Programmabegroting 2020-2023 SWL.pdf

bedragen x € 1.000 Financieringsbehoefte | 01-01-2020 | 01-01-2021 | 01-01-2022 | 01-01-2023 Boekwaarde Boekwaarde vaste activa incl. voorraden | 125.690 | 121.309 | 115.976 | 111.220 Boekwaarde leningen u/g | 10.937 | 10.199 | 9.487 | 9.074 Totaal boekwaarde | 136.627 | 131.508 | 125.463 | 120.294 Aanwezige financieringsmiddelen Eigen vermogen Algemene reserves | 27.895 | 22.845 | 21.847 | 21.515 Bestemmingsreserves | 10.908 | 10.438 | 10.338 | 10.288 Totaal eigen vermogen | 38.802 | 33.283 | 32.185 | 31.802 Vreemd vermogen Voorzieningen | 8.829 | 8.153 | 8.750 | 9.128 Langlopende leningen | 65.860 | 61.765 | 57.695 | 53.655 Totaal vreemd vermogen | 74.689 | 69.918 | 66.445 | 62.783 Totaal financieringsmiddelen | 113.492 | 103.201 | 98.629 | 94.585 Financieringstekort (-/-) c.q. overschot (+/+) | - 23.135 | - 28.307 | - 26.834 | - 25.709 Financieringstekort Bij de aanvang van dit begrotingsjaar ramen wij een financieringstekort | van € 23,1 miljoen. Dit tekort ontstaat doordat de som van de reserves en voorzieningen en de opgenomen geldleningen per 1 januari 2020 lager is dan de boekwaarde van de investeringen per 1 januari 2020. Rentevisie De rentevisie is gebaseerd op de meest actuele ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt. Wij maken daarbij onder andere gebruik van de renteprognose en berichtgeving van de BNG Bank.

De afgelopen jaren kenmerkt zich door | een | kapitaalmarkt | met | voortdurend | aanhoudende | lage | quotes. | De | matige | mondiale | economische ontwikkelingen, gekoppeld aan onzekere tijden binnen de Eurozone hebben ertoe geleid dat de rente een historisch laag niveau heeft bereikt en al langere tijd aanhoudt. Wij houden bij langlopende leningen rekening met een rentepercentage van 0,5%. Relatiebeheer Evenals voorgaande jaren is de BNG onze huisbankier. Nagenoeg alle transacties vinden plaats via deze bank. Eind 2014 is een nieuwe dienstverleningsovereenkomst gesloten. Hierin is geregeld dat wij tot een bedrag van € 12 miljoen “rood” mogen staan. Verder is er sprake van een basisrente van 1 maands Euribor met een spread9 van 0,40% (was 0,21% tot en met 31 december 2011) tot en met 31 december 2015. De spread kan na afloop van de looptijd, waarvoor deze is vastgesteld, door de BNG voor een nader te bepalen looptijd worden gewijzigd. De excedentrente10 bedraagt 5% (was 5%). Wel kan nu deze rente van tijd tot tijd worden aangepast door de bank. Verder | heeft | de | gemeente | een | rekening-courantovereenkomst | met | de | Rabobank | “Meppel-Staphorst- Steenwijkerland”. 9 Spread is de debetopslag op het 1-maands Euribor-tarief.

10 Excedentrente is de extra toeslag op de debetrente die de BNG bank in rekening brengt bij het overschrijden van de kredietlimiet in rekening-courant. 120

Prognose Meerjarenbalans11 Met het oog op een betere raming en beheersing van het EMU-saldo wordt in het vernieuwde BBV voorgeschreven dat bij de uiteenzetting van de financiële positie een geprognosticeerde balans wordt opgenomen. Deze balans moet meerjarig zijn en geeft inzicht in de ontwikkeling van onder meer de investeringen, het aanwenden van reserves en voorzieningen en de financieringsbehoefte. De presentatie van de geprognosticeerde balans sluit aan | op de balans van de jaarrekening, maar behoeft niet dezelfde mate van detail te kennen. In de prognose zitten veel aannames omdat de toekomstige mutaties onzeker zijn. Het vertrekpunt voor deze balans is de jaarrekening 2018. Bij de prognose van de eindbalansen van de jaren 2020 t/m 2023 is rekening gehouden met de mutaties voortvloeiende uit: - | het investeringsprogramma 2020–2023; - | actualisatie grondexploitaties; - | de mutaties in de reserves en voorzieningen en - | het financiële beleid dat ingaat op 1 januari 2020.

bedragen x € 1.000 Realisatie | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR Prognose meerjarenbalans | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Activa Vaste Activa Immateriële vaste activa | - | - | - | - | - | - Materiële vaste activa | 96.341 | 112.167 | 109.806 | 106.317 | 104.001 | 100.522 Financiële vaste activa | 12.450 | 10.937 | 10.199 | 9.487 | 9.074 | 8.650 Totaal vaste activa | 108.791 | 123.104 | 120.005 | 115.804 | 113.075 | 109.172 Vlottende Activa Voorraden | 17.785 | 13.523 | 11.503 | 9.659 | 7.219 | 6.186 Uitzettingen met een rentetyp. looptijd < 1 jaar | 11.618 | 11.618 | 11.618 | 11.618 | 11.618 | 11.618 Liquide middelen | 61 | 61 | 61 | 61 | 61 | 61 Overlopende activa | 2.967 | 2.967 | 2.967 | 2.967 | 2.967 | 2.967 Totaal vlottende activa | 32.431 | 28.169 | 26.149 | 24.305 | 21.865 | 20.832 Totaal activa | 141.222 | 151.273 | 146.154 | 140.109 | 134.940 | 130.004 Passiva Vaste Passiva Eigen vermogen | 49.801 | 37.080 | 31.599 | 30.551 | 30.207 | 31.254 Voorzieningen | 10.459 | 8.829 | 8.153 | 8.750 | 9.128 | 8.083 Financieringsbehoefte | 19.587 | 24.721 | 23.198 | 22.034 | 21.060 Vaste Schuld met een rentetyp.

looptijd > 1 jaar | 61.046 | 65.860 | 61.765 | 57.695 | 53.655 | 49.691 Totaal vaste passiva | 121.306 | 131.357 | 126.238 | 120.193 | 115.024 | 110.088 Vlottende Passiva Vlottende schuld met een rentetyp. looptijd < 1 jaar | 14.862 | 14.862 | 14.862 | 14.862 | 14.862 | 14.862 Overlopende passiva | 5.054 | 5.054 | 5.054 | 5.054 | 5.054 | 5.054 Totaal vlottende passiva | 19.916 | 19.916 | 19.916 | 19.916 | 19.916 | 19.916 Totaal passiva | 141.222 | 151.273 | 146.154 | 140.109 | 134.940 | 130.004 11 In de prognose meerjarenbalans zijn de saldi van de PPN 2020-2023 en voorliggende programmabegroting vertaald in de post ‘eigen vermogen’. De overlopende activa en passiva zijn constant gelaten ten opzichte van de laatste vastgestelde jaarrekening. 121

EMU-saldo Om strakker te kunnen sturen op de afspraken die het Rijk heeft gemaakt in Europees verband is de Wet Hof ingevoerd. De wet is bedoeld voor de beheersing van de schuldenlast en het begrotingstotaal op rijksniveau. De EMU-tekortruimte voor decentrale overheden is voor de jaren 2020 tot en met 2023 vastgesteld op 0,4% van het bruto binnenlands product per jaar. Voor de gemeenten wordt bij de verdeling van de macronorm voor 2020 rekening gehouden met een percentage van 0,27. Een individuele EMU-referentiewaarde betreft geen norm, maar een indicatie van het aandeel dat de gemeente heeft in de gezamenlijke tekortnorm. De Wet Hof bepaalt dat de individuele referentiewaarde voor het EMU-saldo van de individuele overheden naast het eigen aandeel in openbare lichamen betreft. Wij hebben een sluitende (meerjaren)begroting maar de manier waarop het Rijk het EMU-saldo berekent, betekent dat wij een negatief EMU-saldo hebben. De belangrijkste oorzaak is dat het Rijk investeringen aan één jaar toerekent (het zogenaamde kasstelsel) terwijl andere overheden en het bedrijfsleven dergelijke uitgaven via afschrijvingen over meerdere jaren uitsmeren (stelsel van baten en lasten). Sturingsopties om het EMU-saldo in positieve zin te beïnvloeden zijn het afstoten van activa en passiva die niet tot de ‘core business’ van een gemeente horen.

Als vervolg daarop kan het noodzakelijk zijn keuzes te maken en ambities te beperken als het gaat om het investeringsprogramma. Voor vastgoedobjecten kan daarbij huur of lease een optie zijn. bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 1. | (+) | Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves | - 12.721 | - 5.482 | - 1.048 | - 344 | 1.047 (zie BBV, artikel 17c). 2. | (-) | Mutatie (im)materiële vaste activa | 15.826 | - 2.361 | - 3.489 | - 2.316 | - 3.479 3. | (+) | Mutatie voorzieningen | - 1.630 | - 676 | 596 | 378 | - 1.045 4. | (-) | Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) | - 4.262 | - 2.020 | - 1.844 | - 2.440 | - 1.033 5. | (-) | Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa | - | - | - | - | - Berekend EMU-saldo | - 25.914 | - 1.777 | 4.881 | 4.791 | 4.514 bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 1. | Mutaties financiële activa 1a. | (+) | Financiële vaste activa | - 1.513 | - 738 | - 712 | - 413 | - 424 1b. | (+) | Uitzettingen | - | - | - | - | - 1c. | (+) | Liquide middelen | - | - | - | - | - 1d. | (+) | Overlopende activa | - | - | - | - | - 2. | Mutaties financiële passiva 2a.

| (-) | Vaste schuld | 24.401 | 1.039 | - 5.593 | - 5.204 | - 4.938 2b. | (-) | Vlottende schuld | - | - | - | - | - 2c. | (-) | Overlopende passiva | - | - | - | - | - 3. | Verwachte boekwinst 3a. | (-) | Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa | - | - | - | - | - Berekend EMU-saldo | - 25.914 | - 1.777 | 4.881 | 4.791 | 4.514 122

bedragen x € 1.000 EMU-SALDO referentiewaarde | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 EMU-saldo volgens berekening | - 25.914 | - 1.777 | 4.881 | 4.791 | 4.514 EMU-SALDO referentiewaarde | - 4.454 | - 4.820 | - 4.820 | - 4.820 | - 4.820 EMU-saldo blijft onder referentiewaarde | 3.043 | 9.701 | 9.611 | 9.334 EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde | - 21.460 Uit bovenstaande tabel blijkt dat het EMU-saldo voor de jaren 2020 tot en met 2023 onder de referentiewaarde blijft. De overschrijding in 2019 wordt veroorzaakt door de restantkredieten over 2018 die begin 2019 zijn overgezet. 123

124 4.6. Paragraaf Bedrijfsvoering Interne organisatie Onder de noemer ‘ Dag verleden, hallo toekomst ’ wordt er gewerkt aan de ontwikkeling en transitie van de organisatie naar een toekomstbestendige organisatie. De wereld om ons heen verandert immers in rap tempo en als organisatie willen we daarin meebewegen. De ingezette weg naar een wendbare en flexi bele organisatie, waarbij de vraag van inwoners, ondernemers en instellingen centraal staat, heeft geresulteerd in een model en uitgangspunten waarin de organisatie ondersteunend is aan het realiseren van de visie en doelstellingen. Goed leiderschap, koers vastheid met aandacht voor mens en inhoud en het leveren van excellente dienstverlening staan daarin centraal. Dat doen we allemaal samen, op basis van onze missie: Steenwijkerland is ‘mooi man’! Met plezier werken we samen met onze inwoners aan een duurzame leefomgeving. Zichtbaar, dienstverlenend en gastvrij. In 2020 gaan we deze ingezette weg verder invullen. Dit doen we onder andere door een ontwikkeltraject voor de directeuren en teamleiders. In dit traject vertalen zij de uitgangspunten over struct uur en besturingen samen met onze missie en doel in concrete afspraken richting de teams en besteden zij zorgvuldig aandacht aan onze cultuur die als het ware als een schil om onze uitgangspunten heen ligt.

Veel aandacht zal het komende jaar worden gegeven aan het veranderproces richting de gewenste nieu we cultuur. Onder meer met een ‘ tamtam-groep’ met interne cultuurambassadeurs. De impact van onze organisatieontwikkeling op de medewerkers gaan we toetsen met behulp van ‘MedewerkersTevredenheidsOnderzoek’ (MTO) waarbij gevraagd wordt naar de mening rondom aspecten als werkplezier, inhoud van het werk, loopbaanontwikkeling en leiderschap De organisatorische wijzigingen en bijbehorende plaatsing van leidinggevenden kunnen extra financiële gevolgen met zich meebrengen door de mismatch in de personele invulling. De kosten van de nieuwe hoofdstructuur liggen iets lager dan de vorige hoofdstructuur; hierbij is echter nog geen rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van extra coördinatoren of andere functi onarissen. Andere financiële risico’s zijn kosten die voortvloeien uit een eventuele afvloeiingsregeling of de kosten van inhuur wanneer vacatures niet vervuld worden. Met het realiseren van de integrale toegang tot het sociaal domein komen er veel colle ga’s bij. De voorbereiding wordt zorgvuldig en goed doorlopen waardoor we er samen voor zorgen dat onze ‘nieuwe’ collega’s hun dienstverlening op een excellente manier kunnen voortzetten. Informatiemanagement Inwoners en ondernemers verwachten een betrouwbare overheid die zorgvuldig met informatie omgaat.

Het gaat daarbij om beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie. Het waarborgen van de betrouwbaarheid van informatie zorgt voor een goed e kwaliteit en continuïteit van de bedrijfsvoerings - en dienstverleningsprocessen. De gemeente staat midden in de informatiesamenleving en draagt daar actief aan bij. We investeren in de digitalisering en gebruiken (technologische) mogelijkheden, zoals m oderne vormen van informatie -uitwisseling, zaakgerichtwerken en datagedreven werken. Ook de komst van de Omgevingswet wordt aangegrepen voor verdere innovatie. De uitgevoerde marktconsultatie voor zaakgericht werken en de visie op online dienstverlening, die op dit moment wordt opgesteld, vormen de basis voor de inrichting van ons applicatielandschap. Hierdoor wordt duidelijk op welke componenten we kunnen doorontwikkelen en welke componenten niet meer passen in de visie.

125 Op basis van de op te stellen ‘iVisie 2020-2025’ wordt het informatiebeleid in 2020 geactualiseerd. Hierbij wordt het beleid aangepast op basis van nieuwe wet - en regelgeving, technologische ontwikkelingen en de ontwikkelingen in de samenleving en de organisatie. Personeel Onlosmakelijk verbonden aan de organisatieontwikkeling is het opstellen van een nieuwe HR-visie. Uitgangspunt van deze visie is enerzijds een blijvend evenwichtig personeelsbestand realiseren en anderzijds een goed beeld ontwikkelen van de kwaliteiten en ambities van on ze medewerkers, zeker ook gelet op de steeds veranderende arbeidsmarkt. Deze krapper wordende arbeidsmarkt heeft haar invloed op de bezetting van de vaste formatie. Vacatures staan langer open en ondanks de extra inspanningen om de vacatures onder de aandacht te brengen zijn deze soms lastig te vervullen. Omdat mobiliteit belangrijk is blijft het uitgangspunt dat doorgroei mogelijk moet zijn, we willen ruimte bieden om buiten de eigen organisatie ervaring op te doen. In dat kader maken wij ook deel uit van Talentenregio, een breed netwerk van overheden, waar personele uitwisselingen mogelijk zijn. Sinds een aantal jaren werken we met een trainee-programma. Momenteel zijn er 5 trainees bij ons werkzaam. Doel is om de trainees na hun periode als trainee in een reguliere functie in te laten stromen.

Dit trainee-programma loopt ook de komende jaren door. Doelstelling voor het ziekteverzuim is om dit onder de landelijke doelstelling van 5,2% te houden. In 2018 lag het verzuim ruim onder deze doelstelling, namelijk 4,4%. In 2019 is gestart met de invoer ing van HR21, het functiewaarderingssysteem wat door de VNG voor gemeente n ontwikkeld is. Omdat we zorgvuldig omgaan met de aspecten die voor onze medewerkers belangrijk zijn loopt dit omvangrijke project door in 2020. Samenwerken Net als in de voorgaande jaren blijven we ook in onze bedrijfsvoeringonderdelen samenwerken en gaan we op zoek naar nieuwe mogelijkheden. De beantwoording van telefonische vragen van inwoners en ondernemers uit de gemeente Zwartewaterland worden zoveel mogelijk in het 1 e contact door ons KCC gedaan. Daarnaast is Zwartewaterland, same n met de gemeente Staphorst onze samenwerkingspartner als het gaat om inkoopcoördinatie. De Verbijzonderd e Interne Controle (VIC) wordt gezamenlijk uitgevoerd door de gemeenten Westerveld, Zwartewaterland, Meppel en Steenwijkerland . Vooruitlopend op de r echtmatigheidsverklaring die in 2021 verplicht wordt geeft deze samenwerking die input en resultaten waarmee we als organisatie klaar zijn voor het toepassen van een dergelijke verklaring. Ook op het gebied van privacy is er sprake van een nauwe samenwerk ing met omliggende gemeenten.

Er zijn 2 functionarissen gegevensbescherming aangesteld die Staphorst, Westerveld, Zwartewaterland en Steenwijkerland bedienen. Samen werken we aan een verdere bewustwording van privacy in de organisatie, toetsen we onze gehanteerde kaders en zorgen we op die manier voor dat onze inwoner erop kan vertrouwen dat persoonsgebonden gegevens op de juiste manier gebruikt worden. Programmatisch en projectmatig werken Belangrijk element binnen onze organisatie betreft het organiseren en uitvoeren van (bestuurlijke) programma’s en projecten onder de noemer versterken en verbeteren van de gemeentelijke taken en de organisatie. Zowel het bestuursprogramma van het college als de koers van de organisatie worden door de directie vertaald naar uit te voeren programma’s en projecten danwel naar lijnprojecten.

126 Elk programma/project wordt beoordeeld in het licht van de organisatie en bestuurlijke ambities en doelen en ten opzichte van bestaande programma’s en projecten. Er wordt onderscheid g emaakt tussen projecten in de lijn en programma’s en projecten in relatie tot versterken en verbeteren. De programma’s en projecten in relatie tot versterken en verbeteren worden naast de lijnorganisatie geplaatst. Op dit moment kennen we drie programma’s in relatie tot versterken en verbeteren: Omgevingswet, Duurzaamheid en Duurzaam Beleefbaar Toerisme (DBT). Door het goed informeren van medewerkers wat projectmatig en programmatisch werken is en wat juist niet, uit te werken hoe plaatsing en hiërarchische aansturing van medewerkers plaatsvindt binnen het projectmatig en programmatisch werken, de organisatie op te leiden, uniformering door o.a. gebruik formats en definitie van de verschillende rollen brengen we deze naar een hoger niveau. Huisvesting Wanneer de keuze door de gemeenteraad is gemaakt voor de wijze van huisvesten van de integrale toegang sociaal domein zal deze in 2020 daadwerkelijk tot uitvoering worden gebracht.

127 4.7. Paragraaf Verbonden partijen Inleiding Verbonden partijen zijn privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Bestuurlijk belang houdt in dat de gemeente een zetel in het bestuur heeft of stemrecht heeft bij de vergaderingen. Met financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente financiële middelen in het bedrijf heeft geïnvesteerd, c.q. gestoken. Als het bedrijf failliet gaat, is de kans groot dat de gemeente de beschikbare financiële middelen kwijt is. Ook bij proble men bij de verbonden partij kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld en kunnen kosten verhaald worden op de gemeente. Een partij die ieder jaar een subsidie krijgt, waar geen tegenprestatie tegenover staat is geen verbonden partij. In de ‘Nota Verbonden Partijen’ zijn regels vermeld voor het aangaan van diverse nieuwe samenwerkingen. Het proces van deelnemingen is een dynamisch gebeuren. Daarom treft u net als vorig jaar weer een aantal wijzigingen, c.q. aanvullingen aan die passen binnen de huidige kaders van de ‘Nota Verbonden Partijen’. Visie en beleid ten aanzien van verbonden partijen Wij streven ernaar om het bestuurlijk en financieel belang te houden in die organisaties die een bijdrage leveren aan het openbaar belang en waarvan de activiteiten aansluiten bij het beleid zoals dat door de gemeente wordt gevoerd.

Beleidswijzigingen voor specifieke verbonden partijen worden voor zover nodig of wenselijk afzonderlijk aan de raad voorgelegd. De verbonden partijen die medio 2009 zijn gevormd in verband met de verkoop van Essent aan RWE worden binnen enkele jaren opgeheven. Verbonden partijen waarin de gemeente Steenwijkerland deelneemt De verbonden partijen van de gemeente Steenwijkerland bestaan uit de gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en publiekrechtelijke rechtspersonen. Voornemens tot het aangaan van nieuwe bestuurlijke participaties Het c ollege en de gemeenteraad hadden een besluit genomen om de consequenties van de gemeente Steenwijkerland tot de gemeenschappelijke regeling Historisch Centrum Overijssel per 1-1-2020 nader uit te werken (PPN 2019 -2022). Voorlopig wordt toetreding tot genoemde regeling in afwachting van de ontwikkeling over voortzetting door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uitgesteld. Over het wel of niet deelnemen in het Historisch Centrum Overijssel wordt de komende maanden beslist. Voornemens tot het beëindigen van bestaande participaties Verwacht wordt dat de gemeente op korte termijn haar participaties, behoudens een aantal deelnemingen in verband met de afwikkeling van de verkoop van de aandelen Essent aan RWE, niet gaat beëindigen.

Wijzigingen bestaande participaties Op dit moment zijn er geen wijzigingen in bestaande participaties bekend. Risico’s Bij het deelnemen in een verbonden partij kan de gemeente risico’s lopen. Te denken valt onder andere aan: - de hoogte van de dividenduitkering; - aansprakelijkstelling bij faillissement; - verplichte hogere bijdragen bij exploitatietekorten bij gemeenschappelijke regelingen. Beheersmaatregelen Om de risico’s te beperken zijn de volgende maatregelen getroffen: - de gemeenschappelijke regelingen moeten jaarlijks vóór 15 april hun ontwerpbegroting en voorlopige jaarrekening naar de gemeenteraden zenden;

- | bij de rechtspersonen (onder andere nutsbedrijven) heeft de gemeente, via de portefeuillehouder inspraak bij de behandeling tijdens de aandeelhoudersvergaderingen. Bij de verschillende programma’s worden de specifieke risico’s van de verbonden partijen vermeld. Verder treft u in bijlage 8 het overzicht aan van de verbonden partijen. Resumé Hieronder treft u een beknopt overzicht aan van dividenduitkeringen, rente-inkomsten en verschuldigde bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. bedragen x € 1.000 Dividend/rentevergoeding | Rekening | Begroting | Begroting 2018 | 2019 | 2020 Samenredzaam N.V. Noordwestgroep te Steenwijk | - | - | - Intergemeentelijke sociale dienst te Steenwijk | 6 | 3 | - Financiën en overhead Enexis N.V. te Arnhem | 210 | 248 | 210 Enexis N.V. te Arnhem (rente meegeleverd lening tranche D) | 2 | 2 | - Enexis N.V. te Arnhem (suppletie afloss. Lening Edon) | 26 | 31 | - Vordering op Enexis B.V. te Den Bosch | 49 | 49 | - N.V. Vitens te Apeldoorn | 26 | 18 | 10 CSV Amsterdam B.V. | - | 8 | - N.V. Vitens te Apeldoorn | 199 | 54 | 52 N.V. Rendo te Meppel | 1.498 | 1.498 | 1.498 Wadinko N.V. te Zwolle | 65 | 65 | 65 Attero Holding N.V. te Haelen (opbrengst verkoop aandelen) | - | - | - N.V. B.N.G. te Den Haag | 328 | 370 | 370 N.V. Rova Holding te Zwolle | 81 | 81 | 81 N.V. Rova Holding te Zwolle | 296 | 252 | 252 De inwoner op 1 B.V.

Dataland te Gouda | - | - | - Totaal dividend/rentevergoeding | 2.786 | 2.680 | 2.539 bedragen x € 1.000 Gemeentelijke bijdragen | Rekening | Begroting | Begroting 2018 | 2019 | 2020 De inwoner op 1 Veiligheidsregio IJsselland te Zwolle | 2.792 | 2.892 | 3.025 Samenredzaam GGD IJsselland te Zwolle | 1.381 | 1.455 | 1.583 Regionaal Serviceteam Jeugd IJsselland (vh BVO IJsselland) | 176 | 180 | 151 Intergemeentelijke sociale dienst te Steenwijk | 3.530 | 2.688 | - Duurzaam Omgevingsdienst IJsselland (OD) | 818 | 822 | 822 Totaal gemeentelijke bijdragen | 8.697 | 8.037 | 5.581 128

4.8. Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen Algemeen In de paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen wordt ingegaan op de vermogenspositie van het grondbedrijf op basis van geactualiseerde exploitatieopzetten van de diverse complexen. Tevens zijn de diverse risico’s, waar het grondbedrijf mee te maken heeft, beschreven. De resultaten van 2018 zijn verwerkt in de jaarrekening en hebben hun weerslag gehad op de grondexploitaties. Op basis van de bijgestelde grondexploitaties is de vermogenspositie van het grondbedrijf in beeld gebracht. Nieuwe ontwikkelingen Parameters Jaarlijks | worden | de | parameters | kosten- | en | opbrengstenstijging | ten | behoeve | van | de | Meerjarenbegroting Grondexploitaties (MBG) opnieuw vastgesteld in de Perspectiefnota. In de ‘MBG 2019 e.v.’ zijn de parameters voor de komende begrotingsperiode niet gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening. Er wordt een opbrengstenstijging van 1,5% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Consumentenprijsindex | (CPI). Er wordt een kostenstijging van 2% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Grond-, Weg- en Waterbouwindex (GWW- index). Het rentepercentage dat wordt doorberekend aan de grondexploitaties is 1%. Ook dit percentage is door de raad in de perspectiefnota vastgesteld.

Fluctuaties in dit percentage treden structureel op, want het wordt afgeleid van het totale investeringsvolume en de samenstelling van de leningenportefeuille. Grondbeleid Het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland is verwoord in de ‘Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016-2020’. Deze nota is op 8 december 2015 vastgesteld door de gemeenteraad. Het grondbeleid is voor een periode van 4 jaar vastgesteld. Conform deze nota | voert de gemeente Steenwijkerland de komende jaren een | faciliterend grondbeleid | , tenzij vanwege volkshuisvesti | ngs- en economische redenen actief grondbeleid gewenst is. Voor verdere inhoud van het grondbeleid wordt verwezen naar de | ‘Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016 | -2020’. Op dit moment werken we aan de actualisatie van de Nota Grondbeleid waarna deze door uw ra | ad moet worden vastgesteld. Woningbouw De ‘Woonvisie Steenwijkerland 2017 | -2021’ is in het voorjaar 2017 vastgesteld door uw raad. In de woonvisie is de gemeentelijke koers voor de komende jaren weergegeven op het gebied van wonen. Belangrijk uitgangspunt is ‘een passende en betaalbare woning vo | or iedereen’. Ook transformatie van leegkomend vastgoed boven nieuwbouw is een speerpunt.

De ‘Woonvisie Steenwijkerland 2017 | -2021’, de Samenwerkingsovereenkomst woonafspraken West | -Overijssel 2016- 2020 en de bijlage RWP West-Overijssel (Regionale Woonprogrammering) vormt het kader voor de verwachte woningbehoefte in Steenwijkerland. In het RWP van april 2017 wordt voor de periode 2017-2026 rekening gehouden met een woningvraag van 1065 tot 1300 woningen. Op basis hiervan is de gemiddelde jaarlijkse opnamecapaciteit de komende tien jaar 107 tot 130 woningen per jaar. Het aanbod van woningen binnen de gemeente Steenwijkerland komt enerzijds tot stand vanuit de gemeentelijke grondexploitaties en anderzijds vanuit projecten waar de grondexploitatie niet actief wordt gevoerd door de gemeente. De gemeente heeft in die projecten enkel een faciliterende rol (bijvoorbeeld Eeserwold, Tuk/Bergstein). Ook woningsplitsing en/of transformatie van gebouwen kan leiden tot een toename van het woningaanbod. 129

De verwachting per 1-1-2019 is dat vanuit de gemeentelijke grondexploitaties de gronden onder 342 te realiseren woningen worden uitgegeven. Meer dan de helft daarvan bevindt zich in het project Kornputkwartier in Steenwijk. In totaal komt dat neer op een jaarlijks gemiddelde uitgifte van grond onder 34 te realiseren woningen in de periode tot en met 2028. Tegelijkertijd zien we dat het verwachte zwaartepunt van de gronduitgifte zich in 2019 en 2020 bevindt, met een gronduitgifte van respectievelijk 94 en 90. De gronden onder de 342 te realiseren woningen zijn als volgt verdeeld naar woningtype: Sociaal: | 84 | (25%) Rijwoning: | 16 | (5%) 2^1-kap: | 68 | (20%) Vrijstaand: | 174 | (51%) Totaal aantal te realiseren woningen: | 342 | (100%) Bedrijven Binnen de gemeente Steenwijkerland is er sprake van overaanbod van bedrijventerreinen. Voor de periode 2019 t/m 2029 is de verwachte behoefte circa 23,1 hectare. Het actuele aanbod van bedrijventerreinen bedraagt circa 39,7 hectare. Het aanbod is op dit moment circa 16,6 hectare groter dan de vraag. Het aanbod bestaat uit particulier aanbod enerzijds en gemeentelijk aanbod anderzijds. Het particuliere aanbod bestaat onder andere uit het aanbod op bedrijventerrein Eeserwold (circa 28 hectare). Het aanbod vanuit de gemeentelijke grondexploitaties bedraagt per 1-1-2019 circa 9 hectare.

Op basis van het regionale afsprakenkader 2019-2022 is de verwachte behoefte circa 23,1 hectare voor de komende tien jaar (2019 t/m 2029). Dat komt neer op een jaarlijkse gemiddelde van circa 2,3 hectare per jaar. Deze vraag kan worden ingevuld vanuit zowel het gemeentelijk aanbod als het particuliere aanbod (hoofdzakelijk Eeserwold). De werkelijke uitgifte is de afgelopen jaren achtergebleven in relatie tot de theoretische opnamecapaciteit. Dat heeft overigens ook te maken met het feit dat de vraag naar bedrijventerreinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Daarom wordt ieder jaar kritisch gekeken naar de fasering van de uitgifte bedrijventerreinen. De fasering in de grondexploitatie is per project afgestemd op de potentiële kopers voor de korte termijn en de algemene verwachtingen voor de lange termijn. Het totale programma is niet naar beneden bijgesteld. Voor het gemeentelijk aanbod buiten de kern Steenwijk is gekeken naar alternatieve (tijdelijk) invullingen van (delen) van het uitgeefbaar bedrijventerrein. Zo wordt op een deel van het bedrijventerrein Boterberg Zuid te Oldemarkt (tijdelijk) zonnepanelen geplaatst. Gedurende deze periode kan het ingevulde deel niet worden verkocht als bedrijventerrein.

Hier is in de grondexploitatie rekening mee gehouden. Resultaten grondexploitaties In | onderstaande | tabel | zijn | de | geprognosticeerde | resultaten | weergegeven | van | de | grondexploitaties | voor woningbouw en bedrijventerreinen. bedragen x € 1.000 Resultaten grondexploitaties | Boekwaarde | Verwacht saldo (- = positief; + = negatief) 1-jan-2019 | Eindwaarde | Startwaarde Woningbouw onderhanden | 15.745 | - 4.645 | - 4.092 Industrieterreinen onderhanden | 2.040 | - 814 | - 745 Totaal | 17.785 | - 5.459 | - 4.837 130

In de tabel worden zowel de startwaarde als eindwaarde weergegeven. De eindwaarde komt tot stand door alle resultaten die in de toekomst worden behaald bij elkaar op te tellen. Door alle resultaten die in de toekomst worden behaald, terug te rekenen naar vandaag de dag (netto contante waarde) en al deze netto contante waardes vervolgens bij elkaar op te tellen ontstaat het totale resultaat op startwaarde voor het grondbedrijf. Het | verwachte | resultaat | op | startwaarde | per | 1 | januari | 2019 | van | alle | grondexploitaties | woningbouw | en bedrijventerreinen bedraagt circa € 4,8 miljoen voordelig. In onderstaande tabel is de winstverwachting voor de komende begrotingsperiode 2020-2023 weergegeven. bedragen x € 1.000 Meerjarige winstprognose Grond | exploitatie | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Woningbouw | 734 | 618 | 545 | 560 | 466 Bedrijventerreinen | 10 | 457 | 59 | 9 | 5 Verwachte prognose grondexploitatie | 744 | 1.075 | 604 | 569 | 471 In totaal wordt er voor de komende periode circa € 3,5 miljoen aan winst verwacht tot en met 2023. Risico’s Het risicoprofiel van het gemeentelijke grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties) wordt jaarlijks bepaald op basis van de RISMAN-methode. Hierin | wordt ingegaan op algemene risico’s en projectspecifieke risico’s.

Van de projectspecifieke risico’s wordt vervolgens aangegeven of deze kwantitatief of kwalitatief van aard zijn. De beide soorten risico’s worden omgezet in een bedrag voor de hoogte van het risico per project. Uitgangspunt is dat de kans dat alle onderkende risico’s zich op exact hetzelfde moment zullen voordoen 75% is. Dit percentage is overeenkomend richtlijnen die worden gehanteerd door de Vereniging van Grondbedrijven (70-80%). Dit leidt vervolgens tot de risicobepaling in de vorm van één risicobedrag, oftewel het risicoprofiel. In de tabel hieronder is een overzicht te zien van de risicobepaling. Het actuele risicoprofiel van het grondbedrijf bedraagt circa € 3,5 miljoen. bedragen x € 1.000 Risico's grondexploitatie | Risicobepaling Woningbouw | 2.559 Industrieterreinen | 908 Totaal | 3.467 Het | risicoprofiel | van | het | grondbedrijf | wordt | tezamen | met | overige | risico’s, | afgezet | tegen | de | beschikbare weerstandscapaciteit in de ‘Algemene Reserve vaste buffer’. 131

5. Raadsbesluit Steenwijk, | Nummer: | 2019/ Onderwerp: Programmabegroting 2020-2023 De raad van de gemeente Steenwijkerland; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van d.d. 15 oktober 2019, nummer 2019/ ; b e s l u i t : Wij stellen u dan ook voor de volgende besluiten te nemen: 1. | De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2020 te verhogen met 4,6% ten opzichte van 2019; b. de rioolrechten in 2020 met | 1,6% te verhogen ten opzichte van 2 | 019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op | 85,1%; c. de afvalstoffenheffing in 2020 met 8,2% te verhogen ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op 74,9%. Daarbij is rekening gehouden met een verhoging van het tarief per zak van € 1,16 per aanbieding naar € 1,35 per aanbieding; d. de lijkbezorgingsrechten te verhogen met | 1,6% ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage te bepalen op 64,5%; e. het tarief van de toeristenbelasting met € 0,10 te verhogen ten opzichte van 2019 en te bepalen op € 1,10. 2. | Vanaf 2021 een bedrag van € 260.000 aan inkomsten op te nemen onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’ en het college op te dragen daartoe uiterlijk bij de PPN 2021-2024 met voorstellen te komen. 3.

| Een krediet van € 734.000 in te trekken voor de bestuurlijke herprioritering zoals opgenomen in hoofdstuk 3.3. 4. | Een krediet van € 1.275.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2020-2023 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.4. 5. | Een krediet van € 915.000 beschikbaar te stellen voor de Huisvesting Integrale Toegang Sociaal Domein in het gemeentehuis zoals opgenomen in hoofdstuk 3.6.5. Daarbij stemt uw raad in met de | ‘sobere variant’ waarbij alleen het atrium wordt verbouwd om een goede dienstverlening te garanderen. 6. | Een krediet van € 1.845.000 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 2020 zoals opgenomen in hoofdstuk 4.1.8. 7. | Een krediet van € 911.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2020. 8. | Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2019 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; 132

133 b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanle iding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 9. Een bedrag van € 100.000 ten laste te brengen van de bestemmingsreserve ‘Opvan gen tekorten sociaal domein’ voor ‘Veilig Thuis’ zoals vermeld in hoofdstuk 3.6.3. 10. Een bedrag van € 1.059.000 over te hevelen van de Algemene reserve vrij besteedbaar naar de Algemene reserve vaste buffer. 11. De vijf bestuursprogramma’s vast te stellen.

Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen Bedragen x € 1 Vervangingsinvesteringen | Investering | Begroting | MJR | MJR | MJR 2020 | 2021 | 2022 | 2023 DIRECTIE Openbare werken (Tractie) Te reserveren voor 2021- 2023 | 775.000 | - | 77.277 | 51.683 | 95.017 Beschikbaar te stellen voor 2020 | 270.000 | 37.125 | 36.704 | 36.283 | 35.862 Totaal benodigd | 1.045.000 | 37.125 | 113.981 | 87.966 | 130.879 Totaal beschikbaar | 19.459 | 57.522 | 78.569 | 114.221 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten | - 17.666 | - 56.459 | - 9.397 | - 16.658 Ondersteuning (ICT) Te reserveren voor 2021- 2023 | 1.468.000 | 70.875 | 175.615 | 367.716 Beschikbaar te stellen voor 2020 | 598.000 | 171.308 | 169.260 | 167.212 | 71.832 Totaal benodigd | 2.066.000 | 171.308 | 240.135 | 342.827 | 439.548 Totaal beschikbaar | 87.242 | 215.425 | 357.112 | 453.086 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten | - 84.066 | - 24.710 | 14.285 | 13.538 Facilitair Te reserveren voor 2021- 2023 | 42.500 | 17.500 | 3.375 | 15.838 Beschikbaar te stellen voor 2020 | 43.500 | 43.500 | - | - | - Totaal benodigd | 86.000 | 43.500 | 17.500 | 3.375 | 15.838 Totaal beschikbaar | 16.221 | 6.844 | 7.354 | 7.354 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten | - 27.279 | - 10.656 | 3.979 | - 8.484 DIRECTIE: Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten | - 129.011 | - 91.825 | 8.867 | - 11.604 BEGRAAFPLAATSEN Begraafplaatsen Te reserveren voor

2021- 2023 | 376.000 | - | 9.625 | 43.891 | 56.970 Beschikbaar te stellen voor 2020 | - | - | - | - | - Totaal benodigd | 376.000 | - | 9.625 | 43.891 | 56.970 Totaal beschikbaar | 7.182 | 10.664 | 21.158 | 21.158 BEGRAAFPLAATSEN: Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten | 7.182 | 1.039 | - 22.733 | - 35.812 TOTAAL: Tekort (-) / Overschot (+) kap.lasten | - 121.829 | - 90.786 | - 13.866 | - 47.416 TOTAAL: Beschikbaar te stellen krediet voor 2020 | 911.500 134

Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld bedragen x € 1.000 Alle taakvelden | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten Lasten 0. Bestuur en ondersteuning | - 21.309 | - 25.099 | - 21.883 | - 21.661 | - 20.886 | - 20.781 0.1 Bestuur | - 3.229 | - 2.339 | - 2.206 | - 2.464 | - 2.332 | - 2.206 0.2 Burgerzaken | - 1.410 | - 1.336 | - 1.334 | - 1.429 | - 1.467 | - 1.443 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | - 2.250 | - 2.642 | - 1.597 | - 1.471 | - 1.220 | - 1.419 0.4 Overhead | - 13.585 | - 17.062 | - 16.319 | - 15.891 | - 15.505 | - 15.414 0.5 Treasury | - 186 | 119 | 72 | 93 | 137 | 200 0.61 OZB woningen | - 480 | - 503 | - 496 | - 496 | - 496 | - 496 0.64 Belastingen overig | - 26 | - 47 | - 47 | - 47 | - 47 | - 47 0.8 Overige baten en lasten | - 143 | - 1.289 | 44 | 44 | 44 | 44 1. Veiligheid | - 3.771 | - 4.059 | - 4.101 | - 4.090 | - 4.090 | - 4.089 1.1 Crisisbeheersing en brandweer | - 2.820 | - 2.925 | - 3.054 | - 3.054 | - 3.054 | - 3.053 1.2 Openbare orde en veiligheid | - 951 | - 1.134 | - 1.048 | - 1.036 | - 1.036 | - 1.036 2.

Verkeer, vervoer en waterstaat | - 8.040 | - 8.891 | - 7.564 | - 6.309 | - 7.186 | - 7.662 2.1 Verkeer en vervoer | - 6.336 | - 6.906 | - 6.337 | - 5.009 | - 5.640 | - 6.342 2.2 Parkeren | - 126 | - 120 | - 123 | - 126 | - 143 | - 148 2.3 Recreatieve havens | - 81 | - 79 | - 81 | - 81 | - 81 | - 81 2.4 Economische havens en waterwegen | - 1.451 | - 1.674 | - 901 | - 972 | - 1.001 | - 971 2.5 Openbaar vervoer | - 46 | - 111 | - 122 | - 121 | - 321 | - 121 3. Economie | - 2.554 | - 5.129 | - 2.947 | - 2.324 | - 2.048 | - 1.885 3.1 Economische ontwikkeling | - 918 | - 1.948 | - 1.422 | - 811 | - 813 | - 815 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | - 915 | - 1.279 | - 641 | - 720 | - 452 | - 287 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | - 23 | - 41 | - 30 | - 30 | - 30 | - 30 3.4 Economische promotie | - 698 | - 1.861 | - 854 | - 763 | - 753 | - 752 4. Onderwijs | - 4.046 | - 5.276 | - 5.000 | - 5.606 | - 5.835 | - 5.672 4.2 Onderwijshuisvesting | - 2.002 | - 2.114 | - 2.107 | - 2.714 | - 2.943 | - 2.781 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | - 2.044 | - 3.161 | - 2.893 | - 2.892 | - 2.892 | - 2.892 5.

Sport, cultuur en recreatie | - 9.815 | - 10.929 | - 10.090 | - 9.470 | - 9.697 | - 9.259 5.1 Sportbeleid en activering | - 229 | - 424 | - 358 | - 358 | - 358 | - 358 5.2 Sportaccommodaties | - 3.256 | - 3.340 | - 2.645 | - 2.625 | - 3.056 | - 2.812 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie | - 863 | - 959 | - 903 | - 903 | - 803 | - 803 5.4 Musea | - 655 | - 774 | - 1.396 | - 895 | - 895 | - 695 5.5 Cultureel erfgoed | - 273 | - 272 | - 279 | - 278 | - 287 | - 289 5.6 Media | - 902 | - 891 | - 908 | - 908 | - 908 | - 908 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | - 3.638 | - 4.268 | - 3.600 | - 3.502 | - 3.390 | - 3.394 6. Sociaal domein | - 55.660 | - 54.794 | - 56.577 | - 53.732 | - 53.473 | - 53.238 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | - 4.082 | - 4.749 | - 5.066 | - 3.508 | - 3.280 | - 3.277 6.2 Wijkteams | - 696 | - 700 | - 689 | - 688 | - 646 | - 646 6.3 Inkomensregelingen | - 17.295 | - 15.904 | - 16.461 | - 15.689 | - 15.688 | - 15.688 6.4 Begeleide participatie | - 8.025 | - 8.140 | - 7.545 | - 7.422 | - 7.371 | - 7.179 6.5 Arbeidsparticipatie | - 2.009 | - 1.240 | - 1.450 | - 1.318 | - 1.318 | - 1.318 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | - 1.216 | - 1.083 | - 948 | - 948 | - 948 | - 948 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | - 10.141 | - 10.998 | - 11.739 | - 11.885 | - 11.822 | - 11.828 135

bedragen x € 1.000 Alle taakvelden | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- | - 11.909 | - 11.745 | - 12.368 | - 12.061 | - 12.187 | - 12.142 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ | - 85 | - 30 | - 130 | - 30 | - 30 | - 30 6.82 Geëscaleerde zorg 18- | - 200 | - 205 | - 181 | - 181 | - 181 | - 181 7. Volksgezondheid en milieu | - 12.997 | - 12.965 | - 12.173 | - 12.210 | - 12.746 | - 12.242 7.1 Volksgezondheid | - 1.487 | - 1.664 | - 1.717 | - 1.705 | - 1.632 | - 1.633 7.2 Riolering | - 5.595 | - 3.474 | - 3.695 | - 3.696 | - 3.681 | - 3.722 7.3 Afval | - 3.977 | - 4.054 | - 4.194 | - 4.245 | - 4.368 | - 4.369 7.4 Milieubeheer | - 1.199 | - 3.092 | - 1.861 | - 1.854 | - 2.324 | - 1.764 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | - 739 | - 682 | - 706 | - 711 | - 741 | - 755 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing | - 13.183 | - 11.678 | - 8.442 | - 7.311 | - 7.291 | - 5.761 8.1 Ruimtelijke ordening | - 1.333 | - 1.336 | - 1.879 | - 1.514 | - 1.236 | - 969 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) | - 8.504 | - 5.905 | - 3.619 | - 2.992 | - 3.233 | - 1.988 8.3 Wonen en bouwen | - 3.346 | - 4.437 | - 2.944 | - 2.806 | - 2.822 | - 2.804 Totaal Lasten | - 131.376 | - 138.819 | - 128.776 | - 122.714 | - 123.252 | - 120.589 Baten 0.

Bestuur en ondersteuning | 83.192 | 86.522 | 86.341 | 86.978 | 86.815 | 87.355 0.1 Bestuur | 530 | 266 | 11 | 269 | 137 | 11 0.2 Burgerzaken | 784 | 568 | 448 | 482 | 447 | 393 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 1.160 | 1.715 | 505 | 500 | 509 | 481 0.4 Overhead | 1.568 | 1.560 | 1.127 | 962 | 903 | 903 0.5 Treasury | 2.896 | 2.631 | 2.490 | 2.545 | 2.574 | 2.572 0.61 OZB woningen | 4.254 | 4.222 | 4.442 | 4.442 | 4.442 | 4.442 0.63 Parkeerbelasting | 15 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 0.64 Belastingen overig | 185 | 248 | 251 | 251 | 251 | 251 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds | 69.011 | 72.502 | 74.127 | 74.037 | 74.061 | 74.813 0.8 Overige baten en lasten | 90 | - | - | 550 | 550 | 550 0.62 OZB niet-woningen | 2.699 | 2.800 | 2.931 | 2.931 | 2.931 | 2.931 1. Veiligheid | 183 | 373 | 190 | 190 | 190 | 190 1.1 Crisisbeheersing en brandweer | 155 | 235 | 162 | 162 | 162 | 162 1.2 Openbare orde en veiligheid | 28 | 137 | 28 | 28 | 28 | 28 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 571 | 2.161 | 1.322 | 338 | 808 | 1.080 2.1 Verkeer en vervoer | 226 | 1.642 | 1.261 | 278 | 597 | 1.020 2.3 Recreatieve havens | 47 | 54 | 55 | 55 | 55 | 55 2.4 Economische havens en waterwegen | 289 | 459 | 1 | 1 | 1 | 1 2.5 Openbaar vervoer | 10 | 5 | 5 | 5 | 155 | 5 3.

Economie | 2.497 | 2.574 | 2.651 | 2.585 | 2.322 | 2.153 3.1 Economische ontwikkeling | 341 | 25 | 25 | - | - | - 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 713 | 1.161 | 1.098 | 779 | 461 | 292 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 21 | 20 | 20 | 20 | 20 | 20 3.4 Economische promotie | 1.422 | 1.368 | 1.508 | 1.786 | 1.841 | 1.841 4. Onderwijs | 335 | 970 | 970 | 971 | 1.059 | 1.051 4.2 Onderwijshuisvesting | - | - 12 | - 12 | - 11 | 77 | 69 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | 335 | 982 | 982 | 982 | 982 | 982 5. Sport, cultuur en recreatie | 1.548 | 1.423 | 1.308 | 936 | 1.001 | 811 5.1 Sportbeleid en activering | - | 244 | 159 | 162 | 235 | 195 136

bedragen x € 1.000 Alle taakvelden | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 5.2 Sportaccommodaties | 903 | 718 | 591 | 591 | 583 | 583 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie | 33 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 5.4 Musea | 17 | 3 | 528 | 153 | 153 | 3 5.5 Cultureel erfgoed | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 591 | 454 | 26 | 26 | 26 | 26 6. Sociaal domein | 16.082 | 13.844 | 14.431 | 14.237 | 14.531 | 14.531 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 216 | 200 | 134 | 134 | 134 | 134 6.2 Wijkteams | - | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 6.3 Inkomensregelingen | 14.187 | 12.418 | 13.050 | 13.452 | 13.746 | 13.746 6.4 Begeleide participatie | - 66 | - | - | - | - | - 6.5 Arbeidsparticipatie | 76 | - | - | - | - | - 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | 8 | - | - | - | - | - 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | 665 | 650 | 650 | 650 | 650 | 650 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ | 995 | 575 | 596 | - | - | - 7. Volksgezondheid en milieu | 12.037 | 10.101 | 10.351 | 10.418 | 10.929 | 10.565 7.1 Volksgezondheid | 33 | 145 | - | - | - | - 7.2 Riolering | 7.187 | 5.109 | 5.212 | 5.229 | 5.245 | 5.255 7.3 Afval | 4.264 | 4.371 | 4.518 | 4.567 | 4.689 | 4.689 7.4 Milieubeheer | 22 | 31 | 108 | 108 | 482 | 107 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 532 | 445 | 513 | 513 | 513 | 513 8.

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing | 9.307 | 8.132 | 5.730 | 5.013 | 5.254 | 3.900 8.1 Ruimtelijke ordening | 0 | 73 | 74 | 74 | 74 | 74 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) | 7.290 | 6.570 | 4.164 | 3.464 | 3.721 | 2.382 8.3 Wonen en bouwen | 2.017 | 1.489 | 1.492 | 1.475 | 1.459 | 1.445 Totaal Baten | 125.754 | 126.099 | 123.294 | 121.666 | 122.908 | 121.636 Saldo van baten en lasten | - 5.622 | - 12.721 | - 5.482 | - 1.048 | - 344 | 1.047 Mutatie reserves Toevoegingen 0. Bestuur en ondersteuning | - 5.880 | - 2.050 | - 2.388 | - 829 | - 694 | - 596 0.10 Mutaties reserves | - 5.880 | - 2.050 | - 2.388 | - 829 | - 694 | - 596 Totaal Toevoegingen | - 5.880 | - 2.050 | - 2.388 | - 829 | - 694 | - 596 Onttrekkingen 0. Bestuur en ondersteuning | 12.262 | 13.049 | 7.908 | 1.927 | 1.077 | 341 0.10 Mutaties reserves | 12.262 | 13.049 | 7.908 | 1.927 | 1.077 | 341 Totaal Onttrekkingen | 12.262 | 13.049 | 7.908 | 1.927 | 1.077 | 341 Mutatie reserves | 6.382 | 10.999 | 5.520 | 1.098 | 382 | - 256 Resultaat | 760 | - 1.722 | 38 | 50 | 39 | 791 137

138 Bijlage 3. Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2020 In deze bijlage staan de processen die in 2020 onderzocht gaan worden. Door het vaststellen van deze programmabegroting door de gemeenteraad wordt de onderzoeksopdracht voor 2020 bekrachtigd. WETTELIJKE VEREISTEN Proces Invalshoek Doelstellingen ENSIA Beheersing In beeld brengen of de informatieveiligheid conform regelgeving wordt uitgevoerd. SISA Financiële rechtmatigheid Beoordeling van de besteding van de specifieke uitkeringen van het Rijk. FISCALE WET- EN REGELGEVING Proces Invalshoek Doelstellingen BTW Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond BTW conform wordt uitgevoerd. Wet DBA Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond wet DBA conform wordt uitgevoerd. Registratieplicht uitzendbureaus Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond de registratieplicht uitzendbureaus conform wordt uitgevoerd. SAMENLOOP ACCOUNTANTSCONTROLE Proces Invalshoek Doelstellingen Begroting en budgetbeheer Beheersing In beeld brengen van de werking van het huidige planning- en control instrumentarium. Inkopen (incl. betalingsverkeer en prestatielevering) Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Aanbestedingen Beheersing In beeld brengen of aanbestedingsprocedures worden gedaan conform de geldende interne en externe beheersingsmaatregelen.

Controleren of (indien vereist) een aanbestedingsprocedure wordt gevolgd. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de aankopen passen binnen de geautoriseerde begroting. Investeringen en kapitaalgoederen Beheersing Vaststellen dat investeringen en activering plaatsvindt o.b.v. de van toepassing zijnde verordening. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de activa passen binnen de geautoriseerde begroting. Personeel en salarisadministratie/WKR/WNT Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de kosten passen binnen de geautoriseerde begroting. Belastingen en heffingen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingmaatregelen. (volledigheid van de opbrengst/jaarlijkse herwaardering).

139 Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Uitkeringen en inkomensoverdrachten (incl. participatie) Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten en uitgaven passen binnen de geautoriseerde begroting. Wmo Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat voorzieningen worden verleend conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Jeugdzorg Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat voorzieningen worden verleend conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Grondexploitatie Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Omgevingsvergunning Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Subsidieverstrekking Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen.

Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat subsidie is verleend conform de in de subsidieverordening gestelde voorwaarden. Vaststellen dat er een juiste registratie plaatsvindt in de financiële administratie. Subsidiebaten en SISA Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Leges burgerzaken Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Opbrengsten huren en pachten Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Leerlingenvervoer Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Treasury Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Vennootschapsbelasting Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond vennootschapsbelasting conform wordt uitgevoerd.

140 APV/Leges Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Afsluitproces inclusief memoriaalboekingen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Mutaties en Reserves Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat mutaties in de reserves plaatsvinden conform de gestelde voorwaarden. Woonschepen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. EIGEN VOORDRACHT Proces Invalshoek Doelstellingen Nader te bepalen proces Doelmatigheid Toets op doelmatigheid. Proces jaarlijks te selecteren (afhankelijk van actualiteit). In 2020 hondenbelasting.

Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen bedragen x € 1.000 Realisatie | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR Reserves | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo rekening Te verdelen rekeningsaldo Steenwijk | 760 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 Totaal Saldo rekening | 760 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 | - 0 Algemene reserve Algemene reserve - vaste buffer | 11.166 | 11.166 | 12.225 | 12.225 | 12.225 | 12.225 Algemene reserve - vrij besteedbaar | 23.580 | 16.296 | 10.258 | 9.260 | 8.927 | 9.183 Bedrijfsreserve | 500 | 433 | 363 | 363 | 363 | 363 Totaal Algemene reserve | 35.246 | 27.895 | 22.845 | 21.847 | 21.515 | 21.771 Bestemmingsreserves overig Fonds leader plus (Leader 2014-2020) | 99 | - | - | - | - | - Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG | 260 | - | - | - | - | - Reserve koppengeld | 265 | 183 | 183 | 183 | 183 | 183 Reserve opvangen tekorten Sociaal Domein | 2.279 | 1.854 | 1.504 | 1.404 | 1.354 | 1.354 Reserve startersleningen | 2.405 | 2.405 | 2.405 | 2.405 | 2.405 | 2.405 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 783 | - | - | - | - | - Reserve volkshuisvesting | 7.704 | 6.465 | 6.345 | 6.345 | 6.345 | 6.345 Totaal Bestemmingsreserves overig | 13.796 | 10.908 | 10.438 | 10.338 | 10.288 | 10.288 Totaal | 49.801 | 38.802 | 33.283 | 32.185 | 31.802 | 32.058 bedragen x € 1.000 Realisatie | Begroting | Begroting | MJR |

MJR | MJR Voorzieningen | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Voorzieningen 17 Vz te betalen pensioenen voormalig bestuurders | 868 | 1.081 | 1.026 | 1.224 | 1.277 | 1.204 Egalisatievoorziening reiniging | 870 | 714 | 599 | 485 | 343 | 202 Voorziening groot onderhoud wegen | 2.157 | 2.197 | 1.619 | 2.238 | 2.879 | 2.037 Voorziening riolering (exploitatie) | 3.134 | 2.458 | 2.243 | 2.011 | 1.763 | 1.505 Vz Algemeen Maatschappelijk Vastgoed | 1.057 | 553 | 800 | 1.050 | 1.078 | 1.177 VZ Buddenbaum | 14 | 14 | 14 | 14 | 14 | 14 Vz onderhoud speelvoorzieningen | 240 | 217 | 208 | 200 | 191 | 182 Vz overdracht wethouderspensioenen | 1.561 | 1.426 | 1.606 | 1.528 | 1.582 | 1.762 Vz wachtgelden collegeleden | 558 | 169 | 37 | - | - | - Totaal Voorzieningen | 10.459 | 8.829 | 8.153 | 8.750 | 9.128 | 8.083 Totaal | 10.459 | 8.829 | 8.153 | 8.750 | 9.128 | 8.083 141

Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 1. De inwoner op 1 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Invoering Omgevingswet (implementatiekosten) | - 912 | - 541 | - 265 | - Actualisatie archeologisch verwachtingskaart buitengebied | - 30 | - | - | - - | - | - Totaal incidentele lasten | - | - 1.716 | - 942 | - 541 | - 265 | - Incidentele baten Totaal incidentele baten | - | - | - | - | - | - Saldo van baten en lasten (incidenteel) | - | - 1.716 | - 942 | - 541 | - 265 | - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen | - | - | - | - | - | - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar | 1.356 | 942 | 541 | 265 | - Reserve koppengeld | 82 Reserve volkshuisvesting | 258 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 20 Totaal incidentele onttrekkingen | - | 1.716 | 942 | 541 | 265 | - Mutatie reserves (incidenteel) | - | 1.716 | 942 | 541 | 265 | - Incidenteel resultaat | - | - | - | - | - | - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2.

Duurzaam | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Isoleren is besparen | - 80 | - 80 | - 80 Warmtetransitieplan personele capaciteit | - 50 | - 50 | - 50 Bidbook bijdrage biocentrale | - 125 Fasering pilot energieadvisering/ondersteuning | - 50 | - 50 Totaal incidentele lasten | - | - 1.528 | - 180 | - 180 | - 255 | - Incidentele baten Herprioritering Maatschappelijk Vastgoed | 125 | 125 | 125 | 125 Totaal incidentele baten | - | - | 125 | 125 | 125 | 125 Saldo van baten en lasten (incidenteel) | - | - 1.528 | - 55 | - 55 | - 130 | 125 Mutatie reserves (incidenteel) 142

bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2. Duurzaam | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar | - 125 | - 125 | - 125 | - 125 Totaal incidentele toevoegingen | - | - | - 125 | - 125 | - 125 | - 125 Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar | 1.268 | 180 | 180 | 255 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 260 Totaal incidentele onttrekkingen | - | 1.528 | 180 | 180 | 255 | - Mutatie reserves (incidenteel) | - | 1.528 | 55 | 55 | 130 | - 125 Incidenteel resultaat | - | - | - | - | - | - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 3. Werk aan de winkel | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Inzet slimme technologie t.b.v.

monitoring varen in Giethoorn | - 30 | - | - Bidbook marktonderzoek 2020 | - 13 Stads- en dorpsvernieuwing | - 575 Visie binnenstad | - 76 | - | - Totaal incidentele lasten | - | - 3.300 | - 694 | - | - | - Incidentele baten Grondexploitatie | - | - | - | - | - Totaal incidentele baten | - | 361 | - | - | - | - Saldo van baten en lasten (incidenteel) | - | - 2.939 | - 694 | - | - | - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar | - 361 | - | - | - Totaal incidentele toevoegingen | - | - 361 | - | - | - | - Incidentele onttrekkingen Fonds Leader Plus | 99 Reserve volkshuisvesting | 374 | 200 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 44 Algemene reserve vrij besteedbaar | 2.783 | 494 | - | - Totaal incidentele onttrekkingen | - | 3.300 | 694 | - | - | - Mutatie reserves (incidenteel) | - | 2.939 | 694 | - | - | - Incidenteel resultaat | - | - | - | - | - | - 143

bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 4. Samenredzaam | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten De Herberg (nachtopvang) | - 42 | - 42 Veilig thuis | - 100 Transitie welzijn | - 500 Cultuurvisie | - 49 Inzet reserve opvangen tekorten sociaal domein | - 250 | - 100 | - 50 Aansluiting ondersteuning en zorg | - 32 | - 32 Regenbooggemeente | - 25 Resultaat gerichte inkoop | - 140 | - 140 Transformatie sociaal domein | - 135 | - 135 Totaal incidentele lasten | - | - 2.305 | - 1.273 | - 449 | - 50 | - Incidentele baten Totaal incidentele baten | - | - | - | - | - | - Saldo van baten en lasten (incidenteel) | - | - 2.305 | - 1.273 | - 449 | - 50 | - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen | - | - | - | - | - | - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar | 1.587 | 923 | 349 Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG | 260 Reserve opvangen tekorten sociaal domein | 425 | 350 | 100 | 50 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 33 Totaal incidentele onttrekkingen | - | 2.305 | 1.273 | 449 | 50 | - Mutatie reserves (incidenteel) | - | 2.305 | 1.273 | 449 | 50 | - Incidenteel resultaat | - | - | - | - | - | - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening |

Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 5. Mijn Steenwijkerland | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Verkeersmaatregelen zwaar verkeer in Blokzijl | - 50 Beschoeiing Giethoorn (ppn 2019-2022) Bespeelbaarheid sportvelden niv. basis (variant 1) eenmalige kosten | - 15 Bespeelbaarheid sportvelden niv. basis (variant +2) eenmalige kosten | - 93 Start uitvoering strategische mobiliteitsvisie | - 40 Verkeersveiligheid Tukseweg fase 3 | - 290 Huisvestingskosten onderwijs | - 242 | - 495 | - 267 | - 51 Essentaksterfte | - 100 | - 100 Hotspots - biodiversiteit motie Fleur | - 100 Locatie onderzoek woningbouw kernen | - 20 Pilot openbare verlichting Vollenhove | - 50 Projectondersteuning binnenstad | - 61 144

bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 5. Mijn Steenwijkerland | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Wonen en zorg | - 20 | - 20 Impuls experimentele woonvormen | - 40 | - 40 Bidbook | - 344 | - 62 | - 240 Verplaatsing scouting | - 1.031 ANWB bewegwijzering | - 100 | - 25 Totaal incidentele lasten | - | - 3.374 | - 2.291 | - 757 | - 507 | - 341 Incidentele baten Beschoeiing Giethoorn (ppn 2019-2022) | 50 Ontwikkeling maatschappelijk vastgoed Tuk | 100 Totaal incidentele baten | - | 200 | 50 | 100 | - | - Saldo van baten en lasten (incidenteel) | - | - 3.174 | - 2.241 | - 657 | - 507 | - 341 Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar | - 200 | - 50 | - 100 Reserve volkshuisvesting | - 80 Totaal incidentele toevoegingen | - | - 200 | - 130 | - 100 | - | - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar | 2.340 | 2.371 | 757 | 507 | 341 Reserve volkshuisvesting | 608 Reserve te bestemmen rekeningsaldo | 426 Totaal incidentele onttrekkingen | - | 3.374 | 2.371 | 757 | 507 | 341 Mutatie reserves (incidenteel) | - | 3.174 | 2.241 | 657 | 507 | 341 Incidenteel resultaat | - | - | - | - | - | - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - | Rekening | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 6.