Document · PDF

Rapport van bevindingen PWC 2017.pdf

Raadsvergadering 10 juli 2018, gemeente SteenwijkerlandBij agendapunt: Jaarstukken 20178.890 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · 26 pagina's · deel 1 van 2

4 alinea's met “financiën” (ook gelijkende woorden): 3 4 19 20

Pagina 1

Controlebevindingen voor gemeente Steenwijkerland 21 juni 2018 Accountantsverslag 2017

Pagina 2

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Paterswoldseweg 806, 9728 BM Groningen, Postbus 8060, 9702 KB Groningen T: 088 792 00 50, F: 088 792 94 24, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Deze diensten worden verleend conform de Algemene Voorwaarden, die voorzieningen inhouden betreffende onze aansprakelijkheid. Aankopen door deze bedrijven worden verricht conform de Algemene Inkoopvoorwaarden. Op www.pwc.nl is gedetailleerde informatie over deze bedrijven beschikbaar, inclusief deze Algemene Voorwaarden en de Algemene Inkoopvoorwaarden, die ook zijn gedeponeerd bij de Amsterdamse Kamer van Koophandel. Aan de gemeenteraad van gemeente Steenwijkerland T.a.v. mevrouw A.

ten Hoff Postbus 162 8330 AD STEENWIJK 21 juni 2018 Referentie: - Accountantsverslag inzake onze controle van de jaarrekening 2017 Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2017 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Steenwijkerland te controleren. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 15 september 2017. Dit accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2017. Deze bevindingen zijn besproken met de portefeuillehouder financiën, de gemeentesecretaris en een afvaardiging van ambtelijke organisatie van gemeente Steenwijkerland. Ons accountantsverslag begint met de kernboodschappen. Daarnaast besteden wij aandacht aan de uitkomsten van de controle en zijn voor de drie belangrijke thema’s (sociaal domein, ruimtelijk domein en de bedrijfsvoering) de resultaten opgenomen. Wij hebben de inhoud van dit verslag graag tijdens de vergadering op 29 mei 2018 met een afvaardiging van de raad besproken. Wij maken graag van deze gelegenheid gebruik om u en uw medewerkers te bedanken voor de medewerking die wij ervaren hebben tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Origineel getekend door S.J. Dul MSc RA

Pagina 3

Inhoudsopgave 1. Onze kernboodschappen 2. Oordeel bij uw jaarrekening is goedkeurend 2.1. Rechtmatigheidsfout aanbesteding 2016 werkt door tot 1 maart 2017 3. Conclusies van uw sociaal domein 3.1. Uit de controle decentralisaties blijken minder bevindingen 3.2. De afrekening met BVO is niet opgenomen 3.3. Materiële onzekerheid binnen de PGB neemt af door eigen werkzaamheden 3.4. Advies om afhankelijkheid van verantwoordingen derden te verminderen 3.5. Primaire registratie van belang voor getrouwheid en rechtmatigheid 4. Conclusies ruimtelijk domein op één pagina 4.1. Uw grondexploitaties hebben zich in 2017 financieel stabiel ontwikkeld 4.1.1. Advies vormen voorziening grondexploitaties 4.1.2. Project Kornputkazerne kostendekkend na vrijval reservering omzettingen plangebied, programmering komende jaren nog optimistisch 4.2. Aangescherpt standpunt commissie BBV inzake winstneming grondexploitaties heeft een aanzienlijke impact op uw resultaat 2017 4.3. Marktwaardetoets van voormalige “NIEGG’s” nog niet uitgevoerd, geen materieel risico op afwaardering 4.4. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtiger ingeschat dan voorgaand jaar 4.5. De verslagleggingseisen rondom materiele vaste activa zijn aangepast 5. Uw dashboard bedrijfsvoering 5.1. De financiële positie van uw gemeente is stabiel 5.2. De informatiewaarde van uw jaarstukken is voldoende 5.3.

Uw jaarrekening is conform het Besluit Begroting en Verantwoording opgesteld 5.4. De belangrijkste onderwerpen van uw interne beheersing 5.5. Uw organisatie en omgeving als uitgangspunt 5.6. Uit onze controle blijken enkele aandachtspunten ten aanzien van de bedrijfsvoering 5.7. Er zijn geen aanwijzingen voor fraude 5.8. Er zijn evenwichtige schattingen gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening

Pagina 4

1. | Onze kernboodschappen Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring | Uit onze controle van de parameters voor de grondexploitaties blijkt dat de Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2017 afgerond en hebben op 21 | opbrengsten-en kostenstijgingen evenwichtiger zijn ingeschat dan voorgaande juni 2018 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor de getrouwheid | jaren. De programmering van Kornputkazerne blijft een optimistische en de rechtmatigheid. Uit de controle van de SISA-bijlage komen geen | inschatting. Wij kunnen voor 2017 instemmen met deze uitgangspunten. Het is bijzonderheden naar voren. Wij hebben ook vastgesteld dat de WNT is | wel belangrijk de werkelijke realisatie op deze aspecten goed te blijven nageleefd. De opgenomen toelichtingen in uw jaarrekening 2017 voldoen aan de | monitoren. in deze wet gestelde eisen. Overige BBV-wijzigingen tijdig en juist verwerkt Het sociaal domein kent in 2017 minder onzekerheden | Naast de winstneming in het grondbedrijf heeft de Commissie BBV in 2017 De onzekerheden in het sociaal domein zijn aanzienlijk gedaald ten opzichte | diverse wijzigingen doorgevoerd in de regelgeving voor de verwerking van van voorgaand jaar. Dit komt hoofdzakelijk door de eigen werkzaamheden ten | materiële vaste activa, overhead, taakvelden en de notitie rente. Dit is door aanzien van de prestatielevering van de PGB’s.

Hiermee is de onzekerheid met | Steenwijkerland actief opgepakt voorafgaand aan het opstellen van de betrekking tot de prestatielevering teruggebracht van €1,1 miljoen naar een | jaarrekening. Met name de verplichte activering en afschrijving van onrechtmatigheid van €107k in 2017 (doorvertaling fouten projectiebrief SVB). | investeringen in maatschappelijk nut vanaf 1 januari 2017 heeft een groot effect op Steenwijkerland. Ultimo 2017 is €2,8 miljoen euro geactiveerd. Voor de zorg in natura wordt gebruik gemaakt van verantwoordingen (inclusief | Financiële positie is stabiel controleverklaring) van zorgleveranciers om de werkelijke prestaties vast te | De financiële positie van Steenwijkerland is afgelopen jaar beïnvloed door stellen. Voor een aantal instellingen heeft Steenwijkerland niet tijdig een | onder andere de tussentijdse winstneming. Steenwijkerland kent daarbij een verantwoording ontvangen en/of aanvullende zelfstandige controles | goede solvabiliteit (verhouding eigen vermogen/totaal vermogen) van 38,5%. uitgevoerd. Hiervoor is een onzekerheid ad € 655k meegenomen. Voor 2018 | De schuldquote zal naar verwachting de komende jaren afnemen (als gevolg bevelen we aan om tijdig een plan van aanpak te maken over de financiële | van aflossingen) en het huidige geformuleerde beleid. beheersing en controles op het sociaal domein.

Dit aangezien de Jeugdzorg in 2018 weer zelf door de gemeente wordt uitgevoerd. Wij adviseren om daarbij | Interne beheersing van goed niveau, enkele aandachtspunten gedurende het jaar zoveel mogelijk controles zelfstandig uit te voeren om de | We hebben de belangrijkste punten uit onze rapportage interim-bevindingen in afhankelijkheid van derden te verminderen. | dit verslag toegelicht. Voor de bevindingen inzake de interne Tussentijdse winst ad €2,2 miljoen in grondbedrijf als gevolg van | controlewerkzaamheden en IT zijn aanvullende werkzaamheden noodzakelijk schattingswijziging BBV | geweest. De eisen die gesteld worden aan de IT-omgeving worden steeds De commissie BBV heeft eind 2017 (met een update begin 2018) een standpunt | scherper. Het is derhalve van groot belang dat u continu uw IT-omgeving blijft gepubliceerd inzake de te hanteren methode van tussentijdse winstneming op | verbeteren. grondexploitaties op basis van voortgang van het project. Hierbij wordt de tot ultimo 2017 gerealiseerde winst op grond van een rekenregel tussentijds als resultaat verantwoord. Voor de gemeente Steenwijkerland heeft dit geresulteerd in aanpassing van de systematiek van winstneming en een extra winstneming in 2017 van €2,2 mln. Een winst van circa €1,5 miljoen hangt samen met het project Noordwal. PwC | Pagina 4 van 26

Pagina 5

PwC Pagina 5 van 26 Er is ultimo 2017 geen balanspositie opgenomen inzake rioolheffing rechtszaak Een woningstichting heeft bezwaar gemaakt tegen de door de gemeente opgelegde rioolheffing in de jaren 2013 tot en 2015. Deze rioolheffing is op dezelfde wijze ook opgelegd in de jaren erna tot 2018. De uitspraak van de rechtbank Overijssel in maart 2017 stelde de woningstichting in gelijk door aan te geven dat de kosten van baggeren van watergangen niet meegenomen mochten worden in het riooltarief. Tegen de uitspraak van de rechtbank Overijssel is gemeente Steenwijkerland in hoger beroep gegaan. In het hoger beroep is eind februari 2018 de gemeente in het gelijkgesteld en blijven de aanslagen rioolheffingen gelden. Er is derhalve terecht geen voorziening/verplichting opgenomen op de balans.

Pagina 6

jeugdzorg | de programma’s Totaal | €241.000 | €655.312 | verdeeld zijn Goedkeuringstolerantie | €1.340.000 | €4.020.000 Bijlage Wet Normering Topinkomens | (WNT) Rechtmatigheid | U heeft 3 topfunctionarissen Bevinding | Toelichting | Fout | Onzeker |  | verantwoord in de jaarrekening 2017 Onrechtmatigheid Europese | §2.1 | €157.000 | - | In de periode van sept-dec 2017 is er aanbestedingen | sprake van een plaatsvervangende Rechtmatigheid PGB bestedingen | §3.3 | €106.889 | €119.284 | topfunctionaris. Volgens de WNT is de Getrouwheidsfouten | €241.000 | €762.201 |  | vervangen secretaris voor heel 2017 in loondienst. Totaal | €504.889 | €881.485 | U heeft in 2017 0 ontslagvergoedingen Goedkeuringstolerantie | €1.340.000 | €4.020.000 |  | boven de WNT-grens uitgekeerd PwC | Pagina 6 van 26

Pagina 7

PwC Pagina 7 van 26 2.1. Rechtmatigheidsfout aanbesteding 2016 werkt door tot 1 maart 2017 Op basis van de door u intern uitgevoerde controle van naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen is gebleken in 2016 dat één contract ten onrechte is aanbesteed (WMO-hulpmiddelen). We hebben deze onrechtmatigheid in 2016 als fout aangemerkt. In 2017 is vanaf 1 maart 2017 sprake van een nieuwe leverancier die rechtmatig is aanbesteed. In de eerste maanden heeft de voormalige leverancier nog WMO-hulpmiddelen geleverd. De uitgaven voor deze 2 maanden (€157k) zijn meegenomen als fout in het rechtmatigheidsoordeel.

Pagina 8

3. | Conclusies van uw sociaal domein 3.1. | Uit de controle decentralisaties blijken | 3.3. | Materiële onzekerheid binnen de PGB minder bevindingen | neemt af door eigen werkzaamheden Uit onze controle van de decentralisaties komen een aantal bevindingen naar | Voor alle cliënten die een PGB-budget ontvangen worden door de gemeente voren. Onderstaand hebben wij de uitkomsten van dit jaar vergeleken met | beschikkingen verstrekt aan de cliënt. Conform landelijke afspraken verzorgt de voorgaand jaar. | Sociale Verzekeringsbank (SVB) het administratieve proces rondom de PGB- Tabel 2 Fouten en onzekerheden in het sociaal domein | verstrekkingen en legt daarover verantwoording af aan de gemeenten, waar overigens de prestatielevering geen onderdeel van uitmaakt. 2017 (x €1.000) | 2016 (x €1.000.) | De verantwoording van de SVB is hierbij op landelijk niveau gecontroleerd. Fout | Onzeker | Fout | Onzeker | De afgegeven controleverklaring levert daardoor geen specifieke bevindingen WMO- Jeugd ZIN | 241 | 655 | 86 | 2.325 | op voor gemeente Steenwijkerland.

Om de omvang van de onzekerheden terug WMO- Jeugd PGB | - | 106 | - | 1.151 | te dringen heeft de gemeente de volgende werkzaamheden verricht: Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de totale onzekerheid ten aanzien van de |  | Een aansluiting gemaakt van de budgetten volgens de gegevens van decentralisaties over 2017 behoorlijk is afgenomen. Dit wordt veroorzaakt door | : | Steenwijkerland met de registratie in de SVB-portal;  | de eigen werkzaamheden verricht ten aanzien van de PGB’s. | De |  | Een aansluiting gemaakt van de voorschotten aan de SVB met de prestatielevering wordt niet door de SVB beoordeeld; | registratie in de SVB-portal;  | Vanuit de zorg in natura hebben meer instellingen, waarbij u een |  | De besteding van de budgetten aangesloten met de SVB-portal; controleverklaring bij de productieverantwoording heeft uitgevraagd, |  | Een controle laten uitvoeren op de prestatielevering en rechtmatigheid. een controleverklaring opgeleverd of heeft een finale kwijting | Het is positief dat gemeente Steenwijkerland zelf onderzoek heeft uitgevoerd. plaatsgevonden. | Vorig jaar was de gehele populatie SVB-bestedingen nog onzeker. Door alle aanvullende werkzaamheden is de hoeveelheid fouten en onzekerheden De belangrijkste bevindingen uit bovenstaande tabel lichten wij hieronder toe. | aanzienlijk verminderd. Wij hebben het college wel het advies meegegeven om 3.2.

| De finale afrekening met BVO is niet | het onderzoek meer gedurende het jaar uit te voeren. Dit om eerder te kunnen bijsturen, signalen nader te onderzoeken en ook om de werkdruk meer te opgenomen | spreiden over het jaar. Daarbij is het belangrijk dat geconstateerde bevindingen Uit de controle van de afrekening van de BVO is gebleken dat de gemeente | in het onderzoek expliciet worden vertaald naar consequenties voor de Steenwijkerland nog €241.000 dient te betalen aan de BVO. Deze schuld heeft | jaarrekening (getrouwheid/rechtmatigheid). u niet opgenomen in de jaarrekening 2017. U heeft in de perspectiefnota reeds | Uit de verantwoording van de SVB blijkt dat landelijk in totaal 3,53% aan met dit bedrag rekening gehouden. Op basis van regelgeving had dit een schuld | fouten ten aanzien van de rechtmatigheid van de bestedingen voor de WMO en moeten zijn in de jaarrekening 2017. Wij hebben derhalve deze afrekening | 3,61% voor de bestedingen bij de Jeugdwet. Voor uw gemeente heeft de SVB meegenomen in onze foutenanalyse. | deze percentages ingeschat op 5,4% respectievelijk 8,6%. Vertaald naar de gemeente Steenwijkerland betekent dit dat naar schatting een bedrag van €107k onrechtmatig is. Dit is als fout meegewogen ten aanzien van de PwC | Pagina 8 van 26

Pagina 9

PwC Pagina 9 van 26 rechtmatigheid. Daarnaast hebben wij een bedrag ad €119k meegewogen als onzekerheid in de rechtmatigheid. Dit als gevolg van het feit dat de SVB het kasstelsel hanteert en het dus onzeker is of de bestedingen in 2018 met betrekking tot 2017 rechtmatig zijn besteed. 3.4. Advies om afhankelijkheid van verantwoordingen derden te verminderen Voor de vaststelling van de prestatielevering van de zorg bent u in 2017 (conform 2016) nog grotendeels afhankelijk van de prestatieverantwoording van zorgleveranciers. In diverse gevallen is daarnaast een finale kwijting afgesproken met de zorginstellingen. Door Steenwijkerland is er bewust voor gekozen om hierbij aan te sluiten op de landelijke verantwoordingssystematiek met zorgverantwoordingen. Uit de beoordeling van de ontvangen verantwoordingen blijken de volgende bevindingen:  Er zijn nog steeds een aantal aanbieders waarbij de controleverklaring die u heeft uitgevraagd niet tijdig is aangeleverd. Voor deze aanbieders heeft er tevens geen finale kwijting plaatsgevonden en heeft de gemeente geen aanvullende werkzaamheden verricht. Voor een aanbieder is een onzekerheid van circa €500.000 opgenomen omdat er uitstel is verleend voor de definitieve verantwoording.

 Gemeente Steenwijkerland heeft, conform veel gemeenten, er bewust voor gekozen om voor instellingen met een beperkte omzet geen verantwoording op te vragen of zelfstandige controles te verrichten. Voor de totale bestedingen is een bedrag van circa €150.000 als onzekerheid opgenomen voor getrouwheid en rechtmatigheid. Wij adviseren het college om de vaststelling of zorg in natura daadwerkelijk is geleverd binnen de interne beheersing van de gemeente zelf te verankeren door het verder ontwikkelen van de herindicatie- en evaluatiegesprekken, in combinatie met versterkende interne beheersingsmaatregelen. 3.5. Primaire registratie van belang voor getrouwheid en rechtmatigheid De volledigheid en juistheid van de gegevens in de cliëntenregistratie zijn van belang om te kunnen sturen op het sociaal domein. Tevens vormen deze de basis om tot een betrouwbare afrekening te komen met de zorgaanbieders. De gemeente moet immers in staat zijn om vast te stellen welke inwoners zorgbehoevend zijn, welke zorg nodig is en of de zorg die is geleverd in lijn ligt met deze behoefte. Door de organisatie zijn voor de betrouwbaarheid van de cliëntenregistratie diverse werkzaamheden verricht waardoor de basisadministratie voldoende betrouwbaar is om te komen tot een verantwoording van de bestedingen. Uit onze controle zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen .

Pagina 10

Pagina 11

4.1. | Uw grondexploitaties hebben zich in 2017 | 4.1.2. | Project Kornputkazerne kostendekkend na financieel stabiel ontwikkeld | vrijval reservering omzettingen plangebied, Uit de figuur op de vorige pagina blijkt dat uw grondexploitaties zich financieel | programmering komende jaren nog stabiel ontwikkelen. De totale verwachte eindwaarde van de hele portefeuille is | optimistisch met €1,1 miljoen toegenomen, de boekwaarde met €1,4 miljoen (7%) terwijl de | Het project ‘Kornputkazerne’ is veruit de grootste grondexploitatie van uw risico’s met 5% zijn toegenomen. De belangrijkste oorzaken hiervoor liggen in: | gemeente. De boekwaarde van dit project per 31 december 2017 is circa  | De belangrijkste financiële ontwikkeling in de grondexploitaties in 2017 | €14,8 miljoen (ruim 70% van de totale boekwaarde van de grondexploitaties en betreft de winstneming ad €2,2 miljoen (saldo van €2,8 miljoen winst en | met een nog te realiseren opbrengst van ruim € 20 miljoen). €0,7 miljoen verlies) als gevolg van de nieuwe BBV-voorschriften voor tussentijdse winstneming. Daarnaast is de ingerekende reservering | In het project worden zowel particuliere bouw als projectbouw gerealiseerd. omzetting in het plangebied ad €1,1 miljoen in de grondexploitatie | Voor de gemeente is de projectbouw het minst risicovol. Hiertoe zijn contracten Kornputkazerne vrijgevallen.

| afgesloten met een projectontwikkelaar, waarbij een eventuele vertraging in het  | De algemene reserve grondbedrijf bedroeg ultimo 2016 €3,5 miljoen. Op | project wordt gecompenseerd door middel van een rentevergoeding. De basis van de nieuwe nota reserves en voorzieningen is deze reserve voor | projectmatige kavels zijn afgedekt middels overeenkomsten waarvoor een het grondbedrijf in 2017 overgeheveld naar de algemene reserve vaste | afnameverplichting voor de komende 5 jaren van toepassing is. Hierdoor is het buffer. Ondanks dat er geen specifieke reserve meer aanwezig is, heeft de | financieel risico op dit onderdeel beperkt. Voor 2017 en 2018 heeft de gemeente wel inzichtelijk gemaakt welke risico’s per gron | dexploitatie van | projectontwikkelaar de overeengekomen aantallen volledig afgenomen. toepassing zijn. Dit totaal bedraagt €3,7 miljoen. | De verkoop particuliere kavels over 2017 bleef achter op hetgeen was begroot. De vooruitzichten voor de verkoop van particuliere kavels voor 2018 (11 begrote 4.1.1. | Advies vormen voorziening grondexploitaties | particuliere verkopen) zijn positief. Er is sprake van een groot aantal opties. De Steenwijkerland kent geen voorziening grondexploitaties | . Verwachte verliezen | verwachte uitgifte voor 2019 t/m 2023 bedraagt 17 particuliere kavels per jaar op grondexploitaties worden direct afgeboekt.

| De verliezen worden dus direct | en is gebaseerd op de aantrekkende economie van verkopen in het duurdere ten laste van de Algemene reserve grondexploitatie gebracht. In totaal heeft | segment. De fasering voor de komende jaren van 17 kavels per jaar blijft naar Steenwijkerland op de lopende grondexploitaties | cumulatief €6,1 miljoen aan | onze mening te classificeren als optimistisch. Wij adviseren u periodiek te verliezen direct afgeboekt in de afgelopen jaren. | monitoren of deze verkopen ook behaald worden. Dit ook vanwege het risicoprofiel. Een afboeking in de grondexploitaties ma | g niet meer worden teruggenomen als het beter gaat met de grondexploitatie. Het kan dus zo zijn dat | bij het einde van | Voor het complex is de aanpassing van het bestemmingsplan in voorbereiding. een grondexploitatie winst wordt verantwoord terwijl in het verleden al diverse | Er zijn op dit moment nog geen concrete voorstellen aanwezig. De verwachting afboekingen zijn doorgevoerd op dit project. Het vormen van een voorziening in | is dat, in tegenstelling tot 2016, het complex met een positief resultaat kan plaats van het doorvoeren van afboekingen zorgt voor een meer transparant | worden afgesloten. Dit mede als gevolg van een vrijval van € 1,1 miljoen inzake beeld.

In de jaarrekening wordt in dat geval per project het daadwerkelijk te | een kostenpost voor ‘omzettingen in het plangebied’ in 2017. Deze kostenpost verwachten negatieve resultaat gepresenteerd in de vorm van de voorziening. | had betrekking op een mogelijke omvorming van vrije kavels naar andere vormen van verkaveling indien de verkoop van vrije sector kavels zou De huidige systematiek voldoet aan het BBV, echter op grond van het meer | stagneren. De negatieve financiële gevolgen waren meegenomen in een extra transparant maken en het eerder kunnen terugnemen van positieve effecten in | kostenpost in de grondexploitatie. In onze rapportage interim bevindingen projecten hebben wij het college in 2016 geadviseerd om de huidige financiële | 2017 hebben wij u geadviseerd om deze te laten vrijvallen omdat deze nog verwerking te heroverwegen. In verband met de verkiezingen willen wij deze | onvoldoende concreet ingevuld kon worden. Dit is in de grondexploitatie nu aanbeveling voor de komende jaren nog een jaar eenmalig aan u rapporteren. | verwerkt, dit risico speelt nog wel voor dit project. PwC | Pagina 11 van 26

Pagina 12

4.2. | Aangescherpt standpunt commissie BBV | Advies: inzake winstneming grondexploitaties | We bevelen de gemeente Steenwijkerland aan om de kaderstelling ten heeft een aanzienlijke impact op uw | aanzien van de wijziging in winstmethodiek en de rekenregels in de financiële verordening en nota grondbeleid vast te stellen. Vervolgens dient resultaat 2017 | hiervan het meerjarig effect in de begroting te worden doorgevoerd bij de De commissie BBV heeft eind 2017 een standpunt gepubliceerd inzake de te | eerst volgende wijziging. hanteren methode van tussentijdse winstneming op grondexploitaties op basis van voortgang van het project. Het komt erop neer dat de tot ultimo 2017 | 4.3. | Marktwaardetoets van voormalige gerealiseerde winst op grond van een rekenregel tussentijds als resultaat wordt verantwoord. Deze “rekenregel” is het product van de voortgang van | “NIEGG’s” nog niet uitgevoerd, geen gerealiseerde verkopen (in %) vermenigvuldigd met gerealiseerde kosten (in%) | materieel risico op afwaardering maal de gerealiseerde winst. | In 2016 heeft een wijziging in het BBV plaatsgevonden ten aanzien van de niet in exploitatie genomen gronden (NIEGG).

Dit zijn gronden waarvoor wel een Rekenvoorbeeld toepassing rekenregel tussentijdse winstneming | stellig voornemen bestaat om deze als grondexploitatie te ontwikkelen, maar Een project is op 31 december 2017 voor 70% verkocht, de kosten zijn voor | waarvoor nog geen grondexploitatieplan en –begroting door de raad is 80% gerealiseerd en het geraamde resultaat is 100. Dan zal in principe per | vastgesteld. Met ingang van 2016 worden deze gronden onder de materiële 31-12-2017 totaal 80*70 (=56%) * 100= 56 winst genomen moeten zijn. In | vaste activa gerubriceerd in de jaarrekening. Voor deze gronden moet uiterlijk de berekening mag, onder voorwaarden, rekening worden gehouden met | in 2019 een marktwaardetoets (taxatie) plaatsvinden om vast te stellen of de onzekerheden met betrekking tot te verwachten kosten en opbrengsten. | marktwaarde niet lager ligt dan de boekwaarde. Is dit wel zo, dan dient een afwaardering plaats te vinden. Voor de gemeente Steenwijkerland heeft dit geresulteerd in aanpassing van de | Wij hebben vastgesteld dat deze marktwaardetoets nog niet heeft systematiek van een extra winstneming en dit heeft geleid tot een extra | plaatsgevonden in 2017. Naar verwachting zal een marktwaardetoets niet tot winstneming in 2017 van €2,8 mln.

Een winst van circa €1,5 miljoen hangt | een materiële afwaardering leiden gezien de voorzichtige waardering van €3,66 samen met het project Noordwal. De verkopen van dit project verlopen | per m2. Derhalve bestaat een zeer gering risico inzake waarderingsverschillen voorspoediger dan was gepland. Hierdoor is ook reeds vorig jaar de | tussen de huidige waardering en waardering op basis van marktwaarde. projectlooptijd van 2030 naar 2026 teruggebracht. De omvang van de gerealiseerde opbrengsten (€13,2 miljoen) en kosten (€11,2 miljoen) tot en met | 4.4. | De parameters voor de grondexploitaties heden zorgen in 2017 voor een hoge tussentijds te verantwoorden winst. | zijn evenwichtiger ingeschat dan Op basis van BBV wordt deze wijziging gezien als een schattingswijziging. Er | voorgaand jaar bestond voor 2017 ook een winstmethodiek gericht op tussentijds winstnemen. | De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van De winst werd hierbij enkel verantwoord indien er sprake van een negatieve | schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente boekwaarde. De wijziging is adequaat toegelicht in de jaarrekening. | exploitatieoverzichten op (de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag.

Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In onderstaande tabel zijn onze bevindingen weergegeven. Tabel 3 Inschatting parameters grondexploitaties PwC | Pagina 12 van 26

Pagina 13

Belangrijkste schattingen | Inschatting | Toelichting 2016 | 2017 Gehanteerde rekenrente | (E) | (E) | U heeft de rekenrente in 2017 aangepast naar 1,25% (0,6% in 2016). De rekenrente volgt het gemiddelde rentepercentage van de totale leningenportefeuille naar verhouding eigen vermogen/vreemd vermogen. Kostenstijging | (V) | (E) | Het gehanteerde percentage kostenstijging is in 2017 aangepast van 3% in 2016 naar 2% in 2017. Het percentage kostenstijging is gebaseerd op de CBS-index grond, weg en waterbouw. U heeft het percentage in 2017 voor het eerst sinds enige jaren neerwaarts bijgesteld. Een rentepercentage van 2% wordt door | veel andere gemeenten toegepast en ligt in lijn met het gemiddelde over de afgelopen tien jaar (1,6%). Wij stemmen in met deze evenwichtige schatting. Opbrengstenstijging | (O) | (E) | Gemeente Steenwijkerland rekent met een opbrengstenstijging van 1,5% (in 2016: 2%). Gezien de aantrekkende woningmarkt en de gestegen verkoopprijzen is dit naar onze mening een evenwichtige inschatting. In de komende jaren zal moeten blijken hoe de verkoopprijzen zich zullen ontwikkelen en in hoeverre het mogelijk is om opbrengstenstijgingen te realiseren.

Gehanteerde programmering | (E) | (E) | Gezien het aantal verkopen van de afgelopen jaren (en het daarmee realiseren van de verwachte grondverkopen) bestaat op totaalniveau de verwachting dat het aantal ingerekende verwachte verkopen gerealiseerd kan worden. (O) | (O) | Kornput: in 2017 zijn er minder kavels verkocht (35) dan verwacht (45). Dit wordt door een groot deel verklaard door het achterblijven van verkoop particuliere kavels van het project Kornput. Gezien de aantrekkende markt en het aantal aanwezige opties op verkopen, bestaat de verwachting dat het aantal ingerekende verwachte verkopen voor 2018 gerealiseerd kan worden. De verkoopaantallen voor 2019 zijn echter optimistisch ingerekend. Verkoopprijzen | (E) | (E) | De verkoopprijzen in 2017 liggen 2% hoger dan in 2016. Voor 2018 en verder is gerekend met 1,5% stijging van de verkoopprijzen. Het percentage is gebaseerd op het langjarig gemiddelde van de consumentenprijs index (CPI) van het CBS. Uit de praktijk blijkt dat de verkoopprijzen daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Hiermee wordt dit als evenwichtig aangemerkt. Nog te maken kosten | (E) | (E) | De raming van de nog te maken kosten is evenwichtig en sluit aan bij de toegestane kostensoorten conform de BRO en bevat geringe opslagen voor onvoorziene kosten.

Pagina 14

PwC Pagina 14 van 26 4.5. De verslagleggingseisen rondom materiele vaste activa zijn aangepast In het kader van de vernieuwing BBV en ook vanwege een notitie materiele vaste activa is in 2017 een aantal wijzigingen in het BBV doorgevoerd. De voornaamste betreft dat het vanaf 2017 verplicht is om alle investeringen te activeren dus ook de investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut. In dit kader zijn in 2017 voor €2,8 mln. investeringen geactiveerd die onder het “oude’’ regime als kosten verantwoord zouden zijn. Wij hebben vastgesteld dat deze wijziging adequaat in de jaarrekening is verwerkt en toegelicht.

Pagina 15

5. | Uw dashboard bedrijfsvoering Uw financiële positie | Status interne beheersing | Door het college gemaakte schattingen in de Figuur 4 Kengetallen | Figuur 3 actuele status van de bevindingen uit | jaarrekening onze rapportage interim bevindingen | voorzichtig | evenwichtig | optimistisch Waardering 2017 | materiële vaste | 2016 |  0% | activa | 2017 |  Exploitatieruimte | 2016 | 1 | Waardering van 4% | 2 | gemeentelijk | 2016 |  Opgevolgd | vastgoed | 2017 |  Onderhanden | Waardering financiële vaste | 2016 |  Openstaand | activa | 2017 |  87% | Juistheid/ Belastingcapaciteit | 14 | volledigheid | 2016 |  85% | voorzieningen | 2017 |  Tabel 4 18% Grondquote 17% Informatiewaarde jaarverslag goed | voldoende | onvoldoende Algemene | 2016 |  leesbaarheid | 2017 |  58% | Koppeling Netto schuldquote | beleidsmatige | 2016 |  54% | en financiële | 2017 |  realisatie Informatiewaar | 2016 |  de paragrafen | 2017 |  38% | Tabel 5 Solvabiliteit 38% PwC | Pagina 15 van 26

Pagina 16

5.1. | De financiële positie van uw gemeente is | In 2017 leidt de winstneming volgen | s de BBV percentage of completion stabiel | methode tot een hogere toevoeging aan het resultaat | en daarmee een hogere positie van de solvabiliteit. De kwaliteit van de financiële positie van uw gemeente zegt iets over de mate waarin uw gemeente in staat is om haar schulden af te lossen, onverwachte | De schuldpositie van uw gemeente laat een | dalende trend zien tegenvallers op te vangen en noodzakelijke ombuigingen te realiseren. Er zijn | De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw diverse manieren om de financiële positie van een gemeente in kaart te | gemeente afhankelijk is externe middelen bij het realiseren van haar brengen. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is de | doelstellingen. Tevens geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de financiële positie van uw gemeente in kaart gebracht aan de hand van vijf | gemeente gebruikt moeten worden om de rente en aflossing van de schulden te kengetallen die op basis van het BBV verplicht zijn voorgeschreven (zie ook | kunnen betalen. De netto schuldquote gecorrigeerd is aangepast voor leningen Figuur 44 op pagina 15). | die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (bijv. woningbouwverenigingen).

Hieronder hebben wij voor twee kengetallen een nadere verdiepende analyse | Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de opgenomen. | afgelopen vier jaar weergegeven. Daarnaast hebben wij op basis van uw meerjarenbegroting een doorkijk gegeven naar de ontwikkeling van uw De solvabiliteit van uw gemeente ten opzichte van voorgaand jaar is | schuldpositie voor de periode tot en met 2021. stabiel gebleven De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw | Figuur 6 Ontwikkeling schuldquote gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste vier jaar | 80% weergegeven. Daarnaast hebben wij op basis van uw meerjarenbegroting een | 60% doorkijk gegeven naar de ontwikkeling van uw solvabiliteit voor de periode tot | 40% en met 2021. 20% Figuur 5 Ontwikkeling solvabiliteit | 0% 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 40% | Netto schuldquote | Netto schuldquote gecorrigeerd 30% 20% | De netto schuldquote gecorrigeerd laat een daling zien in de jaren na 2017. Dit 10% | hangt samen met een daling in inkomsten, maar ook als gevolg van aflossin | gen van de leningenportefeuille. 0% 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | Analyse van het resultaat Gemeente Steenwijkerland stuurt op een structureel sluitende begroting.

We De solvabiliteit van gemeente Steenwijkerland bedraagt per eind 2017 38,5%. | hebben vastgesteld dat de structurele lasten worden ged | ekt met structurele Dit ligt in lijn met eerdere jaren en is voldoende | op basis van de landelijke | baten in 2016 en 2017. Ook voor de jaren tot 2021 wordt een sluitende normen. De solvabiliteit daalt zeer licht als gevolg van de | meerjarenbegroting verwacht. Hierbij is reeds rekening gehouden met nadelige jaarrekeningresultaten opgenomen in de begroting 201 | 8-2021 op basis van het | resultaten vanuit de IGSD, BBV en beleidsbeslissingen. Een bedrag aan huidige beleid. | herijkingen is als voordeel meegenomen. PwC | Pagina 16 van 26

Pagina 17

Voor een uitgebreide analyse van de verschillen tussen de realisatie 2017 en de | onvoldoende | voldoende | goed primitieve en bijgestelde begroting verwijzen wij naar het jaarverslag. | mate van detail aansluit bij de wensen van de nieuwe raad. Onderstaand een samenvatting van het resultaat van 2017 ten opzichte van 2016. | Koppeling | 2016 |  beleidsmatige Tabel 6 Analyseresultaat | en financiële | 2017 |  realisatie Begroting | Begroting Kengetal | na | Rekening | na | Rekening | Toelichting: wijziging | 2016 | wijziging | 2017 | In het jaarverslag is per programma een analyse weergegeven van de 2016 | 2017 | gerealiseerde beleidsmatige realisatie. Daarnaast is ook een Saldo van baten en | 11,8N | 2,0N | 8,7N | 0,4V | financiële analyse gepresenteerd waar de middelen aan besteed zijn. In de lasten | jaarrekening is daarnaast per programma een financiële analyse op de verschillen tussen de begroting en de realisatie weergegeven. Wij bevelen Reservemutaties | 15,4V | 6,0V | 8,5V | 3,31V | aan (conform voorgaand jaar) om de twee afzonderlijke documenten (jaarverslag en jaarrekening) te bundelen tot één jaarstuk. De koppeling Resultaat | 3,5V | 4,0V | 0,1N | 3,7V | tussen de inhoudelijke realisatie en uiteindelijk de financiële analyse kan hierdoor mogelijk verder worden verbeterd. De afwijking in 2017 t.o.v.

van de begroting heeft met name te maken met: | Ook hebben we aanbevolen om in de financiële analyse, naast de omvang  | De winstneming op grondexploitaties ad €2,8 mln. (zie ook hoofdstuk | en omschrijving van het verschil, met meer diepgang aan te geven 4.3) | waardoor dit verschil wordt veroorzaakt.  | Een voordelig resultaat op bedrijfsvoering (overhead) ad €1 mln., hiervan | onvoldoende | voldoende | goed heeft €0,4 mln. betrekking op inhuur derden. | Informatie- | 2016 |  waarde 5.2. | De informatiewaarde van uw jaarstukken | paragrafen | 2017 |  is voldoende Toelichting: Als accountant geven wij een oordeel over uw jaarrekening. Maar uw | De kwaliteit van de paragrafen is voldoende tot goed te noemen. jaarstukken bestaan uit meer dan dat. En voor u als raad is het integrale | Onze aanbevelingen uit 2016 inzake de paragraaf grondbeleid en paragraaf boekwerk van belang. Om die reden hebben wij de informatiewaarde van uw | bedrijfsvoering zijn ook in 2017 van toepassing: jaarstukken nader beoordeeld.

|  | het opnemen van informatie in de paragraaf bedrijfsvoering over de interne beheersing, de maatregelen die hierbij worden getroffen en Tabel 3 Informatiewaarde jaarstukken | bijvoorbeeld de uitkomsten van de rechtmatigheidscontroles;  | het in de paragraaf grondbeleid opnemen van meer informatie per onvoldoende | voldoende | goed | project, de ontwikkeling van het weerstandsvermogen in de komende Algemene | 2016 |  | jaren, verder inzicht bieden in de risico's, zowel in de markt als voor leesbaarheid | specifieke projecten. Deze informatie is wel grotendeels opgenomen in 2017 |  | de jaarrekening. Toelichting: Naar onze mening zijn de jaarstukken prettig leesbaar. Wel kunnen de financiële analyses af en toe meer concreet worden verwoord. Daarnaast is sprake van een hoge mate van detail. We bevelen u te overwegen of de PwC | Pagina 17 van 26

Pagina 18

PwC Pagina 18 van 26 5.3. Uw jaarrekening is conform het Besluit Begroting en Verantwoording opgesteld Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Als onderdeel van onze controle en met betrekking tot de jaarrekening hebben wij:  de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving beoordeeld; en  de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld . Wij zijn van mening dat de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die het college heeft gehanteerd bij het opstellen van de jaarrekening 2017 aanvaardbaar zijn en de gebruikte financiële rechtmatigheidscriteria geschikt. 5.4. De belangrijkste onderwerpen van uw interne beheersing De belangrijkste onderwerpen uit de rapportage interim bevindingen d.d. 13 november 2017 zijn in Tabel weergegeven, aangevuld met eventuele nieuwe bevindingen met betrekking tot de interne beheersing blijkend uit de jaarrekeningcontrole. De 10 belangrijkste bevindingen (behorend bij een hoog risico of met brede impact voor de jaarrekening) zijn toegelicht. Tabel 7 Belangrijkste bevindingen interne beheersing # Onze kernboodschappen Status 1e Verdedigingslinie - lijnmanagement 1 Algemene IT-beheersing voldoet op onderdelen nog niet aan de aangescherpte eisen.

In maart 2018 hebben wij (update) testwerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben geen nieuwe bevindingen aangetroffen. U heeft de bevinding dat een medewerker van de afdeling beheer en administratie over uitgebreide rechten in Key2Financiën beschikt opgevolgd. (I) 2 In het inkoopproces hebben budgethouders uitgebreide rechten in Key2Financien. Hierdoor is onder andere het aspect van vaststellen van de prestatielevering onvoldoende gewaarborgd. Hier hebben wij voor 2017 aanvullende controles (I) # Onze kernboodschappen Status op uitgevoerd. Verbetermaatregelen worden uitgewerkt in 2018. 3 Er is geen functiescheiding aanwezig binnen het salarisproces op het gebied van doorvoeren van mutaties in de salarisadministratie. Wel wordt achteraf een verbijzonderde interne controle uitgevoerd. Per 1 oktober is een functiescheiding ingevoerd. (O 4 Volledigheid inkomende subsidies is niet in het proces geborgd. Er wordt gewerkt aan een inkomend subsidieregister. (I) 5 Functiescheidingen zijn onvoldoende gewaarborgd in het belastingen- en heffingenproces. Verbetermaatregelen worden bij clustering processtappen belastingen in 2018 uitgewerkt. (I) 6 Aandachtspunten proces grondexploitaties zie hiervoor hoofdstuk 4. (I) 2e Verdedigingslinie – control/gemeentebreed 7 Beheersing prestatielevering en verantwoording sociaal domein verbonden partijen (BVO, SVB).

Er vindt afstemming plaats met PwC over beheersing sociaal domein. Voor PGB’s in 2017 voor het eerst gemeentelijke controles op prestatielevering. Afhankelijkheid BVO in resultaten en tijdspad blijft voor 2017 van toepassing. (I) 8 Actualisatie verordeningen 212,213 en 213a onderhanden (I) 9 Veranderende maatschappij vraagt om jaarlijkse fraude- risicoanalyse gemeente (N) 3e Verdedigingslinie – IC functie 10 Heroriëntatie van de verbijzonderde interne controle. Belangrijk om lange termijn visie en hieraan verbonden tijdspad te ontwikkelen. (I) (I) = Implementatie onderhanden (N) = Aanbevelingen niet opgevolgd (O) = Aanbevelingen opgevolgd

Pagina 19

5.5. | Uw organisatie en omgeving als | 2018 de gemeente in het gelijkgesteld en blijven de aanslagen rioolheffingen uitgangspunt | gelden. Ontwikkelingen met impact op onze controle | De gemeente Steenwijkerland heeft de oorzaak, status en mogelijke impact Na onze bespreking van onze rapportage interim-bevindingen controle 2017 | duidelijk in het jaarverslag toegelicht. Op grond van deze ontwikkeling na hebben de volgende gebeurtenissen en ontwikkelingen belangrijke gevolgen | balansdatum is er terecht geen verplichting verantwoord ultimo 2017. De kans voor gemeente Steenwijkerland: | dat gemeente Steenwijkerland de rioolheffing aan de woningstichting moet  | Aanscherping toepassing BBV standpunt ten aanzien van tussentijdse | terugbetalen is niet waarschijnlijk. winstneming op grondexploitaties.  | Uitspraak van rechtbank Arnhem inzake bezwaar van een | Voldoende aandacht voor de privacywetgeving blijft noodzakelijk woningstichting tegen de opgelegde rioolheffing. | Een belangrijke ontwikkeling betreft de privacywetgeving. Zoals reeds bij de gemeente bekend is op 1 januari 2016 de Wet meldplicht datalekken van kracht. Deze ontwikkelingen hebben niet geleid tot aanpassing van onze | Daarnaast is ook de Algemene Verordening Gegevensbescherming (‘AVG’) controleaanpak. De winstneming in het grondbedrijf maakt reeds onderdeel uit | sinds mei 2016 in werking getreden.

De gemeente heeft tot 25 mei 2018 de tijd van het significante risico dat gepaard gaat met de prognoses in de | om te voldoen aan de vereisten. In Tabel hebben wij de status van de exploitatieopzetten. De juridische zaak inzake de woningstichting is reeds een | maatregelen opgenomen waar minimaal aan voldaan dient te worden. | Uit belangrijk aandachtspunt in onze controle. Door de uitspraak in hoger beroep is | ontvangen informatie van de organisatie blijkt de volgende status: het risicoprofiel hiervan afgenomen. Tabel 8 Status voorbereiding AVG 5.6. | Uit onze controle blijken enkele aandachtspunten ten aanzien van de | Vereiste | Status bedrijfsvoering Beschikken over een register van verwerkingsactiviteiten. | (I) Er is ultimo 2017 geen verplichting opgenomen inzake rioolheffing rechtszaak | Kunnen uitvoeren van een data protection impact assessment Met betrekking tot de gemeentelijke rioolheffing zijn op dit moment twee | (DPIA) voor gegevensverwerkingen met een hoog privacyrisico. | (I) rechtszaken onderhanden. Een van beide rechtszaken heeft een materieel effe | ct | Beschikken over een register van datalekken die zijn opgetreden. voor uw jaarrekening. Van deze rechtszaak hebben we de status en verwerking | (O) in de jaarrekening nader beoordeeld (zoals ook in hoofdstuk 5.5 benoemd).

| Aan kunnen tonen dat een betrokkene daadwerkelijk Het betreft een rechtszaak tegen een woningstichting inzake de opgelegde | toestemming heeft gegeven voor een gegevensverwerking | (I) rioolheffing over de jaren 2013 tot en met 2015. Inmiddels is ook bezwaar | wanneer daarvoor toestemming nodig is. gemaakt tegen de heffingen met betrekking tot de jaren 2016 tot en met 2018. De totale omvang van de heffingen wordt berekend op maximaal €500.000 per | Het aangesteld hebben van een Functionaris jaar. De uitspraak van de rechtbank Overijssel in maart 2017 stelde de | gegevensbescherming en aangemeld hebben bij de Autoriteit | (O) woningstichting in gelijk door aan te geven dat de kosten van baggeren van | persoonsgegevens. watergangen niet meegenomen mochten worden in het riooltarief. Tegen de uitspraak van de rechtbank Overijssel is gemeente Steenwijkerland in hoger | Beschikken over een procedure voor inzage in persoonsgegevens. | (O) beroep gegaan bij het gerechtshof Arnhem In het hoger beroep is eind februari PwC | Pagina 19 van 26

Pagina 20

personen die rekeningen aanmaken en goedkeuren en ongebruikelijke (O) | = | Maatregel geïmplementeerd | bewoordingen. (I) | = | Maatregel onderhanden, verwachting implementatie voor 25 mei 2018 |  | Jaarlijks wordt in het kader van onvoorspelbaarheid een (N) | = | Verwachting dat de maatregel niet is geïmplementeerd voor 25 mei 2018, actie | proces/transactie nader geanalyseerd. Voor 2017 hebben we het proces noodzakelijk | inzake de toeristenbelasting (omvang niet materieel voor de jaarrekeningcontrole) geanalyseerd. Hieruit zijn geen bevindingen Het is van belang om te onderkennen dat bovenstaande maatregelen niet | voortgekomen. allesomvattend zijn. Om de privacy van de gegevens daadwerkelijk goed te | Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen aanwijzingen voor fraude borgen is ook de cultuur van de gemeente van groot belang. Tot slot wijzen wij | voorgekomen. u op de door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten gepubliceerde handreiking ‘Stappenplan voor gemeenten bij de voorbereiding op de AVG’ van | Wij zijn onafhankelijk 1 december 2017 met praktische handvatten bij de verdere implementatie van de AVG. | Wij hebben onze naleving van externe standaarden, het wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid van PwC met betrekking tot onze dienstverlening in 5.7.

| Er zijn geen aanwijzingen voor fraude | 2017 bewaakt en bevestigen dat we aan deze onafhankelijkheidsvereisten Tijdens onze controle van de jaarrekening 2017 zijn geen aanwijzingen voor | hebben voldaan en voldoen. fraude aan het licht gekomen. In bijlage A.4 zijn de verantwoordelijkheden met betrekking tot fraude in relatie tot de jaarrekening opgenomen. Op basis van onze frauderisicobeoordeling hebben wij de volgende controlewerkzaamheden uitgevoerd:  | We hebben per proces een fraude risicoanalyse uitgevoerd waarin de drie kenmerken van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid zijn afgezet tegen de kans en de impact. Vanuit deze analyse hebben we de volgende onderwerpen in 2017 nader geanalyseerd: doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door management (verplicht frauderisico in iedere controle), aanbestedingen, inkomende subsidies en het project Kornputkazerne (gezien omvang);  | We hebben beoordeeld of nevenfuncties van het college aanleiding gaven tot een verhoogd risico.  | Beoordeling of er signalen zijn voor een verhoogd risico op fraude vanuit notulen, persberichten. Voor 2017 hebben we geen specifieke aandachtspunten geïdentificeerd.  | Met behulp van data-analyse hebben we ongebruikelijke transacties geanalyseerd, bijvoorbeeld ongebruikelijke rekeningcombinaties, PwC | Pagina 20 van 26

Pagina 21

PwC Pagina 21 van 26 5.8. Er zijn evenwichtige schattingen gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2017 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met d e bijbehorende motivering. De waardering van grondexploitaties in reeds in hoofdstuk 4.4 uiteengezet. Tabel 9 Bevindingen inzake schattingen van het college Belangrijkste schattingen Beoordeling Toelichting 2017 2016 Waardering van uw materiële vaste activa (O) (O) De verwachte levensduur van de verschillende activacategorieën en daarmee de afschrijvingspercentages zijn evenwichtig en consistent bepaald en in lijn met hetgeen gebruikelijk is. Evenals vorig jaar vinden wij de afschrijvingsduur op schoolgebouwen/onderwijshuisvesting aan de optimistische kant. De verwachtte levensduur van deze gebouwen wordt op 60 jaar geschat. Wij beoordelen daarom deze inschatting als optimistisch, doch binnen de bandbreedte. Waardering van uw vastgoed (E) (E) Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben. Op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld schoolgebouwen) mag niet afgewaardeerd worden. Op vastgoed met een economische functie moet dat wel indien de marktwaarde lager is dan de boekwaarde.

We hebben de waardering van uw vastgoed in detail gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van de waardering van het vastgoed evenwichtig tot stand zijn gekomen. Waardering van uw financiële vaste activa (E) (E) We hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen. Vorderingen/ schulden (E)/ (C) (E) Uit de controle van de vorderingen en schulden (inclusief overlopende activa en passiva) blijkt één bevinding. Dit betreft het controleverschil inzake de afrekening met BVO Ijsselland ad €241k zoals opgenomen in hoofdstuk 3.2. Er zijn verder geen bijzonderheden geïdentficeerd. Juistheid en volledigheid van de voorzieningen (V) (V) APPA: De voorziening wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2017 is onderbouwd door actuele actuariële berekeningen welke zijn gemaakt door een externe serviceorganisatie. Wij hebben hier ook eigen toets berekeningen voor verricht en op basis hiervan geconcludeerd dat de inschattingen van de gemeente voorzichtig zijn gemaakt, wel binnen onze materialiteits grenzen. (E) (E) Debiteurenvoorziening: De gemeente Steenwijkerland stelt jaarlijks een analyse op ten aan zien van de oninbaarheid van de debiteuren.

Wij beoordelen deze schatting als evenwichtig.

Pagina 22

PwC Pagina 22 van 26 Belangrijkste schattingen Beoordeling Toelichting 2017 2016 (E) (E) Rioolvoorzieningen: De gemeente Steenwijkerland heeft twee voorzieningen voor riool. Een voorziening voor vervangingsinvesteringen en een voorziening voor exploitatielasten riool (kapitaallasten, resultaat riool). Beide voorzieningen voldoen volgens BBV aan artikel 44 lid 2: een voorziening voor beklemde middelen derden. Dit houdt in dat positieve resultaten ook terug aan de burgers worden vergoed (investering/tarief). Voor vervangingsinvesteringen wordt hiermee dus niet voldaan aan artikel 44 lid 1c: er wordt in het riooltarief niet gespaard voor toekomstige investeringen. Dit is gebruikelijk voor een voorziening vervang ingsinvesteringen. Ook is er geen aansluiting met het investeringsplan als gevolg van renteresultaten en verschuivingen in projecten. Het ontbreken van een spaarcomponent voor rio ol en het ontbreken van een aansluiting met het investeringsplan zorgt voor de c lassificatie als artikel 44 lid 2 voorziening. We hebben geen indicatie dat de voorziening materieel onjuist of onvolledig is. De classificatie van deze voorzieningen zijn als gevolg van het voorgaande nader verduidelijkt in de jaarrekening. We bevelen de gemeente aan om voor 2018 deze voorzieningen nader te onderbouwen.

(E) (E) Onderhoud: De voorzieningen zijn gebaseerd op een meerjarig onderhoudsplan en conform het BBV. Voor één zwembad merken wij op dat de gemeente geen eigenaar is, maar wel een onderhoudsvoorziening voor dit zwembad vormt. Er zijn geen formele afspraken omtrent het onderhoud van dit zwembad. Dit bedrag valt binnen onze materialiteitsgrenzen. Controleverschil Voorzichtig Evenwichtig Optimistisch Controleverschil Aanvaardbare bandbreedte op basis van materialiteitsoverwegingen

Pagina 23

A. | Bijlagen A.1. | Single information Single audit (SiSa) | Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel | accountantscontrole decentrale overheden (‘BADO’) zwaardere te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële | rapporteringtoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere verantwoordingsinformatie in de SiSa bijlage bij de jaarrekening 2017. Onze | jaarrekening. werkzaamheden varieerden van het beoordelen van de interne beheersing tot | De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: het uitvoeren van detailcontroles. In de bijlage bij de jaarrekening zijn twee |  | € 12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan € | 125.000; typen indicatoren opgenomen: |  | 10% indien de omvangsbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of  | Indicatoren (bedragen en andere kwantitatieve gegevens, veelal | gelijk is aan € 1.000.000; prestatie-indicatoren), die van invloed zijn op de financiële vaststelling. |  | € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan € 1.000.000.  | Indicatoren, zonder invloed op de financiële vaststelling. Voor de eerste indicator geldt dat er een relatie is tussen de jaarrekening en de | De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard bijlage.

Wij hebben op deze indicatoren een reguliere rechtmatigheidscontrole | van de controle van specifieke uitkeringen. uitgevoerd en indien specifiek gevraagd, is de deugdelijke totstandkoming van | Op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole uitgegeven door het de indicator beoordeeld. De tweede indicator heeft normaliter geen directe | ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties rapporteren wij door relatie met de gemeentelijke jaarrekening. Deze indicatoren zijn noodzakelijk | middel van onderstaande voorgeschreven tabel de geconstateerde fouten of voor het departementale jaarverslag. Bij deze indicatoren hebben wij alleen de | onzekerheden per regeling. deugdelijke totstandkoming van de indicator beoordeeld en dus niet de rechtmatigheid vastgesteld.

Pagina 24

A.2. | Materialiteit en reikwijdte van de controlewerkzaamheden De reikwijdte van de controle is zo ontworpen dat er voldoende | oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente hanteert. De grondslag controle-informatie wordt verkregen met betrekking tot uw | voor het bepalen van deze toleranties betreft de totale werkelijke kosten van de jaarrekening, ter ondersteuning van een kwalitatieve controle. In | gemeente, inclusief de toevoegingen aan de bestemmingsreserves. het controleplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle. In deze paragraaf bevestigen wij de | Voor uw gemeente heeft dit geleid tot de volgende goedkeuringstoleranties: definitieve reikwijdte van de controle en beschrijven wij de eventuele wijzigingen ten opzichte van de interim-controle. | Omvang in % | Omvang in miljoen € | Fouten | Onzekerheden < 1% | < 1,3 | Goedkeurend | Goedkeurend A.2.1. | Materialiteit bedraagt €1,3 miljoen | > 1% maar < 3% | > 1,3 maar < 3,9 | Beperking | Goedkeurend Er zijn geen wijzigingen aangebracht in de materialiteit | > 3% maar < 10% | > 3,9 maar < 13 | Afkeurend | Beperking De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van | > 10% | > 13 | Afkeurend | Oordeelonthouding materialiteit.

Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’ in onze | Materialiteit wordt geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële gegevens controleverklaring. | en wijzigingen in uw organisatie en omgeving gedurende het hele jaar, en heeft geen aanzienlijke wijzigingen ondergaan. In het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) zijn de goedkeuringstoleranties bepaald die de accountant ten behoeve van de PwC | Pagina 24 van 26

Pagina 25

PwC Pagina 25 van 26 A.3. Update over verplichte communicatie Als PwC vinden wij het van belang om de gemeente Steenwijkerland te laten zien op dat wij de belangrijkste voorwaarden en aandachtspunten van de controle hebben gerapporteerd. Deze hebben we opgenomen in onderstaande tabel. Vereiste communicatie grond van controlestandaarden Gecommuniceerd Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant.  Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC.  Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle.  Ontdekte of vermoede fraude.  Niet-naleven van wet- en regelgeving.  Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het management.  Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring.  Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door de onderneming  Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op de financiële verslaggevingsproces  Niet gecorrigeerde afwijkingen  Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de entiteit.  Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s. 

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Paginanummers tellen de pagina's van het PDF, niet de nummers die op de pagina's gedrukt staan. Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://steenwijkerland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c4adb623-4c5d-45d5-8c95-2c24d29e3d01?agendaItemId=937fc833-58a6-4dff-82c3-c3ac3d1a717d