1. VTH beleidsplan 2022-2026.docx
Tekst van het document
Vergunningen, Toezicht & Handhaving
VTH-Beleidsplan 2022-2026
VTH-Beleidsplan 2022-2026
Onderdeel van Dienstverlening Auteur: Nathalie Daniels Versie: Concept Datum: 21-12-2021
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..............................................................................................3 1
Inleiding..................................................................................................5 1.1
Doelstelling......................................................................................................................5
1.2
Reikwijdte .......................................................................................................................5
1.3
Leeswijzer .......................................................................................................................6
2
Kern van het VTH-Beleid..........................................................................7 2.1
Visie, ambitie en doel ........................................................................................................7
2.2
Bestuurlijke uitgangspunten ...............................................................................................8
2.3
Inwonersconsultatie ..........................................................................................................8
2.4
VTH-Beleid als onderdeel van de BIG-8 cyclus ......................................................................9
3
Ontwikkelingen .....................................................................................10 3.1
Omgevingswet................................................................................................................10
3.1.1
VTH onder de Omgevingswet ........................................................................................10
3.1.2
Dienstverlening...........................................................................................................10
3.1.3
Expertise ...................................................................................................................11
3.1.4
Samenwerking in de regio ............................................................................................11
3.1.5
Digitalisering en processen ...........................................................................................11
3.2
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen ..............................................................................12
3.3
Erfgoedbeleid .................................................................................................................12
3.4
Aanbevelingen Rekenkamercommissie Stein .......................................................................12
3.5
Commissie Aartsen .........................................................................................................13
3.6
Leefbaarheid ..................................................................................................................13
4
Nut en noodzaak van VTH ......................................................................15 4.1
Vergunningen.................................................................................................................15
4.2
Toezicht.........................................................................................................................15
4.3
Handhaving....................................................................................................................16
5
Risicoanalyse.........................................................................................17 5.1
Risico’s vergunningverlening.............................................................................................17
5.2
Risico’s toezicht en handhaven .........................................................................................17
6
Prioriteitenanalyse ................................................................................18 6.1
Doorwerking van prioriteiten bij vergunningen ....................................................................18
6.2
Doorwerking van prioriteiten bij toezicht en handhaving.......................................................19
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 3
7
Vergunningenstrategie ..........................................................................21 7.1
Beginsel bereidheid .........................................................................................................21
7.2
Belemmeringen wegnemen ..............................................................................................21
7.3
Participatie.....................................................................................................................21
7.4
Integrale beoordeling en casemanagement.........................................................................22
7.5
Vergunningverlening binnen de wettelijke termijn ...............................................................22
8
Nalevingstrategie ..................................................................................23 8.1
Algemeen ......................................................................................................................23
8.2
Toezicht- en handhavingstrategie......................................................................................26
8.2.1
Algemeen...................................................................................................................26
8.2.2
Toezicht en handhaving in de openbare ruimte................................................................26
8.2.3
Toezicht in stappen .....................................................................................................27
8.2.4
Uitwerking van de strategie per taakveld ........................................................................29
8.3
Gedoogstrategie .............................................................................................................33
9
Kwaliteitszorg en -borging ....................................................................34 9.1
Plan-do-check-act ...........................................................................................................34
9.2
Programmatisch werken ..................................................................................................34
9.2.1
VTH-Beleidsplan..........................................................................................................35
9.2.2
VTH-Uitvoeringsprogramma..........................................................................................35
9.2.3
VTH-Jaarverslag..........................................................................................................35
9.2.4
Koppeling BIG-8 met de begrotingscyclus .......................................................................35
9.2.5
Monitoring ................................................................................................................36
9.3
10
Borgen kwaliteit..............................................................................................................36
Organisatie ...........................................................................................38
10.1
VTH kwaliteitscriteria 2.2 ..............................................................................................38
10.2
Functiescheiding ..........................................................................................................38
10.3
Overlegstructuur ..........................................................................................................39
10.4
Aanwijzing toezichthouder .............................................................................................39
10.5
Bereikbaarheid ............................................................................................................39
10.6
Middelen .....................................................................................................................40
Bijlage 1: Risicoanalyse vergunningen ....................................................................................41 Bijlage 2: Risicoanalyse toezicht & handhaving .......................................................................42
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 4
1 Inleiding De gemeente Stein zet zich in voor een duurzame leefomgeving met unieke waarden, waarin veilig, gezond en aantrekkelijk gewoond, gewerkt en geleefd kan worden. De gemeente doet dat onder andere door vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De visie en ambitie met betrekking tot VTH dienen te worden vastgelegd in een strategisch beleidskader, het VTH beleidsplan. Voor u ligt het VTH Beleidsplan van de gemeente Stein voor de periode 2022-2026. Met het vaststellen van dit beleid wordt de uitvoering van de VTH-taken geactualiseerd en afgestemd op de actuele uitvoeringssituatie. Het huidige toezicht- en handhavingsbeleid, “Handhaven met Beleid”, stamt uit 2015. Als gevolg van nieuwe ontwikkelingen is het noodzakelijk nieuw beleid vast te stellen. Zowel vanuit de ambtelijke organisatie, als bestuurlijk, is geconstateerd dat op basis van het huidige beleid en met de huidige beschikbare capaciteit zaken niet kunnen worden uitgevoerd die mogelijk meer prioriteit verdienen. Dat maakt een herziening van het huidige beleid zeer wenselijk. Een andere aanleiding voor het herijken van het beleid is dat in de laatste jaren het aantal aanvragen van vergunningen en handhaving fors is toegenomen.
Daarnaast zal de te verwachten vermindering van regels en vergunningplichten onder de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen ervoor zorgen dat werk verschuift van vergunningverlening naar toezicht en handhaving. Het is dus nodig om middels duidelijk handhavingsbeleid opnieuw de prioriteiten te bepalen.
1.1
Doelstelling
De gemeente Stein is verplicht om voor vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van het omgevingsrecht beleid vast te stellen en uit te voeren. Met dit VTH beleidsplan 2022-2026 voldoet Stein aan de wettelijke vereisten. Het plan legt de basis voor een programmatische en integrale uitvoering van de wettelijke taken voor vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de fysieke leefomgeving. Dit beleidsplan beschrijft de ambities van de gemeente voor de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De gemeente gebruikt het plan als algemeen beleidsmatig kader voor de uitvoering door de gemeente en haar uitvoeringsorganisaties, het overleg met de partners, initiatiefnemers en belanghebbenden en de communicatie met haar bedrijven en inwoners. Het maakt een transparante, effectieve en efficiënte inzet van middelen mogelijk. De door de raad gestelde kaders zijn leidend en daarbinnen wordt geprioriteerd aan de hand van de beschikbare middelen.
1.2
Reikwijdte
Het VTH beleidsplan heeft betrekking op de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving van regels met betrekking tot het gedrag van mensen in relatie tot fysieke objecten of dat plaatsvindt in een fysieke omgeving. Het betreft een breed scala aan landelijke en gemeentelijke regelgeving. Voor de gemeente Stein omvat het VTH beleid de volgende beleidsvelden: Bouwen Slopen Afwijken bestemmingsplan (ruimtelijke ordening) Milieu (niet-basistaken) Monumenten/erfgoed Brandveilig gebruik Overige Wabo-activiteiten APV en bijzondere wetten Overige vergunningen en meldingen (voor zover het geen politietaken betreft)
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 5
1.3
Leeswijzer
Deze nota start in hoofdstuk 2 met de kern van het VTH-beleid. Er wordt ingegaan op de visie, ambitie en het doel van ons beleid en de bestuurlijke uitgangspunten daarbij. In hoofdstuk 3 staan de ontwikkelingen opgesomd die de VTH-taken van de gemeente raken. Hoofdstuk 4 maakt helder wat het nut en de noodzaak is van vergunningverlening, toezicht en handhaving door de gemeente. Vervolgens maken we een en ander concreter met in hoofdstuk 5 de risicoanalyse en aansluitend de prioriteitenanalyse in hoofdstuk 6. Hierna volgt de uitwerking van het beleid in strategieën. In hoofdstuk 7 staat de vergunningenstrategie centraal en in hoofdstuk 8 de nalevingstrategieën. Als laatste wordt uitgewerkt hoe de kwaliteit van het VTH-beleid wordt gewaarborgd in hoofdstuk 9 en hoe een en ander organisatorisch wordt geregeld in hoofdstuk 10. Tot slot zijn een aantal bijlagen opgenomen ter verduidelijking en verdieping van onderdelen van ons VTH-beleid.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 6
2 Kern van het VTH-Beleid 2.1
Visie, ambitie en doel
Het stellen van regels, het houden van toezicht op de naleving van regels en het optreden tegen overtredingen zijn kerntaken van de gemeente Stein. Er dient voorkomen te worden dat het overtreden van regels de belangen van de overheid, inwoners en de fysieke leefomgeving schaadt. Onze visie, ambitie en doel daarbij/daarop is als volgt: Visie We willen een mooie, schone, veilige, gezonde, groene en duurzame gemeente. Om het gebruik te behouden en te verbeteren voeren we onder meer vergunningverlening, toezicht en handhaving uit. Bij het uitvoeren daarvan werken we samen, integraal, risicogericht, zijn we betrouwbaar, transparant en professioneel, en leggen we de verantwoordelijkheden daar waar deze horen. Ambitie Het is onze ambitie dit samen met onze uitvoeringsorganisaties en partners op te pakken en onze aanpak open en transparant te communiceren naar onze bedrijven en inwoners. Strategisch doel VTH-beleid Het versterken, behouden en beschermen van de integrale kwaliteit van onze leef-, woon- en werkomgeving. Hieraan geven we invulling via vergunningverlening, toezicht en handhaving maar nadrukkelijk ook via preventie (voorlichting en communicatie) en kwaliteitszorg.
Het VTH-beleid omvat aldus: • Preventie: het voorkomen van aantasting van de leefomgeving of ontstaan van risico's door het geven van voorlichting en zorg dragen voor een heldere communicatie over de kaders waar partijen in de samenleving zich aan moeten houden. • Vergunningverlening: in het kader van het omgevingsrecht is vergunningverlening het beoordelen en toetsen van initiatieven en aanvragen op de geldende wet- en regelgeving om te komen tot een kwalitatief goed besluit (zo nodig onder voorwaarden en voorschriften) binnen de geldende proceduretijd. • Toezicht: het uitvoeren van (reguliere) controles en het bij een klacht of melding verzamelen van informatie om te beoordelen of wordt voldaan aan gestelde kaders, regels en voorschriften. Door in het toezicht een voorlichtende, meedenkende en adviserende rolopvatting te hanteren kan in een vroeg stadium worden voorkomen dat een met wet- en regelgeving strijdige situatie ontstaat. Door bemiddeling kan worden bewerkstelligd dat de regels alsnog worden nageleefd. • Handhaving: dit betreft het ongedaan maken, opheffen of beperken van verdere risico's van een situatie die in strijd is met de regels en voorschriften. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van bestuursrechtelijke handhaving door het opleggen van een last onder dwangsom of bestuursdwang, het geheel of gedeeltelijk intrekken van een vergunning of ontheffing.
De gemeente probeert handhaving en het inzetten van zwaardere sancties waar mogelijk te vermijden door in de fase van toezicht via bemiddeling een oplossing te bewerkstelligen. • Kwaliteitszorg: de gemeente zorgt ervoor via de inzet van goed opgeleide medewerkers, het bieden van heldere kaders (VTH-beleidsplan, VTH-uitvoeringsprogramma, verordeningen, etc.) en de samenwerking met partners, te voldoen aan de hoge kwaliteitseisen die aan de uitvoering van de VTH-taken worden gesteld.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 7
2.2
Bestuurlijke uitgangspunten
De gemeente hanteert in haar VTH-beleid de onderstaande bestuurlijke uitgangspunten. Deze uitgangspunten zijn mede opgehaald tijdens de raadsessie van 13 oktober 2021. Preventie: We investeren in preventie, zeker daar waar handhaving in het verleden niet effectief is gebleken (bijvoorbeeld bij hondenpoep). We communicatie helder en transparant over regels aan de voorkant. Vergunningverlening: Aanvragen worden in principe afgehandeld op volgorde van binnenkomst. Indien het maatschappelijk belang of een groot economische belang daarom vraagt, kunnen aanvragen voorrang krijgen indien de capaciteit knelt. We streven naar participatie en draagvlak; inwoners en bedrijven staan centraal. Toezicht & Handhaving: Naast de ad hoc zaken, handhaven we ook thematisch en programmatisch op thema’s zoals groen, erfgoed, buitengebied, Alcoholwet. We acteren dus zowel reactief als proactief. We leggen accenten op handhaving met meetbaar effect, dit geldt met name bij inzet van boa’s. In principe geldt “gelijke monniken, gelijke kappen”, maar er kan maatwerk geleverd worden waar dit nodig en passend is. Slecht naleefgedrag wordt nimmer ‘beloond’. Legalisatiemogelijkheden worden kritisch bezien. We deinzen er niet voor terug onpopulaire maatregelen te nemen. Reeds gerealiseerde bouwwerken worden dus niet soepeler getoetst omdat ze anders afgebroken moeten worden.
Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen wordt afgeweken van de harde lijn om te handhaven. Er is oog voor het menselijk aspect. De systematiek om eerst te waarschuwen bij een overtreding blijft gelden. We handhaven op basis van risicoschattingen. De eigenaar/gebruiker/organisator/initiatiefnemer/etc. blijft te allen tijde verantwoordelijk voor zijn activiteit/bouwwerk/evenement/etc. en het voldoen aan wet- en regelgeving. De gemeente neemt deze verantwoordelijkheid nimmer over. Wel kunnen we mogelijk faciliteiten bieden die het voldoen aan wet- en regelgeving bevorderen. We treden in overleg met partijen, gericht op het vinden van een oplossing. Kwaliteitszorg: We hanteren de landelijk geldende kaders zoals die zijn vastgelegd in de Landelijke Handhavingsstrategie. We evalueren ons handelen kritisch en stellen bij waar dat nodig blijkt.
2.3
Inwonersconsultatie
Ook vanuit de inwoners (en ondernemers) is in oktober 2021 input geleverd die meegenomen wordt als uitgangspunt in het VTH-beleid. Preventie: Inwoners zien een toename in de verpaupering van particulier eigendom (woning- en groenonderhoud). Ondanks dat er een spanningsveld bestaat tussen eigen verantwoordelijkheid, privaatrechtelijke aangelegenheid en het toezicht door de gemeente bij deze kwesties, zou er meer aandacht voor moeten zijn. Het dumpen van afval zorgt voor veel ergernis. Aangezien het op heterdaad betrappen van overtreders zeer lastig is, zou meer gedaan moeten worden aan het voorkomen van dumpingen.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 8
Vergunningverlening: Ten aanzien van vergunningen verwachten inwoners en ondernemers een hoge mate van faciliteren door de gemeente. Indien stukken niet compleet zijn of aangepast moeten worden naar aanleiding van een advies, moeten aanvragers voldoende in de gelegenheid worden gesteld om dit te bewerkstelligen. Passende besluitvorming prevaleert boven snelheid. Het indienen van een vergunning en het zorgen voor de juiste stukken wordt als complex ervaren. De gemeente zou dit eenvoudiger moeten maken. Toezicht & Handhaving: Inwoners geven de voorkeur aan een combinatie van reageren op directe signalen en zelf actief controles uitvoeren (reactief en proactief handhaven). Controle op hondenpoep wordt in eerste instantie vaak als prioriteit genoemd. Maar als keuzes gemaakt moeten worden op basis van effectiviteit, krijgt deze categorie een lage prioriteit. Dan scoort veiligheid het hoogste. Daaronder wordt fysieke veiligheid op straat verstaan (vaak in relatie met hangjongeren/jeugdoverlast), maar ook bijvoorbeeld brandveiligheid in gebouwen of veiligheid bij evenementen. De handhaving op parkeren is adequaat. Er wordt vaak aangehaald dat er meer toezicht en handhaving nodig is. Vooral op straat. Daarbij moeten voor iedereen dezelfde regels gelden. Wel moet rekening worden gehouden met de omstandigheden die op dat moment gelden, waarbij te allen tijde maatwerk mogelijk moet zijn.
Kwaliteitszorg: Er bestaat een bepaalde terughoudendheid ten aanzien van het melden van slecht naleefgedrag. De meldingsbereidheid hangt af van de prioriteit en de mate van anonimiteit. Overlast door jongeren wordt bijvoorbeeld eerder gemeld dan een overtreding van de regels in een horecagelegenheid (zoals naleving van de sluitingstijd of de controle op schenken van alcohol onder de 18). Meldingen via een app of webformulier verdienen de voorkeur.
2.4
VTH-Beleid als onderdeel van de BIG-8 cyclus
De gemaakte keuzes en gestelde prioriteiten uit dit VTHbeleidsplan worden jaarlijks uitgewerkt in het VTHuitvoeringsprogramma. Deze combinatie van een vierjarig beleidsplan met een jaarlijks uitvoeringsprogramma maakt het mogelijk flexibel in te spelen op actualiteiten. In het VTHjaarverslag wordt elk jaar op basis van monitorgegevens verantwoording afgelegd over de voortgang van de taakuitvoering, de gerealiseerde producten en de behaalde resultaten. Zo nodig wordt het beleid en/of de aanpak bijgesteld in het eerstvolgende VTH-uitvoeringsprogramma. Deze cyclische manier van werken wordt “programmatisch werken” en ook wel aangeduid als BIG-8.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 9
3 Ontwikkelingen 3.1
Omgevingswet
De Omgevingswet biedt aan gemeenten een ruim en integraal juridisch instrumentarium om voor de fysieke leefomgeving beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, beleidsuitvoering en terugkoppeling te kunnen vormgeven. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) speelt een belangrijke rol om de doelstellingen van de wet te kunnen bereiken. De Omgevingswet kent de volgende 4 hoofddoelstellingen: ➢ Inzichtelijk omgevingsrecht ➢ Leefomgeving centraal ➢ Ruimte voor maatwerk ➢ Sneller en beter De Omgevingswet maakt het mogelijk om te regelen wat op die locatie nodig is. Op deze manier wordt onze leefomgeving beter beschermd en beter benut. De Omgevingswet legt daarbij veel vertrouwen en verantwoordelijkheid neer bij de initiatiefnemer en de gemeentelijke overheid. De VTH’er helpt om die verantwoordelijkheid waar te maken. Enerzijds door een belangrijke verbinding te zijn tussen het concrete initiatief en het beleid. Anderzijds door een belangrijke oog- en oorfunctie te vervullen die een bijdrage levert aan het maken en het bijstellen van een visie en een omgevingsplan.
3.1.1
VTH onder de Omgevingswet
Onder de Omgevingswet moeten VTH’ers in staat zijn om conform de nieuwe wet en het daarbij behorende juridische instrumentarium naar initiatieven en lopende zaken te kijken. Hiertoe moet bekend zijn hoe het nieuwe recht en het overgangsrecht werkt en zijn vastgesteld hoe de organisatie haar vergunningverleningsproces erop inricht. Maar nog belangrijker: hoe werk je in de geest van de wet, en hoe ga je om met dat vertrouwen en die verantwoordelijkheid die de wetgever neerlegt bij de gemeente en dus de individuele medewerker en organisatie? De formele juridische stappen in het proces van initiatief tot en met vergunningverlening veranderen in de basis niet. Maar ze moeten wel opnieuw in het licht worden bezien van de uitgangspunten en doelen van de wet. Hiervoor onderscheiden we vier onderdelen, die van belang zijn om de wet naar de geest te implementeren: • Dienstverlening • Expertise • Samenwerking regio • Digitalisering en processen
3.1.2
Dienstverlening
Binnen de gemeente Stein kennen we reeds het vooroverleg c.q. de informele aanvraag. Daarin worden plannen en aanvragen in concept doorgenomen. Sinds 2021 werken we met een zogenaamde intaketafel. Alle ruimtelijke en maatschappelijk initiatieven die afwijken van het bestemmingsplan worden aan de intaketafel besproken en beoordeeld. Het hoofddoel is om in een zo vroeg mogelijk stadium te bepalen of het initiatief wenselijk is. Dat wil zeggen: past het initiatief bij de omgevingsvisie van de gemeente en de ketenpartners en is het kansrijk om verder te ontwikkelen? Daarnaast wordt een advies over participatie gegeven en worden aandachtspunten meegegeven waar een initiatiefnemer op moet letten bij het indienen van een formele vergunningaanvraag.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 10
Zo weet de initiatiefnemer vroeg of diens plan wenselijk is en gaan we als overheid alleen aan de slag met wenselijke initiatieven. Dit alles volgens het principe dat één vaste contactpersoon vanuit VTH aanspreekpunt is voor inwoners en bedrijven. Indien het een groot project betreft, of een project met een hoge maatschappelijke impact, gaan we nog een stapje verder en organiseren we een zogenaamde omgevingstafel. Daarbij zijn initiatiefnemer en benodigde expertises van de overheid vanaf een vroeg stadium betrokken om te zorgen dat het initiatief passend wordt gemaakt binnen de visie/regels van de gemeente, dan wel dat er snel duidelijkheid is over de mogelijkheden. De reguliere periode voor de behandeling van een officiële vergunningaanvraag is onder de Omgevingswet acht weken. Dat is voor veel aanvragen ook nu al zo. Maar voor met name de buitenplanse omgevingsplanactiviteiten en milieuaanvragen is dit een behoorlijke uitdaging. Het is daarom belangrijk om de service aan de voorkant goed in te richten. Begrijpelijke regels leiden tot minder vragen aan de balie, betere naleving van de regels en meer duidelijkheid bij toezichthouders. Als de service bij wat complexere aanvragen goed is, kan een deel van de afstemming ook al vooraf gebeuren en zullen aanvragen completer worden gedaan. Dat scheelt tijd bij de behandeling.
Uiteraard zullen we ook de standaardbrieven naar de inhoud maar vooral ook naar de geest van de wet aanpassen. Daarbij wordt extra aandacht besteed aan de leesbaarheid.
3.1.3
Expertise
Alle VTH’ers moeten vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet de wetgeving kunnen toepassen op concrete initiatieven. De grondslagen van de wet zijn veranderd.. Daarom is het belangrijk dat er goede juridische expertise is, en dat vergunningverleners, toezichthouders en handhavers ook goed worden opgeleid. Daartoe hebben zij de afgelopen jaren reeds diverse trainingen, cursussen en opleidingen gevolgd.
3.1.4
Samenwerking in de regio
Samenwerking is cruciaal bij de invoering van de Omgevingswet. Voor een omgevingsdienst, provincie of Rijkspartner is het niet mogelijk om bij elke gemeente afzonderlijk aan te sluiten. Het concept van de omgevingstafel wordt voor regionale initiatieven derhalve ook toegepast. Daarnaast is de noodzaak om informatie uit te wisselen en te delen steeds groter geworden. In dat kader is de gemeente Stein aangesloten bij het project Allen voor Eén en hebben wij ons gecommitteerd aan een gemeenschappelijke VTH-applicatie, waar alle partijen in de keten gebruik van maken. Zo zal informatie binnen de VTH-keten direct beschikbaar zijn en gedeeld kunnen worden. Door de uniforme interface werkwijze en inrichting wordt het makkelijker om werk uit te wisselen en medewerkers breed in te zetten.
3.1.5
Digitalisering en processen
Het Digitaal stelsel Omgevingswet (DSO) zorgt ervoor dat gemeenten aanvragen, meldingen en informatie kunnen ontvangen. Bij de inwerkingtreding van de wet is deze door het Rijk grotendeels gevuld. De gemeente draagt er zorg voor dat de lokale regels worden vermeld, zoals ze ook nu in het Omgevingsloket staan. Ten behoeve van het inrichten van het vergunningen, toezicht en handhavingsproces zal de VTH-software gekoppeld worden. Alle processen zijn daartoe herzien en waar mogelijke geoptimaliseerd en gedereguleerd.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 11
3.2
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
Parallel aan het traject voor de invoering van de Omgevingswet loopt het traject voor de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Ook deze wet zal om de nodige aanpassing in werkwijze en werkhouding vragen. De wet zal tevens een verschuiving van taken met zich meebrengen. Een voorbeeld: momenteel moet men voordat een omgevingsvergunning wordt afgegeven aantonen dat het bouwwerk aan het Bouwbesluit of bouwtechnische eisen wordt voldaan. In de toekomst zal dit pas bij de oplevering van het bouwwerk aangetoond moeten worden. De kwaliteitsborging van een bouwwerk verschuift dus naar een latere fase. Dit betekent dat de toezichthouder bij oplevering van bouwwerken zijn controle/toetsing anders en uitgebreider moet uitvoeren.
3.3
Erfgoedbeleid
In 2016 is de gemeente Stein gestart met het Erfgoedproject Stein. In de afgelopen jaren is veel werk verricht om de identiteit en unieke kwaliteiten van Stein in beeld te brengen, te beschermen en te behouden. Uniek hierbij is dat niet alleen gebouwen en historische nederzettingsstructuren zijn meegenomen maar ook het landschap, historisch groen en overig erfgoed. Dit houdt in dat er rekening is gehouden met het gehele ruimtelijke erfgoed waarbij het totaal van de cultuurhistorische waarden onder de loep is genomen. De resultaten daarvan zijn vertaald in de Nota Erfgoedbeleid die in maart 2019 door de gemeenteraad is vastgesteld. Vervolgens is de nota, inclusief onderliggende inventarisaties, vertaald in een zogenaamd facetbestemmingsplan om de bescherming van het erfgoed gestalte te geven. Met de vaststelling van het bestemmingsplan is een vergunningsplicht geïntroduceerd voor gemeentelijk erfgoed. Ook ten aanzien van toezicht en handhaving dient rekening gehouden te worden met het nieuwe erfgoedbeleid.
3.4
Aanbevelingen Rekenkamercommissie Stein
In 2019 heeft de Rekenkamercommissie van de Stein onderzoek gedaan naar de invloed van de raad op de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de RUDZL voor de gemeente Stein. De Rekenkamer heeft daarbij geconcludeerd dat de raad geen specifieke kaders en doelen heeft meegegeven aan de GR (de RUDZL). Het enige beleidsdocument met betrekking tot VTH, dat ook van toepassing is op de RUD, is de nota “Handhaven met Beleid” uit 2015. Jaarlijks stelt het college een jaarverslag vast. Hiermee legt het college verantwoording over het gevoerde handhavingsbeleid af aan de gemeenteraad. De prestaties en de resultaten van de RUD worden echter apart aan de raad voorgelegd, via de reguliere P&C cyclus. De raadsleden ontvangen derhalve geen eenduidig totaalbeeld over doelen, voortgang en functioneren van de RUD. De conclusie van de Rekenkamercommissie is dan ook dat de vertaalslag van beleidsdoelen uit de nota “Handhaven met Beleid” naar doelen voor de RUD een aandachtspunt is. Ze adviseren op basis van deze nota, zowel korte- als lange termijn doelen voor de RUD te formuleren, waarvan de prestaties volgbaar en meetbaar zijn voor de raad, en deze apart op te nemen in de voor alle verbonden partijen in de reguliere P&C stukken (begroting en jaarverslag).
Inmiddels heeft de actualiteit ons ingehaald en zal er medio 2022 apart beleid worden vastgesteld voor het basistakenpakket dat door de RUDZL wordt uitgevoerd. Dit betreft uniform uitvoerings- en handhavingsbeleid van alle gemeenten en de provincie Limburg die deelnemen in de RUD Zuid-Limburg, zoals bedoeld in artikel 7.2 van het Besluit omgevingsrecht. Het aparte gemeentelijke beleid, zoals vervat in onderhavige nota, zal dan niet meer van toepassing zijn op deze taken. Uiteraard is getracht een en ander zo veel mogelijk op elkaar te laten aansluiten. Onderhavige nota heeft aldus geen betrekking op de taken van de RUD. (Zie ook §8.2.4 onder kopje ‘milieu’.)
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 12
3.5
Commissie Aartsen
In juni 2020 gaf staatssecretaris Stientje van Veldhoven (IenW) een adviescommissie onder leiding van Jozias van Aartsen de opdracht te adviseren over maatregelen die het VTH-stelsel op milieugebied slagvaardiger en effectiever kunnen maken. Aanleiding waren de frequent voorkomende milieuincidenten bij onder meer Tata Steel en Chemelot. In haar in rapport “Om de leefomgeving” kwam de commissie tot een hard oordeel: De 29 omgevingsdiensten in ons land – verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving op milieugebied – kunnen hun werk nu niet goed doen. Milieu en leefomgeving lijden daaronder. Het belangrijkste knelpunt is volgens de commissie dat de omgevingsdiensten onvoldoende onafhankelijk kunnen opereren van het bevoegd gezag, de gemeente- en provinciebesturen. Dat wordt enerzijds veroorzaakt door een tekortschietend mandaat en anderzijds doordat een deel van de omgevingsdiensten niet goed is opgewassen tegen de hoeveelheid en diversiteit aan taken. Ze zijn krap gefinancierd en de systematiek van outputfinanciering werkt contraproductief. Dit leidt ertoe dat het bij veel omgevingsdiensten ontbreekt aan benodigde kennis en specialisatie. De commissie heeft in dit rapport tien aanbevelingen gedaan om binnen het bestaande VTH-stelsel tot essentiële verbeteringen te komen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Ondergrens voor de omvang van de omgevingsdiensten verhogen, Kwaliteit verbeteren en afstemmen op aard van inrichtingen, Meer prioriteit, capaciteit en inzet strafrechtelijke handhaving en vervolging, Hetzelfde basistakenpakket voor elke omgevingsdienst, Landelijke normfinanciering in plaats van lokale outputfinanciering, Verplichting tot informatie-uitwisseling en investeren in kennisontwikkeling en kennisdeling, Eén uitvoerings- en handhavingsbeleid, en één uitvoeringsprogramma per regio, Versterking van de positie van de directeur door verplicht mandaat en herzien van de benoemingsprocedure, 9. Inrichten van rijkstoezicht op omgevingsdiensten, 10. Advisering en uitvoeringstoets door omgevingsdiensten over omgevingsplannen. Het voert te ver om inhoudelijk in te gaan op alle aanbevelingen. Ondanks dat dit rapport betrekking heeft op de Omgevingsdiensten, kan opvolging van aanbevelingen in de nabije toekomst wel gevolgen gaan hebben voor de uitvoering van VTH-taken, ook voor de gemeente Stein. In dit beleidsplan kan daar echter nog geen rekening mee worden gehouden. Ten aanzien van punt 7 wordt wel reeds opgemerkt dat er al een duidelijke (wettelijke) verplichting geldt tot het voeren van één uniform uitvoerings- en handhavingsbeleid met één uitvoeringsprogramma op basis van één risicoanalyse door de gezamenlijke bevoegde gezagen.
Daartoe wordt medio 2022 het Uniform Uitvoerings- en Handhavingsbeleid Zuid Limburg vastgesteld (zie §8.2.4 onder kopje ‘milieu’).
3.6
Leefbaarheid
In de afgelopen decennia zijn geleidelijk aan gemeentelijke toezicht- en handhavingsorganisaties van de grond gekomen. De kiem van deze ontwikkeling werd gelegd door de Commissie-Roethof. In 1984 stelde deze commissie vast dat de aanpak van (toen nog kleine) criminaliteit door louter politie en justitie een onmogelijke opgave is. De Commissie-Roethof gaf aan dat ook andere partijen een bijdrage kunnen leveren. Gemeenten hebben sindsdien de handschoen opgepakt en zijn zich daadwerkelijk gaan bezighouden met de aanpak van ergernissen in de publieke ruimte. Door gemeenten werd een steeds groter beroep gedaan op stads-, parkeer-, parkwachten en vele ‘andere’ soorten van wachten, die de voorbode waren van de huidige groei van gemeentelijke ambtenaren met buitengewone opsporingsbevoegdheden (de zogenaamde gemeentelijke boa’s). De taken van de gemeentelijke boa’s werden steeds ruimer; zij waren niet alleen met toezicht belast, maar ook met handhaving en hulpverlening. Thans vormen de gemeentelijke boa’s een herkenbaar patroon in het straatbeeld.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 13
Een boa is anders dan een reguliere politieambtenaar geen integrale handhaver met algemene opsporingsbevoegdheid, maar heeft een specifieke en afgebakende taak. De uitbouw van gemeentelijke boa’s werd extra gevoed door het zich steeds meer terugtrekken van de politie uit de publieke ruimte. Als argument werd hiervoor aangegeven dat de politie zich diende te concentreren op haar ‘kerntaken’, met name het ‘boeven vangen’. Dit argument gaat voorbij aan het feit dat de politie wettelijk gezien twee taken dient te vervullen, namelijk (1) handhaven van de openbare orde en hulpverlening en (2) opsporen van strafbare feiten. Met de komst van de Nationale Politie in januari 2013 is de terugtrekkende beweging van de politie uit buurten en wijken alleen maar versterkt. Met het stelsel van de Nationale Politie ontbreekt het burgemeesters aan beheersbevoegdheden. Daardoor is de band tussen het lokale bestuur en de Nationale Politie veel losser geworden. Voor burgemeesters als dragers van het gezag voor de openbare orde en hulpverlening wordt de inzet van boa’s steeds noodzakelijker. Enerzijds wordt immers de roep in de samenleving om meer toezicht en handhaving, meer blauw op straat, meer surveillance en een hardere aanpak steeds luider. Anderzijds wordt het steeds moeilijker de gezagsrol waar te maken door het nijpende tekort aan politiepersoneel.
Bij de politie worden grote personeelsproblemen verwacht door uitstroom, vergrijzing en moeilijk opvulbare vacatures. Kortom, of de politie is er gewoonweg niet, of politiemensen worden ingeroosterd voor meer urgente klussen dan toezicht in buurten en wijken. Los van de vraag of deze versnippering van politietaken een gewenste ontwikkeling is en zich laat rijmen met het uitgangpunt bij de vorming van de Nationale Politie (het vormen van één integrale politieorganisatie), is het een feit dat de rol van de gemeentelijke handhavers steeds groter en uitgebreider is geworden. Ze hebben als belangrijke taak het toezicht houden op de leefbaarheid in de gemeente. Zij gaan daarbij uit van de gemeentelijke regels die zijn vastgelegd in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Leefbaarheid reikt echter verder dan alleen de APV en raakt al gauw het taakveld Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Dit valt niet binnen de reikwijdte van het VTH beleid, maar is wel onlosmakelijk verbonden, zeker gelet op de terugtrekkende beweging van politie op het gebied van overlast en leefbaarheid. Beleid en praktijk lopen echter vaak uiteen. Op het gebied van openbare orde en veiligheid is nou eenmaal niet alles te voorzien. Boa’s reageren vooral op incidenten. Daardoor is er wellicht minder tijd en aandacht voor prioriteiten uit het beleid.
Het beleid moet aldus een bepaalde flexibiliteit bevatten, totdat meer duidelijkheid is ontstaan over de formele verdeling van taken met betrekking tot de leefbaarheid binnen de lokale handhaving. In het VTH uitvoeringprogramma wordt hier rekening mee gehouden.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 14
4 Nut en noodzaak van VTH De overheid is er om de samenleving te dienen. Om dit goed te doen, stelt ze wetten en regels op. Deze wetten en regels dienen de volgende maatschappelijke doelen: ➢ Belangenafweging: in sommige gevallen hebben handelingen en activiteiten van één partij (inwoner, bedrijf) consequenties voor (groepen) andere inwoners, de leefomgeving of het milieu. De gemeente maakt dan als onafhankelijk en democratisch orgaan een belangenafweging. Deze belangenafweging wordt gemaakt op basis van wetten en regels die in het democratisch proces tot stand zijn gekomen. ➢ Bescherming van de leefomgeving: wetten en regels zijn er ook om algemene maatschappelijk waarden te beschermen, zoals onze leefomgeving. ➢ Duidelijkheid en rechtsgelijkheid: door de regelgeving is voor een ieder vastgelegd wat wel en niet is toegestaan. Deze regels gelden voor iedereen. Mensen en organisaties kunnen zich hierop beroepen. ➢ Rechtvaardigheid bieden: door regels wordt geborgd dat activiteiten van één partij geen onevenredige risico’s of nadelige effecten opleveren voor groepen of individuen ten aanzien van veiligheid, volksgezondheid, leefbaarheid of sociaal economisch belang.
4.1
Vergunningen
Vergunningverlening is voor de gemeente Stein een instrument om activiteiten in de fysieke leefomgeving te reguleren en om de openbare orde en veiligheid te borgen. Vergunningen (en afwijkingen/ontheffingen) verschaffen zekerheid en duidelijkheid voor alle betrokken partijen, zodat helder is welke eisen er aan het uitvoeren van vergunde activiteiten zijn gesteld. Vergunningverlening, toezicht en handhaving bevorderen consistent gemeentelijk optreden en vertalen regelgeving naar de praktijk. Vergunningverlening, toezicht en handhaving zijn uitvoerende activiteiten waarbij wordt getoetst aan wetten, regels en beleid. Het opstellen van de toetsingskaders is op dit moment in de gemeentelijke organisatie belegd buiten de VTH uitvoeringsketen.
4.2
Toezicht
Adequaat toezicht houdt in dat op klachten van burgers serieus wordt gereageerd en dat regelmatig wordt gecontroleerd op momenten dat ook verwacht kan worden dat de situatie zich voordoet waarover wordt geklaagd en dat ook wordt gecontroleerd als de klacht binnenkomt. Daarbij gelden een aantal uitgangpunten: • Selectiviteit: Toezichthouders moeten zich concentreren op grote maatschappelijke risico’s en op notoire wetsovertreders. • Slagvaardigheid: ‘Zacht als het kan, hard als het moet.’ • Onafhankelijkheid: Iedere toezichthouder dient voldoende onafhankelijk te zijn. Er moet voldoende afstand worden bewaard tot de organisatie die aan toezicht onderhevig is. In de praktijk wordt er soms voor gekozen een toezichthouder (ook wel ‘handhaver’ genoemd) niet te lang aan bepaalde bedrijven te koppelen, omdat daardoor het risico bestaat dat de toezichthouder te veel ‘betrokken’ raakt bij die bedrijven en daarmee (vaak onbedoeld) rekening gaat houden bij het uitoefenen van toezicht. Dan is de onafhankelijkheid niet meer geborgd. • Transparantie: Dit is wezenlijk voor geloofwaardig toezicht met gezag. Het betreft dan transparantie van de toezichthouder zelf en transparantie van het veld waarop toezicht wordt gehouden. Transparantie speelt zich vanzelfsprekend af in de openbaarheid, zodat iedere burger zelf kan nagaan hoe het staat met de transparantie van het toezicht.
• Professionaliteit: Een professionele toezichthouder is als vanzelf selectief, slagvaardig, onafhankelijk, transparant en bereid tot samenwerking, als dat het effect van zijn toezicht verhoogt. • Samenwerking: Verschillende toezichthouders moeten zoveel mogelijk één gezicht hebben voor het individuele bedrijf of de instelling of anderen tot wie regels zich richten. De professionals,
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 15
zoals toezichthouders, kunnen en moeten leren van elkaar. Samenwerking is buitengewoon wenselijk om verder te komen met het realiseren van selectief, slagvaardig, onafhankelijk, transparant en professioneel toezicht.
4.3
Handhaving
Handhaving is noodzakelijk om: • de naleving van democratisch vastgestelde regels te bewerkstelligen en te bevorderen; • beoogde beleidsdoelstellingen te behalen; • rechtszekerheid en gelijke behandeling van burgers te waarborgen; • geloofwaardigheid, betrouwbaarheid en integriteit van bestuurders te bevorderen; • normvervaging tegen te gaan; • civiele claims van burgers wegens inadequate handhaving en onverzekerbare risico’s tegen te gaan. In de jurisprudentie van de ABRvS is een ‘beginselplicht’ tot handhaving aangenomen. Deze plicht geldt onverkort, of er nu sprake is van ambtshalve geconstateerde overtredingen of van overtredingen waarop wordt gewezen via een verzoek tot handhaving van een (belanghebbende) burger. De beginselplicht is ontwikkeld in het kader van handhaving van het omgevingsrecht. Kort samengevat, komt de jurisprudentie op het volgende neer: “Gelet op het algemeen belang dat is gediend met handhaving, zal in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om met een last onder bestuursdwang of dwangsom op te treden, in de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag een bestuursorgaan weigeren dit te doen.
Dit kan zich voordoen indien (1) concreet zicht op legalisering bestaat, dan wel indien (2) handhavend optreden zodanig onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in de concrete situatie behoort te worden afgezien. De beginselplicht tot handhaving brengt niet met zich mee dat een bestuursorgaan ook altijd direct na het ontdekken van een overtreding een bestuurlijke sanctie moet opleggen. In gevallen waarin het bestuursorgaan redelijk te achten handhavingsbeleid voert (bijvoorbeeld inhoudend dat het bestuursorgaan de overtreder in bepaalde gevallen eerst waarschuwt en gelegenheid biedt tot beëindiging van de overtreding voordat het een handhavingsbesluit voorbereidt) dient het zich in beginsel aan dit beleid te houden. Dit laat onverlet dat het bestuursorgaan slechts onder bijzondere omstandigheden van het opleggen van een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom mag afzien.” In onderhavig VTH beleid wordt aan het bovenstaande vormgegeven.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 16
5 Risicoanalyse De gemeentelijke taken zijn zeer divers en omvangrijk. Het is niet mogelijk om al deze taken zonder meer uit te voeren. Daarom zullen er keuzes gemaakt moeten worden met betrekking tot de wijze waarop en met welke intensiteit de taken worden uitgevoerd. Daarvoor is het van belang de risico’s in beeld te hebben. Deze zijn belangrijk bij het stellen van de prioriteiten.
5.1
Risico’s vergunningverlening
Bij vergunningverlening kunnen de volgende categorieën risico’s worden onderscheiden: • fysieke veiligheid; • volksgezondheid; • natuur/milieu/omgevingswaarde; • beeldkwaliteit; • leefbaarheid; • imago gemeente. Er is een ambtelijke risicoanalyse uitgevoerd van de meest voorkomende vergunningsplichtige activiteiten in de gemeente Stein. De uitkomst staat opgesomd in bijlage 1. Indien zich een vergunning voordoet die niet in deze analyse is meegenomen, wordt ad hoc een analyse uitgevoerd door de vakafdeling op basis van bovengenoemde risico’s.
5.2
Risico’s toezicht en handhaven
Illegaal handelen van burgers en bedrijven wordt in de hand gewerkt als de gemeente niet handhaaft. Dit heeft een negatief effect op de veiligheid en gezondheid, de leefbaarheid en de kwaliteit van de omgeving. Ook blijkt uit constante jurisprudentie dat de gemeente onrechtmatig handelen kan worden verweten, indien blijkt dat zij onzorgvuldig/nalatig heeft gehandeld op het gebied van toezicht en handhaving van veiligheid. De gemeente kan hierdoor aansprakelijk worden gesteld voor de geleden (letsel)schade, hetgeen voor haar ook de nodige financiële consequenties kan hebben. Een ander risico is dat de gemeente door niet te handhaven haar eigen beleid ondermijnt. Het niet naleven van voorschriften kan leiden tot onomkeerbare situaties met alle gevolgen van dien. Wanneer toezicht en handhaving op een juiste manier wordt uitgeoefend, heeft dit een preventieve werking. Ongewenste situaties kunnen hiermee voorkomen worden. Ook wordt hierdoor een goede voorbeeldrol vervuld en wordt kritiek van onze ketenpartners (inspecties, Provincie etc.) voorkomen, waardoor negatieve publiciteit uitblijft. Daarnaast zullen ook inwoners en bedrijven constateren dat de gemeente iedereen gelijk behandeld en dat voor het toestaan van bepaalde activiteiten hoe dan ook een vergunning nodig is en als die niet wordt aangevraagd, daartegen handhavend wordt opgetreden.
Er is een ambtelijke risicoanalyse uitgevoerd van toezicht- en handhavingstaken. De uitkomst staat per taakveld opgesomd in bijlage 2, gerangschikt naar risico.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 17
6 Prioriteitenanalyse Bestuurlijke aandacht wordt in belangrijke mate bepaald door de interne en externe risico’s die de gemeente loopt. Op basis van ervaring en bestuurlijke wensen kunnen hier vervolgens accenten in worden aangebracht en kan een vertaling naar prioriteiten plaatsvinden voor zowel vergunningverlening als voor toezicht en handhaving.
6.1
Doorwerking van prioriteiten bij vergunningen
Een hoge prioriteit betekent een relatief groot potentieel risico in het geval er iets fout mocht gaan. Dat betekent dat aanvragen of meldingen met een hoge prioriteit intensiever worden getoetst door de vergunningverleners dan aanvragen met een lage prioriteit. Hiervoor maken we gebruik van onderscheid in toetsniveaus uit het CKB toetsprotocol (Collectieve Kwaliteitsnormering Bouwvergunningen). 1. Sneltoets (volledigheid) • Bevat de aanvraag alle benodigde documenten? • Kloppen globaal de uitgangspunten van de aanvraag en wordt met alle benodigde aspecten rekening gehouden? • Bevat de aanvraag voldoende informatie voor een eventuele uitgebreide toetsing? 2. Visuele toets • Bevat de aanvraag alle benodigde documenten? • Kloppen de uitgangspunten op de aangeleverde stukken? • Van ieder te toetsen aspect wordt nagegaan of de uitgangspunten juist zijn en of de uitkomsten plausibel zijn. 3. Inhoudelijke toets • Bevat de aanvraag alle benodigde documenten? • Kloppen de uitgangspunten in de aangeleverde stukken? • Van ieder te toetsen aspect wordt nagegaan of de uitgangspunten juist zijn en of de uitkomsten plausibel zijn. • Bij berekeningen en rapportages worden de belangrijkste berekeningen en conclusies gecontroleerd dan wel nagerekend. 4.
Complete toets • Bevat de aanvraag alle benodigde documenten? • Kloppen de uitgangspunten op de aangeleverde stukken? • Volledige toets waarbij alle documenten en alle te toetsen aspecten gedetailleerd worden getoetst. • Bij berekeningen en rapportages wordt alles gecontroleerd en nagerekend. In de hier volgende matrix is het toetsniveau bepaald van verschillende typen bouwwerken (functie van het bouwwerk) in combinatie met aspecten waarop wordt getoetst, met betrekking tot de bouwvoorschriften. Functie
Wonen
Publiek
Bedrijf
Anders
Constructieve veiligheid
2
3
3
2
Brandveiligheid
3
4
3
2
Bouwfysica
1
2
2
1
Bouwkundig
1
2
2
1
Installaties
1
2
1
1
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 18
De onderstaande tabel geeft aan hoe voor alle typen vergunningaanvragen de prioriteiten doorwerken in de toetsing. De doorwerking is ook zichtbaar gemaakt in de risicoanalyse in bijlage 1. Prioriteit
Consequentie
Hoog
Een goede en volledige aanvraag is belangrijk, dus de volledigheidtoets wordt uitgebreid uitgevoerd en indien nodig wordt de aanvrager hier actief bij betrokken. Het risico op een van rechtswege verleende vergunning wordt actief geminimaliseerd (extra monitoring) in het werkproces. Er vindt actieve afstemming met toezicht en handhaving plaats. Een toetsaspect met een hoge prioriteit krijgt een complete toets of een inhoudelijke toets. Er worden normale eisen aan de volledigheid gesteld en indien nodig wordt de aanvrager hier actief bij betrokken. De aanvraag doorloopt het reguliere werkproces en alleen indien nodig vindt afstemming plaats met toezicht en handhaving. Bij een toetsaspect met een gemiddelde prioriteit wordt vooral inhoudelijke getoetst of in meer eenvoudige gevallen door middel van de visuele toets. Er worden normale eisen aan de volledigheid gesteld en indien nodig wordt de aanvrager hier actief bij betrokken. De aanvraag doorloopt het reguliere werkproces en er vindt geen specifieke afstemming plaats met toezicht en handhaving. Bij een toetsaspect met een lage prioriteit wordt een sneltoets uitgevoerd en doen we steekproeven waarbij intensiever wordt getoetst.
Gemiddeld
Laag
6.2
Doorwerking van prioriteiten bij toezicht en handhaving
Het is niet mogelijk om tegen alle overtredingen waarvoor de gemeente of de burgemeester bevoegd gezag is, op te treden. Daarom stellen we prioriteiten. Dit doen we aan de hand van de resultaten van de risicoanalyse in bijlage 2. Met een kleuraanduiding worden de prioriteiten aangegeven. Door het stellen van prioriteiten is niet gezegd dat geen aandacht wordt besteedt aan de beleidsvelden met een lage prioriteit. Daarbij moet ook steeds in acht worden genomen, zoals hiervoor omschreven, dat een verzoek om handhaving in behandeling moet worden genomen, vanwege de beginselplicht tot handhaving en niet zomaar terzijde kan worden geschoven. De wettelijke beginselplicht tot handhaving kan dus de prioriteiten uit dit beleid doorkruisen! Elk beleidsveld heeft zijn specifieke taken die uitgevoerd moeten worden. Wel is de wijze waarop het toezicht en de handhaving wordt uitgevoerd verschillend qua frequentie van toezicht en intensiteit. Dit vertaalt zich uiteindelijk ook in de inzet van mensen en middelen.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 19
De vertaling laat zich als volgt omschrijven: 1. Actief handhaven Er wordt systematisch en op een gestructureerde wijze gehandhaafd op basis van bestaande dan wel toe te delen capaciteit. Er wordt gehandhaafd om mogelijke overtredingen tegen te gaan. 2. Passief handhaven Alleen indien uit een klacht of melding rechtstreeks een vermoeden bestaat dat regels worden overtreden, zal worden gehandhaafd. Indien geen sprake is van een klacht of een melding blijft het toezicht of de handhaving achterwege. 3. Thematisch handhaven Op basis van een vastgesteld en geprioriteerd thema of voor een bepaald project worden gerichte controles uitgevoerd op de naleving van de betreffende voorschriften. Dit zal zich met name voordoen als het vermoeden bestaat dat binnen een bepaald beleidsveld of een bepaald gebied regels worden overtreden. ➢ ➢ ➢ ➢ ➢
De handhavingstaken met de prioriteiten hoog en gemiddeld hoog worden actief én thematisch gehandhaafd; De handhavingstaken met de prioriteiten gemiddeld laag zullen thematisch worden gehandhaafd; De handhavingstaken met de prioriteiten laag zullen passief worden gehandhaafd. De afhandeling van klachten zal plaatsvinden wanneer sprake is van belanghebbendheid en prioriteit; Een formeel verzoek om handhaving wordt altijd opgepakt (dat is op grond van de jurisprudentie verplicht), waarna besluitvorming dient plaats te vinden.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 20
7 Vergunningenstrategie Dit hoofdstuk beschrijft de strategie die de gemeente Stein gaat volgen om haar doel te realiseren ten aanzien van de vergunningverlening en haar dienstverlening bij het behandelen van de aanvragen. Naast de strategieën die in de volgende paragrafen worden besproken, beoordelen wij bij het behandelen van een vergunningaanvraag of een ingediende melding sowieso de volgende vier uitgangspunten bevat om te zorgen voor een goede beoordeling: ✓ Omgevingsgericht ✓ Transparant, voorspelbaar en betrouwbaar ✓ Maatwerk ✓ Gezamenlijk en professioneel
7.1
Beginsel bereidheid
Bestemmingsplannen zijn vrij gedetailleerd geformuleerd, waardoor bepaalde activiteiten soms niet worden toegestaan, terwijl ze geen risico vormen. Als een aanvraag niet past binnen het van toepassing zijnde bestemmingsplan, wordt de aanvraag in een multidisciplinair overleg (intaketafel) besproken en getoetst aan de volgende aspecten: 1. Belang voor de maatschappij 2. Spoedeisendheid 3. Aard van de afwijking 4. Overlast voor de omgeving 5. Veiligheidsrisico’s 6. Strijdigheid met overige wet- en regelgeving 7. Draagvlak vanuit de omgeving Bij een positieve uitslag wordt geadviseerd hoe aan de aanvraag verder medewerking kan worden verleend. Medewerking kan plaatsvinden door wijziging van het betreffende bestemmingsplan, het toepassen van een (uitgebreide) afwijkingsprocedure, en eventueel aanpassing van andere relevante gemeentelijke (beleids)kaders. Indien situaties regelmatig aan de orde komen, wordt voor die situaties bezien of deze opgenomen kunnen worden in het beleid.
7.2
Belemmeringen wegnemen
Snelheid van procedures is voor de indiener gewenst. De kwaliteit moet echter gewaarborgd blijven in belang van zowel de aanvrager als de samenleving. De gemeente kijkt kritisch naar tijdrovende belemmeringen en neemt deze weg als dat kan. Ook werken we toe naar beleid dat sneller duidelijk maakt of en zo ja, hoe initiatieven in afwijking van het bestemmingsplan kunnen worden gerealiseerd (bijvoorbeeld door middel van een paraplubestemmingsplan).
7.3
Participatie
Ruimte vorm je samen; met allerlei partijen proberen we tot publieke en ruimtelijke waarden te komen en optimaal onze omgeving vorm te geven. Dit vraagt een transparant en zorgvuldig proces. Dit is een van de uitgangspunten van de Steinse koers als het gaat om participatie van inwoners en ondernemers in de ruimtelijke omgeving. Die koers is door de raad begin 2020 vastgesteld en vastgelegd in het participatiebeleid dat in november 2021 door de raad is vastgesteld. Het Participatiebeleid is een nieuw beleid op basis van de Omgevingswet. Uitgangspunten die onder meer centraal staan zijn vroegtijdige participatie en een integrale, gebiedsgerichte aanpak.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 21
De Omgevingswet gaat er vanuit dat de initiatiefnemer zelf verantwoordelijk is en blijft voor participatie. Als gemeente hanteren we de volgende uitgangspunten om participatie te bevorderen en te stimuleren: De gemeente informeert initiatiefnemer actief over inhoudelijk vastgestelde kaders en normen; De gemeente informeert initiatiefnemer actief over rollen en verwachtingen; We investeren in een zorgvuldig proces met zoveel mogelijk draagvlak; Rolzuiverheid schept duidelijkheid; We werken integraal en waar mogelijk gebiedsgericht; De gemeente is in staat om processen goed te begeleiden; Voor een volledige weergave van participatie binnen de omgevingswet en het stappenplan hiertoe, wordt kortheidshalve verwezen naar het vigerende beleid van de gemeente Stein.
7.4
Integrale beoordeling en casemanagement
De gemeente draagt, als zij het bevoegd gezag is, conform de wettelijke vereisten, zorg voor een goede coördinatie en afstemming als meerdere vergunningen, ontheffingen of toestemmingen nodig zijn. Dit wordt gedaan vanuit de één-loket-gedachte en wordt geregeld via “casemanagement”. Dit draagt bij aan zowel integrale behandeling als het verkorten en transparant maken van procedures. Dit verhoogt het kwaliteit- en dienstverleningsniveau. Goed casemanagement zorgt voor een integrale beoordeling van samenhangende aanvragen en uiteindelijk besluitvorming op maat, passend in de omgeving. De casemanager stemt af met andere betrokken bevoegde gezagen of adviesorganen. Na de invoering van de Omgevingswet verbreedt de reikwijdte van de integrale beoordeling zich. Bovendien verzorgt de casemanager alle communicatie in het dossier met de initiatiefnemer en blijft deze het vaste aanspreekpunt. Dat zorgt voor duidelijkheid naar inwoners en bedrijven die een vergunning aanvragen.
7.5
Vergunningverlening binnen de wettelijke termijn
De gemeente beoogt vergunningaanvragen en meldingen altijd binnen de wettelijke termijn af handelen. Daar waar de gemeente in de uitvoering afhankelijk is van derden kan zij dit doel niet in alle gevallen borgen (dit geldt bijvoorbeeld inzake het afgeven van een verklaring van geen bedenkingen door de provincie of een wijziging van een aanvraag tijdens de procedure). Bij de behandeling van vergunningen wordt binnen de geldende wettelijke kaders meegedacht met de aanvrager, maar wordt ook gekeken naar de belangen van derden/andere belanghebbenden. De beoordeling van een aanvraag gebeurt op alle voor de aanvraag relevante aspecten. Ondanks dat we sturen op snelheid, laten wij passende besluitvorming prevaleren.
VTH Beleidsplan 2022-2026 • 22
8 Nalevingstrategie Met nalevingstrategie wordt bedoeld het geheel van interventies en aanpak om naleving van regelgeving te bewerkstelligen. In dit hoofdstuk worden de keuzes en uitgangspunten nader uitgewerkt.
8.1
Algemeen
Er zijn diverse instrumenten om de naleving te bevorderen. Deze verschillen al naar gelang de instrumenten een preventief of een repressief karakter hebben. In onderstaande tabel staat een overzicht van een aantal instrumenten. Preventieve instrumenten • • •
Voorlichting Communicatie Accountmanagement
Bestuursrechtelijke instrumenten • Waarschuwing • Last onder bestuursdwang • Last onder dwangsom • Bouwstop • Wijzigen of intrekken vergunning of ontheffing • Noodbevel • Noodverordening • Bestuurlijke bevoegdheden burgemeester (zoals een gebiedsverbod of sluitingsbevel).
Strafrechtelijke instrumenten • Bestuurlijke strafbeschikking • Opmaken van een proces verbaal
Preventie gaat voor repressie Voorkomen is beter dan genezen. Daarom wil de gemeente Stein zo veel mogelijk preventieve handhavingsinstrumenten gebruiken om het gedrag en de naleving van burgers en bedrijven op een positieve manier te beïnvloeden. Hierdoor kunnen onveilige situaties worden voorkomen en hoeven er minder tijdrovende en kostbare repressiemiddelen te worden toegepast. Bij de handhaving wordt derhalve in eerste instantie gebruik gemaakt van de preventieve instrumenten. Dit betreft met name voorlichting en gerichte informatieverstrekking en/of advisering aan specifieke doelgroepen. Onbekendheid kan leiden tot overtredingen. Wanneer regelgeving voldoende kenbaar is, is de kans groter dat burgers en bedrijven zich hieraan gaan houden. In het kader van de implementatie van de Omgevingswet krijgt publieksvoorlichting eveneens een prominente plaats in het plan van aanpak. Zoals hiervoor vermeld, is ook een actieve rol weggelegd voor de intaketafel door bijvoorbeeld te beoordelen of vergunningvoorschriften en voorwaarden aan de voorkant helder en duidelijk zijn vormgegeven en eventueel later handhaafbaar zijn. Communicatie Voorafgaand en tijdens de handhaving speelt communicatie een belangrijke rol.