Bijlage 2 rapport trendverkenning 2024

Rapport Trendverkenning 2024 • 44

Geraadpleegde bronnen: https://www.pbl.nl/uploads/default/downloads/pbl-2023-vier-scenarios-voor-de-inrichting-vannederland-in-2050-4832.pdf Transformatievisie Wonen Westelijke Mijnstreek (2022) Gemeente Stein (2023), Woonzorgvisie STEC (2022), Woningbouwbehoefte onderzoek Stein Gemeente Stein (2022), Omgevingsvisie 2040

Rapport Trendverkenning 2024 • 45

6. Een duurzame samenleving Het energiesysteem zoals we dat altijd gekend hebben zal de komende jaren explosief veranderen. Onze grondstoffen raken op en worden door geopolitieke omstandigheden steeds minder aantrekkelijk om te gebruiken. Dat zorgt ervoor dat we in grote mate meer grip willen krijgen op ons eigen energiesysteem. Ook zien we dat duurzaamheid niet alleen gericht is op de transitie van nieuwe grondstoffen voor energie, maar ook langzaam een manier van leven wordt.

6.1 De duurzaamheidstransitie van grijs naar groen Energietransitie is de overgang van een fossiele economie met een hoge CO2-uitstoot naar een economie met een zeer lage CO2-uitstoot. De transitie is urgent om de opwarming van de aarde in deze eeuw te beperken tot maximaal 2 graden Celsius. De doelstellingen uit het Klimaatakkoord van Parijs die voor 2050 zijn afgesproken zijn ingrijpend voor het dagelijkse wonen en leven. In de Energie-agenda is opgenomen dat in 2050 80-95% CO2-reductie in Nederland moet zijn gerealiseerd. Deze reductie geldt voor energie-intensieve industrie, elektriciteitscentrales, verkeer en vervoer en voor de verwarming en het warmwater in woningen en gebouwen. Hierbij is het streven om zo min mogelijk grijze bronnen zoals aardgas en kolen te gebruiken. De energietransitie heeft ingrijpende gevolgen voor de manier van wonen, werken, reizen en recreëren, óók in de gemeente Stein. Denk hierbij aan energieneutrale woningen, duurzame manieren van vervoer, gebruik van hernieuwbare energiebronnen (o.a. zon, wind, biogas, warrmte- en koudenetten) en ruimte voor het opwekken energie. Denk bij dit laatste aan bijvoorbeeld ruimte voor zonneweiden, het duurzaam opwekken van LED straatverlichting en wegen en fietspaden met zonnepanelen. Met de energietransitie gaan forse investeringen gepaard.

Ook particuliere woningeigenaren zullen inzien dat aanpassingen in het kader van de energietransitie op termijn ook noodzakelijk zijn voor de verkoopbaarheid van hun woning. Voor warmte en warmwater moeten in 2050 (bijna) alle woningen, (publieke) gebouwen en maatschappelijk vastgoed aardgasloos zijn. Er zullen andere, duurzame energiebronnen ingezet moeten worden. Hierbij kan gedacht worden aan ‘all electric’ technieken waarbij warmte wordt geproduceerd met behulp van elektriciteit. Deze elektriciteit wordt op of rond een gebouw duurzaam opgewekt door middel van bijvoorbeeld zonnepanelen op het dak. Woningen worden al gebouwd of verbouwd als 0-op-de-meter woningen. Dit wil zeggen dat deze woning over een heel jaar gezien evenveel elektriciteit levert aan het net als van het net afneemt. Dat kan bijvoorbeeld door nieuwe isolatiemethoden en het gebruik van energiezuinige apparatuur. Het renoveren van bestaande bouw naar 0-op-de meter woningen richt zich

Rapport Trendverkenning 2024 • 46

momenteel op corporatiewoningen (rijtjeswoningen uit de jaren 1960 en 1970). De renovatie van gestapelde bouw tot 0-op-de-meter woningen is nog in ontwikkeling. Anno 2021 wordt in Stein 1.426 TJ energie verbruikt. Met Stein wordt overigens niet alleen de gemeente bedoeld, maar vooral ook haar inwoners, de bedrijven en organisaties die in Stein actief zijn. De gebruikers zijn vooral huishoudens, maar ook organisaties, bedrijven, automobilisten en vervoerders. Circa 60% van het verbruik wordt veroorzaakt door de woningen en gebouwen, ruim 20% door het verkeer en de rest door activiteiten van organisaties en bedrijven. Ter illustratie: het totale energieverbruik in Stein komt momenteel overeen met het gemiddeld verbruik van ruim 22.000 huishoudens in Stein (in de gemeente Stein wonen en leven circa 11.570 huishoudens).

Rapport Trendverkenning 2024 • 47

13% van alle gebruikte energie in Stein is groen. 48% van de huizen in Stein hebben zonnepanelen. En de meeste woningen hebben energielabel A. Sinds 2023 neemt het aantal aangeschafte zonnepanelen weer af. Dit heeft te maken met de onduidelijkheden rondom de salderingsregeling. Dit heeft ook tot gevolg dat inwoners die al gebruik maken van zonnepanelen eerder zullen overstappen op lokale energie opslag (door middel van een thuisbatterij). Energieleveranciers bieden nu al thuisbatterijen aan, die alleen gebruikt kunnen worden bij een energiecontract van hen zelf (zoals Zonneplan). Ook wordt het vanaf 2026 gebruikelijker om huizen, scholen en bedrijven te verwarmen met warmtepompen. De gemeente is verantwoordelijk voor het opstellen van een transitievisie warmte waarmee op wijkniveau bepaald gaat worden welke wijk als eerste 100% van het aardgas af zal gaan. Rondom de gemeente Stein wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van de restwarmte van Chemelot met het warmtenet Zuid-Limburg.

Rapport Trendverkenning 2024 • 48

6.2 Netcongestie Een gevolg van de duurzaamheidstransitie en het uit faseren van grijze energiebronnen is dat er steeds meer elektriciteit wordt gebruikt. Op steeds meer momenten van de dag willen we meer elektriciteit vervoeren dan ons net aankan. Dat leidt tot netcongestie (filevorming op het elektriciteitsnet). Hierdoor kunnen bedrijven, nieuwbouw- en energieprojecten vaak niet meer elektriciteit afnemen of terug leveren. De verwachting is dat dit niet voor 2030 is opgelost. We hebben feitelijk te laat geanticipeerd op een situatie waarin we zoveel elektriciteit zouden gaan gebruiken. Het risico is dat bedrijven en woningen niet meer kunnen worden aangesloten op het elektriciteitsnet. Een van de voornaamste oplossingen van netcongestie op bedrijventerreinen is het vormen van een energiehub. Een energiehub is een lokale samenwerking tussen verschillende partijen die energie verbruiken en/of opwekken. Deze partijen stemmen de processen van energieopwekking, opslag, conversie en verbruik op elkaar af, zodat de pieken in de elektriciteitsvraag worden verminderd en er lokaal weer ruimte ontstaat voor nieuwe elektriciteitsvragers. Naast het vormen van energiehubs wordt er ook door netbeheerders gekeken naar slimme afspraken om het bestaande energienet beter te benutten.

Hierbij ligt de spits vermijden (of peakshaving) ten grondslag, om zo de momenten dat het net belast wordt over de dag te verspreiden, waardoor congestie tegengegaan wordt.

Rapport Trendverkenning 2024 • 49

In Limburg wordt op twee plekken hard gewerkt aan de verzwaring van het net. In Maasbracht en Greatheide moeten zogenaamde super kracht stations komen (380kv kabels). Deze infrastructuur is cruciaal om netcongestie op termijn terug te kunnen dringen. Het grootste nadeel van deze transitie is dat het enorm veel ruimte in beslag neemt. Alleen al in Stein komen er de komende 5 jaar 140 nieuwe elektriciteitskastjes bijplaatsen.

6.3 Elektrische mobiliteit Stein heeft relatief veel privaat autobezit (15.389) en weinig openbaar vervoer. Dat maakt dat er voor autodelen in Stein mogelijk weinig animo is. Desalniettemin is het stimuleren van deelauto’s belangrijk om een alternatief te bieden voor privaat autobezit. Er zijn 382 elektrische auto’s in de gemeente Stein. Dit is het totaal aantal in november 2024 bij de RDW op kenteken geregistreerde elektrische auto’s in de gemeente Stein die op de batterij rijden en met een stekker opgeladen worden. Volgens de laatste schatting van brancheverenigingen BOVAG en RAI zijn er 22,8 miljoen fietsen in Nederland. Daarmee bezit iedere Nederlander dus ruim 1,3 fiets, en dat is uniek in de wereld. 1,8 miljoen van deze fietsen zijn elektrisch ondersteund. Het aantal speed pedelecs (snelle elektrische fietsen) ligt iets boven de 14.000. Nergens in de wereld wordt zoveel gefietst als in Nederland.

6.4 Van bezit naar gebruik Veel groene technologieën staan op het punt om concurrerende alternatieven te vormen voor fossiele brandstoffen, zowel in de energieopwekking (hernieuwbare energie) als in de chemie (biobased economy). Door digitalisering ontstaat een beweging naar de zogenoemde sharing economy, waardoor het belang van het bezit van producten afneemt en consumenten in toenemende mate producten delen (zoals auto's, gereedschap etc). Verder ontstaan er door verbeterde recycling nieuwe mogelijkheden om grondstoffen terug te winnen en opnieuw in te zetten (circular economy). In Nederland produceren we jaarlijks bijna 490 kilo afval per persoon. Rond de 60 procent daarvan leveren we gescheiden in. Papier en glas staan aan kop: daarvan brengen we meer dan 75 procent naar de papierbak of glasbak. Van het gft wordt 65 procent gescheiden, plastic verpakkingen en drinkpakken zijn in opmars. In Stein produceren we 126,2 KG restafval per jaar. In de circulaire economie proberen we zo min mogelijk nieuwe grondstoffen te gebruiken en zo veel als mogelijk te hergebruiken. Een trend die daarbij past is de trends van bezit naar gebruik. Waarbij we producten niet meer voor onszelf hebben, maar via diensten afnemen en dan weer teruggeven. Denk aan deelauto’s of een abonnement op Netflix of mudjeans.

Deze trends zal de komende jaren naar verwachting groeien en is ook nodig om de grondstoffen zo min mogelijk uit te putten.

6.5 Opgaven, kansen en oplossingsrichtingen De gemeente Stein staat in lijn met de klimaatdoelen de komende jaren voor forse uitdagingen. Oa. het aardgasvrij maken van wijken, het isoleren van woningen, gemeentelijk vastgoed en bedrijven en het behalen van de RES doelstellingen zijn belangrijke opgaven. We kunnen niet alles te gelijk doen of zelf doen. Daarvoor moeten we slim samenwerken met anderen en vooral ook onze inwoners en

Rapport Trendverkenning 2024 • 50

ondernemers. Voor de energietransitie hebben we voldoende geschoold personeel nodig dat ons kan helpen naar de transitie van grijs naar groen. Dat biedt gezien de krappe arbeidsmarkt de komende jaren uitdagingen. Ook de netcongestie is een probleem dat snel moet worden opgelost, maar de verwachting is dat het veel ontwikkelingen zal gaan stagneren zoals bijvoorbeeld de woningbouwopgave van onze gemeente of het verduurzamen van onze bedrijfsterreinen. Kansen circulaire economie De energietransitie gaat samen met de opkomst van een nieuwe, ‘groene’ economie die gebaseerd is op schoon, circulair en bio-based. Een aantal ondernemers ziet nu al dat deze omschakeling van een economie gedreven door fossiele brandstoffen naar een circulaire economie rendabel kan zijn. Industrieën die blijven vasthouden aan het gebruik van fossiele brandstoffen, kunnen op termijn de boot missen en omzet en banen verliezen. Daarnaast kunnen nieuwe, innovatieve ondernemers zorgen voor ‘groene’ groei door nieuwe banen te creëren. Als gemeente Stein kunnen we een bijdrage leveren aan de kringloop en bedrijven aantrekken die rondom Chemelot een actieve bijdrage leveren aan de transitie naar een circulaire economie. De gemeente Stein heeft momenteel geen circulairiteitsagenda waar diverse verschillende beleidsdomeinen samen komen.

In lijn met de ontwikkeling van de gemeente Sittar-Geleen en Chemelot is het wenselijk om ons meer te gaan richten op circulariteit. Inwonersbetrokkenheid bij de energietransitie De gemeente Stein kent geen energie coöperatie, maar heeft wel uitgesproken dat 50% in lokaal eigendom moet zijn bij grote ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld zonneparken. Veel inwoners zien zonnepanelen en isolatie als de beste oplossing voor onze energietransitie, maar dat is bij lange na niet voldoende. Ook geven inwoners aan dat ze willen zien dat de gemeente het goede voorbeeld geeft in het van het gas afgaan en dat ze eerder bereid zijn te kiezen voor duurzame oplossingen als dat tegen subsidie mogelijk wordt gemaakt. De betrokkenheid van inwoners rondom de energietransitie is niet heel groot. In de gesprekken met inwoners in de totstandkoming van de omgevingsvisie 2040 werd de energietransitie niet als een belangrijk onderwerp aangemerkt. Dit thema staat bijvoorbeeld lager dan wonen. Om inwoners mee betrokken te laten zijn bij dit thema kunnen we experimenteren met een inwonersgroep die als ambassadeur functioneert. Zoals bijvoorbeeld gemeente Roermond doet met de groene transformator. Onderdeel hiervan is wel dat je goed in beeld hebt wat de wensen en behoefte zijn van onze inwoners door middel van leefstijlenonderzoek.

Rapport Trendverkenning 2024 • 51

Geraadpleegde bronnen: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbare-energie-2 https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240415_93608399 https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2017van_betalen_voor_bezit_naar_betalen_voor_gebruik-2821.pdf https://meterinsight.com/actueel/energietransitie-in-nederland-trends-en-ontwikkelingen-in-2024/ https://allecijfers.nl/gemeente/stein/ Gemeente Stein (2023) Energiestrategie https://www.tennet.eu/nl/congestieonderzoek-brabant-en-limburg https://www.fietsersbond.nl/organisatie/fietsen-cijfers/ https://www.pwc.nl/nl/themas/megatrends/duurzaamheid.html https://www.pbl.nl/onderwerpen/klimaat-en-energie

Rapport Trendverkenning 2024 • 52

7. Bestuur en democratie Voor een gemeente die past in een democratisch georganiseerd systeem zijn bestuurlijke en democratische trends van belang. In dit hoofdstuk beschrijven we de staat van de democratie, het politieke landschap en de toenemende complexiteit om goed invulling te geven aan het uitvoeren van taken als decentrale overheid. Steeds meer Nederlanders wijzen overheidsgezag af of zijn hier kritisch op. 30 procent van de inwoners verlangt hardere actie als de overheid veelvuldig niet naar hen luistert. 6 procent van de inwoners vindt dat de overheid hard, en desnoods met geweld, aangepakt moet worden. (Online) agressie tegen politieke ambtsdragers neemt toe, met name richting vrouwen en in steden. Georganiseerde criminelen ondermijnen vaker het werk en de integriteit van decentrale overheden.

7.1 Democratie en rechtstaat onder druk Voor de Tweede Kamer verkiezingen in november 2023 hadden vooral hoger opgeleiden vertrouwen in de politiek. Lageropgeleiden hadden het minste vertrouwen in de politiek, wat zich ook vertaalde in het stemgedrag bij lokale en landelijke verkiezingen. Maar daar lijkt kort na de verkiezingen van november 2024 verandering in te zijn gekomen. Gekeken naar de hele bevolking is het vertrouwen van 29 procent in september 2022 (het dieptepunt van de laatste jaren) gestegen naar 42 procent in juni 2024 met name onder lageropgeleiden. Ook zijn er nu meer politici in de Tweede Kamer praktisch of middelbaar geschoold, dan in de periode daarvoor. In de gemeente Stein was de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 78,2 % wat relatief hoog is. Ondanks dat zien we de democratie en de rechtstaat wereldwijd onder druk staat, ook in Nederland. Steeds meer landen bewegen naar een autocratie. Waarbij de rechten van de democratie onder druk komen te staan. Zoals bijvoorbeeld de politieke gelijkheid, Vrije media, een onafhankelijke rechtelijke macht. Volgens onderzoeksinstituut V-Dem is de wereld weer teruggevallen naar het niveau van 1986. Een groot aantal democratieën, zowel jonge als oude, heeft te maken met verval. Op dit moment leeft 72 procent van de wereldbevolking in een autocratie.

Een goede lokale democratie is mede afhankelijk van onze gemeenteraadsleden. Zij beschermen onze democratie. Een goede weerspiegeling van onze samenleving is daarin wenselijk. Maar steeds minder raadsleden willen zich opnieuw verkiesbaar stellen (nog maar een kwart van alle raadsleden). Dat heeft te maken met enerzijds een groeiende polarisatie, stijgende werkdruk en een lage vergoeding voor het raadswerk.

Rapport Trendverkenning 2024 • 53

7.2 Meer lokale politiek In 2022 ging 53% van de inwoners in Stein naar de stembus. Na de verkiezingen van maart 2022 leverden lokale partijen de meeste wethouders (bijna 500), bijna 25 procent meer dan vier jaar eerder. Dat is nog niet alles: ze haalden ook meer wethoudersposten binnen dan op grond van de verkiezingsuitslag mocht worden verwacht. Meer lokale politieke partijen wordt ook wel lokalisme genoemd. Lokale partijen lijken in het voordeel van inwoners vaker op te komen voor dat wat lokaal speelt en zich daarmee af te zetten tegen rijksbeleid.

7.3 Decentralisatie van rijkstaken naar gemeenten Sinds 2015 is er een aanzienlijk aantal taken gedecentraliseerd naar gemeenten. Daarnaast zorgen ook bredere maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen voor meer taken en verantwoordelijkheden op lokaal niveau. Dit betekent dat er niet alleen veel meer uitvoeringvraagstukken bij gemeenten zijn belegd, maar ook dat de uitvoering binnen gemeentelijke organisaties een steeds groter deel van de werkzaamheden vormt. Het beeld dat naar voren komt in onderzoek van de VNG (2021) is dat de gemeentelijke uitvoering krachtig is, maar kwetsbaar, zeker op lange termijn. Krachtig omdat gemeenten in staat zijn om, met hun eigen unieke kenmerken en binnen de specifieke lokale context, hun taken integraal en in onderlinge samenhang uit te voeren en daarbij lokaal maatwerk te leveren en dichtbij inwoners te staan. Maar ook kwetsbaar, omdat gemeenten toenemend tegen hun grenzen aanlopen wat betreft personele capaciteit en expertise, organisatieprocessen en sturing en niet in de laatste plaats financiële middelen. Ook ontvangen gemeenten de afgelopen jaren via SPUK (Specifieke uitkeringen) middelen voor het uitvoeren van bepaalde taken.

7.4 Samenwerken Kleine gemeenten tot ongeveer 25.000 inwoners omvatten samen 19% van de totale oppervlakte van ons land en vertegenwoordigen 2,1 miljoen Nederlanders. In het huidige tijdperk van bestuurlijke innovatie wordt de rol van kleinere gemeenten steeds belangrijker. Kleine gemeenten staan bestuurlijk en ambtelijk dicht bij hun inwoners, maar worstelen met de hoeveelheid taken die er op hun afkomt. Dat vraagt van hun om slim samen te werken met anderen en gebruik te maken van technologie. In kleinere gemeenten is er meer ruimte voor integraal werken omdat ambtenaren vaak generalisten zijn in plaats van specialisten. Op die manier kan intern slimmer worden samengewerkt. Ook samenwerken in de regio of in het bieden van dienstverlening aan onze inwoners kan samenwerken een belangrijke rol gaan spelen de komende jaren. Op de schaal van Zuid-Limburg zijn er verschillende factoren die de regionale samenwerking bevorderen of belemmeren bij het realiseren van publieke waarde. De grote urgentie vanuit de brede welvaartscijfers helpt om gezamenlijk actie te ondernemen. Eveneens bevorderlijk zijn goede voorbeelden in de regio en de aanwezigheid van een agenda met draagvlak van betrokkenen, en het belang dat maatschappelijke en economische partners hechten aan de regio.

Aan de andere kant zijn er in het BRE rapport (Berenschot 2021) ook veel factoren die de samenwerking kwetsbaar maken, zoals

Rapport Trendverkenning 2024 • 54

een onderstroom in de samenwerking. Daarbij gaat het niet om structuren, schalen of governance, maar over cultuur, interne verhoudingen en onderlinge dynamiek. Verder noemen de gemeenten bijvoorbeeld de focus op structuur in plaats van strategie, een gebrek aan overzicht en inzicht in regionale activiteiten, en beperkte uitvoeringskracht in veel gemeenten. Zowel gemeenteraad en college, ambtelijke organisatie als onze inwoners denken dat er voordelen te halen zijn uit samenwerking met andere gemeenten en overheden om doelen te bereiken. De gemeente Stein kent in totaal 45 formele samenwerkingsverbanden.

7.5 De gemeente Stein als werkgever Ongeveer 40 procent van de werkgevers in het openbaar bestuur ervaren een tekort aan personeel. Dat wordt duidelijk uit onderzoek van TNO. Nog eens 28 procent verwacht een tekort binnen nu en twee jaar door uitstroom van pension gerechtigden. Uit het Integraal Overzicht Financiën Gemeenten 2024 van Binnenlandse Zaken bleek onlangs al dat de uitvoeringskracht van gemeenten achterblijft bij de toename van ambities en taken. Vooral bij kleinere gemeenten is dat het geval. Dat komt vooral door een gebrek aan voldoende personeel. Het aantal openstaande vacatures bij gemeenten was eind vorig jaar ruim tweemaal zo hoog als eind 2019. Mede door dat personeelstekort hebben gemeenten zelfs moeite om invulling te geven aan hun reguliere activiteiten, aldus het ministerie. Maar, de gemeente als werkgever is in trek bij de Nederlandse beroepsbevolking. Een kwart wil werken bij een gemeente. Dat blijkt uit het employer branding onderzoek naar het imago van werken bij gemeenten onder de Nederlandse beroepsbevolking uitgevoerd door onderzoeksbureau Sparkey/Motivaction in opdracht van A&O fonds Gemeenten. De rol van gemeentemedewerkers verandert snel door de digitale revolutie. Technologie speelt een steeds grotere rol, wat vraagt om nieuwe vaardigheden zoals digitale geletterdheid en het vermogen om mee te gaan met snelle technologische ontwikkelingen.

Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van dataanalyse bij beleidsvorming of het inzetten van AI bij dienstverlening. Daarnaast zijn er ethische vragen rondom privacy en transparantie die steeds belangrijker worden. Net als in voorgaande jaren was 42 procent van de instromers jonger dan 35 jaar. Het merendeel van de gemeenten (83 procent) ervaart geen belemmeringen bij het werven van jongeren (in 2022: 76 procent). Mede door de vergrijzing wordt het behoud van jonge medewerkers steeds belangrijker. Toch voert 65 procent van de gemeenten daar geen actief beleid op. In 2022 gold dit voor 62 procent van de gemeenten. De belangrijkste oorzaken van lang of extra lang verzuim waren in 2023 werkdruk en -stress (66 procent). In 2023 namen wel meer gemeenten (67 procent) dan in 2022 (56 procent) maatregelen om de werkdruk terug te dringen. De meest genomen maatregelen zijn het uitbreiden van de formatie en bezetting, het voeren van gesprekken en coaching en prioritering van werk.

Rapport Trendverkenning 2024 • 55

Binnen de gemeente Stein zijn de afgelopen jaren veel nieuwe collega’s komen werken, die als ambassadeur voor onze gemeente werken. Veel daarvan zijn jong en kiezen bewust voor de gemeente Stein als werkgever. Dat moeten we koesteren en verder uitbouwen de komende jaren, zonder daarbij onze organisatiekracht te verliezen.

7.6 Een dienstverlenende gemeente Gemeenten willen steeds vaker de burger centraal stellen bij het ontwerpen van hun informatievoorzieningen. Dit betekent dat gemeenten moeten nadenken over de behoeften van burgers en bedrijven en hoe informatie op een toegankelijke manier kan worden aangeleverd. Deze benadering gaat verder dan technologie en omvat een bredere erkenning van maatschappelijke betrokkenheid. Een cruciaal aspect van deze aanpak is het actief betrekken van de gemeenschap door middel van diverse mechanismen, van traditionele enquêtes tot digitale feedback-tools, om zo de lokale betrokkenheid te vergroten en beleid te vormen op basis van directe feedback. Ook burgerzaken krijgt de komende jaren te maken met diverse ontwikkelingen die de dienstverlening aan onze inwoners anders maakt. Zo komen er steeds meer digitale producten, waardoor inwoners niet meer naar een fysiek loket hoeven te komen voor veel zaken. Paspoorten en rijbewijzen zijn daar nu nog van uitgezonderd, maar kunnen in toekomst wellicht ook via andere organisaties worden opgehaald. Een steeds verder digitaliserende overheid gaat gepaard met de verplichting om inwoners daarbij te helpen. Zo heeft iedere gemeente een informatiepunt digitale overheid waar inwoners die niet digitaal vaardig zijn geholpen kunnen worden.

7.7 Opgaven, kansen en oplossingsrichtingen Een toenemende polarisatie in de samenleving en stijgende werkdruk zorgen voor kwetsbaarheden in ons openbaar bestuur. Van raadsleden tot wethouders en burgmeesters, maar ook ambtenaren. Inwoners willen vaker dan vroeger hun zin krijgen en nemen geen genoegen met een nee. Sinds 2023 is het vertrouwen in de overheid weer langzaam aan het toenemen, maar op veel plekken wordt dat nog niet zo gevoeld. Lokaal kunnen we profiteren van laagdrempelige samenwerking aan opgaven met onze inwoners. Daarom is participatie zo ontzettend belangrijk. Participatiebeleid herzien De dienstverlening aan onze inwoners wordt dus steeds digitaler, wat voor afstand tussen ons en onze inwoners kan zorgen. Door samen met onze inwoners na te denken hoe we onze dienstverlening kunnen verbeteren en nieuwe oplossingen te bedenken werken we meer vanuit een ontwerpgedachte die aansluit op de vraag en behoefte van onze inwoners. Ook moeten we inwoners een duidelijk palet aan mogelijkheden kunnen presenteren hoe zijn inspraak en invloed kunnen hebben op ons beleid. Daarom zal in 2025 ook ons nieuwe participatie beleid worden opgesteld, dat richting geeft ook de manier waarop

Rapport Trendverkenning 2024 • 56

wij onze diensten aan inwoners verlenen. Het opstellen van nieuw participatie beleid wordt opgevolgd door nieuw dienstverleningsbeleid. Traineeships en ambassadeurschap Een goede manier om jongeren kennis te laten maken met onze organisatie is een traineeship. In de provincie Limburg werken provincie Limburg en verschillende gemeenten binnen het traineeprogramma Richting Zuid aan het boeien en binden van jonge medewerkers. Door in verschillende organisaties, aan verschillende opgaven te werken ontwikkel je een brede kennis en set vaardigheden. De gemeente Stein is momenteel nog geen onderdeel van een traineeprogramma, maar kan dit in de toekomst wel worden. Ook kunnen er afspraken worden gemaakt voor bestaande medewerkers en de uitwisseling van arbeidskrachten tussen diverse gemeenten of maatschappelijke organisaties door bijvoorbeeld tijdelijk te werken aan een opdracht die meerdere gemeenten raakt. Onze medewerkers, bestuurders en raadsleden zijn de belangrijkste ambassadeurs voor ons werk. En daarom moeten we toewerken naar mee transparantie over het werk dat we doen en hoe dat werkt. Een blog, vlog of podcast kan bijdragen aan die transparantie. Geraadpleegde bronnen: Ipsos I&O (juni, 2024): ‘Vertrouwen in overheid gestegen, met name onder lager opgeleiden’ Josse de Voogd, René Cuperus: ‘Atlas van Afgehaakt Nederland.

Over buitenstaanders en gevestigden’ (2021) https://www.uva.nl/content/nieuws/nieuwsberichten/2023/11/democratisch-verval.html https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2024/01/22/hoe-kijken-nederlanders-naar-onze-democratie-enrechtsstaat https://www.argumentenfabriek.nl/wpcontent/uploads/2024/07/TabletboekToekomstbestendigdecentraalbestuurdef.pdf https://staatvanhetbestuurdashboard.nl/dashboard/3/29 https://www.aeno.nl/uploads/Decentrale-HR-monitor-DEF.pdf Berenschot (2023) Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem Zuid-Limburg https://www.raadsleden.nl/assets/documents/oin23-1055_-_rap__aantrekkelijkheid_van_het_raadswerk.pdf

Rapport Trendverkenning 2024 • 57

Rapport Trendverkenning 2024 • 58