Integraal Beheerkwaliteitsplan Stein 2022-2026_ def.pdf

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein

projectnummer 0471958.100 definitief 26 januari 2022

Samenvatting De wijze waarop de fysieke leefomgeving wordt ingericht en onderhouden is sterk bepalend voor gebruik en beleving van de dagelijkse leefomgeving. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte spelen diverse maatschappelijke en publieke belangen. Zo draagt de kwaliteit van de leefomgeving bij aan diverse duurzaamheidsvraagstukken, het algehele welzijn van de inwoners en de veiligheid van gebruikers. Het is wenselijk om de vastgestelde kwaliteitsniveaus en de bijbehorende kosten opnieuw tegen het licht te houden en waar nodig aan te passen aan meer recente ervaringen en inzichten. Deze herijking van het integraal beheerkwaliteitsplan is uitgevoerd in een gezamenlijk proces met een raadswerkgroep. Bij een evaluatie met deze raadwerkgroep blijkt dat er tevredenheid is over de huidige staat van de fysieke leefomgeving. Verharding, meubilair en netheid scoren ruim voldoende, groen scoort iets lager maar nog altijd voldoende. Hoewel er in algemene zin tevredenheid overheerst zijn er voor alle onderdelen wel punten die verbeterd kunnen worden. Jaarlijks wordt een beleidsmonitoring uitgevoerd, een objectieve schouw waarbij de kwaliteit van de openbare ruimte wordt gemeten. De gemeenteraad wordt hierover in het vierde kwartaal geïnformeerd.

Over het algemeen wordt de vastgestelde ambitie gerealiseerd, maar zijn er wel aandachtspunten:  Voor groen/verzorging wordt op onderdelen de geambieerde kwaliteit niet altijd gerealiseerd. Een reden hiervoor is dat de werkzaamheden kort cyclisch zijn en de kwaliteit vaak snel verandert in de tijd.  In het centrum, bij rotondes en rondom de komgrenzen wordt voor de onderdelen verharding en verzorging structureel de beoogde ambitie kwaliteitsniveau A niet gehaald op het moment van meten, maar wordt veelal kwaliteitsniveau B gescoord. Op basis van deze evaluatie zijn twee scenario’s uitgewerkt voor de aan te houden ambitie de komende planperiode.

Scenario I: Huidige praktijk continueren In dit scenario wordt de huidige kwaliteit voortgezet. Dit betekent dat het kwaliteitsbeeld dat afgelopen jaren gemiddeld in de gemeente zichtbaar was wordt voortgezet. In alle gebieden en daarmee in het grootste deel van de gemeente Stein is een B-kwaliteit als ambitie de lijn in dit scenario. Begraafplaatsen hebben nog steeds een A-kwaliteit als ambitie. Ten opzichte van het huidig geldende kwaliteitsscenario betekent dit een bijstelling naar beneden (van A naar B-kwaliteit) van met name de ambities in de centra en voor de verzorging van rotondes en komgrenzen. In de praktijk zal deze verlaging van ambitie niet zichtbaar zijn, aangezien de kwaliteit afgelopen jaren al op dit niveaus lag.

Scenario II: Huidige ambitie continueren In dit scenario worden de huidige kwaliteitsambities voortgezet. Dit betekent dat over het algemeen het kwaliteitsbeeld dat afgelopen jaren gemiddeld in de gemeente zichtbaar was wordt voortgezet. Met name in de centra en de verzorging op rotondes en bij komgrenzen wordt de kwaliteit verhoogd ten opzichte van de huidige situatie; dit betekent een kwaliteitsverbetering.

In het verlengde van de scenario’s voor beeldkwaliteit is ook gesproken over enkele thema’s: Veiligheid: voor beide scenario’s geldt dat veiligheid op orde is doordat onveilige situaties vanuit beleidskeuzes worden voorkomen. Wel zijn enkele aandachtpunten genoemd zoals zichthoeken bij rotondes en overhangend gras en beplanting langs fiets- en voetpaden. Deze aspecten van veiligheid hangen samen met bedrijfsvoering en worden in het uitvoeringsplan opgepakt. Beheerluw: Een algemene trend in de afgelopen decennia in de fysieke leefomgeving is dat steeds meer elementen en obstakels zijn toegevoegd aan het straatbeeld met als gevolg versnippering en veel hoeken en kantjes. De komende jaren wordt onderzocht of deze elementen en obstakels nog wel nodig zijn en dus de fysieke leefomgeving beheerluwer kan worden gemaakt. Participatie: In november 2021 is het document “Participatiebeleid in het kader van de Omgevingswet” vastgesteld in de gemeente Stein. Uitwerking van dit participatiebeleid wordt ook voor het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving verder verkend en uitgewerkt. Communicatie: Heldere communicatie over het beheer van de fysieke leefomgeving draagt bij aan meer begrip voor de keuzes die gemaakt worden in de eigen leefomgeving van inwoners. Er wordt een communicatieprogramma opgezet om meer en gerichter te communiceren.

Circulair Beheer: Vanuit het oogpunt van circulair is wenselijk zo hoogwaardig mogelijk benutten van grondstoffen en materialen de belangrijkste opgave om de footprint te reduceren. Dit begint bij materiaalkeuzes voor nieuwe projecten en vrijkomend materiaal herbestemmen bij klein en groot onderhoud.

Financiën De huidige begroting, de relevante begrotingsposten die een directe link hebben met de beeldkwaliteitsaspecten van het beheer, zijn vergeleken met de kennisbank van Antea Group.  Voor scenario 1, het nastreven van de huidige praktijk komen de berekende kosten vrijwel overeen met het huidige budget.  Voor scenario 2, het nastreven van de huidige ambitie is berekend dat € 224.000 extra budget wenselijk is. De financiële doorvertaling van de genomen thema’s is nog niet gemaakt.

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein

projectnummer 0471958.100 definitief 26 januari 2022

Opdrachtgever Gemeente Stein Stadhouderslaan 200 6171 KP STEIN

Colofon Projectgroep Gemeente Stein: Addy Bouwens Roger Vluggen Raadswerkgroep Gemeente Stein: Danny Hendrix Chantal Meijers Frank Dassen John Busing Maurice Gransier Noud Claessens Suzanne Cramers Theo Pierik Projectgroep Antea Group: Eric Moonen Mark van den Kieboom Robin Heijne

datum 26 januari 2022

beschrijving definitief

vrijgave Ruud van Hoek

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting

2

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

Belang van de fysieke leefomgeving Aanleiding en doel Het beheerproces Scope Proces Leeswijzer

1 1 1 2 3 3

2

Uitgangspunten

4

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Structuurelementen Aard en omvang van de beheerarealen Huidige ambitie Participatie Werkvoorzieningsschap

4 5 6 6 6

3

Terugblik afgelopen beheerperiode

8

3.1 3.2 3.3

Gemeten kwaliteit Meldingen Evaluatie door de raadswerkgroep

8 8 9

4

Kaders en ontwikkelingen

11

4.1 4.2 4.3

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends en ontwikkelingen

11 11 12

5

Ambitie

15

5.1 5.1.1 5.1.2 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.2.5

Scenario’s Scenario I: Huidige praktijk continueren Scenario II: Huidige ambitie continueren Overige ambities Veiligheid Beheerluw Participatie Communicatie Circulair Beheer

15 15 16 17 17 17 19 20 20

6

Financiën

22

6.1 6.2

Huidig budget: relevante budgetten voor beeldkwaliteit Overige budgetten en investeringen

22 23

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht van assets in de gemeente Stein voor de domeinen groen, verharding en straatmeubilair Bijlage 2: Impressie beeldkwaliteit Bijlage 3: Verslagen van de bijeenkomsten met de raadswerkgroep Bijlage 4: Overzicht budget beheer fysieke leefomgeving 2022

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

1

Inleiding

1.1

Belang van de fysieke leefomgeving Een aantrekkelijke woon-, werk en leefomgeving is van belang voor de bewoners, bedrijven en bezoekers van de gemeente Stein. De fysieke leefomgeving is voor iedereen toegankelijk. Het is de plek waar je je verplaatst, recreëert en waar dieren en planten leven. De wijze waarop de fysieke leefomgeving wordt ingericht en onderhouden is sterk bepalend voor gebruik en beleving van de dagelijkse leefomgeving. Bij de inrichting en het beheer van de fysieke leefomgeving spelen diverse maatschappelijke en publieke belangen. Zo draagt de kwaliteit van de leefomgeving bij aan diverse duurzaamheidsvraagstukken, het welzijn en de veiligheid van gebruikers.

1.2

Aanleiding en doel In het Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 wordt de gewenste kwaliteit voor het in stand houden van de fysieke leefomgeving beschreven. Door de gemeenteraad zijn in 2012 en in 2016 de huidige kwaliteitsniveau en de gebiedsdefiniëring vastgesteld. Gezien de verlopen periode is het wenselijk om de huidige vastgestelde kwaliteitsniveaus en de bijbehorende kosten opnieuw tegen het licht te houden en daar waar nodig aan te passen aan de meer recente ervaringen en inzichten; met ander woorden een herijking van het huidige Integraal Beheerplan Openbare Ruimte. Uitgangspunt was om deze herijking in een gezamenlijk proces met een raadswerkgroep vorm te geven om zo praktische ervaring en beleving een plek te geven.

1.3

Het beheerproces Figuur 1 is een schematische weergave van het beheerproces voor het in stand houden van de fysieke leefomgeving. De wettelijke kaders, maatschappelijke opgaven en specifieke wensen en ambities vormen een uitgangspunt voor het formuleren van het beleid. Het Integraal beheerkwaliteitsplan biedt een kader voor het beheer van de fysieke leefomgeving. Het bevordert integraal werken en zorgt voor betere afstemming van de werkzaamheden in de fysieke leefomgeving. Voor essentiële disciplines vindt nadere uitwerking plaats in sectorale beheerplannen, zoals een wegbeheerplan, een groenbeheerplan, een bomenbeheerplan en een beheerplan wegmeubilair. Het Integraal beheerkwaliteitsplan richt zich op het evalueren van de afgelopen periode en het desgewenst bijstellen van het beleid. Dit is in de figuur gemarkeerd door het rode ovaal. De bestuurlijke keuzes vormen het uitgangspunt voor de nadere uitwerking door de ambtelijke organisatie de overige stappen in dit beheerproces.

Blad 1 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Figuur 1: Schematische weergave beheerproces

1.4

Scope In deze herijking van de integrale beheerkwaliteit hanteren we de kaders uit de voorgaande plannen. Onderdelen fysieke leefomgeving: De onderstaande onderdelen van de fysieke leefomgeving worden meegenomen:  Verharding: de wegen, fietspaden, voetpaden e.d. in de gemeente.  Groen: bomen, beplanting en gras in de fysieke leefomgeving, inclusief bossen en natuurlijke beplantingszones in eigendom van de gemeente.  Meubilair: zitmeubilair, afvalvoorzieningen, fietsparkeervoorzieningen, afzetpalen, straatmeubilair, reclamedragers, openbare verlichting e.d. in de gemeente.  Verzorging: kortcyclisch onderhoud voor de netheid van de fysieke leefomgeving, onkruid en zwerfafval. Gebieden/areaal: Alle arealen in de fysieke leefomgeving welke eigendom zijn van de gemeente worden meegenomen. Uitgezonderd zijn begraafplaatsen en sportvelden. Begraafplaatsen zijn uitgesloten omdat deze altijd in een A‐kwaliteit worden onderhouden en sportvelden zijn uitgesloten omdat deze een sporttechnische behoefte hebben qua onderhoud. Voor deze

Blad 2 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

gebieden blijft het huidige niveau gehandhaafd en blijven de huidige kosten constant, ongeacht eventuele keuzes welke voortvloeien uit scenario's in dit plan. Budgetten en eenheidsprijzen: In de berekeningen van dit kwaliteitsplan worden als uitgangspunt de budgetten en eenheidsprijzen met het prijspeil van begin 2022 gebruikt welke beschikbaar zijn voor beheer en onderhoud van de hierboven genoemde onderdelen van de fysieke leefomgeving.

1.5

Proces Dit Integraal beheerkwaliteitsplan is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met een raadswerkgroep. Op onderstaande momenten is deze werkgroep betrokken:  29 september 2021: Beleving en evaluatie van het beleid.  25 november 2021: Mogelijks scenario’s en verbetervoorstellen.  24 januari 2022: Bespreken van de conceptrapportage. Verslagen van deze bijeenkomsten zijn bijgevoegd in bijlage 3.

1.6

Leeswijzer     

Hoofdstuk 2 beschrijft de uitgangspunten die als basis dienen. Hoofdstuk 3 beschrijft een terugblik naar de afgelopen periode. Hoofdstuk 4 beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders. Daarnaast worden de trends en ontwikkelingen weergegeven in dit hoofdstuk. Hoofdstuk 5 licht de ambitie zoals vastgesteld naar aanleiding van de werkgroepen met de gemeenteraad toe. Hoofdstuk 6 beschrijft de financiële consequenties van deze ambitie.

Blad 3 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

2

Uitgangspunten

2.1

Structuurelementen Het beheerkwaliteitsplan gaat uit van structuurelementen. Deze structuurelementen van de gemeente Stein zijn verdeeld over een aantal kenmerkende gebieden. Hierbij is de gebiedsindeling vereenvoudigd, teneinde een meer overzichtelijk en uniform beeld te creëren. Voor dit plan is uitgegaan van onderstaande structuurelementenkaart, welke in 2016 is opgesteld als herziene versie van de eerdere versie uit 2012.

Figuur 2: Structuurelementenkaart

Blad 4 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

De gebieden zijn als volgt te typeren: Centra:  Functie: winkelen en verblijven. Hieronder vallen de centrumgebieden. Woongebied:  Functie: wonen en verblijven. De integrale fysieke leefomgeving binnen de woonwijken. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende wijken. Speelplaatsen en plantsoenen vallen ook onder het woongebied. Ook de woonstraten zijn meegenomen binnen woongebied. Bedrijventerrein:  Hier staat de functie werken centraal. Bedrijventerreinen bestaan uit industrie, (groot)handelsbedrijven en kantoren. Buitengebied:  Gebied buiten de kernen waar landbouw en natuur de belangrijkste functie zijn. Doorgaande wegen:  Verbindingswegen waar verkeer gebruik van maakt voor verplaatsing door de gemeente en verbinding tussen de diverse gebieden.

2.2

Aard en omvang van de beheerarealen Beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving is een kerntaak van de gemeente. De gemeente Stein is verantwoordelijk voor haar fysieke leefomgeving binnen de gemeentegrenzen. De gemeente heeft een totaaloppervlakte van 22,8 km². De omvang van het areaal is in grote lijnen in beeld. Grootschalige mutatieachterstanden zijn niet aanwezig. De objecten in GBI worden zoveel mogelijk gekoppeld aan de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) om zo eenmalige registratie en meervoudig gebruik van data te stimuleren. Onderstaand een indicatie van aanwezige objecten waarvoor de gemeente verantwoordelijk is:  901.100 m² asfaltverharding  660.600 m² elementenverharding  167.9150 m² groen  11.000 bomen (excl. bosgebieden)  270 picknicksets/zitbanken  6500 straatverlichting  130 afvalbakken  3.000 verkeers- en reclameborden Zie ook bijlage 1 voor meer gedetailleerde informatie.

Blad 5 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

2.3

Huidige ambitie De ambitie voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving is beschreven aan de hand van algemeen gangbare CROW-kwaliteitsbeelden. Voorbeelden van de beeldkwaliteitsambities (A+ tot en met D) zijn opgenomen in bijlage 2. In onderstaande tabel is de ambitie van de gemeente Stein weergegeven zoals vastgesteld door de gemeenteraad bij de herijking in 2016.

Tabel 1: Huidige kwaliteitsambities gemeente Stein

2.4

Participatie Alle vormen van beleid en uitvoering waar één of meerdere burgers bij betrokken zijn, noemen we participatie. Participatie is een ontwikkeling die diverse voordelen voor gemeenten met zich meebrengt. Zo creëert participatie vaak meer betrokkenheid bij inwoners en verkleint het de afstand tussen hen en beleidsmakers. Betrokken inwoners voelen zich doorgaans meer verantwoordelijk voor de eigen leefomgeving, wat weer bijdraagt aan een fijne openbare ruimte. Ook de gemeente Stein streeft participatie na. Zo is in november 2021 het Participatiebeleid op basis van de Omgevingswet vastgesteld door de gemeenteraad. In de gemeente Stein participeerden inwoners de afgelopen jaren op verschillende wijzen bij het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving, zoals: In periodieke dorpsschouwen wordt in overleg met inwoners nagegaan wat er kan worden verbeterd en waar behoefte aan is. Op meerdere plekken binnen de gemeente zijn groepen personen die periodiek zwerfvuil ophalen. Op specifieke plekken verzorgen inwoners het onderhoud (bv. Stichting Kleine Monumenten Stein). Via meldingen en verzoeken komen regelmatig vragen binnen over extra activiteiten, uitvoeren van acties of mogelijkheden tot het zelfstandig uitvoeren van werkzaamheden, eventueel met ondersteuning van de gemeente.

Deze activiteiten en initiatieven dragen bij, maar hebben nog een beperkt structureel karakter. Hier liggen kansen die ingevuld kunnen worden. In paragraaf 5.2.2 wordt hier nader op ingegaan.

2.5

Werkvoorzieningsschap De gemeente Stein zet voor het onderhoud van de fysieke leefomgeving medewerkers van Vidar in. Vidar is het participatiebedrijf dat bestaat uit de sociale diensten van onder andere de gemeenten Sittard-Geleen, Beek en Stein. Binnen het werkvoorzieningsschap voeren

Blad 6 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

medewerkers werkzaamheden uit die zij aankunnen. Hoofdzakelijk zijn dit routinematige werkzaamheden, zoals schoffelen van groenperken, gazons maaien, het legen van afvalbakken, bladblazen en herstellen van straatmeubilair of kleinschalig straatwerk. Werkvoorzieningsschap is een mooi voorbeeld om de sociale en de fysieke opgaven van de gemeente te combineren. Wat betreft de uitvoering van het onderhoud heeft dit wel impact: De doelgroep vraagt om specifieke aansturing, de nodige begeleiding en extra competenties in de aansturing. Dit kan consequenties hebben voor de hoeveelheid materieel (bv. extra busje). De productiviteit is lager dan de productiviteit bij uitvoering door aannemers, ook is over het algemeen het verzuim/ziektepercentage hoger.

Blad 7 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

3

Terugblik afgelopen beheerperiode

3.1

Gemeten kwaliteit Om een indruk te krijgen van de kwaliteit in de fysieke leefomgeving wordt er jaarlijks in juni een beleidsmonitoring uitgevoerd. Een objectieve schouwronde waarbij op 60 locaties de kwaliteit van de fysieke leefomgeving voor de onderdelen verharding, groen, meubilair en verzorging wordt beoordeeld. Het moment van meten ligt in het groeiseizoen waarbij de druk op de pijlers groen en verzorging het grootst is. De resultaten hiervan worden verwerkt in een Dashboard Kwaliteit Openbare Ruimte. Jaarlijks wordt de gemeenteraad in het vierde kwartaal geïnformeerd over de resultaten uit deze beleidsmonitoring en wordt de koppeling met de gewenste ambitie gemaakt. Over het algemeen genomen wordt in de afgelopen jaren de vastgestelde ambitie (zie paragraaf 2.3) gerealiseerd, maar zijn er wel enkele aandachtspunten:  Voor het onderdeel groen/verzorging geldt dat op onderdelen de geambieerde kwaliteit op het moment van monitoren niet altijd wordt gerealiseerd. Groen/schoon kenmerkt zich doordat deze werkzaamheden kortcyclisch zijn en de kwaliteit verandert in de tijd. Vooral in piekperiodes in het groeiseizoen vraagt dit om frequent onderhoud op veel plekken tegelijkertijd. Dit verklaart waarom de kwaliteit op het moment van meten niet altijd wordt gerealiseerd en de kwaliteit op sommige onderdelen achterblijft bij de ambitie.

 Opvallend is dat in het centrum, bij rotondes en rondom de komgrenzen voor de onderdelen verharding en verzorging structureel de beoogde ambitie kwaliteitsniveau A niet wordt gehaald op het moment van meten. Hier wordt veelal kwaliteitsniveau B gescoord. De gedetailleerde resultaten van de kwaliteitsmetingen zijn terug te vinden in de jaarlijkse dashboards van de beleidsmonitoring.

3.2

Meldingen Naast de technische staat van de fysieke leefomgeving worden beheer en onderhoud steeds vaker beoordeeld op basis van het effect op de beleving in de samenleving. De diverse beheerobjecten dragen bij aan de beleving van de fysieke leefomgeving. Denk hierbij aan correct werkende en voldoende verlichting (sociale veiligheid), goed onderhouden en juiste soorten groen (zoals voorkomen van doornstruiken nabij speelplaatsen of een monotoon bomenbestand) en gebruiksvriendelijke verharding en meubilair. Een van de manieren om de beleving van gebruikers, in dit geval inwoners van de gemeente Stein, te onderzoeken, is door meldingen die zij maken over de fysieke leefomgeving te analyseren en hieruit de prioriteiten te destilleren. Voor vrijwel alle onderdelen in de fysieke leefomgeving werd de afgelopen jaren een stijging van meldingen waargenomen. Voor bomen geldt deze trend echter niet. Wanneer de ontwikkeling van het aantal meldingen per categorie wordt vergeleken met de ontwikkeling van de gemeten beeldkwaliteit, is voor verzorging een trend waarneembaar. Wanneer het aandeel A en A+ kwaliteit toeneemt ten opzichte van voorgaande jaren, neemt het aantal meldingen af. Andersom geldt dat als het aandeel D, C en B kwaliteit toeneemt, het aantal meldingen juist toeneemt. Voor de andere categorieën is deze correlatie minder duidelijk of niet aanwezig.

Blad 8 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Opgemerkt dient te worden dat een melding niet per definitie gelijk is aan een klacht. Het zegt vaak iets over de subjectieve kwaliteit van de omgeving of de beleving van een inwoner, niet noodzakelijk over de objectieve kwaliteit volgens de afgesproken kwaliteitsniveaus. Een kanttekening die bij de stijgende lijn van meldingen gemaakt kan worden, is dat de gemeente Stein het maken van meldingen sinds 2019 meer stimuleert. Zo wordt op de bedrijfsvoertuigen heel toegankelijk gepresenteerd waar inwoners meldingen kunnen doen. Dit kan via de website van de gemeente Stein (zie afbeelding 1), maar ook via apps als ‘MijnGemeente’ en ‘BuitenBeter’. Verondersteld wordt dat dit een (gedeeltelijke) verklaring kan zijn van de toename van het aantal meldingen zonder dat hiermee direct een relatie kan worden gelegd met de daadwerkelijke kwaliteit en/of beleving. Desondanks vormt het aantal en de aard van de meldingen wel een waardevol inzicht in meningen en prioriteiten.

Afbeelding 1: Bedrijfsvoertuig gemeente Stein

3.3

Evaluatie door de raadswerkgroep Zoals al beschreven is door de raadswerkgroep een evaluatie uitgevoerd. In bijlage 3 treft u een verslag aan van deze evaluatie welke plaatsvond op 29 september 2021. De algemene indruk wat betreft het onderhoud van de gemeente Stein was goed: de kwaliteit werd door alle leden van de werkgroep beoordeeld met een voldoende. De onderdelen verharding (7.4), meubilair (7.5) en netheid (7.3) scoren gemiddeld een ruime voldoende. Enkel het onderdeel groen scoort gemiddeld iets lager (6,4), maar ook nog altijd voldoende. Hoewel er tevredenheid is over de huidige staat van de fysieke leefomgeving, geldt voor alle onderdelen in deze omgeving dat er punten zijn die verbeterd kunnen worden.

Blad 9 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Voor verharding kwam als aandachtpunt het herstraten van trottoirs na openbreken als aandachtpunt naar voren. Verder zijn fietspaden niet altijd uitnodigend door brede voegen en overhangend gras en beplanting. Vanuit het oogpunt van een toeristisch aantrekkelijke (fiets) gemeente is dit niet wenselijk. Voor groen is genoemd dat op sommige plaatsen het zicht voor het verkeer wordt belemmerd, met name bij rotondes en afritten van de snelweg. Overhangend groen komt ook voor bij fietspaden, wat tot onveilige situaties kan leiden. Biodiversiteit is gewenst, maar veiligheid mag niet in het geding komen. Tevens is onkruid in bepaalde periodes (bij groeizaam weer) een aandachtspunt op zowel verharding als in groen. De kwaliteit van het meubilair in Stein kan op sommige plaatsen verbeterd worden. Zo wordt genoemd dat er banken zijn die slecht worden onderhouden, evenals afvalvoorzieningen die regelmatig te vol zitten. Dit kan leiden tot bijplaatsingen of dump van afval, wat overigens losstaat van het onderhoud van de afvalvoorzieningen; er is sowieso regelmatig sprake van bijplaatsingen, wat een nadelig effect kan hebben op de uitstraling van de fysieke leefomgeving.

Met betrekking tot de verzorgende staat, de netheid (onkruid en zwerfafval) is gemeld dat er op sommige plaatsen af en toe sprake is van overhangend groen, onkruid op verharding en in groen en zwerfafval, waarbij enkele hotspots worden aangewezen als belangrijkste locaties. Als specifiek aandachtpunt is de kwaliteit van het onderhoud van het kerkhof in Elsloo benoemd. De genoemde aandachtspunten worden herkend en zijn vooral van belang voor de bedrijfsvoering, maar hebben niet direct invloed op de geambieerde kwaliteitsniveaus.

Blad 10 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

4

Kaders en ontwikkelingen

4.1

Wettelijke kaders Er is geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot beheer van de leefomgeving zijn vastgelegd. Gemeenten hebben veel keuzevrijheid, maar zijn wel gebonden aan onderstaande wettelijke kaders. Zorgplicht: een veilige fysieke leefomgeving Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek geldt als algemeen uitgangspunt dat de gemeente een zorgplicht heeft voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de fysieke leefomgeving. Daarbij moet worden aangetoond dat door inspecties en onderhoud een optimale zorg heeft plaatsgevonden. Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. In deze paragraaf wordt verwezen naar de beheerplannen. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en bekijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. Door het opstellen van het Integraal beheerkwaliteitsplan en de nadere uitwerking in beheerplannen wordt hieraan voldaan. Omgevingswet voor integrale ambities Met de nieuwe Omgevingswet verandert het juridische kader voor de fysieke leefomgeving. Ambities worden integraler er komt meer ruimte voor lokale initiatieven en er ligt nadruk op (vroegtijdige) participatie.

In de omgevingsvisie worden de doelen vastgelegd vanuit geïntegreerde thema’s zoals gezondheid, bereikbaarheid of duurzaamheid, op basis van gemeenschappelijke kernwaarden.

4.2

Gemeentelijke kaders Bestuursakkoord In het bestuursakkoord van 2018 tot en met 2022 zijn ambities opgenomen voor deze coalitietermijn en mogelijk de periode daarna. Enkele items die relevant zijn voor deze herijking zijn onder andere: Gebiedsgewijze aanpak De afgelopen jaren is werk gemaakt van de zogenaamde gebiedsgewijze aanpak waarbij wijkgericht integraal alle facetten van de fysieke leefomgeving (wegenstructuur, verkeersveiligheid, riolering, groen- en wegenonderhoud) worden opgepakt. Daar waar mogelijk wordt ook transitie woningvoorraad, wonen en zorg, maatschappelijk vastgoed en verduurzaming meegenomen. Deze gebiedsgewijze aanpak is afgelopen coalitieperiode uitgevoerd in Urmond. Beheer fysieke leefomgeving Het beheer van de fysieke leefomgeving is een basistaak van de gemeente. De budgetten dienen toereikend te zijn of worden gemaakt om de huidige ambities zoals verwoord in het

Blad 11 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

beeldkwaliteitskader op een adequate manier te kunnen waarmaken. Het gemeentelijk toezicht op projecten in de fysieke leefomgeving moeten worden geïntensiveerd. Verzorging (zwerfafval) De gemeente Stein wil meer gerichte actie ondernemen om het zwerfafvalprobleem aan te pakken door blijvend in te zetten op onder andere extra voorlichting, communicatie, doelgroepenbenadering en extra handhaving. Hotspotlocaties worden zo snel mogelijk opgeschoond. Voor de uitvoering van dit speerpunt worden middelen vrijgemaakt vanuit de afvalstoffenheffing. Omgevingsvisie In de omgevingsvisie van 2021 is de strategische visie voor de fysieke leefomgeving van de gemeente Stein voor de komende jaren uitgewerkt. De huidige omgevingsvisie heeft een doorlooptijd tot en met 2040. In 2040 wil Stein ‘een eigenzinnige, groene woongemeente in de Zuid-Limburgse Maasvallei, waar het mogelijk is dorps te wonen in een verstedelijkt gebied met kwalitatief hoogwaardige voorzieningen en ruimte voor ondernemerschap en particulier initiatief’ zijn. De belangrijkste pijlers die genoemd worden om dit streven te bereiken zijn als volgt:  Sociale en vitale wijken en kernen  Een veilige, gezonde en groene leefomgeving  Unieke omgevingskwaliteiten  Een bereikbare en bedrijvige gemeente  Energietransitie

4.3

Trends en ontwikkelingen VNG: opgaven voor gemeenten De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een aantal grote opgaven op een rij gezet in de Agenda 2018. Voor de fysieke leefomgeving gaat het daarbij vooral om klimaat, energie en bouwen, herstructurering en bereikbaarheid. In de fysieke leefomgeving verwacht de VNG forse investeringen voor mobiliteit, woningbouw en wateropgaven. Bij andere opgaven is aandacht voor het sociale domein, zoals gezondheid, financiën en participatie. Participatie en individualisering De steden, dorpen en buurten worden niet meer alleen vanuit het gemeentehuis bestuurd. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nemen in toenemende mate zelf verantwoordelijkheid en initiatief voor een betere samenleving. Bewoners worden betrokken bij ontwerp en (her)inrichting van de fysieke leefomgeving, of nemen zelf het initiatief. De gemeente neemt hierbij een rol als regisseur in. Tegelijkertijd is er sprake van individualisering: de vrijheid van het individu wordt steeds belangrijker. Mensen komen steeds meer als individu in plaats van als groep in de samenleving te staan. De sociale cohesie kan hiermee onder druk komen staan en afnemen. De Nederlandse bevolking vergrijst. Huishoudens worden kleiner en mensen wonen langer zelfstandig. De behoefte aan ‘wonen zonder zorgen’, in een levendige omgeving met

Blad 12 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

voorzieningen onder handbereik, neemt toe. Dit vraagt aandacht in de bestaande woonomgeving wat betreft voorzieningen, sociale cohesie (eenzaamheid) en toegankelijkheid. Klimaat Door extreme weersomstandigheden, toenemende hitte en hevige buien worden waterveiligheid, verdroging en hittestress in Nederlandse steden en dorpen belangrijke thema’s. Vergroenen van de bebouwde omgeving is een ontwikkeling, evenals water bovengronds afvoeren. Bomen, planten en water geven sfeer, zorgen voor verkoeling van de bebouwde omgeving en kunnen daarnaast bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit in stedelijke gebieden. Circulaire economie Overheden en bedrijven werken samen aan een duurzame, circulaire economie. Het gebruik van afval als grondstof en terugwinnen van energie zijn belangrijke thema’s in de bedrijfsvoering. In de fysieke leefomgeving wordt gezocht naar mogelijkheden om vrijkomende (organische) bouwstoffen te gebruiken. Duurzaamheid De laatste jaren is duurzaamheid een steeds belangrijker onderwerp geworden op allerlei vlakken in de maatschappij. Deze ontwikkeling sluit aan op de behoefte en welvaart van het heden, zonder de welvaart en behoeften van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door op een duurzamere manier om te gaan met de leefomgeving wordt er minder druk op het milieu uitgeoefend.

Gezondheid De gezondheid van Nederlanders staat steeds meer in de belangstelling. Bij mensen zelf, die zich steeds bewuster worden van het belang van een gezonde leefstijl. Maar zeker ook bij de overheid, die steeds meer middelen en mogelijkheden inzet om de gezondheid positief te beïnvloeden. Een gevarieerde, groene fysieke leefomgeving draagt bij aan het psychisch en fysiek welbevinden van de inwoners en nodigt uit tot meer beweging, hetgeen een gezonde leefstijl bevordert. Energietransitie Nederland staat voor een energietransitie waarbij we nieuwe, herbruikbare energiebronnen zoeken. Het gebruik van fossiele brandstoffen wordt verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord. In het akkoord is aangegeven de CO₂‐uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Eén van de afspraken is dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. Vervangingsopgave Komende decennia staat een forse vervangingsopgave van de fysieke leefomgeving te wachten. Een groot deel van de fysieke leefomgeving is rond de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en nadert het einde van de (technische) levensduur.

Wanneer de kapitaalgoederen in de fysieke leefomgeving in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig. Omdat dit een ongewenste situatie is, is het belangrijk om een manier te

Blad 13 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

vinden waarop vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten sterk stijgen. Al met al kan worden geconcludeerd dat veel ontwikkelingen samen komen in de fysieke leefomgeving. De uitdaging voor de komende jaren wordt om deze ontwikkelingen zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen.

Blad 14 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

5

Ambitie

5.1

Scenario’s Op basis van de werkgroepen met de gemeenteraad zijn twee scenario’s uitgewerkt voor de aan te houden ambities in de fysieke leefomgeving.

5.1.1

Scenario I: Huidige praktijk continueren Kwaliteit per gebied:

Toelichting scenario: In dit scenario wordt de huidige kwaliteit voortgezet. Dit betekent dat het kwaliteitsbeeld dat afgelopen jaren gemiddeld in de gemeente zichtbaar was wordt voortgezet. In alle gebieden en daarmee in het grootste deel van de gemeente Stein is een B-kwaliteit als ambitie de lijn in dit scenario. Begraafplaatsen hebben nog steeds een A-kwaliteit als ambitie. Ten opzichte van het huidig geldende kwaliteitsscenario (zie ook scenario II) betekent dit een bijstelling naar beneden (van A naar B-kwaliteit) van met name de ambities in de centra en voor de verzorging van Rotondes en komgrenzen. In de praktijk zal deze verlaging van ambitie niet zichtbaar zijn, aangezien de kwaliteit afgelopen jaren al op deze niveaus lag. Toelichting op kwaliteitsontwikkeling/beeld gedurende het jaar Naast de verlaging van enkele kwaliteitsniveaus betekent dit scenario ook dat in perioden van groeizaam weer of veel werkzaamheden tegelijkertijd er kortdurend een kwaliteit lager dan de afgesproken ambitie zichtbaar is. Een beeld wat ook afgelopen jaren zichtbaar was. Door grote werkdruk in, met name, einde van het voorjaar en in de zomer kan kortdurend een locatie of gebied niet aan alle kwaliteitseisen voldoen. Dit is niet permanent en wordt in algemene zin op korte termijn weer op niveau gebracht bij de volgende onderhoudsronde.

Figuur 3: Vereenvoudigde schetsmatige weergave van kwaliteitsontwikkeling in het jaar van dit kwaliteitsniveau

Blad 15 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Budget: Dit scenario kan budgetneutraal worden uitgevoerd binnen de beschikbare middelen (uitgangspunt budget 2022). Er zijn geen structureel extra middelen benodigd.

5.1.2

Scenario II: Huidige ambitie continueren Kwaliteit per gebied:

Toelichting scenario: In dit scenario worden de huidige kwaliteitsambities voortgezet. Dit betekent dat over het algemeen het kwaliteitsbeeld dat afgelopen jaren gemiddeld in de gemeente zichtbaar was wordt voortgezet. Met name in de centra en de verzorging op rotondes en bij komgrenzen wordt de kwaliteit verhoogd ten opzichte van de huidige situatie, dit betekent een kwaliteitsverbetering. Toelichting op kwaliteitsontwikkeling/beeld gedurende het jaar Naast de verhoging van enkele kwaliteitsniveaus betekent dit scenario ook dat in perioden van groeizaam weer of veel werkzaamheden de kwaliteit op peil wordt gehouden. Waar afgelopen jaren verspreid over de gemeente in, net name, het late voorjaar en de zomer de kwaliteit niet gehaald werd, wordt in dit scenario door extra inzet die beschikbaar komt hier inzet op gepleegd om dit te voorkomen. De kwaliteit is daarmee constanter en lagere kwaliteitsbeelden zijn, uitzonderingen daargelaten, niet zichtbaar.

Figuur 4: Vereenvoudigde schetsmatige weergave van kwaliteitsontwikkeling in het jaar van dit kwaliteitsniveau

Budget: Voor de realisatie van dit scenario is een extra budget van €200.000 op jaarbasis benodigd, ten opzichte van de beschikbare middelen (uitgangspunt begroting 2022). Dit betekent een investering van €200.000 die hoofdzakelijk in het groeiseizoen wordt ingezet. Hierbij is geen

Blad 16 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

rekening gehouden met eventueel eenmalige kosten wanneer blijkt dat locaties niet op Akwaliteit te onderhouden zijn door bv. verouderde omgeving.

5.2

Overige ambities In het verlengde van de scenario’s voor beeldkwaliteit is in het traject voor de herijking ook gesproken over enkele thema’s. Deze zijn in combinatie met de huidige en toekomstige aanpak belangrijk om de komende jaren mee te nemen en uit te werken. Deze thema’s hebben een koppeling met de beeldkwaliteit doordat de keuzes die voor deze thema’s worden gemaakt de werkzaamheden op korte en lange termijn beïnvloeden, doordat de taakverdeling verschuift en omdat ze effect hebben op de inrichting en materiaalkeuzes in de fysieke leefomgeving, die door het beheer op niveau worden gehouden.

5.2.1

Veiligheid In de scenario’s zoals in dit plan zijn opgenomen is voor alle gebieden en onderdelen minimaal niveau B als ambitie benoemd. Dit kwaliteitsniveau betekent dat veiligheid op orde is doordat onveilige situaties vanuit de beleidskeuzes worden voorkomen. De bij kwaliteitsniveau B behorende kenmerken van verharding, groen en meubilair betekenen dat redelijke kleine schades, oneffenheden e.d. voor mogen komen die dusdanig gering zijn, dat ze de veiligheid niet negatief beïnvloeden. Incidenten die zich voordoen staan hier los van, deze gebeuren zonder waarschuwing vooraf. Hierbij geldt dat deze zo snel mogelijk op een adequate manier (tijdelijk) worden opgelost. Naast het algemene belang van veiligheid zijn in de diverse bijeenkomsten en reacties voorbeelden benoemd, zoals zichthoeken bij rotondes en overhangend gras en beplanting langs fiets- en voetpaden. Deze aspecten van veiligheid hangen samen met bedrijfsvoering. Als uitwerking van dit Integraal Beheerkwaliteitsplan wordt vertaalslag gemaakt naar een Uitvoeringsplan waarin de benoemde aspecten van veiligheid in de uitvoering worden verwerkt. Dit betekent dat veiligheid prioriteit krijgt en dat werkzaamheden er nog meer dan voorheen op gericht worden om onveilige situatie zoveel mogelijk te voorkomen en indien ze onverhoopt toch voorkomen, zo snel mogelijk worden verholpen.

Mocht door bijzondere omstandigheden de uitvoering onder druk staan, heeft veiligheid bij het maken van keuzes de hoogste prioriteit.

5.2.2

Beheerluw Beheerluw: minder inspanningen voor een effectiever beheer Een algemene trend in de afgelopen decennia in de fysieke leefomgeving is dat steeds meer inrichtingselementen zijn toegevoegd aan het straatbeeld, bijvoorbeeld toeristische bebording. Tevens hebben tijdsgeest en functionele keuzes ertoe geleid dat de huidige fysieke leefomgeving is ingericht op het voorkomen en reguleren van bepaalde verkeersstromen en gedragingen, met als gevolg versnippering en veel aanwezige elementen en obstakels. Tegelijkertijd zien we dat de keuzes van vroeger veel onderhoud vragen, terwijl capaciteit en budgetten onder druk staan. Om de komende jaren de onderhoudsbehoefte terug te schroeven is beheerluw maken van de

Blad 17 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

fysieke leefomgeving belangrijk. Dit betekent dat de benodigde inspanning voor het op peil houden van de leefomgeving daalt. Vanuit oogpunt van efficiënt en doelmatig werken kijken we naar aanpassingen waardoor eenvoudiger de kwaliteit op peil gehouden kan worden met minder benodigde inspanning. Dit kan bereikt worden door, op hoofdlijn, in te zetten op 3 sporen: 1) Het wegnemen van inrichtingselementen (paaltjes, blokken, hoogteverschillen) waardoor beheer eenvoudiger en sneller kan worden uitgevoerd. 2) Voorkomen en wegnemen van plekken waar vaak en intensief onderhoud nodig is om uitstraling en veiligheid te waarborgen (overhangende beplanting, goten en hoeken waar veegvuil blijft hangen, zwerfafvalhotspots aanpakken). 3) Het kiezen voor slim vormgegeven materialen en ontwerpkeuzes zodat machinaal kan worden gewerkt (bijvoorbeeld trottoirranden en parkeerplaatsen) en preventie centraal staat (bv. voorkomen van voegen waar onkruid groeit en obstakels vermijden). De verdere uitwerking van dit thema kan in 2022 worden ingevuld door het in beeld brengen van de belangrijkste plekken en onderwerpen in de buitenruimte waar veel tijd naar toe gaat. Uit deze informatie kan een aanpak worden gemaakt voor ‘Beheerluwe inrichting fysieke leefomgeving’. In het beheerplan wegmeubilair zal hier dieper op worden ingegaan. Voor het beheerluw maken zijn eenmalig kostenmiddelen nodig.

Deze kunnen op termijn (deels) worden weggestreept tegen het verminderen van structurele kosten in de exploitatie over de jaren heen.

Afbeelding 2: Omvormingen en aanpassingen voor een beheerluwe omgeving

Blad 18 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

5.2.3

Participatie Participatie: extra kwaliteit voor een prettige leefomgeving, aanvullend op vastgestelde ambities De in dit kwaliteitsplan beschreven ambities voor de beeldkwaliteit voor de komende jaren vormen een gemeentelijke ambitie waarin de kaders voor beeldkwaliteit vastliggen. Momenteel is in dit plan geen expliciete rol voor participatie weggelegd, aangezien het vooral abstracte kaders betreft waarop budgetten worden gebaseerd. In het in november 2021 vastgestelde document “Participatiebeleid in het kader van de Omgevingswet” staat beschreven op welke wijze participatie vormgegeven kan worden in de gemeente Stein. Binnen de scope van dit kwaliteitsplan vindt in de gemeente Stein op dit moment al op diverse gebieden participatie plaats, zoals het opruimen van zwerfafval, het onderhouden van monumenten en schoonhouden van plantvakken van onkruid. Tevens zijn afgelopen jaren dorpsschouwen uitgevoerd, wat ook als een vorm van participatie kan worden gezien. Deze inspanningen zijn waardevol. In het land is een trend zichtbaar waarin steeds meer initiatieven worden opgepakt waarbij inwoners zelfstandig of met ondersteuning van de gemeente aan de slag gaan en meedenken. Een belangrijke afweging daarin is om keuzes te maken voor welke onderwerpen en op welke locaties participatie meerwaarde heeft en welke ruimte er is om af te wijken van de reguliere aanpak of ambities.

Vanuit het vastgestelde participatiebeleid is het, in combinatie met de in dit beheerkwaliteitsplan benoemde ambities, belangrijk vast te stellen op welke wijze inwoners en overige stakeholders bij kunnen dragen, hoe dit uitgewerkt gaat worden en welke consequenties dit heeft in tijdsbesteding en budget. De gemeente heeft vanuit zorgplicht de taak om veiligheid te waarborgen. Door middel van de beeldkwaliteit en het bewaken van de afgesproken ingrijpmomenten werkt de gemeente aan deze zorgplicht. Tegelijkertijd komen er initiatieven vanuit de samenleving om bij te dragen en mee te denken in het beheer, taken over te nemen en zelfstandig aan de slag te gaan. Activiteiten die beeldkwaliteit raken. Om deze initiatieven en ook de bijdragen die deze kunnen leveren aan het beheer en instandhouding van de leefomgeving is het belangrijk duidelijkheid te geven zodat verwachtingen en afspraken wederzijds helder zijn en goed kunnen worden vastgelegd. Wensen en verwachtingen van inwoners en stakeholders passen regelmatig niet binnen het vastgestelde ambitieniveau en in de geplande onderhoudstaken.

Voor het succesvol en effectief inzetten van de vrijwilligers is het zinvol een kader op te stellen waarin de afspraken zijn vastgelegd hoe hiermee om te gaan en hoe de extra wensen helder kunnen worden vertaald naar een aanpak en afspraken, zonder dat dit onevenredig veel tijd vanuit de uitvoerende organisatie vergt. Tegelijkertijd adviseren wij om binnen de organisatie de participatie goed te borgen. Voor het opzetten van participatie, het inspelen op binnenkomende initiatieven en ook het opschalen van participatie is het belangrijk een vast aanspreekpunt te hebben, heldere afspraken te maken en van daaruit participatie uit te rollen voor een zo groot mogelijke bijdrage zowel in de gehele gemeente als lokaal op buurt- en straatniveau.

Blad 19 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

5.2.4

Communicatie Communicatie: een belangrijk middel voor begrip en waardering voor beheer & onderhoud Heldere communicatie over het beheer van de fysieke leefomgeving draagt bij aan meer begrip voor de keuzes die gemaakt worden in de eigen leefomgeving van inwoners. Daarnaast draagt communicatie bij aan het effectiever werken doordat op voorhand inwoners en betrokkenen wordt gevraagd een kleine bijdrage te leveren zodat effectiever gewerkt kan worden, denk aan het vegen van straten waar veel auto’s staan geparkeerd. Bovendien heeft communicatie meerwaarde doordat daarmee klachten en meldingen kunnen worden gereduceerd en draagt het bij aan de beleving van de leefomgeving in brede zin. De communicatie bestaat in hoofdlijn uit 3 elementen, namelijk: 1) Het periodiek vooraf communiceren via website, lokale nieuwskanalen e.d. over beheer en onderhoud door het delen van informatie, het uitleggen van werkzaamheden en het vooraf communiceren van planningen. 2) Het in de fysieke leefomgeving communiceren van werkzaamheden zoals aankondigen van veegronden en onkruidbestrijding, het plaatsen van informatieborden in de fysieke leefomgeving en het digitaal beschikbaar stellen van informatie via app of website. 3) Het terugblikken op resultaten in de afgelopen periode en hierover transparant communiceren over resultaat en actiepunten voor de toekomst.

Door middel van deze hoofdlijnen van de communicatie ontstaat meer bekendheid en daarmee kennis en begrip voor het beheer van de fysieke leefomgeving. De eerste stap is het opzetten van een communicatieprogramma waarin doel, boodschap, onderwerpen en de globale planning en momenten zijn uitgewerkt.

Afbeelding 3: Voorbeelden van communicatie over beheer en onderhoud in de fysieke leefomgeving

5.2.5

Circulair Beheer Circulair: bijdragen aan een duurzame toekomst vanuit beheer De landelijke ambities om in 2050, en liefst eerder, in Nederland volledig circulair te zijn hebben ook effect op de keuzes voor beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving. Waar beheerders zich richten op duurzame instandhouding van de leefomgeving is vanuit het oogpunt

Blad 20 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

van circulair het zo hoogwaardig mogelijk benutten van grondstoffen en materialen de belangrijkste opgave om de footprint te reduceren. De komende jaren worden daarom cruciaal in het omschakelen van traditioneel beheer naar circulair beheer. Dit begint bij materiaalkeuzes voor nieuwe projecten en bij groot onderhoud. Tegelijkertijd betekent het ook dat de vrijkomende volumes aan verharding, groen en meubilair een toepassing vragen in de circulaire aanpak. De beheerder van nu wordt de grondstoffenregisseur van de komende jaren, waarbij de materialen tijdens hun aanwezigheid in de leefomgeving maar ook daarna de verantwoordelijk hebben van de beheerder. Deze transitie vraagt ook van de gemeente Stein een omschakeling, waarbij de onderhoudsplanningen en beeldkwaliteit in relatie tot circulariteit nieuwe afwegingen nodig maken. Dit betreft met name de vraag op welke wijze vrijkomende materialen zo goed mogelijk kunnen worden benut binnen de eigen grenzen of in de regio. Het kostenaspect speelt hierin een rol, waarbij gekeken kan worden naar de beste afweging tussen kosten en baten. Een belangrijke eerste stap is het in beeld brengen van de huidige grondstoffen en het opstellen van een eerste grondstoffenplan. Eventueel budget voor dit plan is nader te bepalen.

Daarnaast is belangrijk om voor nieuwe materialen op zoek te gaan naar circulaire materialen die komende decennia eenvoudig terug te brengen zijn in de circulaire economie. Tot slot adviseren wij aanvullende informatie over de samenstelling van materialen te registreren in grondstofpaspoorten zodat in de toekomst bekend is welke materialen in de fysieke leefomgeving aanwezig zijn.

Afbeelding 4: Vrijkomende groene stromen in opslag

Afbeelding 5: Hergebruik van trottoirtegels op een nieuwe locatie

Blad 21 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

6

Financiën Voor de beschreven scenario’s in paragraaf 5.1 zijn de bijbehorende uitvoeringskosten berekend aan de hand van kengetallen en eenheidsprijzen, welke zijn aangepast op basis van de specifieke werkwijze en organisatie in de gemeente Stein. Deze berekening per scenario brengt in beeld wat het benodigde budget is voor het langdurig in stand houden van deze kwaliteitsambitie aan de hand van gemiddelde cijfers per jaar en op basis van het huidige prijspeil. In deze berekening zijn geen rehabilitaties en reconstructies meegenomen.

6.1

Huidig budget: relevante budgetten voor beeldkwaliteit Voor het realiseren van de huidige kwaliteitsambities is de huidige begroting geanalyseerd. De relevante begrotingsposten die een directe link hebben met de beeldkwaliteitsaspecten van het beheer zijn uitgesplitst van overige kosten. Het bestrijden van onkruid, verwijderen van zwerfafval en het onderhoud van wegen, groenvakken en bomen zijn voorbeelden van directe kosten voor beeldkwaliteit en zijn gekoppeld aan de scenario’s. Overige uitgaven zijn bijvoorbeeld voor gladheidsbestrijding of het aanbrengen van bebording. Antea Group heeft op basis van jarenlange ervaring een kennisbank aan maatregelpakketten en eenheidsprijzen behorende bij de verschillende kwaliteitsniveaus. Deze landelijke kennis is specifiek gemaakt voor de gemeente Stein, waarna aan de hand van het areaal het benodigde budget is bepaald voor de verschillende scenario’s. Overzicht financiën per scenario In onderstaande tabel staat het huidige budget dat beschikbaar is voor beeldkwaliteit afgezet tegen benodigde budgetten voor de scenario’s uit paragraaf 5.1. Omschrijving Huidig budget Benodigd budget Verschil in budget Stijging/daling in budget in %

Scenario 1: Huidige praktijk nastreven €2.586.109,00 €2.605.000,00 + € 18.891 +/- gelijk budget

Scenario 2: Huidige ambitie nastreven €2.586.109 €2.810.000 €223.891 + 8,7%

Toelichting en aandachtspunten op bedragen en berekening Genoemde bedragen in bovenstaande tabel gaan uit van de berekening op basis van de beschreven ambities en daarvoor geldende eenheidsprijzen en budgetten. Voor het langdurig en duurzaam in stand houden van een scenario is het belangrijk ook de jaarlijkse indexaties mee te nemen in de budgetten en tevens areaaluitbreiding/areaalmutaties te verwerken. Naast de onderhoudsbudgetten gaan we er in de berekeningen vanuit dat er ook periodiek vervangingen plaatsvinden zodat de technische kwaliteit van de fysieke leefomgeving op peil blijft. Deze zijn niet in de hier benoemde budgetten opgenomen. Deze periodieke vervangingen zijn momenteel nu niet geborgd bij de onderdelen groen en grijs in de gemeente. Soms betreft dit vervangingen die te klein zijn voor een reconstructie en te groot zijn voor de dekking vanuit het huidige onderhoudsbudget. Een voorbeeld hiervan is het vervangen van bomen, in het bomenbeheerplan wordt nader op ingegaan.

Blad 22 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Wanneer door bezuinigingen of andere keuzes het periodiek vervangen wordt uitgesteld, heeft dit op den duur een negatieve uitwerking op de kwaliteit op lange termijn. Het jaarlijkse onderhoud om de kwaliteit in stand te houden wordt daarmee steeds duurder omdat de verouderende omgeving meer en meer inspanning vraagt voor het realiseren van de gewenste kwaliteit. Een ontwikkeling waar veel gemeenten en overheden mee te maken krijgen, nu de vervanging van de grote uitbreidingen uit de jaren ’70, ’80 en ’90 zich aandienen. Eventuele areaalwijzigingen, omvormingen en andere ontwikkelingen staan los van de huidige berekening die is gebaseerd op de eind 2021 aanwezige situatie en arealen. Eventuele wijzigingen door bijvoorbeeld veranderende wetgeving, het aanpassen van beheergroepen of beheermethoden en veranderingen in de wijze waarop en door wie het onderhoud wordt uitgevoerd heeft consequenties voor de te hanteren eenheidsprijzen en totaal benodigde budgetten. Het advies is om jaarlijks de benodigde budgetten te indexeren en tevens wijzigingen in areaal door te voeren zodat op lange termijn de beschikbare bedragen voldoende blijven voor realisatie van de ambitie.

6.2

Overige budgetten en investeringen Naast de in paragraaf 6.1 genoemde budgetten zijn ook de overige investeringen van belang en samenhangend met de in dit plan benoemde ontwikkelingen. In paragraaf 5.2 zijn diverse thema’s en ontwikkelingen benoemd die in relatie staan tot de kwaliteitsambities en de aanpak van het beheer en onderhoud, nu en in de toekomst. De financiële doorvertaling van deze thema’s is op dit moment nog niet gemaakt. Het betreft hierbij eenmalige investeringen en kosten voor het uitwerken en invullen van deze thema’s en vervolgens structurele middelen voor het realiseren en uitvoeren hiervan. Geadviseerd wordt deze thema’s mee te nemen bij geplande reconstructie- en onderhoudsprogramma’s en beheerplannen. Als voorbeeld hiervoor Participatie: om de connectie tussen participatie en de in dit plan benoemde beeldkwaliteiten te leggen en hier structureel invulling aan te geven, is de eerste stap (zoals beschreven in paragraaf 5.2.2) het opstellen van een participatieplan beheer fysieke leefomgeving. Eventueel budget voor dit plan is nader te bepalen. De benodigde inzet en advisering is een eenmalige investering. Vervolgens wordt, aan de hand van de keuzes uit dat plan, bepaald welke structurele middelen (formatie en budget) nodig zijn voor uitrol en uitvoering.

Blad 23 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Bijlagen

Bijlage 1: Overzicht van assets in de gemeente Stein voor de domeinen groen, verharding en straatmeubilair Bijlage 2: Impressie beeldkwaliteit Bijlage 3: Verslagen van de bijeenkomsten met de raadswerkgroep Bijlage 4: Overzicht budget beheer fysieke leefomgeving 2022

Blad 24 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Bijlage 1: Overzicht van assets in de gemeente Stein voor de domeinen groen, verharding en straatmeubilair Object

Domein

Bedrijventerreinen

Woongebied

Buitengebied

Bebording incl. dragers

Bebording

121

1505

879

Bomen (excl. Bosgebied) Bos m² Bosplantsoen m² Gras gazon m² Gras kruidenrijk/bermen m² Hagen m² Heesters/bodembedekkende heesters m² Onkruid op open verharding m² Plantenbak Rozen/vaste planten m² Wisselperken m²

Groen

118

7018

3308

817

11261

Groen Groen Groen Groen

11915 63198 7796 22462

74883 58724 255036 90738

237211 156109 95713 319198

2092 47956 92077

324009 280123 406501 524475

Groen Groen

278 79

13672 51368

7078 3842

2905 15005

23933 70294

Groen

40

11447

26962

7386

45835

Groen Groen

1703

142

743

2588

Groen

183

912

1095

Speelondergrond Speeltoestellen

Spelen Spelen

249

46

15

310

Afvalbakken Banken Picknicktafel Hekken

Straatmeubilair Straatmeubilair Straatmeubilair Straatmeubilair

85 142 14

18 61 1

27 51

130 254 15

Fietspaden gesloten verharding m² Fietspaden open verharding m² Parkeervakken/ overige vakken gesloten verharding m² Parkeervakken/

Verharding

3252

23085

49600

6168

82105

Verharding

111

10019

2350

1038

13518

Verharding

58

35004

12636

4614

52312

Verharding

1387

109408

28119

47833

186747

Blad 25 van 29

Centra & Infragebieden 284

Totaal 2789

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

overige vakken open verharding m² Rijbanen gesloten verharding m² Rijbanen open verharding m² Voetpaden gesloten verharding m² Voetpaden open verharding m² Zwerfafval op verharding

Verharding

39231

497139

176117

49267

761754

Verharding

3515

90703

51381

19120

164719

3380

1497

26

4903

Verharding Verharding

693

256141

8118

30673

295625

Verharding

6997

190158

135694

48794

381643

Blad 26 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Bijlage 2: Impressie beeldkwaliteit

Blad 27 van 29

Integraal Beheerkwaliteitsplan 2022-2026 Kwaliteitskeuzes beheer fysieke leefomgeving gemeente Stein projectnummer 0471958.100 26 januari 2022 Gemeente Stein

Bijlage 3: Verslagen van de bijeenkomsten met de raadswerkgroep Wordt nog aangevuld met verslagen werkgroep 29-9 + uitkomst Mentimeter, werkgroep 25-11 en bijeenkomst 24-1.

Blad 28 van 29

Besprekingsverslag nummer datum plaats opsteller onderwerp

1 29 september 2021 Microsoft Teamsvergadering

project projectnr. autorisator

Wim Duisenbergplantsoen 21 6221 SE Maastricht Postbus 959 6200 AZ MAASTRICHT T (043) 327 12 00 F (043) 327 08 88 info@anteagroup.nl www.anteagroup.nl

Herijking IBOR Stein 471958

vakgroep Beleving van de openbare ruimte

aanwezig Danny Hendrix Maurice Gransier John Busing Frank Dassen Chantal Meijers Suzanne Cramers Noud Claessens Fahim Hamgham Roger Vluggen Addy Bouwens Eric Moonen Mark van den Kieboom Robin Heijne

namens Gemeente “ “ “ “ “ “ “ “ “ Antea Group “ “

verzendlijst

afwezig

Doel Doel van deze bijeenkomst is om een beeld te krijgen van de mening en ervaring van de werkgroep betreffende de kwaliteit van de openbare ruimte. Bijgevoegd zijn de presentatie en de antwoorden op de vragen (mentimeter) Onderstaand een weergave van de genoemde punten tijdens de bijeenkomst. Scores algemene indruk onderhoud gemeente Stein Met een score tussen de 6 - 8 was iedereen het over eens dat de kwaliteit voldoende scoort. Er zijn wel aandachtspunten, een aantal plekken waar de kwaliteit (soms) onder druk staat. Genoemd zijn plekken waar afval wordt gedumpt/bijplaatsingen, volle prullenbakken, slecht onderhoud aan banken. Ook de kwaliteit van het onderhoud van het kerkhof in Elsloo werd genoemd. Scores indruk/mening per onderdeel Met een score van ca. 7,5 scoren de verharding, het meubilair en de netheid ruim voldoende, alleen groen scoort gemiddeld iets lager maar nog altijd voldoende.  Groen: Als aandachtspunt is genoemd dat op sommige plaatsen het zicht voor het verkeer wordt belemmerd, met name bij rotondes en afrit snelweg. Biodiversiteit graag, maar veiligheid mag niet in het geding zijn.