingsvisie is daarmee de kapstok voor al het omgevingsbeleid.

In de Omgevingsvisie bepalen we programma’s om van de huidige situatie naar de gewenste situatie te komen. Er zijn thematische en gebiedsgerichte programma’s. De programma’s die we gaan maken worden geïntroduceerd in een aparte notitie. Voor ieder programma wordt in deze notitie een ‘opdracht’ beschreven. In zo’n opdracht staat wat de bijdrage van dat programma aan het behalen van de doelen moet zijn. Ieder programma zal starten met een startnotitie waarin staat op welke wijze de opdracht die in deze bij de Omgevingsvisie behorende notitie benoemd is, geleid heeft tot de aanpak van dat specifieke programma. Foto: Bootje op de Angstel bij Nieuwer Ter Aa fotograaf: Willem Mes 17

Naast programma’s werken we ook met projecten. Een project is geen beleidsinstrument maar enkel gericht op uitvoering. De doelstellingen en mogelijke middelen om deze te bereiken, doorlooptijd en mogelijke betrokken partijen zijn duidelijk en relatief overzichtelijk. Omgevingsprogramma’s zijn gericht op complexere trajecten met vaak meerdere mogelijke middelen om de doelstellingen te bereiken met uiteenlopende doorlooptijden en schaalniveaus.

vast te houden. Zij kan de startnotitie toetsen aan de opdracht uit de visie. En vervolgens het resultaat toetsen aan de startnotitie. Bij de start van een nieuwe raadscyclus wordt de Omgevingsvisie herijkt. Het coalitieprogramma wordt verwerkt in de herijkte Omgevingsvisie. Dit kan effect hebben op de lopende programma’s. Dit zal ook doorvertaald moeten worden in het Omgevingsplan. Daardoor kunnen deze aanpassingen uiteindelijk leiden tot nadeelcompensatie (planschade). In de begrotingscyclus kiezen we Rollen jaarlijks welke programma’s we gaan starten. De urgentie wordt beHet vaststellen van de Omgevingsvisie is de bevoegdheid van de paald op basis van de verwachte bijdrage van een programma aan raad. Het vaststellen van de programma’s en het zorgen voor de uit- de doelen van de visie en de actualiteit, in een jaarlijkse discussie voering zijn de bevoegdheid van het college. Om voldoende samen- over de optimale inzet van de middelen. hang te creëren tussen beide instrumenten nemen wij de opdrachten voor de programma’s op in de Omgevingsvisie. Daardoor stelt de Afhankelijk van het type project en de urgentie kiezen we bij elk omraad ook de opdrachten voor de programma’s in de Omgevingsvisie gevingsprogramma of project een passende rolverdeling. Afhankelijk vast.

Het college is weer verantwoordelijk voor het uitvoeren van van de urgentie van de samenleving en/of de urgentie vanuit de gede programma’s. De raad kan kiezen haar kaderstellende rol langer meente zal de samenleving en/of de gemeente een dominantere rol pakken. We gaan hier opgavegericht en integraal aan werken. Schema: Uitvoering Omgevingsvisie

• Bij hoge urgentie voor de gemeente treedt de gemeente op als trekker. De samenleving heeft dan een adviserende rol. • Bij hoge urgentie uit de samenleving, treedt de samenleving op als trekker. De gemeente is dan faciliterend. • Als zowel de samenleving als de gemeente een hoge urgentie aan het programma/project toekennen, zullen zij gezamenlijk optrekken als partners.

Schema: Omgevingsvisie en Programma’s 18

Vereveningsfonds / kostenverhaal Om de doelen te kunnen behalen kan er gebruik worden gemaakt van het kostenverhaal voor realisatie van bovenwijkse voorzieningen. Er dient een uitvoeringsparagraaf opgenomen te worden om de juridische grondslag van het Vereveningsfonds ook in de toekomst te waarborgen. Bovenwijkse voorzieningen zijn nieuw aan te leggen

voorzieningen van openbaar nut, ten behoeve van meer dan één (ontwikkel)locatie. Daarnaast biedt de wet de mogelijkheid tot het vragen van een bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen. Bijvoorbeeld voor het aanleggen van nieuwe natuur, recreatievoorzieningen, wegen etc. Het vereveningfonds is een instrument om sociale woningbouw te stimuleren. Het is een middel om te bereiken dat in de nieuwbouwplannen de komende jaren tenminste 30% sociale huurwoningen gerealiseerd worden. Projecten die onvoldoende sociale woningbouw realiseren (dat wil zeggen minder dan 30%) dragen bij aan het vereveningsfonds. Onderdeel van het vereveningsfonds kunnen zijn het volkshuisvestingsfonds en/ of sociaal woningbouwfonds.

19

Kaart Provinciale Omgevingsvisie Provincie Utrecht

2.2 Nationaal, provinciaal en regionaal beleid

De gemeentelijke Omgevingsvisie (GOVI) voor Stichtse Vecht staat niet op zichzelf, maar hangt samen met het regionale, provinciale en nationale beleid. Zo heeft de Rijksoverheid de Nationale Omgevingsvisie opgesteld en de provincie Utrecht de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). Ook in het regionale samenwerkingsverband U16 is ruimtelijk beleid geformuleerd: RES, RAS en REP. Wij schetsen hieronder het perspectief van Stichtse Vecht op deze verschillende visies. Provinciale Omgevingsvisie (POVI) De POVI Utrecht is in maart 2021 vastgesteld. De provincie werkt met zeven beleidsthema’s (zie kaart hiernaast): • Stad en land gezond • Klimaatbestendig en waterrobuust • Duurzame energie • Vitale steden en dorpen • Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar • Levend landschap, erfgoed en cultuur • Toekomstbestendige natuur en landbouw De beleidsdoelen van de provincie en Stichtse Vecht hebben veel overlap. Zo staat in de POVI o.a. opgenomen dat de OV-knooppunten Breukelen en Maarssenbroek potentiële locaties voor integrale ontwikkelingen wonen-werken zijn. Ook is er aandacht voor landschap, erfgoed en cultuur met het verzilveren van de kansen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Daarnaast wordt het Natura 2000-gebied gekoesterd en het grote natuursysteem versterkt tussen Maarssen en Breukelen en tussen Loenersloot en Nigtevecht.

Verder is er aandacht voor het ontwikkelen van de groenblauwe (natuur, landschap en water) en recreatieve structuur, o.a. langs de Vecht. De provincie Utrecht ziet net als de gemeente, Breukelen als een belangrijk knooppunt van wonen, werken en mobiliteit.

energietransitie, waarbij we moeten overstappen naar hernieuwbare en duurzame energiebronnen. Het landelijke Klimaatakkoord geeft hiervoor de richting aan, met een beoogde CO2-reductie van 49% in 2030 t.o.v. 1990. De RES geeft inzicht in de mogelijkheden van het grootschalig opwekken van duurzame energie tot 2030 en de periode daarna. De ruimte voor het grootschalig opwekken van duurzame energie is beperkt. Dit jaar (2021) hebben we een duidelijk beeld gekregen van de mogelijkheden voor het opwekken van zonne- en windenergie in de regio voor de periode tot 2030 en voor de periode erna. Hoe we hier in Stichtse Vecht aan werken, komt aan bod in deze Omgevingsvisie en is verder uitgewerkt in het gemeentelijke energiebeleid (o.a. beleidskader zonnevelden). Regionale Adaptatie Strategie (RAS) In het regionale samenwerkingsverband Water & Klimaat is de regionale klimaatadaptatiestrategie vastgesteld. Doel is dat de regio in 2050 de gevolgen van klimaatverandering op kan vangen. De RAS verbindt regionale klimaat- en watervraagstukken. Met de RAS sluiten we aan op landelijke en provinciale visies en programma’s gericht op klimaatadaptatie. We kijken naar gezamenlijke opgaven én kansen en vragen gezamenlijk subsidie aan.

Ruimtelijk Economisch Programma (REP) In U16-verband maken gemeenten (waaronder Stichtse Vecht) samen met andere overheidspartners regionale en strategische keuzes op het gebied van wonen, economie, energie, landschap en mobiliteit. De opgaven zijn verwoord in het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) als onderdeel van het Ruimtelijk Economisch Programma (REP). De opgaven voor de regio die in het IRP zijn benoemd, zijn per pijler verkend in de contour Ruimtelijk Economisch Programma (tussenstap om tot het IRP te komen) en in een aantal pijlerrapporten en onderzoeken verdiept. Voor Groen en Landschap gaat het in totaal om het toevoegen van ruim 4.000 hectare natuur- en recreatiegeRegionale Energiestrategie (RES) bied inclusief het toevoegen van ruim 400 kilometer aan recreatieve We werken samen met 16 Utrechtse gemeenten (de U16), twee en ecologische verbindingen. De totale woningbehoefte tot 2040 is waterschappen, de provincie Utrecht en stakeholders aan een circa 104.000 tot 125.000 volgens de prognoses die samen met de Regionale Energiestrategie (RES). We staan voor een ingrijpende Provincie zijn opgesteld. De groei van de regio en met name stad 20

21

Perspectiefkaart: Regio Utrecht in 2040

Bestaande situatie Regio Utrecht 2020

Utrecht vertaalt zich naar een groei van ten minste 80.000 arbeidsplaatsen tot 2040 (Bron: STEC). Voor Energie willen we in de U16 in uitwerking van de landelijke doelstelling en in relatie tot onze eigen ambities ten minste 1,8 TWh duurzame opwek realiseren in 2030 (landelijk 35TWh). De opgave voor mobiliteit is groot. Als voorwaarde voor de woningbouwopgave is een schaalsprong van met name het regionale OV-systeem benoemd.

Perspectiefkaart: Regio Utrecht in 2040

2.3 Gemeentelijk beleid

De Omgevingsvisie Stichtse Vecht staat niet op zichzelf, maar is geënt op het nationale, provinciale en regionale beleid. Ook hebben we als gemeente Stichtse Vecht de afgelopen jaren meerdere beleidsstukken en toekomstvisies vastgesteld, waarover we met de samenleving in gesprek zijn geweest. Deze visies en beleidsstukken vormen bouwstenen van de voor u liggende Omgevingsvisie. Voorbeelden van deze bouwstenen zijn het rapport ‘Verleden, heden, toekomst: De opgaven voor de gemeente zoals deze omschreven is in het IRP trendlijnen Stichtse Vecht’, de ‘Toekomstvisie Bedrijventerreinen’ en zijn gelijk met de voorliggende Omgevingsvisie. de ‘Perspectiefnota Landbouw’. Uiteraard hebben we de eerder hiervoor gedane participatie niet opnieuw gedaan, maar meegenomen Als Regio Utrecht kiezen we ervoor om de grote woningbouwop- in de vorming van deze Omgevingsvisie. gave te concentreren in stedelijk kerngebied en in een aantal grotere regionale kernen. Voor de selectie van potentiële locaties zijn als voorwaarden nabijheid, goede bereikbaarheid en de te verwachten regionale mobiliteitsbehoeften gebruikt.

Zo is in de regio gekozen voor de volgende ladder (=voorkeursvolgorde) van verstedelijking: • op binnenstedelijke/dorps locaties dichtbij bestaande OV-knooppunten • op buitenstedelijke/dorps locaties dichtbij bestaande OV-knooppunten • ontwikkelkansen dichtbij nieuwe OV-knooppunten en buitenstedelijk met hoogwaardige OV. Het grootste deel van de woningbouwopgave wordt in de stad Utrecht opgevangen. Met deze keuze wordt het landelijk gebied ontzien. Voor de resterende opgave zijn zeven regiopoorten aangewezen, waaronder Breukelen. In het Ontwikkelperspectief is ruimte om na 2030 nog 30.000 woningen te bouwen in de zeven regiopoorten. Naast deze kwantitatieve opgave speelt er ook nog een kwalitatieve opgave. Met de “Regiodeal Aanpak Vitale wijken” heeft de U10 regio met het Rijk afspraken gemaakt over het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in wijken.

Zoekgebied regionaal bedrijventerrein Groene scheggen Landbouw Bosgebied / Utrechtse Heuvelrug Groenblauwe verbindingen Nieuwe bedrijventerreinen Woningbouwontwikkeling Intensivering stedelijk gebied Historische kern Huidige bedrijventerreinen Groenblauwe verbindingen

Zoekgebied regionaal bedrijventerrein

Groene scheggen

Groene scheggen Landbouw

Landbouw

Huidige steden Weg Fietsroute

26

Zoekgebied regionaal bedrijventerrein Groene scheggen Landbouw

Landbouw

Groenblauwe verbindingen

Huidige bedrijventerreinen

Nieuwe bedrijventerreinen Woningbouwontwikkeling

Huidige steden

HOOFDSTUK 2 - GEZOND LEVEN IN EEN STEDELIJKE REGIO VOOR IEDEREEN

22

Bosgebied / Utrechtse Heuvelrug Huidige steden

Huidige bedrijventerreinen

Utrecht Centraal

Treinstation 28

Tram-/bushalte HOOFDSTUK 2 - GEZOND LEVEN IN EEN STEDEL

Vitale kernen Weg Fietsroute Utrecht Centraal

Kaart Integraal Ruimtelijk Perspectief U16 steden Bestaande situatie regio UtrechtHuidige in 2020 Vitale kernen Weg Fietsroute

Treinstation (zwaar)

Historische kern

Historische kern

Groene scheggen

Treinstation aan het wiel

Intensivering stedelijk gebied

Intensivering stedelijk gebied

Groenblauwe verbindingen

Utrecht Centraal

Nieuwe bedrijventerreinen Woningbouwontwikkeling

Spoor met treinstation Bosgebied / Utrechtse Heuvelrug Tramlijn

Vitale kernen Weg Fietsroute

Bosgebied / Utrechtse Heuvelrug Groenblauwe verbindingen

Bosgebied / Utrechtse Heuvelrug

Huidige steden

Kaart Integraal Ruimtelijk Perspectief U16 Treinstationregio aan het wiel in 2040 Perspectiefkaart: Utrecht Treinstation (zwaar) Treinstation 28

23

Tram-/bushalte HOOFDSTUK 2 - GEZOND LEVEN IN EEN STEDELIJKE REGIO VOOR IEDEREEN

24

Kaart: specifieke gebiedsdoelen uit beleid

Foto: Boerenland wandeling westelijk veenweidegebied 25

Data en technologie in omgevingsbeleid Hier gaan we in op de kansen die data en technologie bieden voor het omgevingsbeleid. Deze technologische ontwikkelingen zijn veelal autonome ontwikkelingen voor de gemeente. Ze komen op ons af en we moeten/willen er wat mee. De opgave rond technologie is om de impact en mogelijkheden te duiden én om ze adequaat te begeleiden.

Technologie

Een belangrijke ontwikkeling is de technologische ontwikkeling. Vooral digitalisering heeft grote gevolgen. Deze gaat vaak sneller dan we denken. De landbouwbedrijfsvoering is volop aan het veranderen en technologie en robotisering zijn daar een steeds belangrijker onderdeel van. Op het gebied van toerisme en recreatie spelen diverse ontwikkelingen. Eén voorbeeld daarvan is de introductie van ‘real time’ informatie over een gebied. Hoeveel mensen zijn er aan het recreëren langs de Vecht of zitten op het plein in Breukelen?, is er ergens een bepaalde vogel gespot?, is er een ‘pop-up’-nachtelijk (en illegaal) evenement langs de Maarsseveense plassen? ‘Virtual en augmented reality’ ontwikkelen zich snel. Dit opent geheel nieuwe mogelijkheden voor de beleving van onze omgeving. Stel je voor dat je met een AR-bril op langs de Vecht beweegt en dat de landhuizen zich aan je tentoonstellen met een verhaal? Dit is geen sciencefiction, maar een van de commerciële lijnen van technologie. Technologische ontwikkelingen zijn, vanuit gemeentelijk perspectief, autonome ontwikkelingen. Ze vragen een lokaal antwoord en een inbedding. Wie de ontwikkelingen rond 26

Airbnb in Amsterdam volgt, ziet dat dat nog Kennis ontwikkelt zich in een kennisketen. De hoofdstappen zijn: een hele klus kan zijn. • Data (geregistreerde gegevens); De opgave rond technologie is om de im- • Informatie (toegankelijk gemaakte data); pact en mogelijkheden van ontwikkelingen • Kennis (betekenisvolle informatie); te duiden (omdat ze nieuw zijn is dit wezen- • Actie (toegepaste kennis). lijk, er is geen bestaand kader voor) én om Verspreid door deze Omgevingsvisie zijn kennis en technologievoorstellen opgenoze adequaat te begeleiden. men. Om deze voorstellen ook te kunnen Kennis uitvoeren is een structuur nodig waarbinnen Waar technologie een voortdurende motor beslissingen over kennis genomen kunnen achter verandering is, komt kennis in onze worden. We gaan een start maken met techsamenleving centraal te staan. Met kennis nologie en kennisbeleid. In eerste instantie kun je de samenleving beïnvloeden, orga- willen we een fundament rond de kenniskeniseren én inspelen op mogelijkheden van ten opbouwen. technologie. Daar komt bij dat het bewaren van gegevens zo goedkoop geworden Datagerichte beleidsontwikkeling, is dat er geen (bewaar)selectie meer nodig datamining, privacy en monitoring is. Kennis is dermate waardevol geworden In 2020 en 2021 maken we als samenleving dat er een soort ‘jacht op data’ ontstaan is.

intensief kennis met datagerichte beleidsOmdat kennis zo waardevol is, is het onver- ontwikkeling rond de pandemie. Er worden antwoord deze te verspillen. Overheden, ook meetbare doelen gesteld (aantallen ziekenwij als gemeente Stichtse Vecht zijn een van huisopnames), signaalwaarden gezocht, de grootste dataverzamelaars en de grootste en voortdurend wordt er door middel van speler in de verdeling van rechten op data; trail- and error beleid rond openstelling van direct en indirect. Zo registreren wij bijvoor- de economie ontwikkeld. Langzaamaan ontbeeld alle verhuisbewegingen van onze in- staat zo inzicht in de relatie tussen de bewoners. Maar wij doen daar niets collectiefs leidskeuzes enerzijds en de effecten andermee, wij weten bijvoorbeeld niet welke veral- zijds. Dit is een ‘lerende beleidsomgeving’. gemeniseerde verhuisbewegingen er binnen Dergelijke lerende beleidsomgevingen zijn bij ons in ieder geval zinvol rond vragen onze gemeente zijn. van verkeersstromen, dalende veenbodems, De opgave voor kennis is dat we als over- recreatief gebruik van het gebied, waardeheid een strategie voor het omgaan met ontwikkeling (cumulatie van kennis), optikennis en data ontwikkelen. Een onderdeel maal woninggebruik, bezoekersstromen in daarvan is het afdwingen en organiseren van grote kernen en de ontwikkeling van ons energiegebruik. kennisdeling.

Rond deze onderwerpen zullen we dan ook gaan bouwen aan een lerende beleidsomgeving. Daarmee borgen we direct ook de monitoring van beleid die de Omgevingswet van ons vraagt. Het verzamelen van data die de basis van deze lerende beleidsomgevingen kunnen zijn is een belangrijk punt. Hoe kun je de privacy waarborgen, hoeveel kosten wil je maken om data te verzamelen, waar bewaar je de data, van wie zijn ze, etc? Voor ons als overheid is de situatie vrij eenvoudig. Wij verzamelen soms persoonsdata

omdat dat wettelijk moet. Daarnaast kunnen wij alleen data verzamelen die in anonieme vorm waarde hebben of openbaar gemaakt kunnen worden, dus in principe anoniem zijn. Als wij bijvoorbeeld verkeersbewegingen tellen dan is de registratie van een ‘band over een lint’ een anonieme registratie maar een registratie van een nummerbord niet. Registratie van nummerborden kan alleen als daar een wettelijke basis onder ligt. En als we stellen dat opbrengstgegevens van zonnepanelen realtime met ons gedeeld moeten worden dan is het voor ons uitstekend als de eigenaar van de data die anoniem doorgeeft, bijvoorbeeld via de leverancier van de panelen.

Eerste stappen naar kennisbeleid

In vervolg op deze Omgevingsvisie zullen we een technologie- en kennisvisie maken die aangeeft op welke manier we de lerende omgevingen rond de genoemde onderwerpen kunnen gaan opbouwen. Daarin zal ook aandacht zijn voor de opslag van data (‘datawarehouse’) en een relatie worden gelegd met het DSO. Expliciet zal aandacht worden besteed aan de organisatie van onze beleidsproductie en de dataverzameling die daar voor nodig is.

Illustratie: De kennisketen 27

3. Strategie We hebben voor ons als gemeente een strategie opgesteld om het toekomstbeeld voor 2040 helder te hebben.

28

Foto:Foto: Maarssen-Dorp De Vecht in Oud-Zuilen 29 zicht op Vecht en Langegracht

3.1 Hogedrukketel

De gemeente Stichtse Vecht is een hogedrukketel van beschermingswaardige kwaliteiten, ontwikkelkansen en van omgevingsbeperkingen in een dynamische wereld waar demografie, technologie en klimaatverandering voortdurende verandering nodig maken. Er is zo’n stapeling van kwaliteiten, kansen en beperkingen dat we er met keuzes voor het een óf het ander niet makkelijk uitkomen. En niets doen is lastig, omdat de verandering er nu eenmaal is: het veengebied zakt weg, het toerisme op en langs de Vecht neemt steeds verder toe, de woningen zijn voor velen onbetaalbaar, etc. We mogen ons gelukkig prijzen met zo’n aantrekkelijke omgeving. Ook al is het daardoor soms lastig om keuzes te maken. De algemene strategie is dan ook om alle aspecten die de hogedrukketel veroorzaken te omarmen, ze zijn er gewoon. En de vraag te stellen: wat kunnen we in deze situatie bedenken? Dat wordt de grondhouding. Niet of-of maar en-en. Als we gezamenlijk daar contouren van een oplossing zien, dan wordt het duidelijk welke keuzes verstandig en noodzakelijk zijn. Dit betekent ook dat niets zomaar doorgedrukt zal worden in het voordeel van enkele personen. Iedereen die wat wil, moet mee in de ketel op zoek naar ruimte! Op zoek naar innovatieve combinatiemogelijkheden en oplossingen. En dat moet te doen zijn, want in een hogedruk omgeving kan iets vloeibaar worden en kunnen we nieuwe opties vinden.

3.2 Voortbouwen op kernkwaliteiten

Kernkwaliteiten zijn elementen die van grote waarde zijn voor onze leefomgeving. Zij geven plekken identiteit en zorgen voor verbondenheid met het verleden en de wereld waarin we leven. We kennen een grote trots als het gaat om onze cultuur, het unieke landschap van de Vecht en de veenweidegebieden en de historische dorpen die als een kralensnoer langs de Vecht zijn verrezen. Tot deze unieke waarden behoort ook het samenspel tussen de moderne en de historische (wegen)structuren die in de gemeente zij aan zij liggen. Deze worden de Langzame en de Snelle Vecht genoemd. De twee structuren functioneren op fameuze wijze naast elkaar. De moderne verbindingen maken dat Stichtse Vecht optimaal aangesloten is op de rest van de Randstad. Het oude landschap zorgt voor een aangename leefomgeving met voorzieningen, natuur en cultuur(historie). Als je verder inzoomt, blijken beide werelden hun eigen sferen en lokale netwerken en verbindingen te hebben. De kernwaarden en identiteiten van Stichtse Vecht zijn in beeld gebracht in het Trendlijnenrapport. Op de volgende bladzijde is een samenvatting opgenomen.

We bouwen voort op de kernkwaliteiten, want dit is ons DNA. Het is het vertrekpunt voor de toekomst. Dit doen we door de kernkwaliteiten te behouden en te versterken. Nieuwe ontwikkelingen dragen hieraan bij. Deze vinden plaats in lijn met de schaal, maat en logica van de gevormde werelden en gebruiken het erfgoed als inspiratie. In deze hogedrukketel is het belangrijk om datgene wat we allemaal Zij houden rekening met het laadvermogen van het landschap en de waarderen te koesteren. We zoeken samen de juiste balans in ver- kwetsbare delen die de gemeente kent. We kijken hierbij locatie-overnieuwen waar nodig en behouden wat goed is. stijgend naar de opgaven (woningbouw, de energietransitie etc.) die op ons afkomen, omdat versterking van waarden vaak een grotere reikwijdte heeft dan de projectlocatie zelf. Ook vanuit recreatie en toerisme wordt meerwaarde gecreëerd voor landschap, cultuurhistorie en archeologie. We versterken de beleefbaarheid, dragen de verhaallijnen van Stichtse Vecht uit en ontwikkelen de recreatieve sector in balans met de omgeving. Deze aanpak leidt tot erkenning en draagvlak voor ons cultuurschoon. Samen met onze inwoners en ondernemers bouwen we voort op onze kernkwaliteiten. Dit leidt tot passende initiatieven die van toegevoegde waarde zijn voor het gebied. 30

Foto: Kasteel Loenersloot

31

Kernwaarden en trendlijnen Kernwaarden:

1. Authentieke en autonome dorpen in totaal verschillende landschappen 2. De ontstaansgeschiedenis: land uit water 3. Glokaliteit: lokaal geworteld en tegelijkertijd verbonden met de wereld 4. Nut en lust 5. Grootse Landschappen 6. Vechts bouwen – continuïteit van karakter 7. Stijl en klasse: goed leven en er goed uitzien, maar niet teveel mee pronken 8. Sociale cohesie en sociale kracht in de kleine kernen 9. Traditie van kunst en cultuur Uit: ‘De Kracht van Stichtse Vecht’ https://stichtsevecht.nl/onderwerp/4461/ kernwaarden/

Kaart: conclusie trendlijnen 32

Trendlijnen Stichtse Vecht:

• Het watersysteem • (rivier)dorpen • Veenontginningen • Buitenplaatsen • Waterlinies • Grote infrastructuur • Suburbanisatie en industrialisatie • Het recreatielandschap Uit: ‘Verleden, heden en toekomst: trendlijnen Stichtse Vecht’ https://stichtsevecht.nl/onderwerp/2426/ trendlijnen/ https://vechtplassencommissie.nl/wp-content/uploads/2019/05/Rapport-TrendlijnenStichtse-Vecht.pdf

Kaart: Trendlijn watersysteem

Matrix trendlijnenrapport

Om te inspireren hoe verantwoord omgegaan kan worden met ons verleden is een beoordelingskader opgesteld. De geeft inzicht in de gebiedseigen waarden en kwaliteiten. Zie hiervoor de bijlage aan het einde van dit rapport.

Kaart: Trendlijn buitenplaatsen

Kaart: Trendlijn (rivier)dorpen

Kaart: Trendlijn veenontginningen

Kaart: Trendlijn buitenplaatsen

Kaart: Trendlijn waterlinies

Kaart: Trendlijn grote infrastructuur

Kaart: Trendlijn suburbanisatie en industrialisatie

Kaart: Trendlijn het recreatielandschap 33

3.3 Ontwikkelingen aansluiten bij identiteit en dynamiek gebied

De vier gebieden Langzame Vecht, Snelle Vecht, Veenweidegebied West en Veenweidegebied Oost (Plassengebied) hebben elk hun eigen kwaliteiten, identiteit en dynamiek. Ditzelfde geldt voor de grote en kleine kernen. We hebben een verantwoordelijkheid om het cultuurhistorisch erfgoed, het gelaagde landschap en de waardevolle natuur te beschermen. Daarbij is de insteek behoud door ontwikkeling. Stichtse Vecht vindt het voor de hand liggen om grootschalige ontwikkelingen voor wonen en werken vooral een plek te geven in de hoog dynamische context van de Snelle Vecht, met haar dynamiek en infrastructuur. Het karakter van de Langzame Vecht willen we zoveel mogelijk behouden, al vinden daar, indien nodig, natuurlijk ook ontwikkelingen plaats. Nu en in de toekomst staat Stichtse Vecht voor grote opgaven om de leefbaarheid in de gemeente en alle kernen goed te houden of te versterken. Zo maken we de gemeente toekomstbestendig: we behouden de sterke eigenschappen en vernieuwen daar waar nodig. We houden regie op ontwikkelingen, opgaven en de kwaliteit van de leefomgeving.

Kaart: Deelgebieden 34

Foto: winters veenweidelandschap bij Kockengen

Kaart: Deelgebieden 35

4. Het verhaal van Stichtse Vecht anno 2021 In dit hoofdstuk geven we een korte kenschets van de gemeente Stichtse Vecht anno 2021. Wat maakt Stichtse Vecht uniek? Wat is de grote kracht van Stichtse Vecht? Stichtse Vecht is verdeeld in vier deelgebieden: Langzame Vecht, Snelle Vecht, Veenweidegebied west en Veenweidegebied Oost (Plassengebied).

36

Foto: Breukelen vanaf de Vecht 37

4.1 Een unieke gemeente

Stichtse Vecht is de drie-na-grootste gemeente van de provincie Utrecht en de één-na-grootste in de samenwerkende Utrechtse regio U10 (naar inwoneraantal). De gemeente bestaat uit twaalf kernen met elk een eigen identiteit en karakter, die samen Stichtse Vecht vormen en haar zo uniek maakt. De gemeente is bijzonder door haar diverse karakter: een combinatie van verschillende landschappen en karakters. Stichtse Vecht kent namelijk twee systemen en snelheden naast elkaar: de ‘snelle Vecht’, gekenmerkt door bedrijvigheid en de bundel infrastructuur die de strategische ligging tussen Utrecht en Amsterdam belichaamt; en de ‘langzame Vecht’, gekenmerkt door de afwisseling van beschermde dorpsgezichten, buitenplaatsen, landhuizen, kastelen, boerderijen en rivieren. Soms zijn die twee snelheden nauw met elkaar verweven, zoals in de plaatsen Breukelen en Maarssen. Bovendien kennen we een uniek veenweidegebied met veenplassen die in trek zijn bij recreanten en die van grote ecologische en natuurlijke waarde zijn. De Vechtstreek verbindt de agglomeraties van Utrecht en Amsterdam. Kenmerkend voor Stichtse Vecht is de ruimte: met haar ligging tussen Utrecht en Amsterdam, in een sterk groeiende regio die overvol raakt, wil Stichtse Vecht een gemeente zijn waar ruimte is voor dynamiek én voor ontspanning en recreatie.

Stichtse Vecht is met haar natuurgebieden, water en cultureel erfgoed voor recreanten de achtertuin van de Randstad. Deze unieke combinatie van kernkwaliteiten, (ruimte voor) bedrijvigheid, recreatie, rust, openheid, toegankelijkheid en een krachtige en vitale samenleving biedt veel kansen voor inwoners, ondernemers en bezoekers.

4.2 Grote kracht

De gemeente Stichtse Vecht is op 1 januari 2011 ontstaan door een samenvoeging van voormalige gemeenten Breukelen, Loenen en Maarssen en bestaat uit twaalf kernen: Breukelen, Kockengen, Loenen aan de Vecht, Loenersloot, Maarssen, Maarssenbroek, Nieuwersluis, Nieuwer Ter Aa, Nigtevecht, Oud-Zuilen, Tienhoven/ Molenpolder en Vreeland. Elke kern heeft haar eigen identiteit en karakter en samen geven zij de gemeente Stichtse Vecht haar unieke karakter. 38

De snelle Vecht, de langzame Vecht en het veenweidegebied geven de gemeente een grote kwaliteit. De moderne verbindingen maken dat Stichtse Vecht optimaal aangesloten is op de rest van de Randstad en andere delen van Nederland. Het oude landschap zorgt voor een aangename leefomgeving met voorzieningen, natuur en cultuur. In een regio die groeit en overvol raakt, biedt Stichtse Vecht ruimte voor ontspanning en recreëren. In bepaalde delen van de gemeente liggen deze snelheden een eind uit elkaar; in andere delen zijn de structuren juist veel meer verweven, bijvoorbeeld in Maarssen en Breukelen. Ook dat is uniek. Binnen de Randstad komt zo’n rijke schakering van sferen en snelheden verder niet voor. Dit is de unieke waarde van Stichtse Vecht: ruimte voor de eigentijdse en de historische structuren die zij aan zij liggen.

4.3 Snelle Vecht

De snelle Vecht wordt gekenmerkt door dynamiek. Stichtse Vecht grenst aan de grote Nederlandse steden Utrecht en Amsterdam. Er is een corridor ontstaan die qua omvang in Nederland zijn evenknie niet kent. De infrastructuur belichaamt de strategische ligging als as tussen Utrecht en Amsterdam: de autosnelweg A2 kent 10 rijstroken, de spoorlijn Utrecht-Amsterdam 4 sporen en het AmsterdamRijnkanaal is ter plekke 120 meter breed. Ook is er een netwerk van hoogspanningsleidingen en onder de grond ligt de WRK waterleiding (Waterleiding Rijn - Kennemerland). Deze vormt samen met o.a. de Bethunepolder de belangrijkste slagaders voor de drinkwatervoorziening in Noord-Holland. Het A2-traject tussen Amsterdam en Eindhoven werd in 2018 door ING uitgeroepen als economische slagader van Nederland. Onderdeel van deze snelle Vecht zijn bijvoorbeeld de suburbanisatie Maarssenbroek en stationsgebied Breukelen. Breukelen ligt precies halverwege het traject tussen Amsterdam en Utrecht en vormt dan ook een essentiële knoop in het (Utrechtse) ov- netwerk. Kortom, de snelle Vecht is een modern landschap dat volop in ontwikkeling is. Je voelt er de dynamiek en de snelheid van bedrijvigheid en verandering. Foto: A2 en hoogspanningsleidingen 39 Fotograaf: Willem Mes

Foto:Theekoepel langs de Vecht met op de voorgrond een fietser Fotograaf: Juliette Jonker

4.4 Langzame Vecht

gekenmerkt door ruimte. In het oosten liggen watergebieden met Stichtse Vecht heeft een groot aantal rijksmonumenten en diverse deels nog aanwezige pet- of trekgaten en landelijk gebied. De plasbeschermde dorpsgezichten. Rondom de rivieren de Vecht en de sen zijn het gevolg van grootschalige turfwinning in de 18e en 19e Angstel lijkt het soms of de tijd heeft stilgestaan. Dat gebied wordt eeuw. Dit gebied is nu grotendeels een natuur- en recreatiegebied. gekenmerkt door een afwisseling van dorpen, buitenplaatsen, landhuizen, kastelen, boerderijen en rivieren. Langs de rivier de Vecht 4.6 Kwaliteiten vanuit historische ontwikkeling werden kastelen en voorname huizen gebouwd waarvan er nog landschap vele overeind staan, zoals Slot Zuylen, kasteel Nyenrode en ridder- De verdeling van Stichtse Vecht in de vier deelgebieden: de hofstad Gunterstein. In de 17e en 18e eeuw bouwden vooral rijke ‘Langzame Vecht’, de ‘Snelle Vecht’, het westelijk veenweidegebied kooplieden hun buitenhuizen aan de rivier. De zomerse stank van en het oostelijk veenweidegebied (plassengebied) is gebaseerd op de Amsterdamse singels en grachten dreef hen naar de Vechtstreek. de historische ontwikkeling van het landschap. Alle vier deze gebieBekende voorbeelden van de in totaal 72 buitenplaatsen binnen de den hebben hun eigen kwaliteiten en identiteit.

gemeentegrenzen zijn Goudestein, Over-Holland en Rupelmonde. • De langzame Vecht bestaat uit een rijke historie rondom de Vecht. Vanaf de ijzertijd (prehistorie), in de middeleeuwen Het bracht rijkdom en welvaart in de dorpen aan de Vecht. De veren latere perioden is het gebied bewoond en benut. De gebindende weg tussen de verschillende kernen is de N402: een in schiedenis is zichtbaar in een lint van onder meer dorpen en 1812 door Napoleon aangelegde weg als onderdeel van Route imbuitenplaatsen. périale 2 tussen Parijs en Amsterdam. Deze van oudsher aanwezige Rijksstraatweg langs de Vecht heeft nog altijd een belangrijke • De snelle Vecht is een bundel van infrastructuur, zoals de snelweg en het spoor, waar de dynamiek overal is. ontsluitingsfunctie in de gemeente. Door deze ontsluitingsfunctie in combinatie met de Vecht zijn in het verleden ook vele bedrijven • Het oostelijk en westelijk veenweidegebied zijn van oudsher landbouwgebieden, waar ondernemers zich inzetten voor veegevestigd langs de Vecht. Bijvoorbeeld de voormalige steen- en teelt en agrarisch natuurbeheer. Dit landelijk gebied kent een dakpannenfabriek Vecht en Rhijn, de rijtuigenfabriek Soeders in rijke historie, ondergronds ligt een prehistorisch landschap op Maarssen en het huidige Greiff in Vreeland.