Programmabegroting 2021-2024 gemeente Steenwijkerland.pdf

Programmabegroting 2021 - 2024 Gemeente Steenwijkerland 2 3 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: Voor de raadsvergaderingen van 3 november en 10 november 2020 Agendapunt: Onderwerp: Nota van Aanbieding en besluiten Programmabegroting 2021-2024 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2021-2024 aan. In de Nota van Aanbieding treft u een nadere uiteenzetting aan van de b estuursprogramma’s en de daarbij behorende doelstellingen en resultaten voor 2021. Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. In te stemmen met de kaders voor de samenstelling van de Programmabegroting 2021-2024 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.2. 2. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2021 te verhogen met 9,9% ten opzichte van 2020; b. de rioolheffing in 2021 met 6,0 % te verlagen ten opzichte van 2020 en het dekkingspercentage voor 2021 te bepalen op 84,6%; c. de afvalstoffenheffing in 2021 met 15,1% te verhogen ten opzichte van 2020 en het dekkingspercentage voor 2021 te bepal en op 79,4%. Daarbij is rekening gehouden met een verhoging van het tarief per zak van € 1,35 per aanbieding naar € 1,55 per aanbieding; d.

de lijkbezorgingsrechten te verhogen met 3,8% ten opzichte van 2020 en het dekkingspercentage voor 2021 te bepalen op 75,8%; e. een vermakelijkhedenretributie introduceren vanaf 2021. Deze retributie mag worden geheven over het tegen betaling aangeboden amusement of vermaak en willen we introduceren bij het nieuwe vaar - en verhuurbeleid. 3. Een krediet van € 945.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2021 -2024 zoals opgenomen in hoofdstuk 3. 6. Hiervan zal naar verwachting € 100.000 worden gedekt uit een subsidie van de provincie Overijssel voor aanpassing kruising Gasthuisdijk/De Klosse. 4. Een krediet van € 1.911.000 b eschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 2021 zoals opgenomen in hoofdstuk 4.1.8. 5. Een krediet van € 485.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2021. 6. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2020 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; 4 b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 7.

Een bedrag van € 1.435.000 over te hevelen van de Algemene reserve vrij besteedbaar naar de Algemene reserve vaste buffer. 8. De vijf bestuursprogramma’s vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de secretaris, de burgemeester, Judith de Groot Rob Bats 5 Inhoudsopgave 1. Bestuurlijke inleiding ............................................................................................................................................ 7 2. De bestuursprogramma’s ....................................................................................................................................... 9 2.1. Inleiding .............................................................................................................................................................. 9 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 10 2.3. Meerjarenbeeld ................................................................................................................................................. 11 2.4. Financiële gevolgen Corona ........................................................................................................................... 12 2.5.

‘Dashboard’ met financiële kengetallen ........................................................................................................ 13 2.6. Bestuursprogramma ‘De inwoner op 1’........................................................................................................ 16 2.7. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ .................................................................................................................. 22 2.8. Bestuursprogramma ‘Werk aan de winkel’ ................................................................................................. 27 2.9. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ .......................................................................................................... 32 2.10. Bestuursprogramma ‘Mijn Steenwijkerland’ ............................................................................................. 41 2.11. Programma ‘Financiën en overhead’ .......................................................................................................... 52 2.12. Programmatische werken ............................................................................................................................. 56 2.13. Overzicht totale programmabegroting ....................................................................................................... 59 2.14.

Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 60 2.15. Overhead ......................................................................................................................................................... 60 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 62 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 62 3.2. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 62 3.3. Financiële mutaties voorjaar 2020 met structurele doorwerking .............................................................. 62 3.4. Raadsbesluiten ................................................................................................................................................. 65 3.5. Autonome ontwikkelingen / structurele doorwerking mutaties Naja arsnota 2020 ............................... 65 3.5.1. Prijscompensatie 3,8% (inkomsten en uitgaven) .............................................................................. 66 3.5.2.

Areaaluitbreiding (inkomsten en uitgaven) ...................................................................................... 67 3.5.3. Indexatie lonen en sociale lasten ......................................................................................................... 67 3.5.4. Kapitaallasten ........................................................................................................................................ 67 3.6. Bestedingsplan 2021-2024 ............................................................................................................................... 67 3.7. Bezuinigingen 2021-2024................................................................................................................................. 71 3.8. Aanvullende bezuinigingen 2021-2024 ......................................................................................................... 77 3.9. Vervangingsinvesteringen .............................................................................................................................. 80 3.10. Financiering .................................................................................................................................................... 80 3.11.

Reserves en voorzieningen ........................................................................................................................... 81 3.11.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ....................................................................................... 81 3.11.2. Verloop voorzieningen ........................................................................................................................... 82 4. Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 84 4.1. Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 84 4.1.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 84 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 84 4.1.3. Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 85 4.1.4.

Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 85 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 86 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen .................................................................................................................. 87 4.1.7. Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 87 4.1.8. Rioolheffing ............................................................................................................................................... 88 4.1.9. Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 90 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 91 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen .......................................................................................... 92 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 93 6 4.2.1.

Algemeen ................................................................................................................................................... 93 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 93 4.2.3. Inventarisatie risico’s ................................................................................................................................ 94 4.2.4. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s ............................................................... 109 4.2.5. Diverse kengetallen ................................................................................................................................ 110 4.3. Paragraaf Meerjaren auditplan .................................................................................................................... 117 4.4. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 118 4.4.1. Algemeen ................................................................................................................................................. 118 4.4.2. Assetmanagement ...................................................................................................................................

118 4.4.3 Door de raad vastgestelde beleids- en beheerplannen ....................................................................... 119 4.5. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................. 127 4.6. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 136 4.7. Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................................................... 141 4.8. Paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ........................................................................... 144 5. Raadsbesluit.......................................................................................................................................................... 148 Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 150 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 151 Bijlage 3. Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2021 .................................................................................... 154 Bijlage 4.

Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 157 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 158 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 164 Bijlage 7. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 165 Bijlage 8. Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 187 7 1. Bestuurlijke inleiding Voor u ligt de programmabegroting 2021 -2024. Een begroting die tot stand moest komen onder nogal lastige en bijzondere omstandigheden. Om in deze onzekere tijden een planningsdocument voor de komende jaren te maken, ga er maar aan staan. Onzekerheid, over wat er nog kan en mag. Over hoe lang deze crisis zal voortduren. Over de omvang van de gevolgen en de structurel e effecten. Over hoe we deze crisis als gemeente zo go ed mogelijk te lijf kunnen gaan en de gevolgen voor inwoners zoveel mogelijk kunnen beperken. Maar vooral ook de onzekere financiële situatie van gemeenten, waaronder de onze.

Deze situatie is zodanig o nder druk komen te staan, dat de opgave om te komen tot een sluitende programmabegroting een zeer complexe opdracht bleek. Maar toch ligt hij nu voor u. Een begroting, waarin veel plannen die we in de afgelopen bestuursperiode hebben opgezet nu in de fase van uitvoering zijn beland. Een begroting ook met pijn. Voor de zomer hebben wij samen met u de eerste stap gemaakt richting deze begroting. Niet op de gebruikelijke wijze met een Perspectiefnota (PPN) maar dit jaar met “Het Hernieuwd Perspectief” (HHP). In dit document hebben wij u, naast een terugblik op de afgelopen 2 jaar van onze collegeperiode, geschetst hoe wij naar de toekomst kijken. Een totaal herzien perspectief op de komende periode, veroorzaakt door een virus ontstaan op een markt in China. Ee n perspectief waarbij wij samen met u zijn gekomen tot 3 leidende principes voor onze ambities in deze crisistijd:  In stand houden vitale lokale samenleving  Wie het nodig heeft ontvangt (basis) zorg  Herstel economie en werkgelegenheid In de afgelopen zom erperiode zijn we aan het werk gegaan om deze kernthema’s te concretiseren. Ondertussen verslechterde ons financieel beeld. Hierover hebben we u op de hoogte gehouden, onder meer via een informatienota en een presentatie tijdens een Politieke Markt.

De toe nemende kosten in de zorg en het uitblijven van extra structurele middelen van de rijksoverheid liggen hier nadrukkelijk aan ten grondslag. Daar blijven we ook op landelijke niveau aandacht voor vragen. Het financieel beeld maakt nieuwe bezuinigingen en forse maatregelen noodzakelijk. Bezuinigingen bovenop de herprioritering die we vorig jaar reeds hebben moeten inzetten. Toen wisten we de pijn nog te beperken. Dat laatste lukt ons nu echter niet meer. Deze begroting zal pijn doen. Pijn in de samenleving, bijvoorbeeld omdat we geen inflatiecorrectie toepassen op subsidies. Pijn in de eigen organisatie, omdat we daar op bezuinigen. Terwijl het werk, de uitvoering van deze omvangrijke begroting, zeker niet afneemt en door de huidige coronacrisis zelfs extra taken met zich meebrengt. En tenslotte pijn doordat we een extra financiële bijdrage vragen van onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Hoe lastig ook, de nu voorliggende begroting is naar onze mening een afgewogen geheel tussen wat nodig is en wat financieel aanvaardbaar is. Een begroting die, ondanks alle onzekerheid, inspeelt op wat onze samenleving en onze inwoners nu nodig hebben en van ons vragen. Het centraal stellen van onze inwoner (“Inwoner op 1”) leidde ons min of meer vanzelfsprekend naar de g enoemde 3 kernthema’s die wij in deze begroting in meer concrete plannen hebben vertaald.

Enkele specifieke voorbeelden daarvan: In stand houden vitale lokale samenleving Veel maatschappelijke organisaties kampen met de gevolgen van de coronacrisis. Om deze te ondersteunen hebben we het vitaliteitsfonds ingesteld. Met dit fonds beogen we zoveel mogelijk voorzieningen te behouden en onze kernen vitaal te houden. Aan die vitaliteit van onze kernen en wijken blijven we een impuls geven. Dat doen we onder meer via onze 3 gebiedscoördinatoren. Zij denken mee, zien vooral kansen in plaats van bedreigingen en weten als geen ander inwoners in hun kracht te zetten en te faciliteren. 8 Naast voorzieningen is ook woningbouw een belangrijke factor om de kernen leefbaa r te houden. Komend jaar hebben we voor alle kernen de woonbehoefte in beeld en geven we uitvoering aan het investeringsplan sociale woningbouw. We starten met de bouw van sociale huurwoningen in Scheerwolde en Steenwijk. Wat u als raad ook als belangrijk aandachtspunt bij de bespreking van HHP heeft meegegeven is het museumproject in de binnenstad van Steenwijk. Het draagvlak om dit met verve op te pakken was breed, en is daarom ook opgenomen als prioriteit in deze begroting. Wie het nodig heeft ontvangt (basis) zorg Voor dit thema zullen we ons moeten afvragen wat basiszorg is.

Hoe leveren we maatwerk zodat inwoners die hulp (in welke vorm ook) nodig hebben, die hulp ook krijgen? We gaan een traject in waarbij we veel meer gaan werken via de omgekeerde toets; een switch van recht op zorg naar nodige zorg. Dat geven we vorm in alle domeinen van de zorg. Daarbij werken we steeds meer vanuit de gedachte van de positieve gezondheid. We leggen de focus meer op wat er wel goed gaat en kan. Dat geeft energie e n boort de kracht van ieder aan! Een extra stap binnen dit thema is om efficiënter te werken. Nadrukkelijk kijken we hier naar meer integraliteit en een goede aansturing, zodat het ons beter lukt structureel binnen de financiële kaders te werken. De advi ezen vanuit de VNG-visitatiecommissie en het rapport over bezuinigingen en verbeteringen (BDO-rapport) zijn hiervoor zeer waardevol en zullen komend jaar opvolging krijgen en worden geïmplementeerd. Herstel economie en werkgelegenheid Juist onze gemeente blijkt nu extra kwetsbaar, omdat door de coronamaatregelen vooral sectoren worden geraakt waarin wij als gemeente veel werkgelegenheid kennen. Waar tevens ook veel mensen tijdelijke contracten hebben. Het geeft ons een extra stimulans te investeren via on ze economische programma’s, zoals rondom het toerisme en de binnenstad. Veel van deze plannen hadden we in de afgelopen bestuursperiode al uitgewerkt.

Het komend jaar staat dan ook volop in het teken van de uitvoering ervan. Voor het bevorderen van de werkgelegenheid zetten we in op de uitvoering van de nieuwe visie op participatie en maken we volop gebruik van de mogelijkheden die de Human Capital Agenda biedt. Daarnaast houden ook wij als gemeente zoveel mogelijk investeringen overeind. Bijvoorbeeld de projecten uit Duurzaam Beleefbaar Toerisme (DBT), de verbetering van oeverconstructies en de bouw van scholen. Tot slot “Samen krijgen we corona onder controle”. We kunnen deze zin al bijna dromen, maar hoe waar is het eigenlijk ook niet? Het motto geldt voor ons allen. Niet alleen in de aanpak van het virus zelf, maar ook voor de gevolgen ervan. Ook die moeten we samen dragen. De pijn verdelen om deze moeilijke en onzekere tijd zo goed mogelijk door te komen. Een pijn die zo vele malen wordt vergroot door de oplopende zorgkosten en uitblijvende structurele financiële compensatie vanuit het Rijk. Laten we tot slot van deze inleiding uitspreken dat het jaar 2021 zowel aan dat laatste als aan de pandemie een einde weet te maken. Hoe mooi zou dat zijn? 9 2. De bestuursprogramma’s 2.1. Inleiding Belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Hierin presenteren wij u onderstaande bestuursprogramma’s met daarin onze ambities en doelstellingen voor de periode tot en met 2024.

De bestuursprogramma’s in de begroting zijn afgeleid van de programma ’s uit het coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’ en de uitwerking daarvan in een ambitiekaart met concrete doelstellingen en resultaten: 1. De inwoner op 1; 2. Duurzaam; 3. Werk aan de winkel; 4. Samenredzaam; 5. Mijn Steenwijkerland. Per bestuursprogramma schetsen wij onze ambities en doelstellingen tegen de achtergrond van ‘Het Hernieuwd Perspectief’. Vervolgens geven we aan met welke maatregelen we deze ambities/doelstellingen willen realiseren en hoeveel dat gaat kosten. Aan bovengenoemde bestuursprogramma’s is een zesde programma toegevoegd, het bestuursprogramma ‘Financiën en overhead’. Hierin zijn de financiële uitgangspunten uit het coalitieakkoord nader uitgewerkt . Deze zijn richtinggevend voor het gemeentelijk huishoudboekje van de komende jaren.

10 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma In onderstaand cirkeldiagram treft u een overzicht aan van de budgetten per bestuursprogramma voor zowel de inkomsten als de uitgaven over 2021. Het totaal van de bestuursprogramma’s betreft het resultaat voor bestemming. Er is geen rekening gehouden met de mutaties in de reserves. Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit : Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma Financiën en overhead. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het Rijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen. Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit:

11 De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein. Voorbeelden zijn het verstr ekken van uitkeringen in het kad er van de Participatiewet, de Wmo, de Jeugdzorg en de Wsw. 2.3. Meerjarenbeeld

12 Het meerjarenbeeld start met de begrotingspositie zoals vermeld in de P rogrammabegroting 2020 -2023 en twee moties die door uw raad zijn aangenomen bij de begrotingsbehandeling. Vervolgens zijn de bedragen gepresenteerd die zijn gemoeid met een aantal informatienota’s die wij hebben verstuurd, waaronder een nota over de financiële mutaties in 2020 (inclusief structurele doorwerking). De raadsbesluiten zijn verwerkt tot en met de raadsvergadering van 1 juli 2020. De fina nciële gevolgen van de Coronacrisis zijn zichtbaar gemaakt in de Najaarsnota 2020, de structurele gevolgen in voorliggende programmabegroting. Het betreft hier een toename van het aantal uitkeringen in het kader van de WWB. Verwachting is dat er in ieder g eval tot en met 2022 sprake zal zijn van een stijging in het aantal te verstrekken uitkeringen. Onzeker is of hiervoor volledig door het Rijk worden gecompenseerd. Verder zijn de autonome ontwikkelingen (waaronder loon - en prijsmutaties) en de structurele doorwerking van diverse in de Najaarsnota 2020 opgenomen budgetten meegenomen, evenals het bestedingsplan voor 2021 tot en met 2024. Per saldo, exclusief bezuinigingen, resulteert dan een tekort van € 7,5 miljoen in 2021, oplopend tot € 8,8 miljoen in 2024 .

Tijdens de Politieke Markt van 15 september hebben wij u de voorlopige cijfers in dezelfde orde van grootte gepresenteerd en aangekondigd dat stevige maatregelen nodig zijn om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting. Die stevige maatregelen treft u aan in voorliggende begroting waarbij een onderscheid is gemaakt tussen bezuinigingen in relatie tot de bestuursprogramma’s, aanvullende bezuinig ingen (bijvoorbeeld het niet uitke ren van de prijscom pensatie in 2021) en het extra verhogen van de lokale l asten in 2021. In de bestuurlijke inleiding kondigden we al aan dat de maatregelen pijn gaan doen. Pijn in de samenleving, bijvoorbeeld omdat we geen inflatiecorrectie toepassen op subsidies. Pijn in de eigen organisatie, omdat we daar op bezuinigen. Terwi jl het werk, de uitvoering van deze omvangrijke begroting, zeker niet afneemt en door de huidige coronacrisis zelfs extra taken met zich meebrengt. En tenslotte pijn doordat we een extra financiële bijdrage vragen van onze inwoners, ondernemers en bezoeker s. 2.4. Financiële gevolgen Corona De coronacrisis raakt de gemeentefinanciën in sterke mate. We zien onze uitgaven stijgen en onze inkomsten dalen. In welke mate dat tot en met 2024 het geval zal zijn, valt niet te voorspellen. Met name de financiële ge volgen op termijn zijn onzeker.

Deels komt dat omdat onduidelijk is hoe lang de crisis aanhoudt en of er (nieuwe) afspraken met het Rijk komen over financiële compensatie. Sommige kosten zijn direct zichtbaar, zoals de ICT-voorzieningen om de meeste medewerkers thuis te laten werken en extra schoonmaakkosten. Deze kosten hebben veelal een incidenteel karakter. Andere kosten zijn al wel zichtbaar, maar de structurele gevolgen nog onbekend. Dat geldt vooral voor de toename van het aantal mensen met een bijstandsuitkering. Dit is sterk afhankelijk van hoe lang de recessie aanhoudt. Incidentele financiële effecten In het voorjaar bent u geïnformeerd over de financiële gevolgen van de coronacrisis. We gaven toen aan dat het meerjarenbeeld onzeker is en we geen compleet beeld konden presenteren, ook niet voor het lopend jaar. Om een indruk te geven van de type uitgaven die zijn gedaan, hebben we wel een aantal uitgaven benoemd: - Thuiswerkplekken (onder andere laptops); - Zoom-licentie voor video vergaderen; - Extra schoonmaakkosten voor onder andere het gemeentehuis; - Bebording om mensen op te roepen 1,5 meter afstand te houden; - Extra kosten leerlingenvervoer. De grootste uitgaven op dat moment waren de uitgaven voor de uitvoering van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) waarvoor we een noodloket voor ondernemers hebben ingericht.

In de Najaarsnota 2020 zijn de genoemde posten opgenomen en de bijbehorende budgetten geformaliseerd . 13 Veel uitgaven hebben een incidenteel karakter en kunne n daarmee ten laste komen van de Algemene reserve. In dit geval gaat het om zo’n bijzondere situatie dat we hebben gemeend de Algemene reserve – vaste buffer hiervoor aan te kunnen spreken. Deze reserve is immers bedoeld als weerstandsvermogen om onverwachte tegenvallers op te kunnen vangen. In de Nota Reserves en Voorzieningen 2017 (p. 25) wordt gesproken over een ‘ijzeren voorraad voor het opvangen van calamiteiten’. In de Najaarsnota 2020 gaan we voor 2020 uit van een onttrekking van € 1.089.000. Daarbij is rekening gehouden met het 1e compensatiepakket van het Rijk. Daarnaast heeft uw raad ingestemd met een onttrekking van € 500.000 uit de Algemene reserve – vaste buffer voor het zogenaamde Vitaliteitsfonds dat we in het leven hebben geroepen. Met de inzet van een Vitaliteitsfonds willen we maatschappelijke organisaties, die als gevolg van de corona -crisis in de problemen komen, ondersteuning bieden. Hiermee leveren we een bijdrage aan het in stand houden van de vitale lokale samenleving, één van de drie speerpunten uit het HHP. Structurele financiële effecten (m.n. WWB) Wat de coronacrisis financieel betekent voor de (middel)lange termijn is onzeker.

Op dit moment zien we onze bijstandsaantallen, en dus onze uitgaven, fors oplopen en de verwachting is dat het aantal te verstrekken uitkeringen in 2021 en 2022 verder zal toenemen: - Oploop 2020: van 670 uitkeringen naar 770 uitkeringen. - Oploop 2021: van 770 uitkeringen naar 859 uitkeringen. - Oploop 2022: van 859 uitkeringen naar 983 uitkeringen. Deze aantallen zijn gebaseerd op be rekeningen van Berenschot o.b.v. scenario 'zwak -herstel' van het Centraal Planbureau (CPB). Het is op dit moment onzeker of we door het Rijk volledig worden gecompenseerd voor de extra uitgaven. Voorstel is om hiervoor een stelpost aan de inkomstenkant op te nemen. Dit is verderop in de begroting toegelicht (zie paragraaf 3.8). In de Najaarsnota 2020 is aangegeven dat we voor 2020 een bedrag van € 125.000 hebben ontvangen van het Rijk vanuit het 1e compensatiepakket Corona voor het mislopen van opbrengste n uit toeristenbelasting. De meerjarige financiële effecten voor onze gemeente zijn onzeker, omdat we nog niet beschikken over nieuwe informatie over 2020. Ondernemers moeten pas eind 2020 hun opgave voor de toeristenbelasting indienen bij de gemeente. Vooralsnog is onze meerjarenramingen voor de opbrengsten uit de toeristenbelasting intact gelaten. Tot slot willen we benadrukken dat we nog lang niet alle effecten van het Covid -19 virus en de bijbehorende maatregelen in beeld hebben.

Er zijn zaken zijn die mogelijk nu minder geld kosten. Bijvoorbeeld omdat het participatietraject bij projecten in de openbare ruimte beperkter wordt vormgegeven of helemaal niet. Of omdat er minder mensen naar het gemeentehuis komen. Veelal zijn deze effecten tijdelijk of kennen deze aan de andere kant juist weer tegenovergestelde kostenverhogende effecten. In de verschillende bestuursprogramma’s wordt afzonderlijk ingegaan op wat de coronacrisis betekent voor het realiseren van de doelen waar we voor staan. 2.5. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen Een deugdelijke en transparante begroting is in het belang van een goede controle door de raad op de financiële positie van onze gemeente. Dat gaat verder dan het meerj arig saldo van de begroting zoa ls dat in de vorige paragraaf is gepresenteerd. Financiële kengetallen helpen daarbij. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans . 14 De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente besch ikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Ze geven dus inzicht in de financiële weerbaar - en wendbaarheid. Naast een aantal verplichte kengetallen kennen we sinds vorig jaar een nieuw ‘eigen’ kengetal, de weerstandsratio1.

De weerstandsratio is een hulpmiddel waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s die we lopen . Het zegt i ets over het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Alle kengetallen treft u aan in paragraaf 4.2.5, inclusief een nadere toelichting. Hieronder wordt een totaaloverzicht gegeven dat kan dienen als ‘dashboard’ om te bepalen of we financieel gezien ‘op koers’ liggen. De gezamenlijke provinciale toezichthouders en het Rijk hebben signaleringswaarden opgesteld voor de verplichte kengetallen. Zij hebben gekozen voor een indeling in drie categorieën, waarbij kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en C het meest risicovol. In onderstaande tabel zijn de signaleringswaarden opgenomen. De scores op de kengetallen moeten in samenhang worden bekeken. Voor de financieel toezichthouder hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Het helpt bij het verkrijgen van een completer in zicht in de financiële situatie van een gemeente, ook voor raadsleden. De waarden worden niet gebruikt als norm bij het be oordelen van het materieel evenwicht van de meerjarenbegroting.

Hieronder zijn de ‘scores’ voor 2021 opgenomen: 1 Bij de vaststelling van de ‘Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2019’ is afgesproken dat de signaleringswaarde voor de weerstandsratio minimaal 1,0 is.

15 Meerjarig ziet het beeld er vanaf 2019 als volgt uit: Op basis van de gepresenteerde kengetallen kan geconcludeerd worden dat de financiële positie van onze gemeente ten opzichte van de vorige programmabegroting is verslechterd. Vorig jaar stond alleen het kengetal solvabiliteitsratio (eigen vermogen / vreemd vermogen * 100) met een score van 22% in het oranje vlak. De overige kengetallen kleurden groen. Dit jaar is dat anders: - Voor 2021 geldt dat de score op de solvabiliteitsratio is gedaald van 22% in 2020 naar 18% in 2021 2. De belangrijkste verklaring hiervoor is dat we onze Algemene reserve- vaste buffer voor het eerst in de historie hebben moeten aanspreken om de financiële effecten als gevolg van de Corona uitbraak op te kunnen vangen. Ter illuststratie: 1% verb etering/verslechtering van de solvabiliteitsratio correspondeert met circa € 1,5 miljoen verbetering/verslechtering van het eigen vermogen. - De score op de weerstandsratio is onder de signaalwaarde van 2 uitgekomen, terwijl dat vorig jaar nog niet het geval was. Een b elangrijke reden hiervoor is dat de gekwantificeerde risico’s aanzienlijk zijn gestegen (zie paragraaf 4.2.3). 2 De percentages voor 2020 in de tabel komen niet overeen niet met de door de raad vastgestelde programmabegroting 2020-2023 vanwege de begrotingswijzigingen die in het lopend jaar zijn doorgevoerd.

16 2.6. Bestuursprogramma ‘De inwoner op 1’ AMBITIE: BEREIKBAAR EN BENADERBAAR Benaderbaar bestuur Gemeenteloket en dienstverlening op locatie Behoeften inwoners centraal Centraal in ons collegebeleid staat dat wij een dienstbare en faciliterende gemeente voor inwoners en ondernemers zijn. Dienstverlening op locatie en op maat. AMBITIE: PARTICIPATIE We participeren met lef Ruim baan voor initiatieven Ideeën van inwoners halen we op en gebruiken we We werken integraal samen met maatschappelijke partners om vraagstukken in de kernen goed aan te vliegen. Dat doen we onder meer via het gebiedsoverleg (inwoners, So ciaal Werk, bewonersorganisaties en politie). AMBITIE: COMMUNICATIE Helder taalgebruik Persoonlijk waar nodig/digitaal waar kan Wij willen een gemeente zijn die begrijpelijk communiceert. Onze ambities uit het HHP zijn hieronder vertaald in doelen , b eoogd resultaten in 2021 en bijbehorende acties/processtappen. Dit presenteren we volgens de 5 thema’s uit het programma ‘De inwoner op 1’: Dienstverlening, Participatie met lef, Wij bewegen mee, Goede ideeën zijn goud waard en Laten zien doet verkopen.

Wat zijn onze doelen en resultaten voor 2021? Dienstverlening: Doel Aansluiting op de wensen en behoeftes van haar inwoners Beoogd resultaat 2021  Inwonertevredenheid bij onderzoeken gemiddeld minimaal een 7;  Inwonertevredenheid over contacten via balie, telefoon, digitaal minimaal een 7;  Ten minste 3 onderzoeken per jaar via het inwonerspanel;

17  Introductie van servicenormen/serviceformules;  Maandelijks spreekuur voor wethouders, meer collegevergaderingen in de kernen. Processtap/actie 2021  Uitvoering geven aan digitaliseringsagenda voor doorontwikkeling digitale dienstverlening. Doel Persoonlijk contact heeft de voorkeur Beoogd resultaat 2021  Persoonlijk contact is de regel;  Ten minste 30% van het aantal bezwaren wordt via mediation opgelost;  Regelmatig locatiebezoek bij aanvragen subsidies en bezwaarschriften. Processtap/actie 2021 Doel Heldere, begrijpelijke en toegankelijke communicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid Beoogd resultaat 2021 Heldere, begrijpelijke en toegankelijke comm unicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid. Processtap/actie 2021  Uitvoering motie ‘duidelijke taal’;  Inzet klantcontactmonitor. Dit is een continu onderzoek naar de tevredenheid van onze inwoners over het contact met de gemeente. Participeren met lef: Doel We doen het samen. Bouwen aan leefbare en toekomstbestendige kernen Beoogd resultaat 2021 Optimale samenwerking met maatschappelijke partners om de leefbaarheid in de kernen en wijken te bevorderen. Processtap/actie 2021 De samenwerking dooron twikkelen en intensiveren. De professionele partije n weten elkaar te vinden als een integrale benadering van een leefbaarheidsvraagstuk dit vraagt. Dit vraagt goede en regelmatige afstemming.

Doel Stimuleren eigenaarschap Beoogd resultaat 2021 Gereedschapskist voor initiatiefnemers om van idee naar uitvoering te komen. Processtap/actie 2021 Inrichten van een website voor ideeën, inspiratie, workshops maar ook een leidraad om van een idee een initiatief te maken en vervolgens tot uitvoering te brengen . Wij bewegen mee: Doel Participatie zit in ons bloed Beoogd resultaat 2021 Inspiratietour en workshops voor medewerkers over buurtinitiatieven en hoe wij deze kunnen faciliteren. Processtap/actie 2021 Het organiseren van een (jaarlijkse) inspiratietour en workshops. Doel De vraag staat centraal Beoogd resultaat 2021 Initiatievenloket voor buurtinitiatieven voor een snelle en integrale beoordeling . Processtap/actie 2021 Combineren met de website voor ideeën, inspiratie etc. De website kent straks ook het loket (‘webformulier’) voor initiatieven. 18 Doel Gemeente is zichtbaar en goed benaderbaar Beoogd resultaat 2021 Elke kern kent zijn eigen gebiedscoördinator. Processtap/actie 2021 Met de komst van een 3 e gebiedscoördinator is dit ‘team’ op sterk te. De gebiedscoördinator en zijn rol wordt gepromoot in alle kernen. Goede ideeën zijn goud waard: Doel Goede initiatieven zijn goud waard Beoogd resultaat 2021 Vernieuwde regeling voor inwonersinitiatieven (2020). Processtap/actie 2021 Uitvoeren van de regeling.

Laten zien doet verkopen: Doel Delen is inspireren Beoogd resultaat 2021 Regelmatig aandacht voor inwonersinitiatieven en het aanjagen hiervan. Processtap/actie 2021 In de Steenwijker Courant h-a-h een regelmatig bulletin rondom inwonersinitiatieven. Wat gaan we daar komend jaar voor doen? Speerpunten voor 2021 1. Initiatievenloket De opzet van een initiatievenloket moet ervoor zorgen dat inwonersinitiatieven integraal worden afgewogen en niet meer tussen wal en schip vallen. Goed verwachtingsmanagement bij initiatiefnemers is daarbij crucia al. Dit was één van de doelen in de vorige programmabegroting. Bij nader inzien is goed verwachtingsmanagement een continu proces en daarom niet langer als afzonderlijk doel opgenomen in voorliggen de programmabegroting. Het initiatievenloket past bij de dienstverlening voor initiatieven onder de Omgevingswet. 2. Gereedschapskist participatie Het ontwikkelen van een gereedschapskist (Eerste Hulp Bij Initiatieven) voor het ondersteunen van initiatieven en zo bijdragen aan zelforganiserende en –redzame buurten. De inhoud van deze gereedschapskist stemmen we af op de behoefte van initiatiefnemers. Deze ontwikkeling sluit aan bij de beweging die door de Omgevingswet gestimuleerd wordt, namelijk meer zeggenschap over en verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van je eigen leefomgeving.

Natuurlijk kijken we voor de vulling van deze ‘toolkit’ naar goede voorbeelden elders uit het land. 3. Duidelijke taal Steenwijkerland sluit aan bij de Duidelijk Taal Brigade (2 020) om een extra impuls te geven aan helder communiceren. Duidelijke taal (B1-niveau) in brieven, op de website, in e-mails en formulieren, zodat inwoners en ondernemers begrijpen wat we bedoelen. De eerste acties zijn in 2020 ingezet. In 2021 geven we daar een vervolg aan. Daartoe gaan we in 2021 onder andere het volgende doen: - Starten met een pilot met gebundelde dienstverlening op locatie. De pilot die in eerste instantie gepland was in 2020 is doorgeschoven naar 2021. - Monitoren van klanttevredenheid /klantsignalen. Om te meten hoe tevreden inwoners zijn over onze dienstverlening zetten we onder meer een klantcontactmonitor in. De uitkomsten hiervan zijn niet alleen een 19 graadmeter voor het niveau van dienstverlening, maar bieden ook aanknopingspunten v oor het verder verbeteren van de dienstverlening. We onderzoeken in 2020 deels een andere opzet en voeren die in 2021 verder door. In het sociaal domein wordt een meer continue meting van klanttevredenheid voor WMO en Jeugd gedaan. In augustus 2020 worden de eerste vragenlijsten nieuwe stijl verstuurd. Ook deelname aan de succesratio webformulieren van de VNG biedt inzicht in onze dienstverlening, en dan de digitale variant.

- Onderzoeken van de mogelijkheid om gebiedsoverleg te intensiveren naar gebiedsgericht werken. Dit doen we samen met Sociaal Werk, politie en woningcoöperatie. - Inzetten Inwonerspanel. We vragen inbreng aan onze inwoners en ondernemers. Daartoe zetten we onder meer het Inwonerspanel in. Dit doen we bij voorkeur voordat nieuw beleid ontwikk eld wordt. Zoals we dat bijvoorbeeld hebben gedaan met mobiliteit of biodiversiteit. We gaan uit van (minimaal) 3 peilingen in 2021. - Uitbreiden van onze digitale communicatie en dienstverlening. De inzet van sociale media/digitale dienstverlening breiden w e uit met Whatsapp zodra dat kan. Daarnaast zetten we ook in op meer digitale dienstverlening bijvoorbeeld bij burgerzaken (bijvoorbeeld volledig digitaal aangifte geboorte en aangifte overlijden). Bovendien hebben we door corona -maatregelen noodgedwongen ervaring opgedaan met meer digitale communicatie. Ongetwijfeld zal dat invloed houden op de mix van online en offline communicatie. - Uitwerken visie op dienstverlening. De basis van de visie is dat we de wensen en behoeften van de samenleving centraal stell en. De manier waarop we dat doen is uitnodigend, met persoonlijke aandacht, betrouwbaar, duidelijk, verbindend en toegankelijk. Dienstverlening op maat is het uitgangspunt.

Hoe we daar invulling aan geven is afhankelijk van de soort vraag en bepalen we in samenwerking met teamleiders en collega’s. We hebben daarbij ook specifiek aandacht voor initiatieven die onder de Omgevingswet vallen. In 2020 maken we een start en in 2021 werken we daaraan door. En ook in 2022 en verder. Het is als een huis, het is nooi t ‘af’. Gevolgen Corona / HHP De gevolgen van de coronacrisis zijn aanleiding geweest om onze ambities te herprioriteren, waarbij ‘De inwoner op 1’ het leidende principe is. Veel zaken die onder het Bestuursprogramma Inwoner op 1 opgenomen zijn, gaan over het ‘hoe’ en minder over het ‘wat’: hoe worden inwoners en ondernemers benaderd (persoonlijk), hoe makkelijk maken we het (taal, digitaal), hoe integraal kijken we naar aanvragen, etc.. Kortom, het bied en van dienstverlening op maat, uitgangspunt voor de nieuwe visie op dienstverlening. Het ‘wat’ zit meer in de 3 kernthema’s. Een onderdeel Inwonersinitiatieven onder het programma Inwoner op 1 kan een belangrijke bijdrage leveren aan één van de drie kernthema’s uit het HHP namelijk h et in stand houden van een vitale lokale samenleving. Vanuit het programma Inwoner op 1 zetten we daar vol op in. In 2020 start de derde gebiedscoördinator. En dat is een welkome aanvulling op het bestaande team om meer invulling te kunnen geven aan participatie. Naast mensk racht zetten we ook middelen in.

Denk aan een ‘gereedschapskist eerste hulp bij initiatieven’, een initiatievenloket en een initiatievenregeling (subsidie). Relatie met verbonden partijen Stichting Dataland Van de Stichting Dataland is de gemeente c ertificaathouder. Deze stichting verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijk vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. 20 Veiligheidsregio IJsselland In Veiligheidsregio IJsselland wonen, werken en recreëren ruim 500.000 inwoners in elf gemeenten. Dit zijn de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst -Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Binnen de Veiligheidsregio werken brandweer, GHOR, politie en gemeenten same n op het gebied van: Brandweerzorg, Crisisbeheersing, Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen en Rampenbestrijding. De Veiligheidsregio is ingesteld om de inwoners van onze regio beter te beschermen tegen de risico’s van branden, rampen en cri ses. Dankzij samenwerking zorgen wij ervoor dat wij steeds beter voorbereid zijn op het bestrijden van rampen en het onder controle houden van steeds groter wordende risico's. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden part ijen ingegaan. Wat mag het kosten? In paragraaf 3.3.

is een totaaloverzicht opgenomen met daarin de financiële mutaties die in het voorjaar bekend waren en aan uw raad zijn gepresenteerd via een informatienota. Nadien zijn bedragen in sommige gevalle n gewijzigd. De mutaties voor het lopend jaar zijn verwerkt in de Najaarsnota 2020. De eventuele structurele doorwerking naar 2021-2024 treft u in voorliggende begroting aan. In deze begroting zijn we terughoudend met nieuwe plannen en investeringen. Voor het programma ‘De inwoner op 1’ stellen wij voor geen extra financiële middelen beschikbaar te stellen. In paragraaf 3.6. is het bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s met de bijbehorende toelichtingen. Naast extra uitgaven zijn we genoo dzaakt om op onderdelen binnen dit bestuursprogramma te bezuinigen met daarbij in het achter hoofd de herprioritering van onze ambities uit het HHP. In paragraaf 3.7 treft u het totaaloverzicht met bezuinigingen 2021-2024 aan. Voor het programma ‘De inwoner op 1’ gaat het om de volgende maatregelen:

21

22 2.7. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ AMBITIE: ENERGIENEUTRAAL Energieopwekking met lusten en lasten lokaal Maatschappelijk/gemeentelijk vastgoed energieneutraal Afhankelijkheid aardgas verminderen Ons streven is een energieneutraal Steenwijkerland in 2050. Samen met particulieren en bedrijven spannen we ons in het energieverbruik terug te dringen en meer energie op te wekken. AMBITIE: BEWUSTWORDING Actief informeren en communiceren Klimaatadaptatie Wij nemen onze verantwoordelijkheid om een duurzame woon-, leef-, en werkomgeving te ontwikkelen. Het actief benaderden van inwoners is hierin belangrijk. Bewustwording is ook nodig rondom klimaatadaptatie. AMBITIE: CIRCULAIRE ECONOMIE Minder restafval Gemeentelijke organisatie in 2030 circulair Bewustwording bij bedrijven Asbest eraf, zon erop Voor de circulaire economie willen we niet alleen inwoners thuis uitdagen om grondstoffen te scheiden maar juist ook bu itenshuis: bij ondernemers, een evenement, op de camping, op school en tijdens het sporten. Alle grondstoffen die niet verbrand worden dragen bij aan de circulaire economie. Onze ambities uit het HHP zijn hieronder vertaald in doelen , beoogd resultaten in 2021 en bijbehorende acties/processtappen. Dit presenteren we volgens de 3 thema’s uit het programma ‘Duurzaam’: Energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie.

23 Wat zijn onze doelen en resultaten voor 2021? Energietransitie: Doel Meer duurzame elektriciteit Beoogd resultaat 2021  Stijging van het percentage duurzaam opgewekte elektriciteit;  Realisatie eerste zonnepark(en);  Vaststellen definitief bod Regionale Energie Strategie West-Overijssel. Processtap/actie 2021  In procedure nemen van aanvragen zonneparken;  Deelname RES West-Overijssel;  Samen met energiecoöperaties en BCS stimuleren realisatie Zon op dak. Doel Woningen met een betere energetische kwaliteit Beoogd resultaat 2021 Toename isolatiewaarde bestaande woningvoorraad. Jaarlijks wordt van 2% van de bestaande woningvoorraad de isolatiewaarde verbeterd. Processtap/actie 2021 Met behulp van een isolatieproject worden inwoners geholpen bij het isoleren van hun woning. Doel Terugdringen van aardgasverbruik Beoogd resultaat 2021 Warmtetransitieplan wordt vastgesteld. Processtap/actie 2021  In coproductie met Rendo verder werken aan toename groengasproductie;  Met de waterstofalliantie Eeserwold werken aan een waterstofproductielocatie. Doel Informeren en stimuleren van inwoners en ondernemers Beoogd resultaat 2021  5 wijk-/dorpaanpakken zijn gerealiseerd;  Energiecoaches zijn actief, ondermeer ook via Wetland Wonen en Woonconcept;  De energiewinkel wordt goed bezocht . Het verwachte bezoekersaantal is 150 per week.

Processtap/actie 2021 Continu overleg met wijkraden/dorpsbelangen om nieuwe groepen te benaderen . Doel Schone mobiliteit Beoogd resultaat 2021  Realisatie 10 openbare oplaadpunten voor auto;  Ondernemers stimuleren om minimaal 10 oplaadpunten voor fiets te realiseren ten behoeve van een dekkend netwerk. Processtap/actie 2021 We organiseren minimaal 1 bijeenkomst met ondernemers om de meerwaarde van oplaadpunten toe te lichten. Doel Gemeentelijke eigendommen zijn in 2050 energieneutraal Beoogd resultaat 2021 Verdere afbouw CO2 gebruik vastgoed en wagenpark. CO2 gebruik wordt met 40% verminderd. Processtap/actie 2021 Wagenpark buitendienst wordt vergaand verduurzaamd met behulp van overstap naar HVO brandstof en elektrificatie. 24 Circulaire economie: Doel Gemeentelijke organisatie is in 2030 circulair Beoogd resultaat 2021 Minimaal 2 aanbestedingen zijn volledig circulair. Processtap/actie 2021 Alle afdelingen worden m et behulp van het inkoopdocument ‘maatschappelijk verantwoord inkopen ’ (MVI) ondersteund bij de verdere verduurzaming van onze aanbestedingen. Doel Minder restafval per inwoner Beoogd resultaat 2021  Het percentage hergebruik per inwoner neemt toe (2017 = 83%);  De hoeveelheid restafval per inwoner neemt verder af (2017 = 64 kg);  De hoeveelheid gestort gratis asbest is gestegen t en opzichte van vorig jaar.

Sinds februari 2019 kunnen inwoners, op vertoon van een sloopmelding, maximaal 35m2 gratis storten. In 2019 is meer dan 10.000 kilo asbest gratis gestort en hebben 21 inwoners een gratis pakket opgehaald met persoonlijke beschermingsmiddelen. Processtap/actie 2021 We geven uitvoering aan projecten uit grondstoffenplan. Doel Ondernemers zijn zich bewust van de circulaire mogelijkheden binnen hun bedrijf Beoogd resultaat 2021  Circulaire economie blijvend op de agenda van ondernemers;  Er worden meerdere regiobijeenkomsten circulair Steenwijkerland georganiseerd. Processtap/actie 2021 Aandacht circulaire economie binnen ‘week van de ondernemer’. Klimaatadaptatie & Biodiversiteit Doel Klimaatbestendig handelen Beoogd resultaat 2021  Actieplan klimaatadaptatie is gerealiseerd 3;  Bewustwording rondom klimaatadaptatie en biodiversiteit neemt toe . Processtap/actie 2021  Opstellen actieplan klimaatadaptatie;  Uitvoering geven aan het Plan van Aanpak Biodiversiteit. Wat gaan we daar de komend jaar voor doen? Speerpunten voor 2021 1. Onze inwoners zijn en blijven de beste ambassadeurs Met de G1000 als basis zijn veel inwoners gemobiliseerd om in actie te komen. Het ondersteunen van alle acties, o ok van de energiecoöperaties, vergt continu aandacht en onderhoud. 2.

Energie die we niet gebruiken hoeft ook niet te worden opgewekt/uit de grond te worden gehaald Het beperken van de warmtevraag in gebouwen draagt er aan bij dat het energieverbruik vermind ert. Het mes snijdt aan 2 kanten: de gebouweigenaar bespaart direct door verminderde energiekosten en de energie hoeft niet meer (fossiel of hernieuwbaar) opgewekt te worden. 3 Het doel ‘Klimaatbestendig en waterrobuust in 2025’ is niet langer als afzonderlijke doelstelling opgenomen in voorliggende programmabegroting. 25 3. Droogte en hittestress verdienen onze volle aandacht Met het opstellen van het actieplan klimaatadaptatie geven we aan hoe om te gaan met deze actuele thema’s evenals de thema’s wateroverlast en waterveiligheid. Dit doen we samen met onze inwoners. Daartoe gaan we in 2021 onder andere het volgende doen: - Het beleidskader wind is in voorbereiding, evenals dat we in 2021 een visie op warmtetransitie hebben opgesteld. - We gaan volop aan de slag met het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. - Met Rendo ontwikkelen we biomassaplannen om het huidige aardgasnet te voorzien van groen ga s. - Met het waterschap onderzoeken we de kansen voor aquathermie. - Samen met G1000-werkgroepen en de Business Club Steenwijkerland realiseren we naast het digitale energie - loket een energiewinkel.

- Bewustwording over nut en noodzaak van de circulaire economie pakken we op via de week van de ondernemers en de campagne ‘isoleren en opwekken duurzame energie’. - Opstellen actieplan klimaatadaptatie op basis van de uitkomsten van de stresstesten. - Uitvoering geven aan projecten grondstoffenplan. - Uitvoering geven aan projecten Plan van aanpak Biodiversiteit. Gevolgen Corona / HHP De gevolgen van de coronacrisis zijn aanleiding geweest om onze ambities te herprioriteren, waarbij ‘De inwoner op 1’ het leidende principe is. Voor het Bestuursprogramma Duurzaam geldt dat we als gemeente in ieder geval vol blijven inzetten om de samenwerking met de werkgroepen ‘Ik Begin ’ en ‘Dichtbij Huis ’ (vanuit G1000), de energiecoöperaties, bedrijven en onze andere inwoners goed te ondersteunen. We stoppen met het aanjagen van asbestsaneringen en beperken ons alleen tot het beschikbaar stellen van materialen (voor de verwijdering indien er om gevraagd wordt). Relatie met verbonden Partijen Zonder partners uit de gemeente Steenwijkerland en daarbuiten zijn we niet bij machte om de genoemde doelen te bereiken.

Partners die op dit moment samen met ons werken om de doelen te bereiken zijn de werkplaatsen G1000, Businessclub Steenwijkerland, LTO, Natuur en Milieu Overijssel, Rendo/N -tra, Enexis, Buurkracht, Duurzaamheidscombinatie Zwolle, Susteen, Wetland Wonen, Woonconcept, Omnia Wonen, Fluvius, stichting Wieden-Weerribben, regio Zwolle, onze energiecorporaties, ROVA, VVN, repaircafe, het onderwijs, de provincie, de Kringloopwinkel en anderen. Omgevingsdienst IJsselland De Omgevingsdienst IJsselland is een gemeenschappelijke regeling op het gebied van milieuwetgeving, - regelgeving en -handhaving. Naast de gemeente Steenwijkerland nemen de volgende partijen deel aan deze gemeenschappelijke regeling: provincie Overijsel en de gemeenten Dalfs en, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland en Zwolle. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. 26 Wat mag het kosten? In paragraaf 3.3. is een totaaloverzi cht opgenomen met daarin de financiële mutaties die in het voorjaar bekend waren en aan uw raad zijn gepresenteerd via een informatienota. Nadien zijn bedragen in sommige gevallen gewijzigd. De mutaties voor het lopend jaar zijn verwerkt in de Najaarsnota 2020. De eventuele structurele doorwerking naar 2021-2024 treft u in voorliggende begroting aan.

In deze begroting zijn we terughoudend met nieuwe plannen en investeringen. Voor het programma ‘D uurzaam’ stellen wij voor geen extra financiële middelen besc hikbaar te stellen. In paragraaf 3. 6. is het bestedingsplan opgenomen voor alle bestuursprogramma’s met de bijbehorende toelichtingen. Voor onderhavig programma stellen we voor om geen extra financiële middelen beschikbaar te stellen. Naast extra uitgaven zijn we genoodzaakt om op onderdelen binnen dit bestuursprogramma te bezuinigen met daarbij in het achterhoofd de herprioritering van onze ambities uit het HHP. In paragraaf 3.7. treft u het totaaloverzicht met bezuinigingen 2021 -2024 aan. Voor het progra mma ‘Duurzaam’ gaat het om de volgende maatregelen:

27 2.8. Bestuursprogramma ‘Werk aan de winkel’ AMBITIE: TOERISME Spreiding toerisme Uitbreiding werkgelegenheid Weerribben-Wieden als sterk merk Het programma Duurzaam (Be)Leefbaar Toerisme (DBT) is gericht op het versterken van de (toeristische) economie met daarbij een duurzame balans tussen ecologie, economie en leefbaarheid. De op de langere termijn gerichte ambitie is: meer welvaart en welzijn voor de bewoners van Steenwijkerla nd. AMBITIE: BEDRIJVIGHEID Ja-gemeente voor ondernemers Schrappen overbodige regels Steenwijkerland koploper in de regio We willen een koploper zijn in de regio. Niet zozeer om de beste te zijn, maar wij beseffen dat we in regionaal verband sterker st aan en dat willen we uitstralen. We zijn een economische topregio, samen met Amsterdam, Rotterdam/Den Haag en Eindhoven behoort de Regio Zwolle tot de economische pijlers van Nederland. AMBITIE: ARBEIDSMARKT Verkleinen mismatch arbeidsmarkt Onze inwoners gaven bij de start van deze collegeperiode werkgelegenheid aan als belangrijkste prioriteit voor het college. Mede daarom hebben wij hiervoor een apart bestuursprogramma ingericht, dat zich onder meer richt op het bij elkaar brengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Juist nu de werkloosheid zal oplopen als gevolg van de corona crisis zal dit een speerpunt blijven.

AMBITIE: BINNENSTAD STEENWIJK Levendige en economisch vitale binnenstad Ambitie is de binnenstad van Steenwijk levendig en economi sch vitaal te houden. Onze ambities uit het HHP zijn hieronder vertaald in doelen , beoogd resultaten in 2021 en bijbehorende acties/processtappen.

28 Wat zijn onze doelen en resultaten voor 2021? Doel Excellent vestigingsklimaat Beoogd resultaat 2021  We streven ernaar dat zich 3 nieuwe bedrijven vestigen op Eeserwold, mede als gevolg van de nieuwe marketingcampagne die in 2020 wordt gelanceerd;  Een vastgesteld bestemmingsplan voor het Gedempte Steenwijkerdiep;  Er is een vastgesteld MKB beleid met daarin a andacht voor het rode loper beleid, MKB dienstverleningen, dat recht doet aan het motto ‘ja gemeente’;  We bouwen aan een vitale, aantrekkelijke binnenstad van Steenwijk;  Realisatie aantrekkelijke verbinding Station met de binnenstad van Steenwijk. Processtap/actie 2021 Nog nader te definiëren. Doel Versterken regionale samenwerking Beoogd resultaat 2021 Beoogd resultaat in 2021 in relatie tot de geformuleerde doelstelling valt niet nader te specificeren. Processtap/actie 2021 We blijven investeren in de regionale samenwerking. We nemen het initiatief voor de vrijetijdseconomie, en zijn nauw verbonden met de HCA. Tevens zetten we ons meer in op de lobby van de regio als één van de vier economische regio’s van Nederland. Doel Versterken arbeidsmarkt Beoogd resultaat 2021  Met onze investeringen en inzet willen we binnen 5 jaar 10% van onze beroepsbevolking hebben bereikt.

Processtap/actie 2021  Uitvoeren (geherijkt) actieplan werk(t);  Gezamenlijk met de BCS uitvoeren van de prestatieboom, met focus op herstel economie en werkgelegenheid;  We geven invulling aan de Regiodeal Human Capital Agenda regio Zwolle door in te zetten op drie sporen: beschikbaarheid, wendbaarheid en in clusiviteit; Doel Focus op toerisme & recreatie Beoogd resultaat 2021 In de totale collegeperiode willen we met onze samenwerkingspartners een bijdrage doen om de volgende zaken te realiseren:  Meer personen werkzaam in toerisme en recreatie;  Meer omzet in de toeristische sector;  Inzicht in vitaliteit van de toeristische verblijfssector en toename van de kwaliteit;  Langer verblijf en hoger bestedingspatroon van de verblijfstoerist in het gebied;  Betere spreiding van toeristen in het gebied en over het jaar;  Toename kwaliteit toeristische infrastructuur door uitvoering bidbo ok ‘Land van Weerribben-Wieden’;  Duurzaam toerisme met behoud van dagelijkse leefkwaliteit;  Weerribben-Wieden als sterk merk in Nederland en internationaal. Processtap/actie 2021 De inspanningen vanuit Duurzaam (Be)leefbaar Toerisme worden in 2021 nog concreter. Hierbij kan gedacht worden aan:  Stimuleren van initiatieven die bijdragen aan realisering van de toeristische visie door de Stichting Weerribben-Wieden;  Realiseren van onderdelen t.b.v.

smart mobility en smart hospitality (Regio Deal 2020);  Afronden van projecten in het kader van Leefbaar Giethoorn; 29  Blijvend inzetten op het beschikbaar krijgen van nieuwe betrouwbare lokale data ;  Het functioneren van het Nationaal Park als een Nationaal Park van Wereldklasse. Wat gaan we daar het komend jaar voor doen? Speerpunten voor 2021 Toerisme: 1. Realisering van smart mobility en smart hospitality (Regio Deal 2020); 2. Meer nieuwe betrouwbare lokale data (Steenwijkerland als Experimenteergebied) ; 3. Nationaal Park Weerribben-Wieden wordt Nationaal Park van Wereldklasse; Economie: 4. Inzetten op de vitale, aantrekkelijke stad Steenwijk (Station, Rams Woerthe, Binnenstad, Steenwijkerdiep; 5. Inzetten op werkgelegenheid/arbeidsmarkt en Actieplan werk(t). Daartoe gaan we in 2021 onder andere het volgende doen: - Binnen het programma DBT zal het accent verschuiven. De focus komt meer te liggen bij de uitvoering van projecten die de afgelopen periode zijn voorbereid. Dit betreft de transformatie van het station Steenwijk als poort van de regio, het verkrijgen van actuele en betrouwbare data (samen met het NBTC, Marketing Oost, de Zaanse Schans, Kinderdijk etc.) en het realiseren van smart mobility en smart hospitality in de gehele gemeente. - We zorgen ervoor dat ondernemers weten wat kan en mag. De informatie wordt op één plek gebundeld en integraal afgewogen.