Visie recreatie en toerisme.pdf

Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 Een visie op duurzaam (be)leefbaar toerisme en recreatie in Steenwijkerland Datum | 2020 Stichting Weerribben-Wieden Deze visie is tot stand gekomen in opdracht van Stichting Weerribben-Wieden. De stichting transformeert zich momenteel naar een Gebiedsboard en Weerribben- Wieden ontwikkelt zich tot een Nationaal Park nieuwe stijl. Versterking en profilering van de gebiedsidentiteit staat daarbij voorop. De Gebiedsboard handelt vanuit ver- bondenheid met de gemeenschap en bestaat uit negen partners: Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Koninklijke Horeca Nederland (KHN), KopTop, Ondernemers- platform Steenwijkerland (OPS), LTO Noord, inwonersvertegenwoordigers uit de Weerribben en uit de Wieden en de gemeente Steenwijkerland. De Gebiedsboard zet zich in voor Weerribben-Wieden door het aanjagen, mobiliseren en initiëren van projecten met en vanuit de achterban van de deelnemers. Doelstelling van de Gebiedsboard is door een hechte samenwerking met elkaar en met de achter- ban te komen tot versterking van de leefbaarheid, natuur en economie, waaronder landbouw en toerisme en recreatie ten gunste van inwoners, gebruikers en bezoekers. INHOUDSOPGAVE Samenvatting 4 1. Inleiding 6 1.1 Aanleiding voor deze visie 6 1.2 Koers voor ontwikkeling en een toetsingskader 6 1.3 Participatie 7 1.4 Afbakening en leeswijzer 7 DEEL I ANALYSE 2.

De wereld om ons heen 11 2.1 Trends en ontwikkelingen 11 2.2 Nationale parken nieuwe stijl 12 2.3 Meer en andere beleidsaandacht voor toerisme 12 3. Toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden 15 3.1 Gebiedsprofiel Weerribben-Wieden 15 3.2 Drie deelgebieden en de regio 15 3.3 Verblijfsaanbod 16 3.4 Economische betekenis toerisme en recreatie 17 3.5 Relevante beleidsstukken 18 3.6 Prioriteiten uit participatiebijeenkomsten 20 3.7 Confrontatiematrix 20 DEEL II VISIE EN STRATEGIE 4. Visie 24 4.1 Twee centrale uitgangspunten 24 4.2 Doel, keuzes en speerpunten 24 4.3 Wat willen we bereikt hebben in 2025? 25 5. Op de kaart als duurzame erfgoedbestemming 27 5.1 Toelichting begrippen 27 5.2 Postionering als duurzame erfgoedbestemming 27 5.3 Nationaal Park 27 5.4 Waardevolle bezoekers 28 5.5 Karaktervol merkverhaal en merkactivatie 31 5.6 Samenwerken in de rgio 31 6. Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk 33 6.1 Uitgangspunten aanbodontwikkeling 33 6.2 Voorzieningen om te verleiden tot langer verblijf 34 6.3 Toerisme in het laagseizoen stimuleren 37 6.4 Voorzieningen om te overnachten 38 6.4 Toeristisch aanbod verduurzamen 40 6.5 Krapte op de arbeidsmarkt 41 7.

Bezoekers slim en duurzaam door Weerribben-Wieden geleiden 42 7.1 Stelsel van landmarks 42 7.2 OV-transferium intercitystation Steenwijk 43 7.3 Experimenteerregio voor slimme technologie 44 7.4 Mobiliteit 44 7.5 Infrastructuur, vaarwegen en voorzieningen in de openbare ruimte 44 8. De lusten en lasten in balans 47 8.1 Giethoorn 47 8.2 Kwetsbare natuur 47 8.3 Toezicht en handhaving 47 84 De bezoeker draagt bij 47 9. Meten is weten 49 9.1 Inleiding 49 9.2 Benodigde data 49 10. Samen aan de slag 50 10.1 Evaluatie Weerribben-Wieden 50 10.2 Het belang van participatie 50 10.3 Voorwaarden voor realisatie 51 Geraadpleegde bronnen 53 Bijlagen 54 B.1 Beleidskaders 54 B.2 Methoden Segmentatie leefstijlgroepen 55 B.3 Concept Uitvoeringsprogramma 2020-2025 57 4 5 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Samenvatting zijn voor diverse campings en vakantieparken en die meer op plezier dan op cultuur gericht zijn. Binnen al deze doelgroepen richten we ons vooral op bezoekers uit Nederland en de dichtbijgelegen landen Duitsland en België. Bestemmingsmanagement om te verleiden tot spreiden Ten tweede zetten we in op bestemmingsmanage- ment. We verleiden toeristen om, gespreid over het jaar, de hele regio te bezoeken. Dit doen we door de ontwikkeling van aanbod te stimuleren. Het accent ligt daarbij op de plekken die minder bekend zijn en waar draagvlak en potentie is voor meer bezoek.

Een aan- dachtspunt is het verblijfsaanbod. Voldoende kwalitatief hoogwaardige accommodaties zijn nodig om bezoekers het hele jaar door te kunnen ontvangen. Een ander aandachtspunt is voldoende aanbod buiten het hoog- seizoen zoals: evenementen en weersonafhankelijke voorzieningen. Een tweede instrument om bezoekers te verleiden tot spreiden is het slim en duurzaam geleiden van be- zoekers door Weerribben-Wieden. Dit doen we met informatievoorziening (zowel digitaal als met herken- bare fysieke informatiepunten of landmarks), slimme technologie (smart mobility en smart hospitality) en duurzame vervoersmiddelen. Ook regulerende maatregelen nodig voor een balans In deze visie wordt gekozen voor een positionering van Weerribben-Wieden als een duurzame erfgoedbestem- ming en voor het inzetten op bestemmingsmanage- ment om ‘te verleiden tot spreiden’. Deze keuzes geven richting aan een ontwikkeling voor de lange termijn. Zo willen we de kansen van toerisme en recreatie verzil- veren voor een vitaal platteland en een gebalanceerde ontwikkeling van de sector tot stand te brengen. De maatregelen hierbij zorgen echter niet ineens voor ont- lasting van de drukke plekken in de natuur en Giethoorn tijdens het hoogseizoen. Bovendien houdt Giethoorn een aantrekkingskracht op een groot publiek door de (internationale) bekendheid en het unieke karakter van het dorp.

Dit betekent dat er ook regulerende maatregelen nodig zijn. Voor Giethoorn kunnen deze maatregelen getrof- fen worden op basis van de uitgangspunten in de Toe- komstvisie Giethoorn wanneer deze is vastgesteld door de gemeenteraad. Dit gaat om uitgangspunten voor parkeren, varen, verblijven & overnachten en kwaliteit van de openbare ruimte. Voor het reguleren van be- zoek in natuurgebieden is het aanwijzen van bepaalde gebieden waar bezoekers wel of niet in mogen komen (zonering) de oplossing. Aangevuld met voorlichting, toezicht en handhaving. Meten is weten We hebben meer informatie en cijfers (data) nodig. Om de resultaten van deze visie te kunnen monitoren en daarnaast voor de inzet van smart mobility en smart hospitality. De informatie die nu beschikbaar is, is on- volledig of onbetrouwbaar. Of is er helemaal nog niet. Daarom is het verzamelen van de juiste data een speer- punt. Hierbij wordt een beroep gedaan op expertise van MarketingOost en willen we participeren in de landelij- ke Data-alliantie, samen met andere regio’s met verge- lijkbare vraagstukken als in ons gebied. Deze alliantie is een initiatief van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). Samenwerking als kritische succesfactor Tot slot is samenwerking een speerpunt in deze visie.

De gemeente Steenwijkerland en de Stichting Weerrib- ben-Wieden, waarin de gebiedspartijen vertegenwoor- digd zijn, spelen hierin een grote rol. De visie komt tot leven door met gebiedspartners, inwoners en gebrui- kers aan de slag te gaan. Dit doen we door jaarlijks op basis van deze visie een uitvoeringsprogramma op te stellen. Hierbij maken we de balans op en kunnen we op basis van ontwikkelingen bijsturen, nieuwe accenten leggen en inspelen op de actualiteit. op gang brengen. We willen zorgen voor een balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. Toerisme en recreatie geven de mogelijkheid om welvaart en wel- zijn voor inwoners (de meeste recreatieondernemers vallen hier ook onder) te realiseren. Prachtig erfgoed voor waardevolle bezoekers Weerribben-Wieden positioneren we als een duurzame erfgoedbestemming met een Nationaal Park. De con- currentie specifiek binnen het segment voor erfgoed- toerisme groeit. Daarom willen we uitblinken en ons prachtige erfgoed laten zien en ontwikkelen. Daarnaast willen we dat toeristen meerdere dagen blijven. Dit betekent dat er voldoende interessant aanbod voor hen moet zijn. De acties die we ondernemen dragen zoveel mogelijk bij aan het zichtbaar maken van de identiteit van Weer- ribben-Wieden (het toeristisch DNA). Daarmee wordt het authentieke karakter versterkt en kunnen we vooral ‘waardevolle’ bezoekers trekken.

Dit zijn geïnteres- seerde bezoekers die liefhebbers zijn van cultuur, oude landschappen, natuur en de achtergronden daarbij. Deze bezoekers beschouwen we als onze belangrijkste doelgroep. Daarnaast richten we ons op een tweede, ondergeschikte doelgroep. Dit zijn families met kinde- ren die in vakantieperioden een belangrijke doelgroep SAMENVATTING Toerisme en recreatie: een kans en een uitdaging Weerribben-Wieden: een aantrekkelijk gebied om te bezoeken met veel variatie. We hebben een Nationaal Park, een internationale icoon Giethoorn en afwis- selende landschappen met dorpen en stadjes. Voor dit gebied zijn toerisme en recreatie een kans en een uitdaging. Toerisme zorgt voor banen, behoud van voorzieningen, zoals bijvoorbeeld supermarkten, en be- stedingen van bezoekers die de plaatselijke economie versterken. Bezoekersstromen zorgen er tegelijkertijd voor dat op bepaalde plekken de leefbaarheid en de natuur onder druk komen te staan. Kortom, voldoende aanleiding om een visie recreatie en toerisme te maken. Ontwikkeling met balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid In de visie beantwoorden we de vraag hoe de kansen die toerisme en recreatie bieden kunnen worden ge- pakt. En hoe we kunnen bijdragen aan de oplossing van knelpunten en het vookomen van overlast door bezoe- kersstromen.

Met de visie willen we een duurzame en gebalanceerde ontwikkeling van toerisme en recreatie 6 7 Inleiding Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 overlast van bezoekersstromen. Ook als de voorspelde groei van toerisme afvlakt blijft een toename van bezoek over de lange termijn aanne- melijk. Wel moeten we in deze visie rekening houden met de kwetsbaarheid van toerisme als economische sector. Dit vanwege de impact op toerisme van ont- wikkelingen zoals een ziekte-epidemie op wereldwijde schaal of een economische crisis. Dit vraagt om flexibe- liteit in beleidskeuzes en aandacht voor weerbaarheid. 1.2 Koers voor ontwikkeling én een toetsingskader De visie is geen dichtgetimmerd plan maar geeft een koers voor ontwikkeling die tevens lopende projecten samenbrengt. Deze koers moet de komende jaren worden ingevuld samen met de spelers in het werkveld. Ook wordt toenadering gezocht tot andere beleidster- reinen. Denk aan cultuur, evenementen, beheer open- bare ruimte, handhaving, detailhandel, duurzaamheid en mobiliteit. Daarnaast is de visie na vaststelling door de raad een toetsingskader voor nieuwe initiatieven voor toerisme en recreatie (bouwplannen, functiewijzigingen e.d.). Dit kader wordt gevormd door de in hoofdstuk 6 op- genomen uitgangspunten en ontwikkelrichtingen voor aanbod- en bestemmingsontwikkeling.

Ook heeft de visie tot doel bij te dragen aan maatschappelijke opga- ven bijvoorbeeld rondom mobiliteit, duurzaamheid en werkgelegenheid. Voor de lopende projecten in deze visie is geheel of gedeeltelijke dekking, dit verschilt per project. Voor nieuwe activiteiten en een deel van de lopende projec- ten moet nog dekking worden gevonden. Realisatiemo- gelijkheden hangen onder meer af van cofinanciering, samenwerking met andere organisaties en initiatieven van ondernemers en andere spelers. 1.3 Participatie De gemeente vindt betrokkenheid en participatie van gebiedspartijen bij het maken van een visie belangrijk. Zij heeft daarom aan de Stichting Weerribben-Wieden gevraagd de rol van opdrachtgever in te vullen voor het opstellen van deze visie. De stichting is een samenwer- kingsverband van gebiedspartijen die betrokken zijn bij toerisme en recreatie in het gebied, onder wie de gemeente. Tijdens een aantal bijeenkomsten met ondernemers, inwoners en bestuursleden van Plaatselijke Belangen en Wijkorganisaties is inbreng voor deze visie opge- haald. Gesproken is over leefbaarheid, kwaliteit van toerisme, gebiedsbeheer, mobiliteit en spreiding aan de hand van de vragen ‘Wat wilt u versterken, wat wilt u behouden en wat wilt u veranderen?’. Ook is er gele- genheid geboden om te reageren op de conceptvisie. De reacties hebben waar mogelijk een plek gekregen in het document.

De visie is hierdoor een breed gedragen visie van inwoners, ondernemers en terreinbeheerders. 1.4 Afbakening en leeswijzer Het gebied Weerribben-Wieden beslaat de hele gemeente Steenwij- kerland. Het is dus meer dan alleen de natuurkern van ca. 10.000 hectare (een derde van de gemeente) die we aanduiden met Nationaal Park. Ook horen een paar aangrenzende deelgebieden, die qua identiteit passen bij Weerribben-Wieden, erbij (gebied nabij Zwartsluis en de Rottige Meente). Deze visie is specifiek van toe- passing op het grondgebied van de gemeente Steenwij- kerland. Daarnaast wordt waar mogelijk samengewerkt met spelers uit de aangrenzende gebieden. Toerisme en recreatie Er zit overlap tussen de begrippen toerisme en recre- atie. De term toerisme dekt het grootste deel van de on- derwerpen in deze visie. Van toerisme is sprake bij het bezoeken van bestemmingen buiten de normale omge- ving. Dit is buiten de directe nabijheid van huis, plaats van werk of studie en andere plaatsen die regelmatig worden bezocht. Hierbij geldt dat de bezoeken langer duren dan twee uur en worden ondernomen vanuit een recreatief of zakelijk motief (definitie CBS). In deze visie gebruiken we overwegend de term toeris- me. Daar voegen we de term recreatie aan toe als er sprake is van overlap tussen vrijetijdsactiviteiten van de inwoners in hun normale omgeving met toeristische activiteiten.

Denk aan het maken van (langere) wande- lingen, fiets- en vaartochten of bezoek van evenemen- ten met een bovenlokale uitstraling. Toekomstvisie Giethoorn Voor maatregelen vanuit deze visie die betrekking heb- ben op Giethoorn en/of toeristische ontwikkelingen die voorzien zijn in Giethoorn, geldt dat deze (ook) moeten passen binnen de uitgangspunten van de Toekomst- visie Giethoorn na vaststelling door de raad. Leeswijzer De hoofdstukken 2 en 3 schetsen de context voor deze visie. Hoofdstuk 2 gaat in op de trends en ontwikkelin- gen. Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de stand van zaken van toerisme en recreatie in Weerribben- Wieden en sluit af met een confrontatiematrix waarin de centrale opgaven en kansen voor ontwikkelingen voor de toekomst zijn benoemd. Deze informatie vormt belangrijke input voor hoofdstuk 4 dat ingaat op de kern van de visie: het doel, de uitgangspunten en de strategische keuzes. Vervolgens worden de zes speerpunten voor de uitvoering gedetailleerd in de hoofdstukken 5 tot en met 10 waarbij ook de beoogde maatregelen zijn benoemd. De visie sluit af met een aantal bijlagen waaronder ook een concept uitvoerings- programma voor de komende jaren. 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding voor deze visie Voor u ligt de nieuwe visie op toerisme en recreatie voor Weerribben-Wieden. Een populaire bestemming voor een vakantie of een dagje-uit.

Hier profiteren zowel ondernemers als inwoners van. Toerisme en recreatie leveren bestedingen op bij het lokale bedrijfs- leven en dragen bij aan de leefbaarheid door te zorgen voor banen en te helpen om voorzieningen in stand te houden. Tegelijk moeten we constateren dat het op piekmomen- ten erg druk is op bepaalde plaatsen in Giethoorn en in de kwetsbare natuur. De bezoekersstromen trekken daar dan een zware wissel op inwoners en natuur. De leefbaarheid en de ecologie komen onder druk te staan. De noodzaak wordt gevoeld hier passend actie te ondernemen. Dit is de aanleiding voor deze visie. De vraag is enerzijds hoe we de kansen van toerisme en recreatie kunnen verzilveren, ook gelet op de voor- spelde groei van het toerisme voor de komende jaren. En anderzijds hoe we vanuit deze visie een bijdrage kunnen leveren aan het voorkomen van knelpunten en Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Deel 1 - Analyse Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 20258 9 ANALYSE 10 11Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025De wereld om ons heen 2 DE WERELD OM ONS HEEN 2.1 Trends en ontwikkelingen Deze paragraaf gaat in op trends en ontwikkelingen die relevant (kunnen) zijn voor toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden.

Verwachte groei van toerisme Het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) voorspelt dat het aandeel bezoekers uit het buitenland dat Nederland bezoekt groeit van 19 miljoen in 2018 naar 29 miljoen in 2030. Tezamen met de voor- spelde groei van binnenlands bezoek leidt dit tot een een voorspelling van een bezoekersaantal van circa 60 miljoen in 2030. Zelfs als de groei afvlakt bijvoorbeeld door een financiele crisis of wereldwijde ziektegolf moe- ten we rekening houden met een toename van bezoek. Afbeelding: voorspelde toeristische groei in Nederland en de wereld van bezoekers uit binnen- en buitenland (NBTC, 2018). De groei zal zich niet zomaar verspreid over Nederland voordoen. Zonder ingrijpen gaan bezoekers vooral naar steden, iconische locaties en kustgebieden. Daar kan door overbelasting druk op de leefbaarheid ontstaan (NBTC, 2018). De meeste buitenlandse gasten zijn Europees. Dat zal ook in 2030 het geval zijn. Met name het aantal Duitse gasten gaat groeien, net als het aantal gasten uit België. Daarnaast neemt het marktaandeel van Azië met 1,2 miljoen extra bezoekers toe tot 9%. Ook in Overijssel is het aandeel Duitse en Vlaamse gasten het grootst. De voorspelling is dat dat zo zal blijven.

Verder moeten we er rekening mee houden dat de procentuele stijging van buitenlandse bezoekers in Overijssel groter zal zijn dan het gemiddelde (Trend- bureau Overijssel, 2019). Dit met de kanttekening dat in onze provincie het absolute aantal buitenlandse bezoekers bescheiden is in vergelijking met provincies als Noord-Holland en Zeeland. Authenticiteit, beleving en gemak Steeds meer mensen zien zich als reizigers en zijn op zoek zijn naar authentieke plekken. Daarbij willen zij niet alleen de plek bezichtigen. Ze zoeken ook steeds vaker inhoudelijke betekenis en het verhaal bij de plek. Gebieden met een authentiek aanbod en aantrekkelijke verhalen kunnen zich hiermee onderscheiden. Ook monumenten, landschap en historisch erfgoed dragen bij aan de aantrekkingskracht en identificatie van een gebied, stad of dorp. Kwaliteit en gemak Bezoekers worden meer gevoelig voor kwaliteit en gemak en zijn bereid hiervoor te betalen. Deze trend zal verder doorzetten (Rabobank, 2019). Een voorbeeld is de vliegindustrie: reizigers vinden het acceptabel om extra te betalen om sneller aan de beurt te zijn (fastlane). Ook in pretparken is dit inmiddels een goed gebruik. Andere sectoren in toerisme en recreatie kunnen hier ook op inspelen. De wijze waarop hangt af van het type bedrijvigheid. Duurzaamheid als norm Duurzaam reizen wordt steeds meer de norm en steeds minder een actieve keuze.

Dit blijkt uit een recent onderzoek van Booking.com (Pretwerk, 2019). Duurzaamheid ontwikkelt zich als basisvoorwaarde waar op termijn elke bestemming in moet investeren om de markt te kunnen bedienen. Onderscheidend en luxe verblijfsaanbod Onderscheidend vermogen wordt steeds belangrijker voor zowel dag- als verblijfsrecreatie (Pretwerk 2018). Het zijn dan ook de luxere en bijzondere concepten die als eerste worden volgeboekt. Binnen de campingsector zit vooral groei in het ‘Glamping-segment’ en de luxere bungalowvormen, met ‘voorzieningen die je thuis niet hebt’. Daarnaast liggen er kansen in het andere uiter- ste, het ‘back-to-basic kamperen’. 35 30 25 20 15 5 0 2018 19 miljoen 2030 29 miljoen 52% Afbeelding: voorspelde toeristische groei in Nederland en de 2018 19 miljoen 2030 29 miljoen 2018 25 miljoen 2030 31 miljoen 24% Afbeelding: voorspelde toeristische groei in Nederland en de 2018 25 miljoen 2030 31 miljoen

12 13 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025De wereld om ons heen Minder bootbezit en bootvakanties Het perspectief op de langere termijn voor de water- sport is negatief. Het is een conjunctuurgevoelige bran- che die zich maar langzaam herstelt van de crisis, aldus PleisureWorldNRIT (2018). De verwachting is dat het eigendom van boten verder daalt met circa 25%. Toch blijven bepaalde vormen van watersport populair. Zo zijn de sloepen en kleine zeilboten in trek en groeit on- der bepaalde doelgroepen de belangstelling voor roeien en kanoën. Ook zijn er kansen voor het opwaarderen van jachthavens door belevingsconcepten en andere functies toe te voegen. Dit kan met goede horeca, voor- zieningen en ander aanbod zodat de haven meer is dan alleen een ligplaats voor de boot. Smart mobility en hospitality Nieuwe technologische toepassingen die gebruik maken van data bieden kansen voor de vrijetijdssector (PleisureWorldNRIT, 2018). Bijvoorbeeld om consu- menten te informeren over de tijden waarop het minder druk is op de populaire plekken. Dit kan met slimme bewegwijzering die kan veranderen als het ergens te druk wordt. Op deze wijze kan slimme technologie helpen bezoekers te verleiden zich te spreiden over een gebied in plaats en tijd. Krapte op de arbeidsmarkt Het wordt lastiger om gekwalificeerd personeel te vinden.

Dat is deels een gevolg van de vergrijzing (Pretwerk 2019). “De gevolgen van de krapper wordende arbeidsmarkt hebben ook gevolgen voor de recreatiesector. Deze sector is relatief arbeidsintensief en daarmee ook gevoelig voor krapte. Veel van de beroepen zijn ook niet geschikt om te automatiseren of robotiseren. Veel seizoens- gebonden bedrijven krijgen het lastiger om seizoenswerkers te vinden.” 2.2 Nationale parken nieuwe stijl Het Nationaal Park Weerribben-Wieden (de huidige na- tuurkern) maakt onderdeel uit van het landelijke stelsel van Nationale Parken. Om onderdeel van dit stelsel te blijven is het nodig de komende jaren aan de slag te gaan met het programma Nationale Parken Nieuwe Stijl van de Rijksoverheid (2017). Voor toerisme en recreatie kan dit van grote meerwaarde zijn. De ambitie van dit programma is het realiseren van grotere parken met een sterke gebiedsidentiteit en een hoge beleef- baarheid.

Hiervoor worden de volgende eisen gesteld aan de parken: • De kern bestaat uit, vanuit (inter)nationaal perspec- tief, waardevolle natuur gelegen in een ruimere landschappelijke, landschaps-ecologische, cultuur- historische en regionaal-economische context; • Ze onderscheiden zich qua kwaliteit, uitstraling en toegankelijkheid voor de binnen- en buitenlandse bezoekers; • Ze hebben een eigen identiteit, waarmee bewoners, maatschappelijke instellingen en ondernemers zich verbonden voelen; • Ze zijn aansprekend voor een (inter)nationaal publiek, het zijn iconen voor de regio en voor Nederland. 2.3 Meer en andere beleidsaandacht voor toerisme De landelijke aandacht voor toerisme is flink toegeno- men. Dit komt door de verwachte groei van het aantal bezoekers uit het buitenland en discussies over over- toerisme en leefbaarheid. Dit heeft geleid tot beleids- vorming op landelijk niveau. Perspectief Bestemming Nederland 2030 In 2018 heeft het Nederlands Bureau van Toerisme en Congressen (NBTC) een landelijke visie voor toe- risme uitgebracht, Perspectief Bestemming Nederland 2030. Het perspectief is gebruikt als input voor deze visie. Het stuk bevat vijf strategische pijlers: 1. Lusten en lasten in balans: actief inzetten op het ver- groten van de lusten van toerisme voor iedereen en de lasten die ermee gepaard gaan inzichtelijk krijgen en tot een minimum beperken; 2.

Nederland overal aantrekkelijk: andere bezoekers naar andere plekken in Nederland trekken en op andere momenten; 3. Toegankelijk en bereikbaar: duurzame mobiliteits- oplossingen moeten leiden tot optimale bereikbaar- heid; 4. Verduurzamen moet: de verantwoordelijkheid om te verduurzamen, circulair om te gaan met grondstof- fen, vervuiling en verspilling voorkomen en uitstoot van CO2 minimaliseren; 5. Een gastvrije sector; investeren in imago, profes- sionaliteit en aantrekkelijkheid van de sector. Naast deze pijlers heeft NBTC een drietal randvoor- waarden geformuleerd. Als eerste is het van belang om toerisme een belangrijke plek te geven in het be- leid. De omvang van de sector en complexiteit van de vraagstukken vragen om beleidsmatige en structurele aandacht. Een tweede aspect is de stap naar bestem- mingsmanagement en -ontwikkeling. Het gaat daarbij om een samenhangend geheel van gebiedsontwikke- ling, innovatie, samenwerking en integraal beleid. Tot slot is er een oproep voor deelname aan een landelijke data alliantie, gezien de landelijke dimensies van de voorliggende vraagstukken. Advies Waardevol toerisme In 2019 heeft de Raad voor de leefomgeving en infra- structuur (Rli) een advies uitgebracht over toerisme. In het advies constateert deze raad dat een perspec- tiefwisseling nodig is in het toerismebeleid.

De huidige politieke en beleidsmatige aandacht voor toerisme staat niet in verhouding tot de grote economische en maatschappelijke betekenis. Overheden richten zich nu nog te eenzijdig op doelen rondom economisch profijt van toerisme, terwijl er ook oog moet zijn voor de toe- nemende kansen voor leefomgeving en samenleving en de negatieve gevolgen. Om de verwachte toename van bezoekers in goede banen te leiden en te voorkomen dat toerisme ons overkomt, pleit de Rli voor toekomstgericht sturen op toerisme door overheden in álle gebieden van Nederland. Daarvoor zijn zowel lokale als provinciale overheden aan zet en is regie van de rijksoverheid noodzakelijk. Met het opstellen van deze visie geven de Stichting Weerribben-Wieden en de gemeente Steenwijkerland vorm en inhoud aan dit advies. Beleid voor toerisme en recreatie van gemeenten, regio’s en provincies Er is een verschuiving gaande in beleid voor toerisme van regionale en lokale overheden. Tot ca. tien jaar terug was het beleid veelal primair gericht op econo- misch profijt: meer bezoekers trekken die langer blijven en meer geld uitgeven. Inmiddels is die oriëntatie aan het verschuiven. Draagvlak onder inwoners voor toerisme en behoud van omgevingskwaliteit worden meegenomen in beleidsdoelen.

Dit geldt ook voor de bijdrage die toerisme kan leveren aan maatschappelijke vraagstukken bijvoorbeeld rondom duurzaamheid en mobiliteit. Deze ontwikkelingen leiden tot andere doelen in beleid. In plaats van een focus op de kwantiteit komt de na- druk sterker te liggen op behoud van authenticiteit in combinatie met een scherpere doelgroepenbenadering. Het gevolg hiervan is dat steeds meer bestemmingen zich onderscheiden met een cultuuraanbod met een authentieke beleving gericht op doelgroepen die lief- hebbers zijn van erfgoed, natuur en de achtergronden daarbij. De concurrentie in het segment dat zich met name op deze doelgroep richt is daardoor toegenomen. 15Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 14 Toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden 3 TOERISME EN RECREATIE IN WEERRIBBEN-WIEDEN Dit hoofdstuk geeft een schets van de huidige situatie in Weerribben-Wieden. De paragrafen gaan in op de kenmerken van het gebied, het verblijfsaanbod, de economische betekenis op basis van de (beperkte) beschikbare cijfers en beleidskaders voor toerisme en recreatie. 3.1 Gebiedsprofiel Weerribben-Wieden Weerribben-Wieden, ook wel grofweg de gemeente Steenwijkerland, is gelegen ten noordwesten van Zwolle en is bereikbaar via de A6 in het westen en de A32/A28 uit het noorden en zuiden. De natuurkern in het gebied is een Nationaal Park.

Dit park bevat het grootste aan- eengesloten wetland van Noordwest-Europa en kent unieke landschappelijke- en natuurwaarden. In en rond dit park zijn diverse karakteristieke dorpen gelegen waarvan Giethoorn het meest bekend is. Het erfgoed in deze dorpen vormt samen met onder meer de duurza- me ambachten en de geschiedenis van de turfwinning een belangrijk ingrediënt van het cultuurhistorisch pro- fiel van Weerribben-Wieden. Deze ambachten bestaan uit riet snijden, de beroepsvisserij en het bouwen van houten punters. De rietcultuur speelt nog steeds een belangrijke rol bij het in stand houden van het karakte- ristieke landschap en de bijzondere natuurwaarden in het Nationaal Park. Op het hoger gelegen land in het gebied vinden we vestingstad Steenwijk met een roemrucht verleden, natuurgebied De Woldberg, landgoed Heerlijkheid De Eese en Willemsoord, één van de zeven Koloniën van Weldadigheid. Ook wordt het gebied gekenmerkt door een maritiem verleden met een voormalige Zuiderzee- kust. Hier zijn zichtbare overblijfselen zoals een oude zeedijk en Zuiderzeestadjes te vinden. De natuur en het landschap van de Weerribben en Wieden zijn uniek en vormen het goud van het gebied. Het groen-blauwe karakter bepaalt voor een aanzienlijk deel de aantrekkingskracht van het gebied op toeristen en recreanten.

Kijkend naar het water en de mogelijk- heden voor waterrecreatie, dan kan Weerribben-Wieden het best vergeleken worden met andere watersportge- bieden in Noord-Oost-Nederland: Fryslân, IJsselmeer en Randmeren. Voor wat betreft het cultuurhistorisch profiel is een vergelijking zinvol met Hanzesteden zoals Zwolle, Kampen en Deventer, maar ook met IJsselmeer- stadjes zoals Harderwijk en Elburg en de Friese (elf) steden. 3.2 Drie deelgebieden en de regio Er zijn in Weerribben-Wieden grofweg drie deelgebie- den te onderscheiden als we kijken naar de ontwikke- ling van toerisme en recreatie en naar de kansen en opgaven voor de toekomst. Dit zijn Giethoorn, het Nationaal Park (de natuurkern) en het omliggende gebied dat bestaat uit de vele historische stadjes en dorpen en afwisselende landschappen. Er is sprake van samenhang tussen deze gebieden en samenwerking tussen de betrokken spelers. Daarnaast heeft elk deelgebied te maken met zijn eigen dynamiek. Daar komt bij dat veel inwoners en ook ondernemers in de veronderstelling zijn dat de term Weerribben-Wieden (en daarmee ook de gebiedspromotie voor Weerribben- Wieden) alleen betrekking heeft op de natuurkern in plaats van het hele gebied. Hier ligt een opgave voor deze visie want dit beperkt het tot stand komen van meer samenhang in het toeristisch product en de pro- motie.

I Giethoorn Dit dorp is een toeristische bestemming die (ook) zelfstandig functioneert, los van de omliggende regio. Giethoorn is uitgegroeid tot een internationaal icoon. De bestedingen van de toeristen zorgen voor welvaart en werkgelegenheid in het dorp en daarbuiten. Ook heeft Giethoorn door de internationale magneetwerking een gunstig economisch effect op de brede regio. Tegelijk zetten de bezoekersstromen de leefbaarheid onder druk. Dit doet zich voor op bepaalde plekken in bepaalde perioden in het dorp. Voor een groot deel kan dit worden toegeschreven aan een sterke toename van het dagtoerisme maar ook het verblijfstoerisme is toegenomen. Gelet op deze ontwikkelingen zijn belangrijke opgaven voor Giethoorn behoud van het authentieke karakter van het dorp en behoud/herstel van de leefbaarheid en woonfunctie. Hiervoor is het nodig behoud van het authentieke karakter centraal te stellen in alle ontwikke- lingen in het dorp en daarnaast de bezoekersstromen op de drukke locaties in de drukke perioden te regule- ren. Ook voor het toerisme is dit wenselijk om zo een unieke beleving voor de lange termijn te behouden. 16 17 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden Deze opgaven krijgen een plek in de Toekomstvisie Giethoorn die nu wordt opgesteld samen met inwoners en ondernemers.

De negatieve berichtgeving in de media is een aan- dachtspunt. Het beeld heerst dat het overal en het hele jaar door druk is in Giethoorn. Sommige bezoekers blij- ven daardoor weg ook in rustige perioden van het jaar. II Nationaal Park Nationaal Park Weerribben-Wieden is het grootste aan- eengesloten laagveenmoeras van Noordwest Europa. Het gebied kent een interessante ontginningsgeschie- denis, de sporen hiervan zijn nog goed zichtbaar. De rijkdom aan flora en fauna is ongekend. Dit is de reden waarom het gebied het Europees Diploma voor Excel- lent Natuurbeheer heeft. Het park heeft een aantrekkingskracht op toeristen en recreanten. De natuur kan echter maar in beperkte mate bezoek verdragen vanwege de hoge ecologische waarden. Behoud/herstel van de balans tussen de eco- logie en toerisme is een belangrijke opgave. Dat geldt ook voor het continueren van het snijden van riet om het cultuurhistorische landschap en bijzondere natuur- waarden in het park in stand te houden. III Platteland, polders en kernen De zones met de stadjes, dorpen en afwisselende land- schappen rondom het Nationaal Park en Giethoorn zijn toeristisch gezien minder bekend. Op veel van deze plekken is er potentie, ruimte en draagvlak om meer bezoek te ontvangen. Daarmee kan de lokale economie gestimuleerd worden en de leefbaarheid worden bevor- derd.

Om op die plekken meer toerisme te ontwikkelen is het cruciaal dat de potentiële bezoeker meer redenen krijgt voor een bezoek. Denk aan het beter ontsluiten van de cultuurhistorische verhalen van deze plekken en het meer beleefbaar maken van het gebied. Dit kan bijvoorbeeld met (digitale) informatie, themaroutes, evenementen en arrangementen. Het toeristisch aan- bod en product moet op orde zijn en aantrekkelijk zijn voor de gewenste doelgroepen. De omliggende regio Er liggen meerdere aantrekkelijke vakantiegebieden in de omgeving van Weerribben-Wieden. Samenwerking met spelers uit deze gebieden biedt kansen om poten- tiële bezoekers een breder aanbod te geven. Direct over de grens met Friesland vinden we de Rottige Meente en over de grens met de Noordoostpolder het Kuinderbos, het Waterloopbos en de Orchideeënhoeve. Op de grens met Drenthe en Friesland liggen enkele Koloniën van Weldadigheid en het nieuwe museum De Proefkolonie in Frederiksoord. Richting Havelte vind je het Holtin- gerveld met twee hunebedden en in het zuiden Meppel, de havenstad van Drenthe. Via Zwartsluis kom je in het Nationaal Landschap IJsseldelta. En op een grotere afstand zijn er de Hanzesteden Zwolle en Kampen, het Vechtdal, de Friese meren en de Nationale Parken Drents Friese Wold en Dwingelderveld.

3.3 Verblijfsaanbod De juiste kwaliteit en omvang van het verblijfsaanbod zijn van belang om de ontwikkeling van toerisme in een bepaalde richting te sturen. Het aanwezige ver- blijfsaanbod in een bestemming is doorgaans geen bezoekmotief maar wel een motief om ergens weg te blijven als het niet aan de wensen voldoet. De vraag is daarom wat de kenmerken, kansen en opgaven zijn met betrekking tot het aanbod in Weerribben-Wieden. Aantal accommodaties, eenheden en slaapplaatsen Uit een onderzoek van ZKA Leisure Consultants (2019) blijkt dat er in Steenwijkerland circa 275 accommoda- ties zijn. Deze accommodaties beschikken in totaal over circa 6.500 eenheden (vakantiewoningen, hotel- kamers, ligplaatsen, kampeerplaatsen, etc.) met naar schatting circa 24.500 slaapplaatsen. Het accent ligt op slaapplaatsen op campings en in vakantiewonin- gen, waar circa 73% van de slaapplaatsen is gelegen. Daarnaast zijn er circa 1.100 ligplaatsen in jachthavens en nog ook enkele ligplaatsen gelegen bij (vakantie) woningen). Daarnaast zijn er circa 950 slaapplaatsen in hotels en bed- and breakfasts. Naast dit aanbod zijn er nog 2.380 tweede woningen met naar schatting circa 10.000 slaapplaatsen. Het totaal aan slaapplaatsen komt daarmee op circa 35.000. Analyse Voor een kwalitatieve analyse van het verblijfsaanbod hebben we de meest recente analyse die beschikbaar is geraadpleegd.

Deze staat in de Omgevingsvisie Steenwijkerland (2017). Daarin wordt gesteld: ‘Veel dagjesmensen weten de gemeente, en dan vooral Giethoorn, te vinden. Maar om toeristen langer te laten verblijven, mist Steenwijkerland kwalitatief hoogwaar- dige hotels en recreatieparken met een gevarieerd aan- bod. Een grote kans ligt er in het kwalitatief opschalen van huidige accommodaties die nu – door veroudering en achterstallig onderhoud – achterblijven bij de mo- derne wensen van toeristen. Om daarbij aan te sluiten, moeten ze passen in het landschap, duurzaam en authentiek zijn. Er ligt dus een opgave als gekozen wordt voor vergroting van het aandeel verblijfsrecreatie en jaar rond verblijf. Deze analyse kan in de loop van 2020 worden aange- vuld wanneer een onderzoek naar de vitaliteit van het verblijfsaanbod in Overijssel en de deelgebieden daar- binnen (waaronder de Kop van Overijssel) wordt op- geleverd. Dit onderzoek wordt gedaan in opdracht van Gastvrij Overijsel, Provincie Overijssel en de betrokken gemeenten. 3.4 Economische betekenis toerisme en recreatie Werkgelegenheid Toerisme en recreatie zijn een factor van belang voor de werkgelegenheid in Weerribben-Wieden. Zij zorgen voor ruim 14% van het totale werkgelegenheid in Weerribben-Wieden. Dit is procentueel het hoogste aandeel van alle vakantieregio’s in Overijssel.

Absoluut bedroeg het totale aantal banen in de sector toerisme en recreatie 2.330 in 2018 (MarketingOost, 2019). Punt van aandacht is de lichte daling van het aantal banen in toerisme en recreatie in 2018 ten opzichte van 2017. In Overijssel is het aantal banen in toerisme juist toe- genomen. De oorzaak hebben we niet kunnen achter- halen. Verder stond de branche ‘Logies, maaltijd- en drankver- strekking’ (dit is een deelsector binnen de sector toeris- me en recreatie) qua aantal banen in Steenwijkerland op de vierde plek in 2018. Deze branche is daarmee groter dan de sectoren landbouw en bouwnijverheid die op de vijfde en zesde plaats stonden. Dit blijkt uit de cijfers van het Bedrijven en Instellingen Register Over- ijssel (BIRO) voor Steenwijkerland. 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Groot- en detailhandel, reparatie van auto’s Industrie Gezondheids- en welzijnszorg Logies, maaltijd- en drankverstrekking Landbouw, bosbouw en visserij Bouwnijverheid Advisering, onderzoek en overig spec. dienstverlening Onderwijs Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verpl. soc. verzekering Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening Vervoer en opslag Overige dienstverleningCultuur, sport en recreatieInformatie en communicatie Verhuur van handel in onroerend goed Financiële instellingen Winning/distr.

van water; afval-/afvalwaterbeheer en sanering Overige Aantal werkzame personen per sector in Steenwijkerland in 2018 (bron: BIRO) 18 19 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden Overnachtingen De groei van het toerisme in Nederland zien we ook terug in de cijfers van Weerribben-Wieden. Het aantal overnachtingen en de bestedingen uit overnachtingen zijn gegroeid sinds 2015. De bestedingen per overnachting in Weerribben-Wieden zijn lager dan gemiddeld in Overijssel. Het relatief grote aandeel campings speelt hier een rol in. Campings kennen een lager overnachtingstarief dan andere accommoda- ties. Beperkte cijfers dagbezoek Over dagbezoek zijn slechts cijfers beschikbaar uit een eenmalig onderzoek uit 2016 op basis van data van mo- biele telefonie in opdracht van MarketingOost. Hieruit blijkt dat de meeste dagbezoeken worden afgelegd door mensen die dichtbij Weerribben-Wieden wonen. In de periode november-maart komen de minste bezoekers naar Weerribben-Wieden. De meeste bezoekers komen in de maand augustus. Het bezoek is weersafhankelijk. Waar de binnenlandse bezoekers vrij evenredig ver- deeld zijn over de gebieden binnen de Weerribben- Wieden, geldt zit zeker niet voor de buitenlandse gast: zij geven de voorkeur aan Giethoorn.

Giethoorn trok op basis van een zeer conservatieve schatting ongeveer 590.000 bezoekers, waarvan 205.000 uit het buitenland. 3.5 Relevante beleidsstukken Deze paragraaf gaat in op beleidskeuzes ten aanzien van de stichting Weerribben-Wieden en de Regiodeal Leefbaar Giethoorn 2019-2021 die vorig jaar is vast- gesteld. Andere beleidskaders zijn opgenomen in de bijlage. Eindadvies Kernteam Nationaal Park Weerribben-Wieden (2017) In 2013 heeft het Rijk besloten om het beleid voor natio- nale parken in de lijn van het natuurbeleid over te dra- gen naar de provincies. Overijssel heeft op haar beurt in 2014 het gebied uitgedaagd om met een nieuwe opzet voor het Nationaal Park te komen. Dit heeft ertoe geleid dat in 2016-2017 het Eindadvies van het Kernteam over de toekomst van het Nationaal Park Weerribben-Wieden is opgeleverd en vastgesteld. Vervolgens is de Stichting Weerribben-Wieden opgericht. In de stichting zijn vertegenwoordigd de partijen die ook betrokken zijn bij toerisme en recreatie. Dit zijn KopTop, Koninklijke Horeca Nederland afd. Steenwijker- land, Ondernemersplatform Steenwijkerland, LTO afd. Steenwijkerland, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Organisaties van Plaatselijke Belangen (in Weerribben en Wieden) en de gemeente. De stichting heeft als doel een kwaliteitsimpuls voor het Nationaal Park (de natuurkern) en het gebied eromheen te bewerkstelli- gen.

Het Nationaal Park staat in een economische en maatschappelijke verbinding met de regio. Dit bredere gebied heeft de naam ‘Weerribben-Wieden’ gekregen. Dit gebied komt grofweg overeen met de gemeente Steenwijkerland. Centraal staat de twee-eenheid tussen economie en ecologie, met aandacht voor de leefbaar- heid. De organisatievorm voor Nationaal Park Weerribben- Wieden moet bijdragen aan het bereiken van de hoog- ste trede in het het bestuursmodel voor de Nationale Parken dat destijds door de provincie Overijssel is uitgebracht. Om deze ambitie na te streven richt de stichting zich op de volgende taken waarvoor gemeente en provincie (co)financiering ter beschikking hebben gesteld. • Educatie en ambassadeurschap; • Merkontwikkeling en marketing; • Poorten en ontvangstlocaties; • Nulmeting en monitoring; • Ontwikkeling en cofinanciering van projecten t.b.v. ontwikkeling Product Markt Combinaties (PMC’s) en t.b.v. versterking economie, ecologie en samen- leving. Gelet op de raakvlakken van deze taken met toerisme en recreatie en de brede vertegenwoordiging van gebiedspartijen in de stichting heeft de gemeente Steenwijkerland aan de stichting gevraagd opdracht- gever te zijn voor deze visie. Regiodeal Leefbaar Giethoorn 2019-2021 (ook wel Bidbook ‘Land van Weerribben en Wieden) In 2019 heeft de gemeenteraad Regiodeal Leefbaar Giethoorn 2019-2021 vastgesteld.

Dit is een investe- ringsagenda van de gemeente waarin ook de provincie financieel participeert. Hierin staan projecten die gericht zijn op een betere afwikkeling en spreiding van toerisme en verbetering van de leefbaarheid in Giethoorn. De projecten zijn gericht op de volgende onderwerpen: • Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn; • Intercitystation Steenwijk als poort; • Autoluw maken: verkeerscirculatie en leefbaarheid; • Optimalisatie fietspaden; • Realiseren loswal als sociaal economisch scharnier- punt; • Ondersteuning Duurzame ambachten. Enkele projecten zijn inmiddels in uitvoering. Voor zover deze projecten in Giethoorn zijn voorzien worden deze opgepakt vanuit de Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn. Weerribben-Wieden Overijssel Aantal overnachtingen totaal 2018 753.000 7.481.000 Marktaandeel overnachtingen in Overijsselse markt 10% 100% Ontwikkeling aantal overnachtingen 2015-2018 12% 12% Aandeel overnachtende bezoekers uit het buitenland 2018 16% 16% Ontwikkeling aantal inkomende overnachtingen 2015-2018 (bezoekers uit het buitenland) 60% 59% Bestedingen uit overnachtingen 2018 34.014.000 EUR 360.519.000 EUR Besteding per bezoeker per nacht 2018 45,18 EUR 48,19 EUR Ontwikkeling bestedingen uit overnachtingen 2015-2018 18,1% 19% Banen in R&T 2.330 37.370 Aantal banen in R&T t.o.v. totaal in 2018 (Dit cijfer ligt hoger dan in de grafiek hierboven.

In dit cijfer zijn ook banen meegenomen uit andere sectoren die (indirect) toe te schrijven zijn aan toerisme en recreatie). 14,1% 6,3% Ontwikkeling aantal banen in R&T 2017-2018 - 2,5% 10,1% Bron: MarketingOost (2019) - Factsheets Vrijetijdseconomie feiten en cijfers Overijssel en regio’s. 20 21 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Toerisme en recreatie in Weerribben-Wieden Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 3.6 Prioriteiten uit participatie- bijeenkomsten Ondernemers, inwoners en andere stakeholders heb- ben op de goedbezochte participatiebijeenkomsten voor deze visie tien prioriteiten genoemd voor de ont- wikkeling van toerisme en recreatie. Deze prioriteiten zijn belangrijke inbreng geweest voor de totstandko- ming van deze visie. Het gaat om de volgende punten: 1. Behouden: identiteit van het gebied (authentiek, wijds, rust, erfgoed, mooi) 2. Behouden: Leefbaarheid in alle kernen (groot en klein) 3. Versterken infrastructuur/mobiliteit: fiets, varen, wegen, kanalen, parkeerplaatsen, OV, bruggen, bebording, bereikbaarheid 4. Inzetten op meer eenheid, samenwerking in ons gebied (gunnen, zonder grenzen) 5. Versterken van spreiding van toerisme 6. Versterken: aandacht, positionering, onderhoud (cultureel en monumentaal) erfgoed 7. Versterken: kwaliteit natuur/landschap 8. Digitalisering, wegwijs in het gebied 9. Duidelijke regels met goede handhaving 10.

Inbedding (benutting) ambachten in visie toerisme en recreatie Naast deze prioriteiten hebben de participatiebijeen- komsten een keur aan ideeën voor projecten opgele- verd die kunnen bijdragen aan het toeristisch product en het beleefbaar maken van de omgeving. 3.7 Confrontatiematrix In deze paragraaf verbinden we de kansen, bedreigin- gen, sterke en zwakke punten uit dit hoofdstuk en het vorige hoofdstuk met elkaar in een confrontatiematrix. Hieruit is af te leiden wat de belangrijkste kansen en opgaven zijn die de input vormen voor de inzichten/ uitgangspunten voor deze visie, het doel en de strategie in het volgende hoofdstuk. Sterkten Zwakten Kansen Groeien: 1. Toerisme benutten als kansrijke sociaal-economi- sche drager voor een vitaal platteland. 2. Inspelen op trend van toegenomen interesse in authenticiteit, cultuur en verhalen m.b.v. het profiel van he gebied met een Nationaal Park omringd met afwisselende landschappen en historische kernen. 3. Product- en gebiedsontwikkeling, voor jaarrond aanbod voor gewenste doelgroepen en met het accent op de onbekendere plekken. 4. Beleidsaandacht voor toerisme omzetten in resul- taten en dit vasthouden. 5. Samenwerkingsverband rondom productontwik- keling (ook over de gemeentegrens) meer benut- ten en themalijnen aan elkaar te verbinden Versterken: 1.

Kwaliteitsimpuls verblijfsaanbod stimuleren zodat meer hoogwaardig aanbod voor jaarrond gebruik 2. Meer samenhang tussen deelgebieden om Weerrib- ben-Wieden zodat het als een erfgoedbestemming voor meerdaags verblijf in de markt gezet kan worden. 3. Kwaliteit infrastructuur en voorzieningen openbare ruimte. 4. Duurzaam vervoer voor toeristen ontwikkelen, bijv. over water en met een beleving (versterkt identiteit, waterrijk gebied) 5. Gebiedsidentiteit en -kwaliteiten versterken vanuit deze visie en belang ervan verankeren in Omgevingsvisie. Bedreigingen Verdedigen: 1. Meer gebalanceerde ontwikkeling van toerisme verspreid over het gebied zodat iedereen kan profiteren van de spin off. 2. Het imago van Giethoorn trachten te verbeteren. Niet altijd en overal druk. 3. Beter imago Weerribben-Wieden als gebied om te werken en opleidingsmogelijkheden creëren om potentiële arbeidskrachten te trekken en te binden (krapte op de arbeidsmarkt). Veranderen 1. Maatregelen treffen om overlast van bezoekersstro- men (op bepaalde plekken op bepaalde momenten m.n. in Giethoorn maar ook elders in kwetsbare na- tuur) te beperken 2. Belang van handhaving voor leefbaarheid en ecologie onder de aandacht brengen bij alle partijen die daartoe bevoegd zijn. 3.

Bezoekers (meer) laten bijdragen bij aan bekostiging maatregelen om toerisme te reguleren Inleiding Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 Deel 2 - Visie en strategie 2322 VISIE EN STRATEGIE 24 25 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Visie en strategische keuzes 4 VISIE Dit hoofdstuk gaat in op de uitgangspunten in deze visie, het doel en de strategische keuzes. Tezamen vormen deze onderwerpen de kern van deze visie. De keuzes die hierin zijn gemaakt zijn gebaseerd op de inzichten uit hoofdstuk 2 en 3 die in de confrontatie- matrix zijn samengebracht. 4.1 Twee centrale uitgangspunten Voor deze visie gelden twee uitgangspunten. De vol- gende alinea’s gaan hier nader op in. Toerisme en recreatie als middel Ten eerste beschouwen we toerisme en recreatie als een middel om welvaart en welzijn voor inwoners te realise- ren. De inwoners van Weerribben-Wieden (onder wie ook de meeste recreatieondernemers) moeten ervan kunnen profiteren. Profijt van toerisme en recreatie als bijdrage aan wel- vaart en welzijn kan op veel manieren tot stand komen. De sector levert bestedingen op bij ondernemers en creëert banen. De bestedingen helpen om voorzienin- gen in de kernen zoals de buurtsuper in de benen te houden. Daarnaast kan de positionering van Weerrib- ben-Wieden als aantrekkelijke recreatieregio met veel erfgoed, natuur en een Nationaal Park breder benut worden.

Denk aan het versterken van de trots op het gebied en het vestigingsklimaat van de gemeente als een aantrekkelijke regio om te wonen, te ondernemen, te werken en onderwijs te volgen. Ook kan vanuit toe- risme bijgedragen worden aan het vinden van oplos- singen voor vraagstukken rondom duurzaamheid en mobiliteit. Tot slot kan het nieuwe functies geven aan historische bebouwing en draagvlak creëren voor inves- teringen in behoud van erfgoed en natuur. Balans economie, ecologie en leefbaarheid Een tweede uitgangspunt is behoud/herstel van een balans tussen enerzijds toerisme en recreatie als een economische sector en anderzijds ecologie en leefbaar- heid. Dit is een idealistische benadering. Deze visie geeft een lange termijn perspectief voor een vorm van toerisme die moet bijdragen aan deze balans. Het zal echter niet altijd lukken iedereen tevreden te stellen. Vaak moeten er afwegingen gemaakt worden tussen het individuele en het algemene belang. Of het lokale en het regionaal belang. Maar het streven naar een balans is het uitgangspunt. Dit vraagt om een duidelijke rol zowel voor de gemeente als eerste overheid en hoeder van het publieke domein, als voor de rol van de stichting. De rollen van de ver- schillende partijen moeten per activiteit, project en initia- tief duidelijk beschreven en gecommuniceerd worden.

Daarnaast is voor een evenwichtige afweging met betrek- king tot initiatieven inzicht nodig in de (fysieke) milieu- effecten en de effecten op de leefomgevingskwaliteit. 4.2 Doel, keuzes en speerpunten De huidige situatie waarbij op bepaalde plekken en momenten overlast ontstaat door toerisme en waarbij sprake is van een voorspelde forse groei van bezoekers- aantallen, leidt tot een perspectiefwisseling in beleid. Er is in deze visie niet alleen oog voor economisch profijt en kwantiteit maar ook voor balans en kwaliteit. Het doel van deze visie is een duurzame, gebalanceer- de ontwikkeling van toerisme en recreatie verspreid over Weerribben-Wieden en over het jaar tot stand brengen, waarbij bezoek bijdraagt aan welvaart en welzijn, inwoners en ondernemers ervan profiteren en de balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid behouden blijft/verbeterd wordt. Gestreefd wordt de banen en bestedingen op peil te houden door per bezoeker een hoger bestedingspa- troon te realiseren en het aandeel meerdaags bezoek te vergroten ten opzichte van het aandeel dagbezoek. Strategische keuzes om het doel na te streven: • Maatregelen vanuit deze visie maken waar mogelijk de identiteit van Weerribben-Wieden (ook wel toeris- tisch DNA) beter zichtbaar. Dit versterkt het authen- tiek karakter van het gebied. • We richten ons vanuit deze visie op ‘waardevolle bezoekers’.

Dit zijn bezoekers die kansrijk zijn om te verleiden tot spreiden en langer (meerdaags) te blijven en die zich verwant voelen met het gebied. Denk hierbij aan de geïnteresseerde liefhebbers van cultuur, oude landschappen, natuur en de achter- gronden. Om deze doelgroep te trekken willen we uitblinken in het segment duurzaam erfgoedtoe- risme. Daarnaast onderscheiden we een tweede (ondergeschikte) doelgroep. Dit zijn de families met kinderen die in vakantieperioden een belangrijke doelgroep zijn voor diverse recreatiebedrijven en die meer gericht zijn op plezier dan op cultuur. • Tot slot wordt gekozen voor bestemmingsmanage- ment om bezoekers te verleiden zich te spreiden in tijd (over het jaar) en over het gebied. Immers zonder ingrijpen komen bezoekers vooral in het hoogseizoen en gaan ze vooral naar de reeds popu- alaire locaties. Verleiden tot spreiden kan zowel met de ontwikkeling van aantrekkelijk toeristisch aanbod op andere plekken en op andere momenten, als met het slim en duurzaam geleiden van bezoekers door het gebied. Deze keuzes zijn uitgewerkt in zes speerpunten die leidend zijn voor de uitvoering. In de hoofdstukken 5 - 10 zijn deze speerpunten gedetailleerd.

Het gaat om de volgende punten: • Op de kaart als duurzame erfgoedbestemming; • Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk; • Bezoekers slim en duurzaam door Weerribben- Wieden geleiden; • Lusten en lasten in balans; • Meten is weten; • Samen aan de slag. Flexibiliteit blijft geboden De keuzes in deze visie zijn leidend voor de komende vijf jaren. Er is altijd een mogelijkheid dat een plot- selinge gebeurtenis of ontwikkeling tot ontwrichting leidt. Hoewel we ons daar niet blind op staren kunnen zich wel zaken voordoen die serieus genomen moeten worden. Denk aan ontwikkelingen die het toerisme fors kunnen doen afvlakken of zelfs stilleggen. Bijvoorbeeld een ziektegolf op wereldwijde schaal, geopolitieke ontwikkelingen of een financiële crisis. Dit vraagt om flexibiliteit en risicospreiding. Hoe vertalen we dit naar de visie? Ten eerste moeten we jaarlijks bij de samenstelling van het uitvoerings- programma of tussentijds wanneer daartoe aanleiding is inspelen op de actualiteit. Dit kan bijvoorbeeld een heroverweging betekenen van de herkomstlanden waar de gebiedspromotie op gericht is. Daarnaast zetten we in op enige risicospreiding door een focus op meerdere doelgroepen en leefstijlen. Tot slot kiezen we ervoor de binding met de Nederlandse afzetmarkt en dichtbij- markten (Duitsland en Belgie) te verstevigen.

Daarmee wordt gebouwd aan een stevige basis voor toerisme die stand kan houden wanneer ontwikkelingen de komst van toeristen uit verder gelegen markten afzwakken of stilleggen. 4.3 Wat willen we bereikt hebben in 2025? Resultaten • Duurzame investeringen zijn uitgelokt en hebben ge- leid tot een verrijkt aanbod, passend bij de identiteit, verspreid in het gebied en over het jaar. • De concurrentiepositie en het imago als duurzame erfgoed bestemming is versterkt. • Slimme infrastructuur en duurzame mobiliteits- oplossingen zijn gerealiseerd zodat bezoek gastvrij door het gebied geleid wordt. • Meerdaags toerisme t.o.v. dagtoerisme is toegeno- men, net als het aandeel bezoekers dat liefhebber is van cultuur, oude landschappen, natuur en de ach- tergronden. • De bestedingen per bezoeker zijn toegenomen. De bestedingen hebben zich minimaal in lijn met de andere vakantieregio’s in Overijssel ontwikkeld, net als de werkgelegenheid. Effecten • Inwoners profiteren: toerisme en recreatie dragen bij aan welvaart en welzijn (o.a. werkgelegenheid, mobiliteit en voorzieningen). • Groei van het toerisme en recreatie is gebalanceerd, duurzaam en verspreid over de gemeente tot stand gekomen. De balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid in het hele gebied is verbeterd. • De trots van inwoners en ondernemers op Weerribben- Wieden is toegenomen.

In overleg met de werkgroep Kerncijfers van de Stichting Weerribben-Wieden maken we deze beoogde resultaten en effecten meer Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Rea- listisch en Tijdgeboden.

26 27 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Op de kaart als duurzame erfgoedbestemming voor meerdaags verblijf met waardevolle bezoekers 5 OP DE KAART ALS DUURZAME ERFGOED- BESTEMMING Dit speerpunt gaat over de keuzes voor de positionering, de invulling van het ‘Nationaal Park’, de doelgroepen en de aanpak voor merkontwikkeling en marketingcom- municatie. De keuzes hierin zijn van belang voor de ontwikkeling van toerisme en recreatie in de gewenste richting. De positionering geeft niet alleen richting aan de marketingcommunicatie in dit hoofdstuk, maar geeft ook richting aan de aanbod- en bestemmingsontwik- keling (hoofdstuk 6) en aan de maatregelen om bezoek te verleiden tot spreiden (hoofdstuk 7). 5.1 Toelichting begrippen • Positionering gaat over de positie die een bestem- ming als merk wil innemen in het brein van de doel- groepen, ten opzichte van andere bestemmingen. • Een merk staat voor de emotionele band die perso- nen met een gebied hebben. Merken creëren aan- trekkingskracht met behulp van een duidelijk karak- ter en onderscheidende waarden (Nationale Parken Bureau, 2018). Als het karakter en deze waarden in alles van een bestemming wordt doorgevoerd, herkennen bezoekers het. Dit schept vertrouwen en versterkt de binding met het merk. • Marketingcommunicatie gaat over de communicatie in de marketing.

Het omvat het totaal van de midde- len waarmee het gebied (als een bestemming voor toerisme en recreatie) communiceert met de (ge- wenste) doelgroepen en stakeholders. 5.2 Positionering als duurzame erfgoed- bestemming Weerribben-Wieden heeft goud in handen als het gaat om inspelen op de toegenomen belangstelling voor authenticiteit, erfgoed en natuur. Het biedt een kans om bezoekers te trekken die geïnteresseerd zijn in de omgevingskwaliteiten en de achtergrondverhalen en die zich verwant voelen met Weerribben-Wieden. Om deze kans te verzilveren scherpen we de positio- nering van Weerribben-Wieden als duurzame erfgoed- bestemming aan. Erfgoed vormt een rode draad in Weerribben-Wieden, je komt het overal tegen. Ten twee- de duurzaamheid: dit is meer dan alleen milieuvrien- delijk aanbod. Het is een combinatie van streven tot behoud van authenticiteit en omgevingskwaliteiten, oog hebben voor de leefbaarheid, duurzame verdien- modellen en milieu- en klimaatvriendelijk handelen. We willen uitblinken als duurzame erfgoedbestemming. Dit is nodig omdat steeds meer bestemmingen zich onderscheiden in het segment met een cultuuraanbod met een authentieke beleving. Daarmee vissen we in eenzelfde vijver met dezelfde doelgroepen. Om de con- currentie te kunnen aangaan moet Weerribben-Wieden onderscheidend zijn en zo in de markt gezet worden.

5.3 Nationaal Park Het feit dat Weerribben-Wieden een Nationaal Park is vormt de basis voor de positionering. Om ook in de toekomst Nationaal Park te blijven is een visie op het park met een bredere insteek nodig. Dit hangt samen met de eisen in het programma Nationale Parken nieuwe stijl van de Rijksoverheid (2017), ook wel de landelijke standaard. Met de huidige omvang van het park (de natuurkern van circa 10.000 ha) wordt voldaan aan het minimale oppervlaktecriterium van de standaard. Tegelijk wordt niet voldaan aan een ander criterium. Namelijk dat het bij een Nationaal Park niet alleen gaat om natuur maar ook gestreefd wordt om een zo compleet mogelijk landschap-ecologisch systeem te realiseren. Een aanpak waarin natuur, cultuur, erfgoed, kennis, educatie, recre- atie en economie waaronder ook landbouw een plek hebben. De landelijke standaard verlangt van Nationale Parken dat zij zich inspannen om op al deze terreinen een bijdrage te leveren aan een zo compleet mogelijk landschap-ecologisch systeem. In die zin gaat het Natio- naal Park nieuwe stijl over het ontwikkelen en profileren van de kwaliteit van het gehele gebied voor wat betreft natuur, landschap, cultuurhistorie van stad, dorp of streek, in nauwe samenwerking met de gemeenschap. De Stichting Weerribben Wieden zal moeten bepalen of en hoe zij de komende jaren de landelijke standaard verder wil doorvoeren.

Hiervoor kan ook inspiratie op- gedaan worden bij parken uit het buitenland met een aanpak die de natuurkern overstijgt. Daar zijn goede voorbeelden voorhanden. Daarnaast kan samenwerking met partijen van nabijgelegen parken en natuurgebieden kansen bieden (Nationale Parken Sallands Heuvelrug in Overijssel en/of het Drents Friese Wold en Dwingel- derveld in Drenthe die samen met het Holtingerveld het Regionaal Landschap Drents-Friese Grensstreek vormen). 28 29 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Op de kaart als duurzame erfgoedbestemming voor meerdaags verblijf met waardevolle bezoekers Aantrekkelijke landschappen en openbaar groen Het doorvoeren van de landelijke standaard biedt niet alleen kansen om een zo compleet mogelijk land- schaps-ecologisch systeem te realiseren. Ook biedt het kansen om het profiel van Weerribben-Wieden (als duurzame erfgoedbestemming) te versterken en het bezoek meer te spreiden over het gebied om kwetsbare natuur beter te kunnen ontzien. Dit kan met maatregelen voortkomend uit de standaard die bijvoorbeeld gericht kunnen zijn op het stimuleren van meer natuurinclusieve landbouw en herstel van hout- wallen, poelen, hakhoutbosjes en oude kerken- en zandpaden in het buitengebied rond de natuurkernen. Dit vergroot de omvang van het gebied in Weerribben- Wieden dat aantrekkelijk is voor recreatie en daarmee ook de mogelijkheden om te spreiden.