3-Urmond-oost_transformatieagenda.pdf
Tekst van het document
Experimenteerwijken WESTELIJKE MIJNSTREEK
Transformatieagenda
URMOND-OOST
COLOFON Opdracht Experimenteerwijken Transformatievisie Westelijke Mijnstreek Urmond-Oost Opdrachtgever Westelijke Mijnstreek Onderzoeksteam Brecht Vandekerckhove Maarten Van Hulle Laurens Van Hoek
Atelier Romain Dendermondsesteenweg 50 9000 Gent +32 (0) 9 233 69 76 info@atelierromain.be www.atelierromain.be
INHOUD INTRODUCTIE5
Inleiding Werksessie 3
PROJECTEN
Van toekomstbeelden naar projecten Project 1 - Ruimtelijke verkenning centrale ontmoetingsruimte Project 2 - Ruimtelijke verkenning naoorlogse uitbreidingswijk Project 3 -Ruimtelijke verkenning groene verbinding
BIJLAGE
7 9
11 12
16 20 24
29
INTRODUCTIE Inleiding Werksessie
6
Atelier Romain
In 2019 maakten de gemeenten van de Westelijke Mijnstreek de regionale transformatievisie Wonen. Deze visie biedt een antwoord op de grote woonuitdagingen die er in de toekomst zullen zijn. Voor de opmaak van deze visie kozen we voor een integrale ruimtelijke benadering waarbij de uitdagingen en kansen niet alleen binnen het wonen zelf werden gezocht. Zo hebben we een visie opgebouwd die de uitdagingen van het transformatievraagstuk benadert vanuit vier thema’s: cultuurhistorische identiteit, landschap, voorzieningen en woningvoorraad. Ook is het duidelijk geworden dat een regionale visie niet dient uit te draaien in één dezelfde strategie. Daarom hebben we het onderscheid gemaakt tussen verschillende types buurten. Zo hebben we in de Westelijke Mijnstreek zowel kleine dorpen maar ook grotere kernen en stadskernen. Voor elk type buurt maakten we een aangepaste transformatiestrategie. Per type buurt is in de transformatievisie in beeld gebracht hoe we de transformatieopgave kunnen valoriseren. Valoriseren betekent dat het de ambitie is om niet alleen de uitdagingen op de woningmarkt aan te pakken, maar om deze tegelijkertijd te koppelen aan kansen voor kwalitatieve woonomgevingen.
Transformatieagenda Urmond-Oost
INLEIDING
De ontwikkelingsrichtingen zijn vastgelegd voor de verschillende type buurten, volgens de “gemiddelde” kenmerken van deze buurten. Feitelijk zijn deze buurten onderling sterk verschillend. Deze ontwikkelingsrichtingen moeten bijgevolg vertaald worden op maat van iedere buurt. Vandaar dat nu de vraag voorligt om de transformatievisie vorm te geven op het niveau van verschillende dorpen.
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
Daarom starten de gemeenten van de Westelijke Mijnstreek experimenteerwijken op om de volgende stap in het traject van de transformatievisie te zetten. Naast Elsloo koos de gemeente ook voor Urmond-Oost. Voor elke experimenteerwijk gaan we werken aan een ruimtelijke visie die toekomstbestendig is in het licht van de transformatieopgave. Deze visie zet tegelijkertijd in op leefkwaliteit op maat van elk dorp. We vinden het cruciaal dat ook in het ontwerpend onderzoek (fase 2 van dit onderzoek) de uitdagingen op de woningmarkt niet los worden gezien van de kansen die kunnen worden benut; werken aan een robuust landschap, een sterke cultuurhistorische identiteit en een adaptieve voorzieningenstructuur.
7
Atelier Romain
Fase 3 - De transformatieagenda Fase 2 ‘visie’ van het onderzoek is afgerond. In deze fase hebben we drie wijkbrede ambities samen met partijen die actief zijn in of voor Urmond Oost gedefinieerd (zie verslag kerngroep in bijlage). Deze ambities zijn strategisch van aard en tonen hoe UrmondOost op een andere manier verder kan ontwikkelen. Daarbij gingen we aan de slag met de transformatie-uitdagingen op de woningmarkt en koppelden we deze aan belangrijke ruimtelijke thema’s voor de wijk zoals landschap en groen, cultuurhistorische identiteit, ontmoetingsruimte, klimaatadaptatie en voorzieningen. Het sociale component - zeker voor de vervolgaanpak - is hierbij minstens zo belangrijk als het fysieke, ruimtelijke component. Immers, de transformatie moet ervoor zorgen dat mensen zich naar de toekomst toe thuis en prettig voelen in hun woonwijk, dat men begrijpt waarom de ingrepen nodig zijn, er zelf ook over kunnen meedenken en aan bijdragen. Uiteindelijk maken de inwoners samen de wijk. Per ambitie werden vervolgens zogenaamde ‘toekomstbeelden’ uitgewerkt. Deze toekomstbeelden geven aan hoe de wijk er in de toekomst kan gaan uitzien. Met andere woorden verbeelden ze hoe we de ambities ruimtelijk kunnen doorvertalen. Deze toekomstbeelden zijn zeker geen blauwdruk of ‘besliste eindtoestand’. De beelden tonen eerder mogelijke scenario’s aan en dienen om het debat op te starten.
Dat debat werd op een wervende manier gevoerd op twee wijkavonden met bewoners en op drie kerngroepbijeenkomsten. Van de drie kerngroepbijeenkomsten zijn verslagen gemaakt die als bijlage zijn toegevoegd bij het document behorende bij de betreffende fase. Het verslag van de laatste kerngroep waar fase 3 het onderwerp was, is in dit document opgenomen als bijlage. In deze derde fase van het onderzoek gaan we na hoe de inzichten en doelstellingen uit het ontwerpend onderzoek kunnen worden omgezet in een beleidsstrategie. Hiervoor maken we een transformatieagenda op. Deze agenda bestaat uit een oplijsting van potentiële projecten voor de wijk. Elk project is ruimtelijk afgebakend en dus ook gebiedsspecifiek (niet wijkbreed) en omvat een hele reeks acties om invulling te geven aan de ambities in eerste instantie en de ruimtelijke strategieën (uit de toekomstbeelden) in tweede instantie.
8
Transformatieagenda Urmond-Oost
WERKSESSIE 3 In deze derde fase van het onderzoek werden de tussentijdse resultaten opnieuw teruggekoppeld met de leden van de kerngroep. Zij gaven hun opmerkingen bij de draft projectenlijst (zie verder). De verzamelde input werd gebruikt om de draft projectenlijst te verwerken tot een projectenlijst zoals hier voorgesteld in de transformatieagenda.
Van der Valk Hotel 17.11.2022
project1
project2
project3
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
9
PROJECTEN
Atelier Romain
VAN TOEKOMSTBEELDEN NAAR PROJECTEN In de vorige fasen hebben we 3 wijkbrede ambities voor UrmondOost geformuleerd. Deze ambities vormen de krachtlijnen van de transformatievisie van de wijk. Elke ambitie biedt een antwoord op de transformatie-uitdaging waarmee de woningmarkt van Urmond-Oost nu en in de toekomst mee geconfronteerd wordt. Maar ze tonen daarbovenop op welke manier ruimtelijke meerwaarde kan gecreëerd worden. Deze drie ambities zijn: 1) Transformeren en vergroenen 2) Betekenisvolle plekken die de wijk verbinden 3) Transformatie als hefboom voor bereikbare voorzieningen Deze ambities werden verbeeld in zogenaamde toekomstbeelden. In deze toekomstbeelden worden een hele reeks ruimtelijke strategieën gekoppeld aan de ambities. In dit rapport maken we de laatste stap van het onderzoek. Hierin stellen we ons de vraag hoe we de vooropgestelde ambities in de toekomst kunnen realiseren binnen de wijk. Ruimtelijke toekomstbeelden geven een goed zicht op de kansen die er liggen in de wijk maar de weg ernaar toe omvat een heleboel stappen die moeten ondernomen worden. Daar zijn ook heel wat randvoorwaarden aan verbonden: welke concrete acties moeten genomen worden, wie neemt welke actie, op
12
welke termijn kunnen de doelen gerealiseerd worden en welk budget is er voor nodig. Om hier een goed zicht op te hebben, zullen we in de rapport projectfiches opmaken. In deze projectfiches benoemen we een concreet project en de verschillende randvoorwaarden die er aan verbonden zijn. Elk project is een directe doorvertaling van de verschillende ambities.
Bij de hantering van deelprojecten moet een fragmentarische aanpak worden voorkomen. Er moet een duidelijke governance worden geformuleerd voor de gehele wijk die wordt gedragen door een brede groep aan stakeholders nog voor er kan worden gesproken van deelprojecten.
Urmond-Oost in kaart te brengen. Hiertoe is het noodzakelijk dat er een professionele kwartiermaker betrokken wordt. De kwartiermaker en/ of projectgroep dient ter voorbereiding een stakeholders-/krachtenveldanalyse uit te voeren die de belangen, voorwaarden, duurzaamheidsambities en toekomstperspectieven van elke partij in kaart brengt.
Een intentie- of samenwerkingsovereenkomst tussen de diverse betrokken partijen wordt hier vooropgesteld om de ontwikkelingskansen voor heel
Als de governance staat kan er vervolgens uitvoering worden gegeven aan de diverse (deel)project- of realisatieovereenkomsten tussen verschillende partijen.
Transformatieagenda Urmond-Oost
WIJKBREDE ACTIE
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
13
Atelier Romain
Aansluitend kan verdere input mee vorm geven aan de visie. Vanuit een partner-overeenkomst tussen Wonen Limburg en HAS-hogeschool wordt naar alle waarschijnlijkheid nog de volgende opdracht voor Urmond-Oost uitgezet richting studenten: Hoe kan er in deze jaren ‘60-wijk de transitie in signatuur worden opgepakt? Immers, oude verbindingen komen daar onder druk (“ontheemding in eigen wijk”) en nieuwe instroom voelt zich er nog niet altijd thuis. Onderhavige (ruimtelijke) Transformatievisie Urmond-Oost vormt hierbij de basis. De input van deze afstudeeropdracht kan waardevol zijn voor het verdere traject. Gemeente Stein heeft recentelijk ook goede ervaringen opgedaan met dergelijke afstudeeropdrachten vanuit de HAS-Hogeschool in het kader van flexwoningen. DEELPROJECTEN De deelprojecten die vandaag voor Urmond-Oost worden vooropgesteld betreffen drie drie ruimtelijke verkenningen. Projecten onder de noemer ‘ruimtelijke verkenning’ hebben (nog) geen betrekking op een concrete plek in de wijk. Het doel van dit soort projecten ligt er net in om via verder onderzoek op zoek te gaan naar welke plekken nu
14
het meest kansrijk zijn om invulling te geven aan de vooropgestelde ambities. We bespreken hieronder drie ruimtelijke verkenningen: •
Ruimtelijke verkenning centrale ontmoetingsruimte
•
Ruimtelijke naoorlogse uitbreidingswijken
•
Ruimtelijke verkenning groene verbinding
Per project beschrijven we volgende onderdelen: •
De doelstelling van het project - Wat willen we bereiken?
•
Fasering in deelprojecten - Op welke termijn kunnen we wat realiseren?
•
Budgetering & ambtelijke operationalisering - Waarvoor zal er budget gezocht moeten worden?
Transformatieagenda Urmond-Oost
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
15
Atelier Romain
Project 1
Ruimtelijke verkenning pleinfunctie
Doelstelling De gemeente onderzoekt samen met alle betrokken actoren de haalbaarheid van realisatie van een ontmoetingsplek nabij het Sint-Antoniusplein/Oud Klooster. Het doel is een centrale pleinfunctie te bekomen die laagdrempelige ontmoetingen faciliteert. Ontmoetingen kunnen occasioneel buiten plaatsvinden en gericht binnen worden georganiseerd. Het is daarom belangrijk om dagdagelijkse voorzieningen, accommodaties en gebruiksvriendelijke publieke ruimte goed aan elkaar te koppelen. Vanuit een stedenbouwkundig oogpunt en de gesprekken die zijn gevoerd, is dit de meest kansrijke locatie gezien de aanwezigheid van beeldbepalende gebouwen, bedrijvigheid, sint-antoniusplein en het aanwezige corporatiebezit.
16
Investeringen op de korte termijn (< 3 jaar)
1
•
Investeringen op de middellange termijn (3-7 jaar)
2
Omschrijving Omschrijving Marktonderzoek laten uitvo• Marktonderzoek laten uitvoeren om na te gaan welke haneren delsfuncties en accommodaties haalbaar/ noodzakelijk zijn voor Urmond Oost • Er wordt een intentieovereenkomst gesloten tussen Van der Valk, de gemeente Stein, de stichting Wonen Limburg en DOP Urmond. Hierbij onderschrijven alle partijen de ambitie om de haalbaarheid te onderzoeken van een pleinfunctie in het onderzoeksgebied. Binnen deze overeenkomst wordt ook een partij aangewezen die het project trekt en wordt er vanuit diverse betrokken disciplines capaciteit vrijgemaakt. Naast een overeenkomst tussen de betrokken actoren is parFinanciële haalbaarheid en ticipatie met bewoners ook een belangrijke vereiste. compensatie-kansen onder• Er worden verkennende gesprekken gevoerd met Wonen Limburg, Van der Valk, stichting Pater Kolbe en andere parti- zoeken tussen de gemeente jen die eigendom hebben binnen het onderzoeksgebied. Er Wonen Limburg, Van der Valk wordt nagegaan of gebouwen binnen het onderzoeksgebied en andere partijen in de nabije toekomst om een transformatie/vernieuwing vragen en of ze mits compensatie d.m.v. nieuwe ontwikkelingen elders kunnen plaats maken voor een nieuwe ontmoetOntwerpbureau aanstellen ingsruimte.
• Indien de haalbaarheid wordt aangetoond op deze locatie kan er vervolgens een masterplan worden opgesteld en een realisatieovereenkomst worden gesloten tussen de verschillende partijen. Het masterplan doet uitspraak over de gewenste functies, mobiliteit, publieke aanleg en plaatsing van nieuwe gebouwen. Het masterplan geeft een heldere fasering weer.
Investeringen op de lange termijn (7-10 jaar)
(Mogelijke) Ontwikkeling nieuwe levensloopbestendige won- Wonen Limburg investeert in ingen op een alternatieve locatie ter compensatie van poten- nieuwe levensloopbestendige woningen tiele afbraakwerken. Monitoring financiële haalbaarheid van het project
•
Start ontwikkeling fase 1 van het masterplan
Middelen voor uitvoering van het masterplan Monitoring financiële haalbaarheid van het project
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
3
Transformatieagenda Urmond-Oost
Fasering in deelprojecten
Budgetering & ambtelijke operationalisering
17
Atelier Romain
18
Synthese - kritische succesfactoren •
Onder de bewoners is er draagvlak voor een nieuwe centrale ontmoetingsruimte die verschillende functies koppelt. Er moet gewaakt worden over het feit dat er niet louter een pleinfunctie wordt bekomen maar dat het voornamelijk moet inspelen op “ontmoeten” in de brede zin van het woord. Functies, zowel binnen als buiten moeten op een slimme manier gekoppeld worden aan de publieke ruimte. De sociale component moet hier voldoende worden opgenomen. Het is daarom van groot belang om bewoners binnen dit traject voldoende te betrekken. Er moet vertrokken worden vanuit de menselijke beleving en de sociale noden van de wijkbewoners.
•
Diepgaander wijkonderzoek is noodzakelijk. Mogelijk kan het project Wijkverhalen van Zuyd studenten (2e jaars) hieraan bijdragen, als ook de input van sociaal maatschappelijke partijen zoals het voorliggend veld (Huisarts, PIW, MEE, Steunpunt Mantelzorg, buurtnetwerk van DOP Urmond, leefbaarheidsmedewerkers van WL)
•
Voor ondernemers moet het ten alle tijden strategisch interessant zijn om zich ergens te vestigen. Daarom dat de huidige locatie van Jumbo goed is omwille van het breed bereik. Wanneer men een winkelvoorziening beoogt in het centrum van Urmond-Oost, zal de financiële haalbaarheid een heersende randvoorwaarde blijven. Over het thema leefbaarheid kan de gemeente samen met Jumbo, PIW en het buurtnetwerk DOP Urmond afspraken maken om samen te achterhalen welke hulpvragen zij ontvangen van de inwoners en hoe hier opvolging aan kan worden gegeven door sociaal maatschappelijke partijen, rekening houdend met privacy.
mogelijk scenario 2
mogelijk scenario 3
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
mogelijk scenario 1
Transformatieagenda Urmond-Oost
Ambitie 3 - Transformatie als hefboom voor bereikbare voorzieningen
19
Atelier Romain
Project 2
Ruimtelijke verkenning uitbreidingswijken
Doelstelling De gemeente laat verkennend ruimtelijk onderzoek uitvoeren waarbij er gezocht wordt naar kansen om de woningvoorraad aan te passen. Woningen binnen deze zone voldoen vaak niet aan de behoeften van ouderen maar ook niet aan die van jonge starters. Op enkele plekken in de wijk kunnen we net deze woningen vervangen door levensloopbestendige types. Dit doen we natuurlijk wanneer de kans zich voordoet, zoals bij een verkoop. Door compacter te bouwen kunnen we ruimte creëren voor meer groen rondom de nieuwe woningen. Dit brengt meer kwaliteit maar ook meer verscheidenheid en identiteit aan de verschillende buurten. De ruimtelijke verkenning moet bijdragen aan de aanvraag voor een volgende tranche van het Volkshuisvestingsfonds van de Rijksoverheid.
20
Investeringen op de korte termijn (< 3 jaar)
1
Omschrijving • Er wordt breed onderzoek gedaan op hittestress-effecten, waterinfiltratie en waterhuishouding, onthadingskansen,… i.f.v. het bekomen van een klimaatadaptieve en toekomstgerichte inrichting.
Omschrijving Klimaateffectenstudie laten uitvoeren
•
Via buurtparticipatie draagvlak onderzoeken van vergroen- Participatie- en communiingskansen (zoals straten, voor- en achtertuinen) en wat voor catiebureau aanstellen buurtgroen bewoners wensen.
•
Subsidieonderzoek voor Er worden verkennende gesprekken gevoerd met Wonen Limburg om na te gaan waar er kansen liggen op korte termi- transformatie kwetsbare wonjn om binnen het woonbezit, door interventies te doen in het ingvooraad. woonpatrimonium, te vergroenen.
•
Er wordt een duidelijke strategische zonering gemaakt die aangeeft waar transformatie- en vergroeningskansen zijn.
•
Buurtproject opstarten met bewoners om samen de buurt te vergroenen a.d.h.v. bijvoorbeeld tijdelijke inrichting zoals bloembakken, moestuinen,...
•
Na verkennend onderzoek met private eigenaars wordt er een masterplan opgemaakt over heel de wijk maar wordt de focus gelegd op de aangeduide strategische zone die duidelijk de ontwikkelingskansen aangeeft met de ruimtelijke ranvoorwaarden m.b.t. transformatie en vergroening. De opmaak van het masterplan gaat gepaard met intensief overleg met uiteenlopende actoren en bewoners.
Transformatieagenda Urmond-Oost
Fasering in deelprojecten
Budgetering & ambtelijke operationalisering
Ontwerpbureau aanstellen
2 • De gemeente onderzoekt of ze op termijn ook strategisch
Investeringen op de lange termijn (7-10 jaar)
3
•
Het masterplan wordt bestendigd als een officieel beoordelingskader voor de gemeente voor het verlenen van vergunningen.
•
Het pilootproject wordt ontwikkeld.
Middelen vrijmaken voor pilootproject
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
Investeringen op de middellange termijn (3-7 jaar)
gelegen gronden kunnen aanpakken in samenwering met de corporatie om een pilootproject op te zetten. Dit pilootproject kan als katalysator werken en inspirerend zijn voor toekomstige (private) ontwikkelingen.
21
Atelier Romain
22
Synthese - kritische succesfactoren •
Een breed masterplan voor de gehele wijk is noodzakelijk om vervolgens te kunnen focussen op de strategische zone die focust op de naoorlogse uitbreidingswijken.
•
De (financiële) haalbaarheid moet ook hier heel duidelijk in kaart worden gebracht.
•
Verkennende gesprekken mogen zich niet enkel beperken met Wonen Limburg. Een brede participatie met de bewoners is ook hier noodzakelijk
•
De buurtparticipatie zou idealiter worden georganiseerd door een externe onafhankelijke partner in plaats van door een van de betrokken stakeholders.
•
Bij het vergroenen van de wijk moet rekening worden gehouden met het feit dat zeer recent alle weginfrastructuur heraangelegd is. In functie van verwachtingsmanagement mag er vanuit worden gegaan dat dit op korte termijn niet zal worden herzien aangezien hierin veel geïnvesteerd is. Desalniettemin zou duurzame bestrating een uitgangspunt moeten zijn bij alle wegreconstructies en gebiedsgerichte aanpakken (dus een vaste beleidslijn die een uitgangspunt is tijdens het participatieproces en kostencalculatie).
Transformatieagenda Urmond-Oost
Ambitie 1 - Transformeren en vergroenen
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
23
Atelier Romain
Project 3
Ruimtelijke verkenning groene verbinding
Doelstelling De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om een verbinding door het woonweefsel van Urmond-Oost te leggen ten behoeve van fietsers en voetgangers die het Heidekamppark, het Molenpark en bij uitbreiding de Kanaalboulevard verbindt. De doelstelling is om een volwaardig en veilig alternatief te kunnen bekomen voor de trage weggebruiker die zo zorgeloos de kern kan doorkruisen van het ene landschap naar het andere. Gekoppeld aan deze verbinding wordt onderzocht of dit gecombineerd kan worden met vergroeningskansen, ontmoetingsruimte en levensloopbestendige woningen. Belangrijk hierin op te nemen is de Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot.
24
Investeringen op de korte termijn (< 3 jaar)
1
Omschrijving Klimaateffectenstudie laten uitvoeren Mobiliteitsonderzoek laten uitvoeren
•
Er wordt een afzonderlijke mobiliteitsstudie gemaakt die de huidige autocirculatie in kaart brengt. Binnen dezelfde studie worden er korte termijn strategieën geformuleerd die er voor kunnen zorgen dat de wijkdelen in Urmond-Oost meer autoluw worden rekening houdende met de gemeentelijke investeringen t.a.v. de redelijk recent uitgevoerde gebiedsgerichte aanpak van de openbare infrastructuur in Urmond-Oost.
•
Afhankelijk van het mobiliteitsonderzoek worden er, in overleg met de bewoners, teststraten gemaakt die aantonen wat het effect kan zijn mochten straten worden afgesloten en éénrichting worden gemaakt.
•
Er worden verkennende gesprekken gevoerd met de woon- Subsidieonderzoek voor corporatie om na te gaan waar er kansen liggen bij eventuele transformatie kwetsbare wonnieuwe ontwikkelingen in de toekomst. ingvooraad.
•
Er worden verkennende gesprekken gevoerd met Wonen Limburg en private eigenaars die eigendom hebben in deze zone om na te gaan waar er kansen liggen op korte termijn groene linken te leggen tussen straten en bestaande groenruimtes.
•
De gemeente onderzoekt of ze op termijn strategisch gelegen gronden kunnen aanpakken in samenwering met de wooncorporatie om missing links te kunnen wegwerken.
Eventueel gronden verwerven via het volkshuisvestigingsfons of in samenspraak met wooncorporatie Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
Investeringen op de middellange termijn (3-7 jaar)
2
Omschrijving • Er wordt breed onderzoek gedaan op hittestress-effecten, waterinfiltratie en waterhuishouding, onthadingskansen,… i.f.v. het bekomen van een klimaatadaptieve en toekomstgerichte inrichting.
Transformatieagenda Urmond-Oost
Fasering in deelprojecten
Budgetering & ambtelijke operationalisering
25
Atelier Romain
26
Synthese - kritische succesfactoren •
Er moet van in het begin rekening worden gehouden met bewoners van het Woonzorgcentrum Urmonderhof zodanig zij op een zeer toegankelijke manier kunnen deelnemen aan het dorpsleven in Urmond-Oost. En trage verbinding van oost naar west lijkt hier dan ook op zijn plaats.
•
In eerste fase dient opnieuw voldoende rekening gehouden te worden met de (financiële) haalbaarheid ervan.
•
Er dient in eerste fase breed onderzoek gedaan te worden zoals op hittestress-effecten, waterinfiltratie en waterhuishouding, onthadingskansen,… dit geldt eveneens voor project 2. Eens deze factoren in kaart gebracht zijn, volgt er een mobiliteitsstudie.
Transformatieagenda Urmond-Oost Ambitie 2 - Betekenisvolle plekken die de wijk verbinden
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
27
BIJLAGE
Atelier Romain
Transformatievisie Urmond-Oost– Wijkatelier 3 - Kerngroep Verslag vergadering dd. 17.11.2022 Locatie – Van der Valk Hotel Organisatie DOP Urmond DOP Urmond Wonen Limburg Wonen Limburg Wonen Limburg Wonen Limburg Huurdersbelangenvereniging SHZL Makelaar Vivantes ouderenzorg Ondernemersvereniging Maaskant Stein Van der Valk business Center Stein Partners in Welzijn Jumbo OBS De Maaskei Urmond
Naam Rob Janssen Annemie van Kuijck Tirza Houben Roger Wintraecken Mischa Coenen John KuiperNicole Houwen Mia Driessen Marij Houben Tom Geuskens Pauline Luiten Hans de Ridder Rick Collaris Maurice Schrijen
Functie Architect en inwoner inwoner Manager Publieke Waarde Senior gebiedsontwikkelaar Assetmanager Senior medewerker leefbaarheid Secretaris-penningmeester SHZL Lokale makelaar Locatiemanager Urmonderhof Voorzitter & PR-redacteur Ondernemer Opbouwwerker Filiaalmanager bij Jumbo Supermarkten Directeur
A x x x x x x x x x x x
Gemeente Stein
Danny Hendrix Emilie Klinkers Fabian Cox Maurice Jennekens Yvonne Patje
Wethouder fysiek domein Coördinator DOPsgewijze aanpak Beleidsmedewerker Economie Beleidsmedewerker Ruimte Accountmanager bedrijven
x x x x
Atelier Romain
Brecht Vandekerckhove Laurens Van Hoek
Partner Atelier Romain / Projectleider Projectmedewerker (architect/stedenbouwk.)
x x
Rob Verbeek / Bert Eyck Julie Creuwels
Fysiotherapeut Wijkverpleegkundige S1 Urmond-Berg
Agendaleden Vertegenwoordiging 1e lijn (fysio) Zuyderland thuiszorg
Verslaggever – Laurens Van Hoek
1. Doelstelling Tijdens dit derde (en laatste) wijkatelier blikken we terug op de resultaten uit fase 2 namelijk de 3 wijkbrede ambities en de daaraan gekoppelde toekomstbeelden. Vervolgens tonen we hoe deze toekomstbeelden een doorvertaling kregen naar fase3. In deze derde fase leggen we 3 projecten voor. Elk project geeft invulling aan een ambitie. De projecten stellen een reeks van acties voor die verder dienen genomen te worden om uitvoering te geven aan de ambities. Met de kerngroep willen we deze acties verfijnen, nagaan welke stakeholders per project best betrokken worden, welke prioriteit de projecten hebben, welk draagvlak er is voor het project en welke risico’s & kansen verbonden zijn aan het project.
Transformatievisie Urmond-Oost - p 1
30
2.1. Algemeen Na de toelichting van de wijkbrede visie werd duiding gevraagd over de gekozen locatie voor het voorzien van een pleinfunctie. Atelier Romain motiveerde de keuze omwille van het ontwikkelingspotentieel. Er is namelijk een groot aandeel aan wooncorporatiebezit aanwezig, de plek is zeer centraal gelegen en is bereikbaar door de Mauritslaan die wordt bediend door de bus. Daarbovenop situeert het oud klooster zich hier die reeds een actieve functie vervult en een markante uitstraling heeft. Er werd hier door Rob Janssen ook een suggestie gedaan om breder te kijken voor een pleinfunctie. Zo kan deze wat verder van een drukke doorgaande weg plaatsvinden, bijv het middendeel (achter voormalige kerk) in Urmond Oost. Atelier Romain stond daar niet afwijzend tegenover maar we kunnen wel constateren dat er dan meer particulier bezit is waarmee rekening gehouden moet worden. Dus dat vormt een risico. Algemeen wordt gesteld dat er op schaal van de wijk een intentieovereenkomst moet worden gesloten tussen een brede groep aan actoren over een wijkplan alvorens er kan worden gesproken van deelprojecten. Het wijkbrede masterplan voorkomt op die manier dat deelprojecten versnipperd worden uitgevoerd. Hierbij is er niet enkel aandacht voor het ruimtelijke aspect maar ook voor het sociaal-maatschappelijke aspect.
Het zorgt er voor dat de haalbaarheid van alle projecten gegarandeerd wordt om ze vervolgens op een coherente en efficiënte manier te laten uitvoeren, rekening houdende met alle facetten die daar bij komen kijken. Hierbij kan een parallel worden getrokken met het huidige traject in de wijk Nieuwdorp (Mijn Nieuwdorp: https://www.gemeentestein.nl/nieuwdorp).
Transformatieagenda Urmond-Oost
2. Bespreking
2.2. Project 1 – Ruimtelijke verkenning centrale ontmoetingsruimte De gemeente onderzoekt samen met stichting Wonen Limburg en Van der Valk, de haalbaarheid van realisatie van een pleinfunctie nabij Sint. Antoniusplein/Oud Klooster. Het doel is een centrale pleinfunctie te bekomen die dagdagelijkse functies clustert. Hierin dienen alle facetten van ontmoeten te worden opgenomen, gaande van gebruiksvriendelijke ontmoetingsruimte in de publieke ruimte buiten, alsook laagdrempelige ontmoetingsruimte binnen. Zoekzone De zoekzone zoals aangegeven in de projectfiche dient verbreed te worden zodanig dat het Pater Kolbe huis wordt opgenomen. Ook het pand van de kapsalon (Naschrift: Graetheidelaan 37) dat recent leeg staat en in privaat bezit is moet in rekening genomen worden. Opgemerkt wordt dat Pater Kolbe huis van een particuliere stichting is (Ook jeugdcentrum De Kelder zit in hetzelfde gebouw en heeft te maken met deze stichting in huur en elektriciteitskosten. Het jongerencentrum heeft zelf wel een eigen bestuur.) en de gemeentelijke rol beperkt is tot subsidie voor/uitvoer van het groot onderhoud. Ook wordt opnieuw aangegeven dat men kritisch staat tegenover de nabijheid van de drukke weg. Stakeholders
Fasering in deelprojecten • • •
Zoals gezegd moet het brede ontwikkelingspotentieel van Urmond-Oost eerst in kaart gebracht worden Naar operationalisering toe moet een duidelijke partij worden aangesteld die het project trekt Marktonderzoek dient eerder in fase 1 te worden opgenomen. Hierbij kan ook gelinkt worden met marktonderzoek Jumbo. De locatiemanager gaf al aan dat Jumbo Nederland geen heil ziet in herlocatie. De ophaal en levering-service is, na een proefperiode, door beperkte omzet gestopt. Wel
Transformatievisie Urmond-Oost - p 2
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
Volgende stakeholders moeten worden opgenomen: - Stichting Pater Kolbe - Jongerencentrum de kelder - Ondernemers aan het St. Antoniusplein
31
Atelier Romain
• •
• •
werd er aangegeven dat wellicht iemand kan worden vrijgemaakt op Jumbo concernniveau die mensen helpt met online bestellen. Maar de vraag is hoe dat kan aansluiten bij deze kleine schaal. Er moeten niet enkel verkennende gesprekken gevoerd worden met Wonen Limburg maar met een brede groep aan stakeholders zoals met Van der Valk en de pater Kolbe stichting Fase 1 zou al geconcludeerd kunnen worden met een specifiek masterplan voor deze zone. Het masterplan dient dan op zijn beurt weer gekoppeld te worden aan een duidelijke actieagenda die een efficiënte uitvoering garandeert. Acties kunnen ook betrekking hebben tot bestemmingswijzigingen. De (financiële) haalbaarheid zal niet enkel worden aangetoond in fase 1 maar moet gedurende het gehele traject getoetst worden. Er mag niet enkel uitgegaan worden van ondernemers, het belang van de bewoners en de extra meerwaarde die wordt geboden staat altijd voorop.
Risico’s & kansen • •
•
• • •
•
Hoe verhoudt zich het realiseren van een verblijfsplek (plein) met de drukke Mauritslaan? Enige afscherming is wenselijk. Er moet gewaakt worden over het feit dat er niet louter een pleinfunctie wordt bekomen maar dat het voornamelijk moet inspelen op “ontmoeten” in de brede zin van het woord. Functies, zowel binnen als buiten moeten op een slimme manier gekoppeld worden aan de publieke ruimte. De sociale component moet hier voldoende worden opgenomen. Omwille van de opsplitsing van deelprojecten is er bezorgdheid voor een fragmentarische aanpak. Er moet een duidelijke governance worden geformuleerd voor de gehele wijk die wordt gedragen door een brede groep aan stakeholders nog voor er kan worden gesproken van deelprojecten. Vervolgens kunnen er intentieovereenkomsten gesloten worden tussen partijen voor specifieke deelprojecten uit te voeren. Voor ondernemers moet het ten alle tijden strategisch interessant zijn (goed economisch perspectief) om zich ergens te vestigen. Daarom dat de huidige locatie van Jumbo goed is omwille van het breed bereik. Onder de bewoners is er volgens de kerngroep wel draagvlak bij bewoners voor een nieuwe centrale ontmoetingsruimte die verschillende functies koppelt.
Over het thema leefbaarheid kan er door Wonen Limburg en Vivantes samengezeten worden met Jumbo om samen te achterhalen welke strategieën er kunnen worden toegepast om dagdagelijkse boodschappen makkelijker bij de oudere groep te krijgen. Hierbij moet wel rekening gehouden worden met meerdere supermarktaanbieders om valse concurrentie te voorkomen. Tijdens het overleg is een koppeling gelegd met het buurtnetwerk DOP Urmond en de mogelijkheden om educatieve / helpenede functies in het buurthuis te stimuleren. Jumbo zou mensen die naar de locatie bellen en problemen hebben met boodschappen doen kunnen doorverwijzen naar het welzijnswerk. Dit vraagt dan een sociale kaart tbv de Jumbo waarin bijv. contactgegevens van het opbouwwerk/buurtnetwerk/de inloop zijn opgenomen of dat zij inwoners om toestemming vragen om de informatie en vraag te delen met PIW. College van B&W heeft deze week (15 november) de beleidsnotitie laagdrempelig ontmoeten vastgesteld. Dit vormt belangrijke input voor een ontmoetingslocatie in Urmond-Oost (buurtcentrum met sociale ontmoeting buurtgenoten en sociale partners). In dit advies is aangegeven wat het kader is voor een huiskamer (smalle benadering van ontmoeting), buurtcentrum en buurtcentrum+ (meer mogelijkheden voor combi van functies). Kooijpoort is geoormerkt als buurtcentrum. Het advies werd vastgesteld de gemeenteraad op 15 december 2021.
2.3. Project 2 – Ruimtelijke verkenning naoorlogse uitbreidingswijken De gemeente laat verkennend ruimtelijk onderzoek uitvoeren waarbij er gezocht wordt naar kansen om de woningvoorraad aan te passen. Woningen binnen deze zone voldoen vaak niet aan de behoeften van ouderen maar ook niet aan die van jonge starters. Op enkele plekken in de wijk kunnen we net deze woningen vervangen door levensloopbestendige types. Dit doen we natuurlijk wanneer de kans zich voordoet, zoals bij een verkoop. Door compacter te bouwen kunnen we ruimte creëren voor meer groen rondom de nieuwe woningen. Dit brengt meer kwaliteit maar ook meer verscheidenheid en identiteit aan de verschillende buurten.
Transformatievisie Urmond-Oost - p 3
32
•
De focus bij het transformeren en vergroenen van de woningvoorraad wordt gelegd op de noordoostelijk gelegen uitbreidingswijken omdat hier eveneens een groot aandeel corporatiebezit zit en daarnaast gaat over woningen die zijn gebouwd in de wederopbouwperiode. Er kan vanuit gegaan worden dat deze woningen kwalitatief van minder goede staat zijn en daarom ligt hier een grotere uitdaging in het verduurzamen er van.
Stakeholders Volgende stakeholders dienen hierin te worden opgenomen: - Het schoolbestuur van Kindante - Landschappelijke stakeholders (bv. IVN) - Stichting de Rollen (natuur- en milieueducatie)
Transformatieagenda Urmond-Oost
Algemeen
Kansen en uitdagingen: -
-
-
Hier wordt eveneens aangehaald om een breed masterplan op te maken voor de gehele wijk en zich niet te beperken tot de aangeduide groenzone. Een tijdspad van 3 jaar om te komen tot een masterplan wordt zeer zeker haalbaar geacht. Ook moet hier de haalbaarheid zeer duidelijk in kaart worden gebracht. Verkennende gesprekken mogen zich niet enkel beperken tot Wonen limburg Wonen Limburg geeft aan dat buurtparticipatie door de stichting zelf al veel wordt opgenomen. Maar toch lijkt het goed in kader van een brede wijkvisie hierin een externe en onafhankelijke partner op te nemen. Er wordt aangehaald dat vergoenen ook een weerslag kan hebben in het ontharden van wegen. Hierin stelt de gemeente duidelijk dat een groot deel van de openbare ruimte recentelijk heraangelegd is en, in functie van verwachtingsmanagement, er vanuit mag worden gegaan dat dit op korte termijn niet zal worden herzien. Duurzame bestrating zou een uitgangspunt moeten zijn bij alle wegreconstructies en gebiedsgerichte aanpakken (dus een vaste beleidslijn die een uitgangspunt is tijdens het participatieproces en kostencalculatie).
2.4. Project 3 – Ruimtelijke verkenning groene verbinding De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om een verbinding door het woonweefsel van Urmond- Oost te leggen ten behoeve van fietsers en voetgangers die het Heidekamppark, het Molenpark en bij uitbreiding de Kanaalboulevard verbindt. De doelstelling is om een volwaardig en veilig alternatief te kunnen bekomen voor de trage weggebruiker die zo zorgeloos de kern kan doorkruisen van het ene landschap naar het andere. Gekoppeld aan deze verbinding wordt onderzocht of dit gecombineerd kan worden met vergroeningskansen, ontmoetingsruimte en levensloopbestendige woningen.
•
• •
Er moet van in het begin rekening worden gehouden met bewoners van het Urmonderhof zodanig zij op een zeer toegankelijke manier kunnen deelnemen aan het dorpsleven in Urmond-Oost. Een trage verbinding van oost naar west lijkt hier dan ook op zijn plaats. In eerste fase dient opnieuw voldoende rekening gehouden te worden met de haalbaarheid ervan. Naast een mobiliteitsonderzoek (hoe beweegt men zich in de wijk) dient er in de eerste fase breed onderzoek gedaan te worden zoals op hittestress-effecten, waterinfiltratie en waterhuishouding, onthardingskansen,… dit geldt eveneens voor project 2.
Transformatievisie Urmond-Oost - p 4
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
Kansen en uitdagingen
33
Atelier Romain
3. Volgende stappen Op basis van de verzamelde input worden de projectfiches herwerkt. Deze zullen gebundeld worden tot een ‘concept transformatie-agenda’. Dit is het derde en laatste rapport van dit onderzoek. Dit rapport zal gedeeld worden met de leden van de kerngroep en vormt straks onderdeel van de Transformatievisie Urmond-Oost die aan de gemeenteraad wordt voorgelegd ter vaststelling.
Transformatievisie Urmond-Oost - p 5
34
Onderwerp Project 3 - Ruimtelijke verkenning groene verbinding
Project 3 - Ruimtelijke verkenning groene verbinding
Opmerking Ondanks het feit dat ik in eerdere fase aanwezig ben geweest bij de bijeenkomst bij van der Valk en weinig tot niets van mijn royale input heb terug gelezen wil ik jullie attenderen om in jullie verdere uitwerking de plannen van Chemelot te verwerken. Zowel de Gemeente alsook de Provincie hebben de strategische gebiedsvisie zonder participatie van de bewoners goedgekeurd. Dit heeft veel impact op Bramert Zuid. Graag de situatie niet rooskleuriger schetsen als dat die wordt en een koppeling maken tussen beide projecten nu maken. Het heidekamppark wordt geen rustige omgeving met alle transporten die van en naar de haven gaan uitgevoerd worden en zo is veel meer te benoemen wat thuishoort in jullie project. Impact op de school en bejaarden? Dus mijn dringende verzoek om een koppeling tussen beide projecten te leggen om zo transparant naar de bewoners toe te zijn. Naar aanleiding van de beschrijving van de aanwezigheid van "een groot open landschap" in de vorm van het Heidekamppark wil ik graag opmerken, dat deze met de komst van de multimodale corridor tussen de haven en het Chemelot terrein (zoals gepland in de door de gemeente Stein goedgekeurde Strategische gebiedsvisie) ernstig bedreigd zou kunnen worden.
Het is aannemelijk, dat de aantrekkelijkheid van het Heidekamppark sterk zal verminderen met de aanwezigheid van een continue stroom van passerende vrachtwagens, zoals nu te verwachten is. Omdat er in de transformatieagenda geen opmerkingen worden gemaakt over de bedreigingen van het huidige groen en uitsluitend gekeken wordt naar vergroening binnen de wijk, vrees ik, dat de totale vergroening van de omgeving met de komst van de multimodale corridor uiteindelijk negatief uit zal vallen.
(Re-)actie verwerking De opmerkingen hebben betrekking op de multimodale corridor (verbinding Chemelot en haven) die benoemd wordt in de Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot. Dit deelproject van de gebiedsvisie is nu in onderzoek en het participatietraject is opgestart. Mocht het project doorgang vinden dan zal hiervoor een vergunningsprocedure worden gevolgd. Hierbij zal het voor eenieder te zijner tijd mogelijk zijn om zienswijzen (en later bezwaar/beroep) in te dienen. Het in de gebiedsvisie geschetste toekomstbeeld dient te voorzien in een verbetering van de omgevingskwaliteit van de leefomgeving. Dit is ook als zodanig bekrachtigd in de gemeenteraad door het aannemen van een motie. Deze verbetering van de leefomgeving heeft o.a. betrekking op het voorzieningenniveau en verbetering van de groenstructuren en fietspaden in de wijken rondom Chemelot. Dit sluit aan bij de gewenste verbetering van de woon- en leefomgeving vanuit onderhavige Transformatievisie Urmond-Oost.
Transformatieagenda Urmond-Oost
Opmerkingen bij Concept Transformatieagenda Urmond-Oost 2030
Daarom zullen wij bij project 3 (Ruimtelijke verkenning groene verbinding) van onderhavige Transformatieagenda de Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot concreet benoemen.
Experimenteerwijken_Westelijke Mijnstreek
35
Atelier Romain Dendermondsesteenweg 50 9000 Gent +32 (0) 9 233 69 76 info@atelierromain.be www.atelierromain.be