Jaarrekening 2023

De complete plantoetsing (algemene bouwkunde, brandveiligheid, constructieve veiligheid, bouwfysisch en installaties) en het toezicht op de bouwplaats wordt door deze kwaliteitsborgers gedaan. De ruimtelijke toets (onder andere bestemmingsplan, milieu, welstand en Ruimtelijke Ordening) blijft gewoon door gemeenten uitgevoerd worden. Ook gaan gemeenten controleren of de kwaliteitsborgers die zijn aangesteld wel (juist) gecertificeerd zijn om de private kwaliteitsborging bouw te mogen doen. Naar verwachting treedt er voor gemeenten dus een verschuiving op van preventief toezicht naar meer repressief toezicht. De Wkb treedt gefaseerd in werking. Op 1 januari 2024 gebeurt dit vooralsnog alleen voor eenvoudige nieuwbouw projecten. Op een later moment wordt beslist of de wet ook gaat gelden voor verbouwprojecten en complexere bouwprojecten. Voor de uitvoering van deze nieuwe taken is door het Rijk structureel een bedrag van € 14.454 beschikbaar gesteld. Deze gelden zijn in 2023 aangewend voor training van medewerkers en vanaf 2024 voor de dekking van extra (personeels)kosten als gevolg van deze nieuwe wet. Ook is er een incidenteel bedrag van € 36.000 door het Rijk beschikbaar gesteld. Dit bedrag is doorgeschoven naar 2024 en zal worden benut voor financiering van implementatiekosten. Wet Goed Verhuurderschap Per 1 juli 2023 is de Wet goed verhuurderschap ingegaan.

Deze wet zorgt ervoor dat huurders melding kunnen maken als een private verhuurder of verhuurbemiddelaar zich niet goed gedraagt. Bijvoorbeeld als deze te veel borg vraagt, oneerlijke kosten rekent voor schoonmaak en energie, discrimineert of huurders bang maakt. De verhuurder kan dan een waarschuwing of een boete krijgen. In het geval van woningcorporaties is het toezicht en handhaving belegd bij de Autoriteit Woningcorporaties. In 2023 zijn de voorbereidingen getroffen voor het inrichten van een meldpunt per 1 januari 2024. Woonzorgvisie 2024-2028 Op 28 september 2023 heeft uw gemeenteraad de Woonzorgvisie Stein 2023-2028 "Dat maakt Stein voor mij ... een goed thuis (voor iedereen)" vastgesteld. De geraamde kosten om uitvoering te geven aan de woonzorgvisie bedragen ca. €1,25 miljoen voor de gehele periode 2023-2028. Deze kosten zijn meegenomen in de meerjarenbegroting 2024-2027. Momenteel wordt de visie opgemaakt en een publiekssamenvatting gemaakt.

46

Herbestemming St. Jozefkerk Kerensheide De gemeentelijke investeringsbijdrage en exploitatiebijdrage is in 2023 nog niet besteed. Dit vanwege uitloop bij opstellen van de definitieve koopovereenkomst voor de kerk naar Q1-2024. De koopovereenkomst is een voorwaarde om de gemeentelijke bijdrage te kunnen besteden. Sanitaire units woonwagenlocaties In 2023 is voor een deel van het budget onderhoud uitgevoerd aan de sanitaire units. In de slotwijziging is een bedrag van € 200.000 doorgeschoven. Het resterende niet bestede bedrag van € 95.000 dient in 2024/2025 alsnog ter beschikking te worden gesteld via de bestuursrapportage. Dit alles loopt parallel aan de overdracht woonwagenstandplaatsen.

Wat heeft het gekost ? Baten en lasten

(x € 1.000)

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023

Lasten

2.924

3.911

10.251

Baten

2.124

2.549

9.075

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

-800

-1.362

-1.176

47

Bestuur, ondersteuning en algemene dekkingsmiddelen Inleiding Het programma bestuur en ondersteuning heeft een relatie met de kernwaarde sociale en vitale kernen en de strategische keuze 'van regisseren naar meer stimuleren en faciliteren' in het bijzonder. Om het actief eigenaarschap van inwoners en ondernemers verder te stimuleren zoals wij in onze strategische toekomstvisie hebben vastgelegd, betekent dit een verandering in onze rol en taakopvatting. Hiervoor is zowel vanuit het bestuur als de ambtelijke organisatie daadkracht en bestuurskracht nodig. Daarnaast stemmen we met het oog op de flexibele 24/7 maatschappij onze dienstverlening steeds meer af op deze behoefte aan flexibiliteit van onze inwoners. In het kader van de strategische keuze 'het stimuleren van actief eigenaarschap van inwoners en ondernemers' willen wij ook meer kennis en expertise van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, onderwijs en kennisinstellingen naar binnen halen en deze verbinden met de kennis en expertise van onze eigen organisatie. (Regionale) samenwerking is in de toekomst van groot belang om de kracht van Stein te behouden en onze kernen sociaal en vitaal te houden.

Taakvelden Dit programma omvat de taakvelden: 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.6 Belastingen (OZB, parkeerbelasting, overige belastingen) 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting 0.10 Mutaties reserves 0.11 Resultaat van de rekening

Wat hebben we bereikt ?

We zijn een zelfstandige gemeente die financieel gezond is, communicatief sterk en dienstverlenend handelt naar haar inwoners en ondernemers. Enkele zaken waaruit dat blijkt: -

Er zijn goede stappen gezet op het gebied van regionale samenwerking, dit om de positionering en uitvoeringskracht van de regio te versterken.

-

In 2023 hebben we met medewerking van talloze vrijwilligers en medewerkers van de gemeente Stein naast de Provinciale Staten en Waterschap verkiezingen ook een Tweede Kamerverkiezing verzorgd. Met dank aan deze mensen hebben deze verkiezingen soepel kunnen verlopen.

-

Op het gebied van informatiebeveiliging en privacy is vooruitgang geboekt: vanuit de visie op privacy en informatiebeveiliging 2022-2026 is een uitvoeringsplan vastgesteld.

-

Voor onze burgers werd een open dag georganiseerd waarbij inwoners, bedrijven en organisaties uit de gemeente Stein, inclusief familie en vrienden van medewerkers een inkijkje konden nemen in de organisatie. De investering in tijd en middelen voor deze dag leverden een waardevolle interactie op.

-

Tenslotte zijn er belangrijke stappen gezet in de doorontwikkeling van de organisatie: medio 2023 zijn de organisatievisie en -missie vastgesteld en eind 2023 is daaruit een

48

nieuwe hoofdstructuur met bijbehorende sturingsvisie voortgekomen, die in 2024 tot een aanpassing van de organisatie zal leiden.

Bezuinigingen n.v.t.

Wat hebben we ervoor gedaan ? Bestuur Gemeenteraad Rekenkamercommissie Het Presidium heeft aangegeven voor wat betreft de inrichting van een Rekenkamer regionale samenwerking te zoeken. De griffiers van een zevental gemeenten in Zuid-Limburg hebben de handschoen opgepakt en in 2023 gewerkt aan de opzet van een regionale Rekenkamer. Het betreft de Raden van de gemeenten Beek, Beekdaelen, Meerssen, Simpelveld, Valkenburg, Voerendaal en Stein. Dit heeft geresulteerd in initiatiefvoorstel vanuit de deelnemende Raden die in hun decembervergadering een eensluidende verordening op de Rekenkamer hebben vastgesteld. In het tweede kwartaal van 2024 is de bemensing van de nieuwe Rekenkamer aan de raden voorgelegd. Het in de Begroting 2023 opgenomen budget ten behoeve van de Rekenkamer, te weten € 26.000, is in 2023 daardoor niet aangesproken. Gedragscode Raad en College Het afgelopen jaar heeft de Raad haar gedragscode - middels een aantal sessies onder externe begeleiding - bij de tijd gebracht. In een parallel proces heeft ook het College een geactualiseerde gedragscode geformuleerd. Beide codes zijn aan de Raad ter formele vaststelling voorgelegd. College B&W De voorziening pensioenverplichtingen (gewezen) wethouders is gevormd voor het betalen van (toekomstige) pensioenen van (voormalige) bestuurders.

De voorziening is per 31 december 2023 geactualiseerd op basis van het Financieel Jaarverslag van Pro Ambt. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) schrijft de te hanteren rekenrente voor die gebruikt moet worden. Deze rekenrente is eind 2023 bekend gemaakt en bedraagt 3,160%. De gehanteerde rekenrente over 2022 bedroeg 2,474%. Onder andere door de gestegen rekenrente is het bedrag in de voorziening te hoog en moet dit conform BBV in 2023 éénmalig vrijvallen ten gunste van de exploitatie voor een bedrag van circa € 14.000. Wethoudersuitkeringen De voorziening wethoudersuitkeringen is gevormd voor het betalen van de (verlengde) wethoudersuitkeringen tot en met 2026 op grond van het gestelde in de Algemene Pensioenwet politieke Ambtsdragers (APPA) en om jaarlijkse schommelingen in de uitkeringen aan gewezen wethouders te egaliseren. Om deze voorziening op het juiste niveau te brengen waardoor deze voldoet aan de voorschriften uit het BBV, is in 2023 een éénmalige storting van € 18.500 noodzakelijk. Regionale samenwerking Op Zuid-Limburgse schaal hebben wij samen met de andere vijftien gemeenten verdere stappen gezet om de positionering en uitvoeringskracht van de regio te versterken. Dit doen wij in het kader van NOVEX-gebied Zuid-Limburg samen met de provincie en het Rijk. Ook nemen wij deel aan de Regiodeal InGenieus, Groen en Gezond.

In deze Regiodeal wordt ingezet op een transitie naar een circulaire economie met voldoende en geschoold personeel, wordt de grensligging benut en wordt de gezondheid vergroot met kansen en perspectief voor alle inwoners en wordt het unieke landschap (groene long) versterkt. In februari 2022 heeft het Rijk laten weten € 20 miljoen in deze Regiodeal te willen investeren. De deal is in 2023 getekend.

49

Daarnaast vindt binnen verschillende taakvelden samenwerking plaats binnen de Westelijke Mijnstreek en Zuid-Limburgs verband. Middengebied Samen met de gemeenten Beekdaelen, Voerendaal, Simpelveld, Valkenburg aan de Geul, Meerssen, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem en Vaals geven wij uitvoering aan het Uitvoeringsprogramma voor het Middengebied (‘Van Groen hart tot groene long). Wij nemen deel aan de projecten Sector Platform Vrijetijdseconomie en het project scan agrarische kavels.

Beheer overige gebouwen en gronden Verkoop Kruisstraat 15 In 2023 is de schuur achter de woning Kruisstraat 15 in Stein via een openbare verkoopprocedure verkocht. De opbrengst bedroeg € 102.600. Onrechtmatig grondgebruik Het extern bureau, dat vanaf juni 2022 in het kader van het project onrechtmatig grondgebruik is gestart met het afhandelen van ca. 125 grondgebruikssituaties, heeft in 2023 met ca. 75 gebruikers een regeling getroffen door een koop-, huur of gebruiksovereenkomst. Met de resterende 50 gebruikers zal in 2024 mogelijk een regeling worden getroffen. Bij de bestuursrapportage 2023 is een gedeelte van het budget 2023 voor de externe inhuur naar 2024 overgeheveld. Later is gebleken dat er in 2023 toch meer werkzaamheden zijn verricht waardoor er een overschrijding van het betreffende budget voor 2023 van € 25.000 heeft plaatsgevonden.

Burgerzaken Verkiezingen In 2023 hebben we naast de Provinciale Staten en Waterschap verkiezingen ook een Tweede Kamerverkiezing verzorgd. Door de uitvoer van deze extra onvoorziene verkiezing zijn meer kosten gemaakt. Hier stond geen aanvullende vergoeding tegenover vanuit het Ministerie BZK. De gemeenteraad heeft op 28 september 2023 hiervoor een extra budget van € 83.000 beschikbaar gesteld. Digitaal aanvragen rijbewijzen Eind 2022 is de mogelijkheid gekomen om rijbewijzen digitaal te verlengen voor inwoners. In 2023 zien we dat ongeveer 11% hier gebruik van heeft gemaakt. Dit is lager dan begroot en mogelijk komt dit door het lage aantal locaties (één) in de gemeente Stein waar dat kan. Eind 2023 is in de hal van het gemeentehuis een pasfotocabine geplaatst waar mensen onder andere zonder afspraak digitaal het rijbewijs kunnen verlengen. Daarmee is het op twee locaties mogelijk om deze digitale foto’s te laten maken. We zien dan ook een stijging van digitale aanvragen rijbewijs sinds plaatsing.

Overhead

Als gevolg van de gewijzigde voorschriften in het BBV, wordt de overhead vanaf 2017 niet meer verdeeld over diverse posten in de begroting, maar wordt het volledige bedrag zichtbaar gemaakt op een taakveld overhead, als onderdeel van programma Algemene Dekkingsmiddelen. Definitie van overhead: het geheel van functies gericht op sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces.

50

(x € 1.000)

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023

Overhead

-10.198

-10.574

-8.494

Totaal

-10.198

-10.574

-8.494

Informatiebeveiliging en privacy In 2023 is er verder uitvoering gegeven aan de Visie op privacy en informatiebeveiliging 20222026 en het hierbij behorende uitvoeringsplan. Om beter in staat te zijn om proactief risico's te identificeren en te rapporteren is er een nieuw Information Security Management Systeem (ISMS) aangeschaft. Het ISMS helpt ons met het bijhouden en controleren van alle normenkaders op het gebied van privacy en informatiebeveiliging zoals de AVG, de BIO en de Wet Politiegegevens. Daarnaast zijn er ook dit jaar weer verschillende bewustwordingsactiviteiten uitgezet zoals een mystery guest, een leidinggevende sessie en verschillende nanolearnings. Er zijn acht datalekken gemeld waarvan twee er gemeld moesten worden bij de Autoriteit Persoonsgegevens en aan de betrokkenen. Daarnaast zijn er zeven DPIA's uitgevoerd waarvan twee in 2024 worden afgerond. Om risico's en zwakheden binnen onze IT omgeving te achterhalen hebben wij door een externe partij een pentest laten uitvoeren. Uit deze pentest zijn een aantal risico's naar voren gekomen die samen met onze ICT-dienstverlener zijn opgepakt. Ensia Het moeten voldoen aan kaders en normen op het gebied van informatieveiligheid (en indirect privacy) brengt de verplichting met zich mee dat daar verantwoording over wordt afgelegd.

De wijze waarop dit plaatsvindt is via de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) met als uitgangspunt het horizontale verantwoordingsproces aan de toezichthouders en de gemeenteraad wat elk jaar wordt uitgevoerd. Op 31 december 2023 voldeed de gemeente niet aan alle normen. De gemeente heeft hiervoor een verbeterplan opgesteld om alsnog aan deze normen te kunnen voldoen. Audit Wet Politie Gegevens In 2023 is de hercontrole uitgevoerd van de externe audit Wet Politiegegevens. De resultaten van deze audit zijn gedeeld met het bestuur en ter verantwoording aan de Autoriteit Persoonsgegevens. Uit de hercontrole is naar voren gekomen dat de gemeente Stein vooruitgang heeft geboekt. De aanschaf van de boa applicatie en het actualiseren van het statuut Functionaris Gegevensbescherming spelen hierin een grote rol. Voor de normen waaraan de gemeente deels of nog niet aan voldoet zijn verdere verbeteracties opgesteld. In 2024 zal de gemeente met de uitvoering van de interne audit de verdere vooruitgang kunnen aantonen. De volgende externe privacy audit staat gepland voor 2025. Informatiebeleid De focus lag op de continuïteit van de dagelijkse werkzaamheden. Eind 2023 is gestart met het opstellen van het nieuwe beleidsplan voor de periode 2024-2027. Communicatie In 2023 werd de nieuwe visie op communicatie ontwikkeld en in juni vastgesteld door de raad.

Voor een deel is deze visie uitgevoegde, zijnde de projecten die binnen deze visie en uitvoeringsagenda zijn opgesteld: Zo is een open dag georganiseerd waarbij inwoners, bedrijven en organisaties uit de gemeente Stein, inclusief familie en vrienden van medewerkers een inkijkje konden nemen in de organisatie. De investering in tijd en middelen voor deze dag leverden een waardevolle interactie op.

51

Het project Duidelijke Taal kreeg in 2023 een nieuwe impuls, met trainingen voor medewerkers om heldere teksten te produceren die voor de gemiddelde inwoner begrijpelijk zijn. Een testpanel beoordeelde teksten op begrijpelijkheid en voorzag medewerkers van feedback. Crisiscommunicatie bleef een prioriteit, vooral met lokale incidenten. Daarnaast werden er in 2023 tien uitgaven van de Maaskentjer en ook een nieuwe versie van de jaarkalender gepubliceerd, en dit werd gewaardeerd door de inwoners. De toegankelijkheid van de website werd verbeterd. De efficiëntie werd verhoogd, de kwaliteit van de website werd verbeterd en er werd voldaan aan de toenemende privacy- en veiligheidseisen voor gemeentelijke websites. Als we kijken naar de visie op communicatie, specifiek de positie in de organisatie van communicatie en bijbehorende taakverschuiving, is daar geen invulling aan gegeven. Dit in afwachting van de formatie-uitbreiding welke is gekoppeld aan de doorontwikkeling op de organisatie. Visie op dienstverlening Continu verbeteren Interne processen zijn vooral middels de continu verbeteren methodiek onder de loep genomen. Denk hierbij aan het proces huwelijken, introductieprogramma, impact globalisering op burgerzaken, nieuwe medewerkers en iBurgerzaken.

Daarnaast zijn verdiepende onderzoeken uitgevoerd om tot ontwikkeling van persona’s en klantreizen te komen, welke ons in staat stelt om meer klantgericht processen in te richten. Klant tevredenheid onderzoek Eind 2023 is het tweejaarlijks klant tevredenheid onderzoek uitgevoerd. De resultaten worden in de eerste helft van 2024 bekend waarop een actieplan zal worden gemaakt. Sloop Vivaldi In Vivaldi werden in 2023 nog altijd asielzoekers opgevangen. Omdat deze opvang ook in 2024 nog doorloopt is er geen zicht op een concrete datum voor de sloop van Vivaldi. De middelen voor de sloop worden dan ook niet overgeheveld naar 2024. In de toekomst zullen weer opnieuw middelen voor de sloop van Vivaldi opgenomen worden wanneer dit concreet wordt.

Belastingen (x € 1.000)

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023

OZB niet-woningen

2.004

1.988

2.000

OZB woningen

3.879

3.822

3.822

54

9

60

5.938

5.819

5.882

Belastingen overig Totaal

BSGW In de rapportage tot en met het 3e kwartaal van 2023 van BsGW wordt melding gemaakt van een verwacht negatief resultaat over het boekjaar 2023 van circa € 1,293 miljoen. Dit kan uitgesplitst worden in: - Reguliere bedrijfsvoering € 369.447 (nadeel) - Renteopbrengsten € 710.999 (voordeel) - Extra WOZ-bezwaren € 2.773.266 (nadeel) - Taakstelling OOP € 400.000 (voordeel)

52

Dit verlies in 2023 betekent een extra bijdrage in 2023 voor de gemeente Stein van € 35.369. In totaliteit telt BsGW in 2023 2,7 keer zoveel bezwaren dan in 2022. Door de Waarderingskamer is bevestigd dat dit in lijn is met het landelijk beeld. De stortvloed aan bezwaren in 2023 laat zich met name verklaren door: - De ongekend hoge WOZ-waarde op de peildatum 1 januari 2022 in combinatie met de relatieve daling van de verkoopprijzen op de aanslagdatum in februari 2023; - De zeer intensieve reclamecampagnes van de NCNP-bedrijven; - De consequenties van het aangenomen Wetsvoorstel herwaardering proceskostenvergoeding. Verwerking projectkosten OOP De nieuwe accountant (RSM) van de BSGW kijkt anders aan tegen de verwerkingswijze van het project OOP dan de vorige accountant (EY). RSM is van mening dat de projectkosten OOP niet op de balans geactiveerd mogen worden. In plaats van het tot en met 2027 via de balans in tranches ten laste van het resultaat brengen van de projectkosten OOP, dienen de projectkosten OOP volgens RSM ten laste van het resultaat te worden genomen op het moment dat de lasten zijn gerealiseerd. Dit betekent voor de huidige situatie dat de lasten, die in voorgaande jaren zijn gerealiseerd, alsnog ten laste van het resultaat dienen te worden gebracht. Dit betekent een extra last van € 75.417 in de jaarrekening van 2023.

Hier staat dan wel tegenover dat de begroting van BsGW met ingang van dit jaar stapsgewijs benedenwaarts wordt bijgesteld. Per saldo heeft dit dus geen gevolgen voor de deelnemers.

Treasury Saldo financieringsfunctie Dit betreft voornamelijk het saldo van de rente over de eigen financieringsmiddelen en het saldo van de toegerekende rente aan de producten van de programma's. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2023 2023 2023 Saldo financieringsfunctie

184

321

0

Totaal

184

321

0

Opbrengst uit beleggingen De gemeente heeft aandelen in vennootschappen. Door enkele vennootschappen wordt dividend uitgekeerd. In onderstaand overzicht is een specificatie van de belangrijkste baten (dividend) en lasten van de aandelen opgenomen. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2023 2023 2023 Dividend Enexis, Attero en B.N.G.

643

643

274

Financieringslasten

-11

-11

274

Totaal

632

632

263

Rente De aandelen van de beleggingen zijn als activa op de balans opgenomen. Van activa worden rentelasten aan de exploitatie doorberekend. Enexis

53

In 2023 is een bedrag van circa € 594.000 dividend ontvangen voor de aandelen van Enexis (€ 1,29 per aandeel). Dit betreft een dividenduitkering vanuit de resultaatbestemming 2022 en verkoop Fudura BV van Enexis. BNG In 2023 is van de BNG een bedrag voor dividend ontvangen van circa € 48.000 (€ 2,50 per aandeel). Dit betreft een dividenduitkering vanuit de resultaatbestemming 2022 van de BNG.

Algemene uitkering

Het gemeentefonds is een fonds op de rijksbegroting waaruit de gemeenten jaarlijks een algemene uitkering ontvangen. In de besteding van de algemene uitkering is de gemeente vrij, er staan echter wel wettelijke taken tegenover. Over de besteding hoeft geen verantwoording aan het rijk te worden afgelegd. De gegevens die in deze jaarrekening zijn opgenomen ten aanzien van het gemeentefonds zijn in onderstaande tabel weergegeven: Werkelijk Begroting na Primaire (* € 1.000) 2023 wijziging begroting 2023 2023 Algemene uitkering 44.700 44.455 43.127 IU Participatie 2.799 2.799 2.551 DU Sociaal Domijn (voogdij+energietoeslag) 1.258 1.258 0 DU VTH provinciale taken 149 149 149 DU voorschoolse voorziening peuters 30 30 32 DU Armoedebestrijding kinderen 69 69 69 DU Brede school combinatiefuncties 0 0 106 DU Uitvoeringskosten Gebiedsgerichte aanpak 8 0 0 DU Maatschappelijke begeleiding 31 24 0 DU Impulsgelden Weerbaar bestuur 7 7 0 DU Versterking omgevingsveiligheid 7 7 7 DU Extra capaciteit BOA 33 33 33 DU Leerlingenvervoer Oekraine 16 16 0 DU Invoeringskosten omgevingswet 148 0 0 DU Meerkosten Oekraine SD 13 0 0 DU Wet kwaliteitsborging Bouw 13 13 0 DU Einde lening inburgeringsplichtig 3 1 0 DU Taal voor ontheemden Oekraine 6 6 0 DU Wet goed verhuurderschap 7 7 0 Algemene uitkering voorgaande jaren 32 5 0 Totaal 49.331 48.879 46.074

Er is een afwijking zichtbaar in de laatste bijgestelde begroting 2023 en de realisatie 2023. Dit wordt veroorzaakt door de decembercirculaire. Deze wordt te laat gepubliceerd om dit nog in de begroting bij te stellen. Dit zorgt dan ook voor een afwijking van € 450.000 in de jaarrekening.

Overige baten en lasten Stelposten

(x € 1.000)

Stelpost loonstijgingen

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023 0

0

-220

54

Stelpost prijscompensatie

0

0

-347

Stelpost herbezetting OR

0

0

-33

Stelpost verkoop verlof

0

0

-41

Stelpost flexibele beloning

0

-7

-29

Stelpost ziek en piekpot

0

0

-318

Stelpost bezuinigingen accommodaties

0

0

-4

-7

-990

Totaal

Onvoorzien

(x € 1.000)

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023

Onvoorzien

0

0

0

Totaal

0

0

0

Mutaties reserves

Binnen dit taakveld zijn alle reserves opgenomen. Voor een verder overzicht verwijzen wij naar de jaarrekening, toelichting op de balans, onderdeel Eigen Vermogen.

55

Algemene dekkingsmiddelen In deze paragraaf zijn baten en de daaraan gerelateerde lasten opgenomen, die geen directe relatie hebben met de programma's. Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de algemene dekkingsmiddelen. Realisatie

2023

(x € 1.000)

Lasten Baten Saldo financieringsfunctie Algemene uitkeringen

Werkelijk Begroting na wijziging

-89

Overige algemene dekkingsmiddelen

Primaire begroting

2023

Saldo

Lasten Baten -215

106

2023 Saldo 321

Lasten Baten 98

Saldo

95

184

49.331

49.331

698

698

7

605

597

990

500

-490

48.880 48.880

98 46.254 46.254

Lokale heffingen

317

6.054

5.738

247

6.062

5.814

210

6.062

5.852

Dividend

11

643

632

11

643

632

11

274

263

239 56.821

56.583

Totaal algemene dekkingsmiddelen

51 56.295 56.244

1.309 53.188 51.880

Relatie verbonden partij met realisatie programma Verbonden partij BsGW

Samenwerkingsvorm GR

Wat is de bijdrage aan dit programma? Het een zo groot mogelijk maatschappelijk rendement halen uit samenwerking tussen lokale overheden op gebied van belastingheffing en inning.

BNG

Privaat

Het genereren van extra inkomsten voor de gemeente uit eventueel verkregen dividend.

Enexis Holding

Privaat

Het genereren van extra inkomsten voor de gemeente uit eventueel verkregen dividend.

Wat heeft het gekost ? Baten en lasten

(x € 1.000)

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023

56

Lasten

14.438

14.808

13.186

Baten

57.747

57.235

53.629

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

43.308

42.427

40.443

Toevoeging reserves

4.322

4.578

1.738

Onttrekking reserves

5.306

5.826

2.640

44.292

43.675

41.345

Gerealiseerd resultaat

57

Paragrafen Lokale heffingen Lokale heffingen

Het pakket van de gemeentelijke belastingen en heffingen bestaat in Stein uit een zestal heffingen. Deze worden gelegitimeerd door verordeningen die de raad elk jaar vaststelt. De lokale heffingen worden ingedeeld in twee categorieën: • Belastingen: Deze worden door de overheid dwangmatig opgelegd. Voor de belastingbetaler staat hier geen individuele aanwijsbare prestatie tegenover. Belastingplichtigen hebben feitelijk geen keuzemogelijkheid. • Heffingen: Dit zijn betalingen aan de overheid voor een door de overheid individueel geleverde specifieke overheidsprestatie. De heffingen zijn gebaseerd op het profijtbeginsel. Iemand die van de overheid profiteert, betaalt hiervoor een bijdrage. De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. De gemeente Stein kent de volgende niet bestedingsgebonden heffingen. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2023 2023 2023 Toeristenbelasting

230

173

173

Rioolheffing

2.802

2.824

2.905

OZB woningen

3.925

3.922

3.922

OZB niet woningen

2.129

2.139

2.139

873

760

665

3.454

3.485

3.580

13.412

13.304

13.385

Leges Afvalstoffenheffing Totaal

Algemeen

Waarom wordt belasting geheven? Een gemeente genereert geen winst zoals een private onderneming. De lasten die de gemeente jaarlijks maakt voor het lokaal bestuur en het onderhouden en in stand houden van wegen, riolering, scholen, openbaar groen etc. worden voor een groot gedeelte gedekt uit de van het Rijk ontvangen algemene uitkering. Omdat de algemene uitkering niet de volledige uitgaven dekt, moet de gemeente zelf ook baten genereren. Dit gebeurt door het heffen van belastingen en (privaatrechtelijke) heffingen. Verschil algemene heffingen en specifieke heffingen: Bepaalde belastingen/heffingen mogen alleen worden opgelegd als kosten worden gemaakt voor dit doel. Zo mag bijvoorbeeld de opbrengst van de afvalstoffenheffingen niet hoger zijn dan de kosten die hiervoor worden gemaakt. Er zijn ook belastingen/ heffingen die een algemeen karakter hebben. Deze zijn wat hoogte en besteding betreft niet voor een specifiek doel bestemd, maar dienen ter dekking van algemene uitgaven. De heffingen van de gemeente Stein zijn: • Onroerende Zaak Belastingen (OZB) • Afvalstoffenheffingen • Rioolheffingen • Toeristenbelasting • Leges

58

Totstandkoming van de tarieven: Jaarlijks worden bij het vaststellen van de begroting ook de opbrengsten voor de belastingen/heffingen en retributies door de gemeenteraad vastgesteld. In de raad van 10 november 2022 is, na vaststelling van de programmabegroting 2023, per belasting/heffing een aparte verordening vastgesteld met daarin opgenomen het doel, de grondslag en de definitieve tarieven 2023 van de belasting/heffing. Belastingbeleid: Op 18 maart 2021 is het Belastingbeleidsplan door uw raad vastgesteld. In dit plan is het belastingbeleid voor de komende jaren beschreven. Voor de rioolheffing geldt het principe van 100% kostendekkendheid. Dat betekent dat de opbrengst van de rioolheffing voldoende moet zijn om de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding en verbetering van het watersysteem te borgen. Schommelingen in de rioolheffing worden opgevangen middels de daartoe gevormde (egalisatie)voorziening. Voor de afvalstoffenheffing geldt hetzelfde kader van kostendekkendheid. Bij deze heffing kan de ingestelde egalisatiereserve ingezet worden om schommelingen in de tarieven tegen te gaan. Uitgangspunt bij zowel de rioolheffing als de afvalstoffenheffing is dat niet uitgegeven middelen middels de voorziening respectievelijk egalisatiereserve ingezet worden om tariefstijgingen te dempen.

Daarnaast wordt bij voortduring kritisch gekeken naar de uitgaven om daarmee de lasten voor inwoners en bedrijven te beperken.

Onroerende zaakbelasting OZB (x € 1.000)

O.Z.B. eigenaar woningen

Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2023 2023 2023 3.925

3.922

3.922

O.Z.B. gebruiker niet woningen

916

919

919

O.Z.B. eigenaar niet woningen

1.213

1.221

1.221

Totaal

6.054

6.061

6.061

Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van de Onroerende zaakbelasting (OZB) is een algemeen dekkingsmiddel. Tegenover deze belastingopbrengsten staan geen specifieke uitgaven. Wie is belastingplichtig? De OZB wordt geheven van: • de eigenaren van alle woningen en • de eigenaren en gebruikers van niet-woningen (bedrijven, scholen, trafo’s etc.) binnen de gemeentegrenzen. Grondslag van de heffing: De grondslag voor de heffing is de WOZ-waarde. Dit is de waarde volgens de Wet Onroerende Zaken. De tarieven voor de OZB zijn mede afhankelijk van de getaxeerde WOZ-waarden. Overige informatie: Er bestaat een relatie tussen de OZB en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De algemene uitkering wordt over de gemeenten verdeeld met behulp van verdeelmaatstaven die verschillen in kosten weerspiegelen, maar ook verschillen in belastingcapaciteit. Voor de belastingcapaciteit wordt een afgeleide van de waarde van onroerende zaken gebruikt. Gemeenten die binnen hun grenzen veel hoog gewaardeerd onroerend goed hebben, ontvangen een lagere uitkering dan soortgelijke gemeenten met minder waardevol onroerend goed. Van de waarde van woningen wordt met 80% rekening gehouden en van de waarde van niet-woningen 70%. Hierop

59

wordt het zogenaamde rekentarief toegepast. Dit rekentarief is globaal afgeleid van het gemiddelde OZB-tarief. Het OZB-tarief dat de gemeente hanteert, is niet relevant voor deze aftrekpost bij de algemene uitkering. Relatie met programma's: Omdat de onroerende zaakbelasting een algemeen dekkingsmiddel is worden de opbrengsten van deze heffing verantwoord op het programma Bestuur en Ondersteuning en algemene dekkingsmiddelen.

Afvalstoffenheffing

Doel van de belasting/heffing: De opbrengsten van deze heffingen worden benut voor het dekken van de kosten voor het ophalen, verwijderen en verwerken van huishoudelijke afvalstoffen en de kosten voor heffing en invordering. Wie is belastingplichtig? De gebruiker van een perceel waar huishoudelijke afvalstoffen kunnen ontstaan, is belastingplichtig. Dit kan een woning zijn, maar ook bijvoorbeeld een vakantiehuis naast een woonhuis. Grondslag van de heffingen Voor de afvalstoffenheffingen worden hoofdzakelijk tarieven per kilo aangeboden afval, per lediging afvalbak en een vastrecht gehanteerd. Verdeling van de kosten De gemeente heeft een wettelijk inzamelplicht voor het afval van huishoudens. Het totale saldo van baten en lasten voor het uitvoeren van deze inzamelplicht bedroegen in 2023 € 3.234.000. Om deze kosten transparant te maken, zijn de kosten naar taakveld uitgesplitst. Uit onderstaande overzicht blijkt dat het grootste deel van de gemeentelijke kosten zijn verantwoord op het taakveld afval (€ 2.977.000). Deze kosten bestaan vooral uit het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het huishoudelijke afval inclusief het scheiden van afval en het recyclen. Ook de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffingen worden binnen dit taakveld verantwoord. Denk hierbij aan het versturen van juiste aanslagen aan de juiste personen.

In 2023 is € 257.000 uitgegeven aan taken die onder het taakveld verkeer en wegen vallen. Zo draagt het schoonmaken en het schoonhouden van de wegen bij aan een afvalvrije openbare ruimte. Daarnaast is € 456.000 toegerekend van het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt voor de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. De compensabele BTW bedroeg € 407.000 en is, conform de BBV-wetgeving, eveneens aan het afval toegerekend. Herkomst middelen Gemeenten mogen op grond van artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer voor de inzameling van het afval van huishoudens een afvalstoffenheffing invoeren. In 2023 was de opbrengst van de afvalstoffenheffing € 3.454.000. Zetten we deze opbrengst af tegen de totale kosten, groot € 3.424.000 dan betekent dit we in 2023 een voordelig saldo van € 30.000 op het afvalcompartiment hebben gerealiseerd. Omdat het afvalcompartiment maximaal 100% kostendekkend moet zijn wordt dit overschot toegevoegd aan de daartoe bestemmende egalisatiereserve. Relatie met programma's: De opbrengsten van de afvalstoffenheffing worden verantwoord op het programma Volksgezondheid en Milieu. De kosten die in de heffing worden meegenomen worden verantwoord op het programma volksgezondheid en milieu en het programma verkeer vervoer en water. Berekening van kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing 2023

60

bedragen x € 1.000 lasten taakvelden 2.1 wegen en vervoer

257

7.3 afval

2.977

totaal lasten taakvelden

3.234

baten taakvelden 7.3 afval

673

totaal baten taakvelden

673

netto lasten taakvelden

2.561

toe te rekenen lasten: overhead

456

compensabele BTW

407

totale netto lasten

3.424

baten opbrengst heffingen toevoeging aan egalisatiereserve totaal baten

kostendekking:

3.454 -30 3.424

100%

Rioolheffing

Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van deze heffingen wordt benut voor het dekken van de kosten van afval-, hemel- en grondwater (inclusief rioleringen).

Wie is belastingplichtig? De belasting wordt geheven: • van degene die bij het begin van het belastingjaar het genot heeft krachtens eigendom, bezit of beperkt recht het genot heeft van een perceel dat direct of indirect is aangesloten op de gemeentelijke riolering, verder te noemen: eigenarendeel; en • van de gebruiker van een perceel van waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd dan wel dat belang heeft bij nakoming van de gemeentelijke waterzorgplichten, verder te noemen: gebruikersdeel. Grondslag van de heffing:

61

Stein baseert zich op het eigendomsrecht. Per perceel wordt een vast bedrag opgelegd. Daarnaast worden de verbruikers aangeslagen op basis van het watergebruik. Verdeling van de kosten: De gemeente is wettelijk verplicht haar zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater na te komen. De totale kosten voor het uitvoeren van deze zorgplichten bedroegen in 2023 € 3.101.000. Om deze kosten transparant te maken, zijn de kosten naar taakveld uitgesplitst. Het merendeel van de gemeentelijke kosten worden verantwoord op het taakveld riolering. In 2023 was dit € 2.229.000. Deze kosten bestaan vooral uit kosten voor het nakomen van de gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, met name aanleg en onderhoud van rioleringen en de kosten voor heffen en invorderen van de rioolheffingen. In 2023 is € 135.000 uitgeven aan straatreiniging, een kostenpost die onder het taakveld verkeer en wegen valt. Dit voorkomt overbelasting van het rioolstelsel bij piekbelasting. Verder is in 2023 een bedrag van € 333.000 toegerekend voor overhead. Dit zijn kosten voor de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. De compensabele BTW bedroeg € 404.000 en is, conform de BBVwetgeving, eveneens aan het riool toegerekend. Herkomst middelen: Gemeenten mogen op grond van artikel 228a van de Gemeentewet een rioolheffingen invoeren.

Deze mag maximaal kostendekkend zijn. In 2023 was de opbrengst van de rioolheffing € 2.802.000. Om 100% kostendekking te realiseren is een bedrag van € 299.000 onttrokken aan de rioolvoorziening. Bij de berekening van de tarieven 2023 is rekening gehouden met het uitgangspunt uit het coalitieakkoord 'Kansrijk besturen' dat niet uitgegeven middelen binnen het rioolcompartiment middels de voorziening ingezet worden om toekomstige tariefstijgingen te dempen. Hiervoor is in de begroting 2023 een beschikking over de rioolvoorziening opgenomen van € 289.000. Bij het opmaken van de jaarrekening is gebleken, dat om 100% kostendekking te bewerkstelligen een onttrekking van € 299.000 nodig is. Het verschil wordt veroorzaakt doordat de in 2023 gerealiseerde kosten voor de zorgplichten voor afval-, hemel en grondwater hoger zijn dan begroot. Op 9 november 2022 zijn de verordening Rioolrecht 2023 en de definitieve tarieven voor 2023 vastgesteld. Relatie met programma's De opbrengsten van de rioolheffing worden verantwoord op het programma Volksgezondheid en Milieu. De kosten die in de heffing worden meegenomen worden verantwoord op het programma volksgezondheid en milieu en het programma verkeer vervoer en water.

Berekening van kostendekkendheid van de rioolheffing 2023 bedragen x € 1.000 lasten taakvelden 2.1 wegen en vervoer

135

7.2 riolering

2.229

totaal lasten taakvelden

2.364

netto lasten taakvelden

2.364

toe te rekenen lasten: overhead

333

62

compensabele BTW totale lasten

404 3.101

baten beschikking over voorziening

299

opbrengst heffingen

2.802

totale baten

3.101

kostendekking:

100%

Toeristenbelasting

Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van deze belasting is een algemeen dekkingsmiddel. Een deel van de opbrengst wordt aangewend voor de revitalisering van het toerisme en de recreatie. Wie is belastingplichtig? Belastingplichtige is die persoon die verblijft (overnacht) in de gemeente Stein zonder in het bevolkingsregister van deze gemeente te zijn opgenomen. Grondslag van de heffing: Per persoon wordt per overnachting een bedrag geheven. Tarieven 2023: Tarief per overnachting: € 2,04 (was € 1,99 in 2022) Kampeerterrein/kamperen bij de boer € 0,10 (was € 0,10 in 2022) Overige informatie: De toeristenbelasting wordt per kwartaal, op aangifte, achteraf opgelegd. Relatie met programma's: De baten van de toeristenbelasting worden verantwoord op het programma Economie. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2023 2023 2023 Toeristenbelasting

230

173

173

Totaal

230

173

173

Kwijtscheldingen

Stein hanteert de zogenaamde 100% norm voor de kwijtschelding van gemeentelijke heffingen. Of een belastingplichtige in aanmerking komt voor kwijtschelding wordt beoordeeld aan de hand van een inkomens- en/of vermogenstoets. Bij deze toets wordt met de kosten van bestaan volgens de bijstandsnorm voor 100% rekening gehouden. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Leidraad Invorderingswet 1990. Kwijtschelding wordt alleen verleend indien het een aanslag betreft voor onroerende zaakbelastingen, rioolheffingen, vastrecht van de afvalstoffenheffingen.

63

Leges

Voor de legesverordening is kostendekkendheid nagestreefd. Doel van de belasting/heffing Het heffen van leges vindt plaats als vergoeding voor geleverde diensten. Wie is belastingplichtig? Leges worden geheven van de aanvrager van de dienst. Grondslag van de heffing De grondslag is divers en afgestemd op de gevraagde dienstverlening. Tarieven De hoogte van de tarieven is divers en afhankelijk van de dienst die wordt aangevraagd. Overige informatie De geraamde totale legesopbrengst mag niet hoger zijn dan de geraamde totale uitgaven. Bij het bepalen van de legestarieven wordt hier mee rekening gehouden. De legesverordening bestaat uit drie delen (zogeheten titels) die vervolgens weer zijn opgebouwd uit hoofdstukken. De kostendekkend wordt per hoofdstuk in beeld gebracht. In onderstaande tabellen is de kostendekkendheid van de leges opgenomen conform het BBV. Het bepalen van de mate van kostendekkendheid is een continu proces. Het BBV schrijft voor dat de kostendekkendheid op deze manier wordt gepresenteerd. Titel 1 – Algemene dienstverlening We streven naar 100% kostendekkendheid, maar zijn hierin beperkt door de gemaximeerde legestarieven vanuit het Rijk. Zie hieronder de mate van kostendekkendheid voor de leges burgerzaken. Titel 1 : Algemene dienstverlening

lasten

baten

kosten dekking

Burgerlijke stand

23.723

14.959

63%

Reisdocumenten

134.760

123.982

92%

Rijbewijzen

94.555

91.660

97%

Verstrekkingen uit gemeentelijke basisregistraties

33.300

29.367

88%

Kansspelen

1.080

628

58%

Verkeer en Vervoer

10.029

8.433

84%

Diversen

1.080

628

58%

Totaal

298.526

269.656

90%

Titel 2 – Dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Het grootste gedeelte van de kosten en opbrengsten binnen titel 2 vallen binnen het hoofdstuk van de Omgevingsvergunning. Titel 2 : Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgevings-vergunningen

lasten

baten

kosten dekking

Omgevingsvergunningen

606.280

476.019

79%

Binnen titel 2 wordt dus 79% van de kosten gedekt door baten. Titel 3 – Dienstverlening vallend onder de Europese Dienstenrichtlijn

64

Titel 3 vormt een klein gedeelte van onze legesinkomsten. Onze tarieven zijn hier niet kostendekkend, de mate van kostendekkendheid ligt rond de 58%. Titel 3 : Dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn

lasten

baten

kosten dekking

Horeca

4.320

2.510

58%

Organiseren van evenementen en markten

58.465

33.705

58%

Lokale woonlastendruk

In onderstaande tabel worden de gemiddelde woonlasten 2023 van een eigenaar/gebruiker en een huurder in Stein vergeleken met de gemeenten van Limburg. De cijfers zijn afkomstig uit het Belastingoverzicht 2023 van de provincie Limburg. Lastendruk Stein

OZB 342

Aanslag eigenaar en gebruiker afval riool totaal 320 227 889

Aanslag huurder 393

Per regio Maastricht-Heuvelland

352

339

252

943

428

Midden-Limburg Noord-Limburg

309 361

290 260

236 207

835 828

368 344

Parkstad Westelijke Mijnstreek

335 400

307 306

237 226

879 932

432 319

Limburg

347

299

231

877

383

0 - 10.000 10.001 - 20.000

503 388

261 284

137 266

901 938

279 394

20.001 - 50.000 >= 50.001

334 343

279 318

265 196

878 857

361 399

Per inwonersklasse

Om een inschatting te geven waar Stein staat wat betreft de lastendruk eigenaar en gebruiker, en de lastendruk huurder zijn in onderstaande tabellen de gemiddelde aanslagen, de gemeenten met de hoogste en de laagste aanslagen en de aanslagbedragen van Stein opgenomen. Bij Stein is de positie aangegeven op de ranglijst van gemeenten van Limburg. Lastendruk eigenaar/gebruiker

Positie

Aanslag

Limburg

gemiddeld

871

Meerssen

hoogste

1.206

Stein

18e van 31

889

Roerdalen

laagste

776

Lastendruk huurder

Positie

Aanslag

Limburg

gemiddeld

383

Voerendaal

hoogste

624

Stein

17e van 31

393

Beesel

laagste

206

65

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Aanleiding en achtergrond

De Gemeente Stein acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het weerstandsvermogen berekend.

Risicoprofiel

Om de risico's van Gemeente Stein in kaart te brengen wordt elkaar jaar bij de begroting en jaarrekening een risicoprofiel opgesteld. Bij het opstellen van dit risicoprofiel worden de verschillende risico's binnen de organisatie in beeld gebracht. Dit zijn zowel grote als kleine risico’s, risico’s met interne of externe oorzaak, operationeel dan wel strategisch van aard. Risico

Gevolgen

Kans

Maximaal Fin. gevolg

Instellingen waarvoor de gemeente garant staat kunnen hun verplichtingen niet nakomen.

Financieel Aflossingsverplichting

10% €

2.000.000

Privacy risico’s:

Financieel

10% €

1.600.000

Financieel

10% €

4.000.000

Niet controleren van alle toezichttaken.

Financieel - fin. aansprakelijkheid

10% €

1.000.000

Niet doorgaan van het groene net.

Financieel

75% €

180.000

Bramert-Noord 1 jaar vertraging

Financieel

50% €

80.000

Op basis van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan een boete worden opgelegd van maximaal 2% van de omzet. De omvang van de begroting 2024 bedraagt afgerond € 80 miljoen, zodat de boete maximaal € 1.600.000 zou bedragen. Beveiligingsrisico’s: ICT ransomware en phishing: De ICT-systemen enof data worden ontoegankelijk. Systemen zullen niet beschikbaar zijn en gegevens zullen niet meer te openen zijn. De dienstverlening naar interne medewerkers en inwoners zal hier hinder van ondervinden.

Risico: in 2024 is niet 70% van de woningen verkocht waardoor geen afname van de bouwrijpe kavels plaatsvindt. Fiscale risico’s. De gemeente Stein wordt - mede door veranderingen in wet- en regelgeving geconfronteerd met een aantal risico’s/onzekerheden op fiscaal gebied, waaronder bijvoorbeeld Btw sport. Juridische risico’s Onze gemeente loopt juridische risico’s in zijn algemeenheid, aangezien gemeenten besluiten neemt waartegen bezwaar en beroep kan worden ingesteld. Financiële risico’s

66

Inflatie en CAO stijgingen zijn afgedekt met de in de circulaires genoemde percentages. De werkelijkheid kan positief dan wel negatief hiervan afwijken. Een andere onzekerheid is bijvoorbeeld de financiering van de bodemtaken bij de RUD. Totaal alle risico’s

€ 8.860.000

Benodigde weerstandscapaciteit

Op basis van deze risico's is een risicosimulatie (Montecarlo simulatie) uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 8.860.000) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Uit de risico simulatie blijkt dat bij een zekerheidspercentage van 90% risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.735.000. De kans is een inschatting dat een risico ook daadwerkelijk zal plaatsvinden. Deze aanname wordt vervolgens geclusterd waarbij een kans tot 10% wordt aangemerkt als zeer klein, de kans tot 30% als klein, tot 50% als middel, tot 70% als groot en alles daarboven tot zeer groot. Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. Er zijn weinig wijzigingen ten opzichte van de jaarrekening 2023 en begroting 2024. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Uit de risico simulatie blijkt dat bij een zekerheidspercentage van 90% risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.735.000.

Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en de mogelijkheden waarover onze gemeente beschikt om risico’s van financiële aard (niet-begrote kosten), die zich onverwacht voordoen en die van substantiële aard zijn, te kunnen dekken. Dit kunnen zowel incidentele als structurele middelen zijn. Op grond van de vereisten van het BBV heeft de gemeente Stein ervoor gekozen om onze weerstandscapaciteit uit de elementen algemene reserve en de post onvoorzien te vormen. Weerstand

Startcapaciteit

Algemene reserve (vrij besteedbaar) Post onvoorzien

€ 18.365.000 €0

Totale weerstandscapaciteit

€ 18.365.000

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, is de relatie gelegd tussen beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit is afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het hieronder geschetste weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit -------------------------------------- = Benodigde weerstandscapaciteit

€ 18.365.000 --------------- = 6,7 € 2.735.000

Onderstaande normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2.0

uitstekend

67

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

Het ratio van de Gemeente Stein valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen.

Financiële kengetallen

In deze paragraaf zijn een aantal kengetallen opgenomen. Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid. Bij de toelichting hebben we aandacht voor toekomstige ontwikkelingen, leggen we, indien mogelijk, een relatie met de verschillende programma's en beoordelen wij de kengetallen. Indicator Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens

rekening 2022 80% 76%

begroting 2023 106% 102%

rekening 2023 75% 71%

27% 7,8% 2,4% 103%

20% 1,4% -0,7% 103%

27% 8,4% 2,1% 103%

Onderverdeling voor de beoordeling Om een beeld te geven hoe de financiële positie van de gemeente Stein zich ontwikkelt, is gebruik gemaakt van een onderverdeling naar drie categorieën. Dit zijn: groen (goed/weinig risico), oranje (voldoende/voorzichtigheid geboden) en rood (onvoldoende/veel risico). In onderstaande tabel de standaard percentages die daarvoor gebruikt worden. Deze percentages zijn gebaseerd op algemene normwaarden (worden onder andere gebruikt door de Provincie bij de publicatie van ranglijsten). Indicator

Groen (goed /weinig risico)

Oranje (voldoende/ voorzichtigheid geboden)

Rood (onvoldoende/ veel risico)

Netto schuldquote

< 90%

90% t/m 130%

> 130%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

< 90%

90% t/m 130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20% t/m 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

0%

< 0%

Grondexploitatie

< 20%

20% t/m 35%

0%

Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens

< 95%

95% t/m 105%

> 105%

Hierna volgt een analyse per kengetal. Netto schuldquote

68

De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Hoe lager de netto schuldquote, hoe lager de relatieve schuldenlast. De netto schuldquote stijgt door de toename van de schulden (vreemd vermogen). De ontwikkeling daarvan wordt periodiek bij de opstelling van de jaarrekening en begroting gemonitord. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Er is tevens een tweede berekening van de netto schuldquote, maar nu gecorrigeerd met de door verstrekte leningen aan woningbouwcorporaties en deelnemingen. In de eerste berekening van de netto schuldquote zijn deze verstrekte leningen niet meegenomen, omdat er een risico bestaat dat de gemeente deze bedragen niet (volledig) zal kunnen terugvorderen. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio is de verhouding tussen eigen vermogen en totaal vermogen. Het geeft weer in hoeverre de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio hoe beter de gemeente hier toe in staat is. Een solvabiliteitsratio van 20% wordt aangemerkt als voldoende. De jaarrekening 2023 laat zien dat de grens van 20% in alle jaren wordt gehaald. De ontwikkeling wordt eveneens periodiek gemonitord.

Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente Stein heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een positief cijfer betekent dat het structurele deel voldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Gegeven de reeks 2022-2026 is dat aanwezig. Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar, hetgeen niet het geval is. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens De indicator belastingcapaciteit geeft aan hoe hoog de gemiddelde woonlasten voor een gezin zijn in de gemeente Stein ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het voorgaande jaar. We liggen hier net iets hoger dan het landelijk gemiddelde.

69

Grondbeleid Inleiding

Het grondbeleid van de gemeente Stein is vastgelegd in de 'Nota grond- en vastgoedbeleid'. Het grondbeleid is geen doel op zich, maar een middel om de visie van de gemeente te realiseren. Deze visie staat in de ”Strategische toekomstvisie 2018-2022”, de “Ruimtelijke structuurvisie 2015-2025” en het bestuursakkoord.

Grondexploitaties

Per 31 december 2023 zijn vier grondexploitaties in uitvoering. • Samen bouwen Meerdel te Elsloo • Poolster te Elsloo • Elckerlyc te Elsloo • Fase 1 Bramert-Noord te Urmond Bij de samenstelling van de jaarrekening 2023, januari 2024, heeft tevens de herziening van de grondexploitatiebegrotingen van bovenstaande woningbouwontwikkelingen plaatsgevonden. De financiële verwerking van deze herziening zal worden meegenomen in de Berap 2024. Voor de herziening zijn onderstaande parameters toegepast. Rente 2022: 1,28% Rente 2024-2026, cf. begroting 2024: 1,69% Inflatie 2023: 10% (was 5,2%) Inflatie 2024 3% Inflatie 2025-2026 2,4% Samen bouwen Meerdel ‘Samen bouwen Meerdel’ is een woningbouwontwikkeling waarbij de gemeente een ‘Samenwerkings- en realisatieovereenkomst’ is aangegaan met de CPO-vereniging CPO Meerdel en de wooncorporatie Zaam Wonen voor de realisatie van 10 koopwoningen en 5 sociale huurwoningen. Begin 2023 is door de CPO vereniging en wooncorporatie Zaam Wonen gestart met de bouwwerkzaamheden. De bouw van de woningen is voor rekening en risico van de kopers van de kavels. De bouwwerkzaamheden hebben heel 2023 in beslag genomen. Begin 2024 zal gestart worden met het woonrijp maken van het gebied. De boekwaarde per 31 december 2023 bedraagt -/- € -253.509.

Het geprognosticeerde verlies, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 83.110 . Voor dit tekort is de voorziening ‘Te verwachten verliezen’ gevormd. Poolster In de Raadsvergadering van 2 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Poolster vastgesteld. Het plan omvat de realisatie van 17 kavels voor grondgebonden nultreden woningen, waarvan 10 kavels ten behoeve van sociale woningbouw op de locatie van de voormalige basisschool de Poolster. De vastgesteld grondexploitatiebegroting sluit met een negatief resultaat op eindewaarde van € 241.104. In 2023 is het terrein na de sloop bouwrijp gemaakt en is vervolgens gestart met de bouw van de 7 en 10 woningen. Als gevolg hiervan bedraagt de boekwaarde per 31 december 2023 -/- € 124.820. Het geprognosticeerde verlies, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 195.886. Voor dit tekort is de voorziening ‘Te verwachten verliezen’ gevormd.

70

Elckerlyc In de Raadsvergadering van 2 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Elckerlyc vastgesteld. Op de locatie van de voormalige basisschool Elckerlyc wordt één kavel gerealiseerd voor de bouw van een kleinschalig appartementencomplex. De vastgestelde grondexploitatiebegroting sluit met een positief resultaat op eindwaarde van € 126.857. In 2023 is het voormalige schoolgebouw gesloopt en is het terrein vervolgens bouwrijp gemaakt. De grond is eind 2023 bouwrijp verkocht aan de ontwikkelaar. De start bouw van de 19 appartementen vindt plaats begin 2024. Per 31 december 2023 bedraagt de boekwaarde € 11.909. De geprognosticeerde winst, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 143.235. Het hogere positief saldo is het gevolg van de hogere verkoopopbrengst. In de overeenkomst met de ontwikkelaar is opgenomen dat de verkoopprijs gekoppeld is aan het consumentenprijsindexcijfer. Met inachtneming van de richtlijnen vindt winstneming plaats middels het 'Percentage of Completion', hierdoor bedraagt de tussentijdse winstneming in 2023 € 121.516. In overeenstemming met de nota 'Reserves en voorzieningen wordt het positieve resultaat ten gunste van de Algemene Reserve gebracht. Fase 1 Bramert-Noord In de Raadsvergadering van 23 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Fase 1 BramertNoord vastgesteld.

De ontwikkeling omvat de realisatie van 50 bouwkavels voor diverse segmenten woningbouw. De vastgesteld grondexploitatiebegroting sluit met een positief resultaat op eindwaarde van € 130.000. In 2023 heeft een grondruil plaatsgevonden waarna vervolgens de ingestelde beroepszaak tegen de ontwikkeling door de appellant is ingetrokken. Er is vervolgens verder gewerkt aan de voorbereidingen voor het bouwrijp maken van het gebied. Ook zijn de woningen in de verkoop geplaatst door de projectontwikkelaar. Per 31 december 2023 bedraagt de boekwaarde € 1.999.425. De geprognosticeerde winst, per 31 december 2025 bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 411.886 Boekwaarde ultimo (x € 1.000) 2023

Geraamde boekwaarde ultimo (x € 1.000)

2024

Samen bouwen -253 Meerdel Poolster -125 Elckerlyc 12 Bramert1.999 -1.130 Nrd Totaal 1.633 -1.130 * negatief (-/-) betekent verlies

2025

-

2026

-

2027

Verwacht resultaat per einddatum (x € 1.000)*

Realisatie

- 83

2024

-195 143

2024 2024

412

2025

-

71

Strategische gronden

In de nota grond- en vastgoedbeleid wordt ingezet op anticiperende, proactieve en gelegenheidsverwerving. Hiervoor is een budget beschikbaar gesteld van € 558.571. (2019: € 500.000; 2021 € 58.571 verkoopwinst RWS). In 2023 heeft er geen grondverwerving plaatsgevonden. Het restantbudget voor strategische verwerving bedraagt € 163.495. Onderstaand een overzicht van de strategisch verworven gronden ten laste van het budget. Jaar verwerving 2019

Perceel

Ontwikkeling

Elsloo, A4652

2020

Urmond D209 t/m D211

Herinrichting stationsomgeving Randweg Bramert-Nrd en ruilgrond t.b.v. woningbouw Bramert-Nrd Gedeeltelijke verkoop aan RWS D209 t/m D211 Randweg Bramert-Nrd en ruilgrond t.b.v. woningbouw Bramert-Nrd Woningbouw Meers Randweg Bramert-Nrd

2021 2020

Urmond D194 en D206

2020 2022

Elsloo, D792 Urmond D526

Verwervingskosten € 35.662

Raad geïnformeerd RIB 26-11-2019

€ 112.009

RIB 14-09-2020

-/- €

13.840

€

77.200

RIB 09-11-2020

€ 211.037 € 8.008

RIB 19-01-2021 RIB 14-03-2022

Risico’s

Doordat ontwikkelingen steeds complexer worden en de investeringen bij grondexploitaties groot zijn, brengt dit risico 's met zicht mee. Inzicht in de financiële resultaten en het in kaart brengen van de risico's is daarom van groot belang. Voorziening te verwachten verliezen Winsten uit de grondexploitaties worden gestort in de Algemene Reserve. De voorziening 'Te verwachten verliezen grondexploitatie' vormt de buffer voor verliezen en risico's binnen de grondexploitatie. In 2023 hebben de volgende mutaties plaatsgevonden: • De herziening grondexploitatiebegroting ‘Samen bouwen Meerdel’ heeft ertoe geleid dat het tekort met € 7.000 is afgenomen. • De herziening grondexploitatiebegroting ‘Poolster heeft ertoe geleid dat het tekort met € 49.000 is afgenomen. Verloop voorziening (x€ 1.000)

Samen bouwen Meerdel Poolster Totaal

Stand

Toename

Afname

1-1202 3

Geraamde stand ultimo

31-122023

2024

2025

2026

-

-

-

-

-

-

7

89 246 335

Stand

0

49 56

82 196 279

-

-

2027

72

Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding

In de openbare ruimte vinden activiteiten plaats in het kader van wonen, werken en recreëren. Hiervoor is de openbare ruimte ingericht met kapitaalgoederen (infrastructuur). Deze kapitaalgoederen worden onderhouden en tijdig vervangen. De door de raad gewenste kwaliteit van de kapitaalgoederen is vastgesteld in beleidskaders. De vastgestelde beleidskaders zijn daarna, door het college, vertaald in beheerplannen waarin de kosten voor vervanging en onderhoud zijn opgenomen. De beheerplannen worden verwerkt in de begroting. De volgende kapitaalgoederen zijn in deze paragraaf opgenomen: • gebouwen en overige accommodaties • wegen • openbare verlichting • bruggen • rioleringen • groen

Gebouwen en overige accommodaties

Beleidsplan Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 vastgesteld op 17 februari 2022. In 2024 zal een evaluatie van het huidige vastgestelde accommodatiebeleid plaatsvinden. Deze evaluatie gaat uit van een integrale aanpak met als speerpunten: • de onderhoudskosten en afschrijvingskosten per accommodatie; • de bezettingsgraden per accommodatie; • de subsidiestromen per vereniging en de huurinkomsten per accommodatie; Beheerplannen Jaarlijks wordt, voorafgaand aan de uitvoering, beoordeeld of de geplande werkzaamheden noodzakelijk zijn dan wel dat deze kunnen worden uitgesteld of doorgeschoven. Daarna worden de werkzaamheden waar mogelijk gebundeld en volgens de geldende inkoopprocedures in de markt gezet. Financiële vertaling Voor het groot bouwkundig en sporttechnisch onderhoud is een voorziening gevormd. Hierin wordt op basis van de vastgestelde beheerplannen jaarlijks een bedrag gestort. De hoogte van de storting wordt telkens bij het vaststellen van het beheerplannen geactualiseerd. In 2023 bedroeg de storting in de voorziening (groot) bouwkundig onderhoud € 538.400 en in de voorziening groot sporttechnisch onderhoud € 34.100. De onderhoudslasten van de gemeentelijke accommodaties worden afhankelijk van de gebruiksfunctie verantwoord op de programma's 'Sport Cultuur en Recreatie', 'Sociaal domein' of 'Bestuur en Ondersteuning.