Programmabegroting 2020-2023 SWL.pdf

Programmabegroting 2020 - 2023 Gemeente Steenwijkerland 2 3 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: Voor de raadsvergadering d.d. 5 november 2019 Agendapunt: Onderwerp: Nota van Aanbieding en besluiten Programmabegroting 2020-2023 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2020-2023 aan. In de Nota van Aanbieding treft u een nadere uiteenzetting aan van de b estuursprogramma’s en de daarbij behorende doelstellingen en resultaten voor 2020. Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2020 te verhogen met 4,6% ten opzichte van 2019; b. de rioolrechten in 2020 met 1,6% te verhogen ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op 85,1%; c. de afvalstoffenheffing in 20 20 met 8,2% te verhogen ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op 74,9%. Daarbij is rekening gehouden met een verhoging va n het tarief per zak van € 1,16 per aanbieding naar € 1,35 per aanbieding; d. de lijkbezorgingsrechten te verhogen met 1,6% ten opzichte van 201 9 en het dekkingspercentage te bepalen op 64,5%; e. het tarief van de toeristenbelasting met € 0,10 te verhogen ten opzichte van 2019 en te bepalen op € 1,10. 2.

Vanaf 2021 een bedrag van € 260.000 aan inkomsten op te nemen onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’ en het college op te dragen daartoe uiterlijk bij de PPN 2021-2024 met voorstellen te komen. 3. Een krediet van € 734.000 in te trekken voor de bestuurlijke herprioritering zoa ls opgenomen in hoofdstuk 3.3. 4. Een krediet van € 1.275.000 beschikbaar te stellen voor het b estedingsplan 20 20-2023 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.4. 5. Een krediet van € 9 15.000 beschikbaar te stellen voor de Huisvesting Integrale Toegang Sociaal Domein in het gemeentehuis zoals opgenomen in hoofdstuk 3.6.5. Daarbij stemt uw raad in met de ‘sobere variant ’ waarbij alleen het atrium wordt verbouwd om een goede dienstverlening te garanderen. 6. Een krediet van € 1.845.000 beschikbaar te stellen voor he t uitvoeringsplan riolering 2020 zoals opgenomen in hoofdstuk 4.1.8. 7. Een krediet van € 911.500 beschikbaar te st ellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2020. 8. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2019 e.v.’: 4 a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; b.

het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 9. Een bedrag van € 100.000 ten laste te brengen van de bestemmingsreserve ‘Opvangen tekorten sociaal domein’ voor ‘Veilig Thuis’ zoals vermeld in hoofdstuk 3.6.3. 10. Een bedrag van € 1.059.000 over te hevelen van de Algemene reserve vrij besteedbaar naar de Algemene reserve vaste buffer. 11. De vijf bestuursprogramma’s vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de secretaris, de burgemeester, Judith de Groot Rob Bats 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding ................................................................................................................................................................... 7 2. De bestuursprogramma’s ..................................................................................................................................... 13 2.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 13 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 14 2.3.

Meerjarenbeeld ................................................................................................................................................. 15 2.4. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen ........................................................................................................ 16 2.5. Bestuursprogramma ‘De inwoner op 1’........................................................................................................ 18 2.6. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ .................................................................................................................. 23 2.7. Bestuursprogramma ‘Werk aan de winkel’ ................................................................................................. 29 2.8. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ .......................................................................................................... 35 2.9. Bestuursprogramma ‘Mijn Steenwijkerland’ ............................................................................................... 42 2.10. Programma ‘Financiën en overhead’ .......................................................................................................... 51 2.11. Programmatische werken ............................................................................................................................. 54 2.12.

Overzicht totale programmabegroting ....................................................................................................... 58 2.13. Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 59 2.14. Overhead ......................................................................................................................................................... 59 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 61 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 61 3.2. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 61 3.3. Bestuurlijke herprioritering ............................................................................................................................ 61 3.4. Bestedingsplan 2020-2023 ............................................................................................................................... 63 3.5.

Raadsbesluiten ................................................................................................................................................. 64 3.6. Financiële ontwikkelingen na de PPN 2020-2023 ........................................................................................ 64 3.6.1. Prijscompensatie ....................................................................................................................................... 65 3.6.2. Nieuwe CAO, incl. sociale lasten ............................................................................................................ 65 3.6.3. Autonome ontwikkelingen ...................................................................................................................... 66 3.6.4. Kapitaallasten ............................................................................................................................................ 67 3.6.5. Beleidsbeslissingen ................................................................................................................................... 67 3.7. Vervangingsinvesteringen .............................................................................................................................. 69 3.8.

Financiering ...................................................................................................................................................... 70 3.9. Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................. 70 3.9.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ......................................................................................... 71 3.9.2. Verloop voorzieningen ............................................................................................................................. 72 4. Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 74 4.1. Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 74 4.1.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 74 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 74 4.1.3.

Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 75 4.1.4. Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 75 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 76 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen .................................................................................................................. 77 4.1.7. Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 78 4.1.8. Rioolheffing ............................................................................................................................................... 80 4.1.9. Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 82 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 82 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen ..........................................................................................

84 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 85 4.2.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 85 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 85 6 4.2.3. Inventarisatie risico’s ................................................................................................................................ 86 4.2.4. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s ................................................................. 99 4.2.5. Diverse kengetallen .................................................................................................................................. 99 4.3. Paragraaf Meerjaren auditplan .................................................................................................................... 106 4.4. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 107 4.4.1. Algemeen ................................................................................................................................................. 107 4.4.2.

Assetmanagement ................................................................................................................................... 107 4.4.3 Door de raad vastgestelde beleids- en beheerplannen ....................................................................... 108 4.5. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................. 116 4.6. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 124 4.7. Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................................................... 127 4.8. Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ............................................................................................. 129 5. Raadsbesluit.......................................................................................................................................................... 132 Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 134 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 135 Bijlage 3.

Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2020 .................................................................................... 138 Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 141 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 142 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 148 Bijlage 7. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 149 Bijlage 8. Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 169 7 1. Inleiding Op 13 november 2018 heeft uw raad de P rogrammabegroting 2019-2022 vastgesteld, de eerste begroting van het huidig college, gebaseerd op het coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’. Dit coalitieakkoord kent een hoog ambitieniveau dat is vertaald in vijf ambitiekaarten. In de vorige programmabegroting is dat nader uitgewerkt in doelen en resultaten en is aangegeven welke concrete maatregelen we gaan treffen .

In voorliggende Programmabegroting 2020-2023, de t weede begroting van dit college, komen veel doelen en resultaten uiteraard terug. Daarbij is steeds per bestuursprogramma aangegeven wat de drie belangrijkste speerpunten zijn voor 2020. De geactualiseerde doelen en resultaten leest u terug in deze programmabegroting, evenals de financiële vertaling voor de periode 2020-2023. Deze begroting volgt op de Perspectiefnota (PPN) 2020 -2023 die in juli met u is besproken. De PPN die aan u is voorgelegd, was ondanks een fors pakket aan maatregelen, financieel NIET sluitend. Reden was dat we anders stevige extra maatregelen moesten voor stellen die misschien achter af bezien niet nodig blijken te zijn als de rijksoverheid extra financiële middelen beschikbaar stelt voor met name de jeugdhulp. Kortom, het financieel beeld in het voorjaar was nog erg onzeker. Maatregelen ‘Bestuurlijke herprioritering’ In het voorjaar hebben we als resultaat van de ‘bestuurlijke herprioritering’ die al eerder in gang was gezet, in diezelfde PPN een breed pakket aan maatregelen aan u voorgelegd ter grootte van ongeveer € 2 miljoen structureel om onze uitgaven naar beneden bij te stellen. Daar ging een intensief voortraject aan vooraf waarbij de ambtelijke organisatie is gevraagd met concrete voors tellen te komen.

Kan geld worden bespaard door zaken niet te doen of anders te organiseren? Daarbij is ook kritisch gekeken naar het bestedingsplan in de Programmabegroting 2019- 2022. De maatregelen die we hebben gepresenteerd zijn niet zonder gevolgen, de ze doen soms pijn. Zo worden investeringen in de openbare ruimte uitgesteld en bepaalde onderhoudsbudgetten verlaagd. Daarmee kunnen we gelukkig nog steeds de kwaliteit van ons voorzien ingenniveau leveren zoals dat door uw raad in het verleden is bepaald. Het pakket aan maatregelen in het kader van de ‘bestuurlijke herprioritering’ is integraal opgenomen in voorliggende programmabegroting waarbij de besparing op het ‘mantelzorgcompliment’ is geschrapt (amendement van uw raad). Aanvullend op de herpriorite ring hebben we toen een aantal ‘saldoverbeterende maatregelen’ aan uw raad voorgesteld: 1. Maatregelen om kosten jeugdhulp te beheersen; 2. Pijsindex voor de helft uitkeren (0,8% in plaats van 1,6%); 3. Uitstellen van de bouw van een school in Sint Jansklooster met een jaar. Ook deze saldoverbeterende maatregelen zijn financieel vertaald in voorliggende programmabegroting. Meicirculaire 2019 gemeentefonds Zoals gebruikelijk verwe rken wij de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds in de programmabegroting. Over de uitkomsten bent u op 25 juni 2019 via een informatienota geïnformeerd.

Wij hebben toen voor u in beeld gebracht wat de financiële gevolgen zijn ten opzichte van de stand PPN. Beeld was dat na verwerking van de meicirculaire, behalve het jaar 2020, alle jaarschrijven een negatief saldo vertonen. Verder vielen de forse negatieve saldi voor met nam e de jaarschijven 2022 en 2023 op. Dat had te make n met het extra budget voor de jeugdhulp dat vooralsnog tot en met het jaar 2021 was toegekend. Ook hebben we u toen gemeld dat het Rijk in overleg met de provinciale toezichthouders komt met een richtlijn ten aanzien van de meerjarenraming jeugd in de gemeentelijke begroting. Die richtlijn ligt er inmiddels en houdt kort gezegd in dat we de incidentele middelen die beschikbaar zijn gesteld als structureel dekkingsmiddel mogen inzetten, ook voor latere jaren. Wij 8 vinden het verantwoord om dat ook daadwerkelijk te doen. We verwachten namelijk dat het Rijk op enig moment zal besluiten de extra middelen structureel, dus ook voor latere jaren, toe te kennen. Financieel beeld verder verslechterd Het begrotingssaldo voor 2020 is verslechterd met name door de budgettaire verwerking van de nieuwe CAO - gemeentepersoneel die een looptijd kent van 1 januari 2019 tot 1 januari 2021. Zonder nieuwe maatregelen vertonen alle jaarschijven van de programmabegroting negatieve begrotingssaldi. Daarbij gaat het om forse bedragen.

Zo komt het tekort in 2022, zonder aanvullende maatregelen, uit op circa € 1, 6 miljoen. Bij de berekening van dat bedrag is al rekening gehouden met het feit dat het Rijk waa rschijnlijk extra geld voor de j eugdhulp gaat verstrekken vanaf 2022. Dat bedrag is alvast ‘ingeboekt’ conform bovengenoemde richtlijn van het Rijk en de provincies. Nieuwe maatregelen noodzakelijk Al met al verkeren we nog steeds in financieel zwaar weer. Om toch een sluitende meerjarenbegroting aan te kunnen bieden, zijn forse maatregelen noodzakelijk. We hebben ervoor gekozen om niet te tornen aan onze ambities uit de vorige programmabegroting . Deze ambities, en daarmee dus de effecten die we voor de Steenwijkerlandse samenleving willen realiseren, blijven onverkort van kracht! Een deel van de oplossing is gevonden in een verlaging van het budget voor de bedrijfsvoering. Het verder verlagen van onze uitgaven, bovenop de ‘bestuurlijke herprioritering’, achten wij niet verantwoord. Dat zou onherroepelijk ten koste gaan van de kwaliteit van het voorzieningenniveau voor onze inwoner s, ondernemers en bezoekers. We zijn daarom genoodzaakt om de lokale lasten voor onze inwoners en ondernemers extra te verhogen. Dat staat op gespannen voet met het uitgan gspunt in ons coalitieakkoord dat we de lokale lasten niet meer dan trendmatig laten stijgen. Voor 2020 hebben we dat uitgangspunt helaas moeten loslaten.

De lokale lasten stijgen in 2020 in totaal met 3% bovenop de 1,6% die als was voorzien in de PPN 2020 -2023 als opbrengststijging. Ook zullen we in het voorjaar van 2020 een mix aan maatregelen aan u voorleggen onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’ , inclusief een mogelijke tariefstijging voor de toeristenbelasting in 2021. Daarmee vragen we ook van de bezoeker aan ons mooie gebied een extra bijdrage. Voor de jaren 2021 en verder geldt dat in het voorjaar van 202 0 op basis van het dan geldende financieel beeld zal worden bezien of aanvullende lastenstijgingen noodzakelijk zijn. Op basis van het gepresenteerde beeld in voorliggende programmabegroting is dat noodzakelijk. We hebben dat in beeld gebracht door twee zog enaamde ‘stelposten’ aan de inkomstenkant op te nemen. Dat houdt in dat als het financieel beeld ongewijzigd blijft, wij in het voorjaar van 2021 nieuwe voorstellen doen om onze inkomsten te verhogen. Ter indicatie: De septembercirculaire 2019 van het g emeentefonds die op Prinsjesdag is verschenen, laat voor onze gemeente ‘plussen’ zien. Zoals gebruikelijk verwerken we de nieuwe informatie van het gemeentefonds pas in het voorjaar, evenals de nieuwe ramingen voor de zogenaamde BUIG -middelen. Op basis van het totale beeld zal dan in het voorjaar duidelijk worden of de genoemde maatregelen aan de inkomstenkant voor 2021 en verder noodzakelijk zijn.

Uw raad hoeft daar in het kader van voorliggende programmabegroting geen besluit over te nemen. Over de financiële gevolgen van de septembercirculaire 2019 van het gemeentefonds en de actuele BUIG -ramingen ontvangt uw raad binnenkort een informatienota. Deze informatie kunt u dan betrekken bij de begrotingsbehandeling op 5 november 2019. Speerpunten 2020 In hoofdstuk 2 is per bestuursprogramma beschreven wat wij in het komend begrotingsjaar gaan doen om onze ambities te realiseren. Naast doelen en resultaten gaat het nadrukkelijk om de bijbehorende acties in 2020. Wat gaan onze inwoners er concreet van merken? Daarbij is dit jaar gekozen om per programma drie speerpunten te benoemen. Deze speerpunten zijn toegelicht in hoofdstuk 2 onder de afzonderlijke bestuursprogramma’s. Bij de speerpunten gaat het veelal om een pakket aan samenhangende acties om meerdere doelen te realiseren. Uiteraard 9 komen de speerpunten voort uit de tien prioriteiten uit het coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’. Deze zijn: 1. Inwonersinitiatieven versterken vanuit een participerende overheid; 2. Regionale samenwerking; 3. De afhankelijkheid van het gas verminderen; 4. Opwekking duurzame energie aanjagen; 5. Maatwerk leveren in het sociaal domein; 6. Vergrijzing als kans; 7. Jongeren kansen geven op werken en wonen; 8. Slimme & schone mobiliteit; 9.

Dienstverlening aan de inwoner (vriendelijk en uitnodigend); 10. Matching op de arbeidsmarkt. Hieronder is een aantal speerpunten uitgelicht en is de relatie gelegd met een of meerder e prioriteiten uit het coalitieakkoord (CA) ‘Door verbinding naar resultaat’. In hoofdstuk 2 treft u alle gekozen speerpunten aan. Speerpunt: Vrije inloop Prioriteit (CA): Dienstverlening aan de inwoner (vriendelijk en uitnodigend) In het coalitieakkoord staat opgenomen dat we een dagdeel ‘vrije inloop’ voor een bezoek aan het gemeentehuis gaan realiseren. Uit een peiling van het inwoner spanel blijkt dat respondenten graag een afspraak willen maken voor een bezoek aan de balies in het gemeentehuis, maar ook dat ze zonder afspraak terecht willen kunnen. Daarom zijn we in september 2019 gestart met een uitgebreide mog elijkheid om ook zonder afspraak op het gemeentehuis geholpen te worden . Daarnaast zijn we in 2019 gestart met het maandelijks spreekuur met wethouders en continueren we dat in 2020. Speerpunt: Onze bewoners zijn de beste ambassadeurs Prioriteit (CA): Inwonersinitiatieven versterken vanuit een participerende overheid Prioriteit (CA): Opwekking duurzame energie aanjagen Prioriteit (CA): De afhankelijkheid van gas verminderen Het traject G1000 heeft veel energie losgemaakt in de samenleving.

We willen deze e nergie verder benutten door de betrokkenen uitvoering te laten geven aan alle ideeën die gericht zijn op bewustwording. Onze inwoners zijn immers de beste ambassadeurs als het gaat om het verduurzamen van onze samenleving. Wat gebeurt er in de verschillende kernen in de onze gemeente op dit vlak? Kunnen we ‘best practices’ presenteren om andere inwoners te inspireren? En wat betekent dat voor ondernemers en wat kan bijvoorbeeld de Busin ess Club Steenwijkerland (BCS) daarin betekenen? Samen met voormalige deelnemers aan de G1000 en de BCS breiden we in 2 020 onze activiteiten uit om inwoners en ondernemers bewust te maken van het onderwerp met als doel dat meer gebouweigenaren duurzame maatregelen gaan treffen. Speerpunt: Een grondstoffenplan voor iedereen Prioriteit (CA): Inwonersinitiatieven versterken vanuit een participerende overheid De circulaire economie daagt ons uit verder te kijken , willen we echt ee n verandering in denken en do en in gang zetten. Door te kiezen voor een bredere scope dagen we niet alleen inwoners thuis uit om grondstoffen te scheiden maar ook juist buitenshuis: bij ondernemers, bij een evenement, op de camping, op school en tijdens het sporten. Alle grondstoffen die niet verbrand worden en dus hun waarde behouden, dragen bij aan een circulaire economie. Communicatie en bewustwording zijn dé handvatten voor het grondstoffenplan.

Daarom wordt dit plan vooral met experts buitenshuis gemaakt: met inwoners en ondernemers. 10 Speerpunt: Focus op toerisme Prioriteit (CA): Regionale samenwerking Meer focus op toerisme moet leiden tot spreiding van toeristen in het gebied en over het jaar, meer werkgelegenheid en het positioneren van Weerribben-Wieden als (inter)nationaal sterk merk. Eind 2018 is gestart met een programmatische aanpak onder de titel ‘Duurzaam (Be)Leefbaar Toerisme ’ (DBT). Hierin zijn de activiteiten van de Stichting Weerribben -Wieden, de projecten uit de Regiodeal ‘Leefbaar Giethoorn 2019-2021’, en toeristische projecten van de gemeente Steenwijkerland met elkaar verbonden. In 2020 zal de nadruk onder andere liggen op: - Het verleiden van de toerist om de regio te ontdekken door o.a. realisering van de projecten uit het bidbook ‘Land van Weerribben en Wieden’ en doorontwikkeling van het poortenconcept; - Het realiseren van projecten op basis van de visie voor de binnenstad van Steenwijk om de toeristische potentie van Steenwijk te versterken. Speerpunt: Levendige en economisch vitale binnenstad De ontwikkeling van de binnenstad van Steenwijk en het Steenwijkerdiep heeft een hoge prioriteit. Met bewoners en ondernemers wordt gewerkt aan een aantrekkelijke binnenstad voor bewoners, ondernemers en bezoekers. In 2020 investeren we in Rams Woerthe, op basis van de i n 2019 opgestelde visie.

We zetten in op promotie en marketing van de stad om daarmee Steenwijk als vestingstad beter en breder te etaleren. We zetten in op invulling van leegstand, zowel tijdelijk als structureel door o.a. verplaatsing van winkels en/of h et transformeren van winkels. De plannen voor de herontwikkeling van het Steenwijkerdiep vorderen gestaag. Naar verwachting worden de contracten met betrokken partijen voor de herontwikkeling van het Gedempte Steenwijkerdiep eind 2019 ondertekend. De gemeente is verantwoordelijk voor de herinrichting van het openbaar gebied. We voeren overleg met de betrokken eigenaren en supermarktorganisaties over verwerving van gronden en stedenbouwkundige uitgangspunten. We betrekken de raad voor het stellen van kaders. Uiteraard betrekken we ook omwonenden, andere belanghebbenden en de provincie Overijssel. Deze verdere uitwerking leidt tot een integraal bestemmingsplan voor het Gedempte Steenwijkerdiep en het starten van de bestemmingsplanprocedure. Speerpunt: Grip krijgen op de kosten voor maatwerkvoorzieningen met behoud van kwaliteit van zorg Prioriteit (CA): Maatwerk leveren in het sociaal domein Transformeren in het sociaal domein gaat over het aanpassen van het grote, complexe zorgsysteem dat in de loop van decennia is ontstaan in Nederland .

Inwoners die dat nodig hebben , moeten betere ondersteuning krijgen en we moeten tegelijkertijd grip houden op de kosten. Het werken vanuit een andere mindset is daarbij van groot belang. Elementen van de nieuwe mindset zijn: versterken van de veerkracht van inwoners, het in stelling brengen van het netwerk van inwoners, de integrale leefwereld van de inwoners centraal stellen (in plaats van het systeem waarin schotten staan tussen de verschillende levensdomein en) en samenwerken vanuit meerdere disciplines. Vanuit deze nieuwe mindset zal langzaamaan het bestaande systeem van regels, voorzieningen, inkoopafspraken etc. veranderen. Dit is geen lineair proces dat door de gemeente vooraf kan worden uitgestippeld, m aar veeleer een beweging die op talloze plekken in de samenleving post moet vatten. De gemeente kan deze beweging stimuleren en aanjagen. Ook kan de gemeente de verschillende taken die zij heeft in het sociaal domein (inkoop, toekennen van ondersteuning, r egievoering etc .) vanuit deze mindset uitvoeren. Maar om de transformatie daadwerkelijk gestalte te doen geven, is de gemeente zeer afhankelijk van tal van andere partijen in het sociaal domein, zoals zorgaanbieders, onderwijs en huisartsen. In 2020 zullen we samen met deze partijen op zoek gaan naar concrete transformatiekansen.

11 Speerpunt: Mobiliteit (inclusief verbeteren fietspaden) Prioriteit (CA): Slimme & schone mobiliteit Van ‘a’ naar ‘b’ en dat zo gemakkelijk, veilig en duurzaam mogelijk, dat is wa t we voor ogen hebben. Daarom stimuleren we het elektrisch rijden en fietsen. In 2020 maken we een eerste aanzet met de plannen uit het uitvoeringsplan bij de Strategische Mobiliteitsvisie. Zo neemt het aantal laadpalen in 2020 in Steenwijkerland toe. De fiets pakken is natuurlijk nog beter. De komende periode verbeteren we 12 fietspaden en starten we per traject met de p rovincie een campagne om het fietsgebruik te stimuleren. In het kader van het goede voorbeeld geven, investeren we ook in een eigen wagen park met ‘zero emission’. Ook heeft de bereikbaarheid van de verschillende kernen onze nadrukkelijke aandacht. Nieuwe vervoersvormen worden zeker toegejuicht. ‘Mobility as a Service’, deelauto’s en deelfietsen…. Ze maken allemaal een deel uit van het duurzame vervoer in de toekomst, evenals de wens om alternatieve en schonere brandstoffen in onze gemeente te kunnen aanbieden. Mobiliteit heeft een duidelijke relatie met het programma Duurzaam dat een eigen programmastructuur kent.

Ook treffen we in 2020 maatregelen voor het beperken van de overlast van zwaar verkeer in Blokzijl, werken we een plan uit voor de Herinrichting Kallenkote (fase 2) om de verkeersveiligheid te verbeteren en stellen we samen met dorpsbelang Tuk en de bewoners plannen op voor de herinrichting van de Tukseweg (fase 3). Speerpunt: Passend wonen voor jong en oud (inclusief sociale huur) Prioriteit (CA): Vergrijzing als kans Prioriteit (CA): Jongeren kansen geven op werken en wonen We willen dat iedereen goed kan wonen in onze ge meente. Of je nu jong, oud of van middelbare leeftijd bent. Samen met de kernen en wijken zoomen we in op de woonbehoefte van jongeren en ouderen. Voor mensen met een lager inkomen zetten we in op voldoende sociale huurwoningen. Dat betekent dat woningcorp oraties aan de slag gaan met nieuwbouw. Voor starters op de woningmarkt en de middeninkomens is het van belang dat de starterslening blijft. En voor degene die zijn of haar plek in onze gemeente heeft gevonden, moet het mogelijk zijn daar te blijven wonen. Speerpunt: Versterken biodiversiteit (tevens een nieuwe doelstelling) Prioriteit (CA): Inwonersinitiatieven versterken vanuit een participerende overheid Wij gaan de komende jaren aan de slag met het versterken van de biodiversiteit in Steenwijkerland waarbij wordt gekeken of een koppeling mogelijk is met het thema klimaatadaptatie.

In het Plan van Aanpak Biodiversiteit staat hoe we dat gaan doen. Zo gaan we onder andere samen met onze inwoners en gebiedspartners concrete projecten en ideeën ontwikkele n. De verzamelde plannen en ideeën nemen we op in een aanpak die we de komende jaren gaan uitvoeren. Door samen met onze inwoners actief aan de slag te gaan, versterken we niet alleen de biodiversiteit maar ook het bewustzijn en de bekendheid met het begrip biodiversiteit. In aanloop naar de nieuwe plannen is Steenwijkerland al benoemd tot ‘bijvriendelijke gemeente’, dat onderdeel is van het project ‘Nederland Zoemt'. Daarbij wordt gekeken hoe bijvriendelijk het groenonderhoud en -beheer van een gemeente is. Kansen op externe financiering Wij hebben samen met de provincie Overijssel plannen ontwikkeld om toerisme in het gebied Weerribben-Wieden te versterken en de negatieve gevolgen die dit heeft voor de leefbaarheid in het gebied te beperken, zo mogelij k zelfs te versterken. Er is een aanvraag gedaan voor een bijdrage van het Rijk op basis van het ‘bi dbook Land van Weerribben en Wieden – Poort naar Overijssel’. Helaas is deze subsidieaanvraag niet door het Rijk gehonoreerd. De provincie Overijssel heeft de beoogde bijdrage wel gehandhaafd. We zijn van mening dat het Rijk ook verantwoordelijkheid moet nemen.

We hebben daarom een lobby ingezet en dit heeft tot moties in de Tweede 12 Kamer geleid waarin staatsecretaris Mona Keijzer o.a. wordt opgeroepen onze plannen te ondersteunen. Daarnaast heeft de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) onlangs een rapport aangeboden aan minister Ollongren en staatssecretaris Keijzer waarbij een beroep wordt gedaan op de rijksoverheid om meer regie te nemen en experimenteergebieden aan te wijzen waar onderzoek kan worden gedaan naar de effectiviteit van verschillende beleidsingrepen. We zijn in gesprek met het ministerie en wanneer het advies van de Rli wordt overgenomen opteren wij om aangewezen te worden als experimenteergebied. Een deel van genoemde plannen is ondergebracht in een nieuwe Regio Deal die wordt aangevraagd door de regio Zwolle (waar ook de eerder afgewezen Regio Deal ‘Human Capital Agenda’ deel van uit zal maken). Verder ontvangen we als 1 van de 1 5 gebieden binnen het interbestuurlijk programma (IBP) Vitaal platteland binnenkort bericht vanuit het Rijk op welke bijdrage we van hen uit mogen rekenen. Deze bijdrage is gebaseerd op een door de provincie, in gezamenlijkheid met ons en omliggende gemeen ten, ingediend programmavoorstel. Dat we op een bijdrage mogen rekenen staat vast.

Tot slot verkennen we de kansen én middelen om een aantal strategische opgaven (binnenstad, Steenwijkerdiep en Eeserwold) te verbinden met het coalitieakkoord van de provincie in het kader van ‘Steenwijk 2020’, de strategische agenda met de provincie Overijssel. 13 2. De bestuursprogramma’s 2.1. Inleiding Belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Hierin presenteren wij u onderstaande programma’s met daarin onze ambities en doelstellingen voor de periode tot en met 2023. De programma’s in de begroting zijn afgeleid van de programma ’s uit het coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’ en de uitwerking daarvan in een ambitiekaart met concrete doelstellingen en resultaten: 1. De inwoner op 1; 2. Duurzaam; 3. Werk aan de winkel; 4. Samenredzaam; 5. Mijn Steenwijkerland. Ieder programma start met onze ambities en doelstellingen. Vervolgens wordt per programma voor 20 20 weergegeven met welke maatregelen we deze ambities/doelstellingen willen realiseren en hoeveel dat gaat kosten. Aan bovengenoemde bestuursprogramma’s is een zesde programma toegevoegd, het bestuursprogramma ‘Financiën en overhead ’. Hierin zijn de financiële uitgangspunten uit het coalitieakkoord nader uitgewerkt . Deze zijn richtinggevend voor het gemeentelijk huishoudboekje van de komende jaren.

14 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma In onderstaand cirkeldiagram treft u een overzicht aan van de budgetten per bestuursprogramma voor zowel de inkomsten als de uitgaven over 2020. Het totaal van de bestuursprogramma’s betreft het resultaat voor bestemming. Er is geen rekening gehouden met de mutaties in de reserves. bedragen x € 1.000 Baten per programma - Begroting 2020 Bedrag Percentage 1. De inwoner op 1 1.943 1,6% 2. Duurzaam 5.041 4,1% 3. Werk aan de winkel 5.434 4,4% 4. Samenredzaam 15.281 12,4% 5. Mijn Steenwijkerland 8.758 7,1% 6. Financiën en overhead 86.838 70,4% Totaal 123.294 100,0% Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit : 1,6% 4,1% 4,4% 12,4% 7,1% 70,4% Baten per programma - Begroting 2020 1. De inwoner op 1 2. Duurzaam 3. Werk aan de winkel 4. Samenredzaam 5. Mijn Steenwijkerland 6. Financiën en overhead Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma Financiën en overhead. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het R ijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen. bedragen x € 1.000 Lasten per programma - Begroting 2020 Bedrag Percentage 1. De inwoner op 1 10.410 8,1% 2. Duurzaam 9.173 7,1% 3. Werk aan de winkel 7.194 5,6% 4. Samenredzaam 61.689 47,9% 5. Mijn Steenwijkerland 23.733 18,4% 6.

Financiën en overhead 16.578 12,9% Totaal 128.776 100,0% Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit: 15 8,1% 7,1% 5,6% 47,9% 18,4% 12,9% Lasten per programma - Begroting 2020 1. De inwoner op 1 2. Duurzaam 3. Werk aan de winkel 4. Samenredzaam 5. Mijn Steenwijkerland 6. Financiën en overhead De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein. Voorbeelden zijn het verstr ekken van uitkeringen in het kad er van de Participatiewet, de Wmo, de Jeugdzorg en de Wsw. 2.3. Meerjarenbeeld Het meerjarenbeeld start met de begrotingspositie zoals verm eld in de PPN 2020-2023. In de raadsbrief van eind juni bent u vervolgens geïnformeerd ov er de gevolgen van de meicirculaire 2019 van het gemeentefonds. De raadsbesluiten zijn verwerkt tot en met de raadsvergadering van 9 juli 2019 waarbij ook de structurele doorwerking van diverse in de Najaarsnota 2019 opgenomen budgetten zijn meegenomen. Vervolgens zijn de herijkingen (prijs- en loonmutaties, autonome ontwikkelingen, kapitaallasten en beleidsbeslissingen) in het meerjarenbeeld verwerkt. In paragraaf 3.3 worden deze mutaties toegelicht.

bedragen x € 1.000 Meerjarenbeeld Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo perspectiefnota - 236 - 894 - 744 - 1.079 Amendement mantelzorgcompliment - 50 - 50 - 50 - 50 Motie ombudsfunctie sociaal domein - 40 - 40 - 40 - 40 Subtotaal - 90 - 90 - 90 - 90 Raadsbrief 25 juni 2019 (meicirculaire gemeentefonds 2019): Bedragen, excl. extra middelen jeugdhulp - 204 - 577 - 831 111 Extra middelen jeugdhulp 824 824 - - Subtotaal 620 247 - 831 111 Raadsbesluiten tot en met de vergadering van 9 juli 2019 - 117 - 91 - 91 - 92 Subtotaal - 117 - 91 - 91 - 92 Herijkingen, waaronder autonome ontwikkelingen - 679 - 597 - 628 - 607 Subtotaal - 679 - 597 - 628 - 607 Beleidsbeslissingen: Huisvesting Integrale Toegang Sociaal Domein - 915 Ten laste van de AR vrij besteedbaar 915 Verlagen budget bedrijfsvoering 125 250 375 500 Extra verhogen lokale lasten in 2020 415 415 415 415 'De bezoeker draagt bij' 260 260 260 Stelpost: Extra middelen jeugdhulp (o.b.v. richtlijn BZK/toezichthouders) 824 824 Stelpost: 'de bezoeker draagt bij' 140 140 140 Stelpost: verhogen overige belastingen en heffingen 410 410 410 Subtotaal 540 1.475 2.424 2.549 Saldo programmabegroting 38 50 39 792 16 2.4. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen Een deugdelijke en transparante begroting is in het belang van een goede controle door de raad op de financiële positie van onze gemeente.

Dat gaat verder dan het meerj arig saldo van de begroting zoa ls dat in de vorige paragraaf is gepresenteerd. Financiële kengetallen helpen daarbij. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans . De kengetallen maken inzichtelijk o ver hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Ze geven dus inzicht in de financiële weerbaar - en wendbaarheid. Naast een aantal verplichte kengetallen kennen we sinds kort een nieu w ‘eigen’ kengetal, de weerstandsratio1. De weerstandsratio is een hulpmiddel waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s die we lopen . Het zegt i ets over het vermogen van d e gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen . Alle kengetallen treft u aan in paragraaf 4.2.5, inclusief een nadere toelichting. Hieronder wordt een totaaloverzicht gegeven dat kan dienen als ‘dashboard’ om te bepalen of we financieel gezien ‘op koers’ liggen. De gezamenlijke provinciale toezichthouders en het Rijk hebben signaleringswaarden opgesteld voor de verplichte kengetallen. Zij hebben gekozen voor een indeling in drie categorieën, waarbij kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en C het meest risicovol.

In onderstaande tabel zijn de signaleringswaarden opgenomen. Signaleringswaarden kengetallen Categorie A Categorie B Categorie C Verplichte kengetallen 1a. Netto schuldquote < 90% 90 - 130% > 130% 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen < 90% 90 - 130% > 130% 2. Solvabiliteitsratio > 50% 20 - 50% < 20% 3. Grondexploitatie < 20% 20 - 35% > 35% 4. Structurele exploitatieruimte > 0% 0% < 0% 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit < 95% 95 - 105% > 105% Overige kengetallen 6. Weerstandsratio > 2 1 - 2 < 1 De scores op de kengetallen moeten in samenhang worden bekeken. Voor de financieel toezichthouder hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Het helpt bij het verkrijgen van een completer inzicht in de financiële situatie van een gemeente, ook voor raadsleden. De waarden worden niet gebruikt als norm bij het be oordelen van het materieel evenwicht van de meerjarenbegroting. Hieronder zijn de ‘scores’ voor 2020 opgenomen: 1 Bij de vaststelling van de ‘Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2019’ is afgesproken dat de signaleringswaarde voor de weerstandsratio minimaal 1,0 is. 17 ‘Scores’ kengetallen voor 2020 Categorie A Categorie B Categorie C Verplichte kengetallen 1a. Netto schuldquote 72% 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 64% 2. Solvabiliteitsratio 22% 3. Grondexploitatie 9% 4. Structurele exploitatieruimte 0%2 5.

Gemeentelijke belastingcapaciteit 86% Overige kengetallen 6. Weerstandsratio 2,2 Op basis van de gepresenteerde kengetallen kan geconcludeerd worden dat de financiële positie van onze gemeente goed is. Voor vier van de vijf verplichte kengetallen scoort de gemeente Steenwijkerland in het groene vlak in de getoonde tabel. Alleen de solv abiliteitsratio (eigen vermogen / vreemd vermogen * 100) ‘scoort’ met 22% oranje. Dat zit aan de onderkant van deze categorie. Dit heeft vooral te maken met de afname van de algemene reserve vrij besteedbaar in relatie tot het vreemd vermogen. Ook komt het percentage in de buurt van het percentage van minimaal 20% zoals door uw raad is bepaald in de Nota Reserves en voorzieningen 2017. 2 De structurele exploitatieruimte in 2020 bedraagt 0,03%. 18 2.5. Bestuursprogramma ‘De inwoner op 1’ De inwoner op 1 Dienstverlening Aansluiting op de wensen en behoeften van haar inwoners Persoonlijk contact heeft de voorkeur Heldere, begrijpelijke en toegankelijke communicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid Participeren met lef We doen het samen.

Bouwen aan leefbare en toekomstbestendige kernen Stimuleren eigenaarsschap Wij bewegen mee Participatie zit in ons bloed Gemeente is zichtbaar en goed benaderbaar Goede ideeën zijn goud waard Goede initiatieven zijn goud waard Delen is inspireren Laten zien doet verkopen Goed verwachtingsmanagement bij initiatieven 19 Wat zijn onze doelen en resultaten? Inwoners en ondernemers willen meer zeggenschap over en regie op hun eigen leefomgeving. Zij nemen daarom steeds vaker zelf het initiatief, pakken verantwoordelijkheid en verwachten een betrokken en dienstbare gemeente. De gemeente geeft deze initiatiefnemers de ruimte en schept voorwaarden. Inwoners ervaren daarbij een betrokken en betrouwbare overheid met creativiteit en lef: ja, mits… is de grondhouding waarmee de gemeente initiatieven benadert. Inwoners merken dat de gemeente opkomt voor de belangen van haar inwoners bij andere overheden. De wensen en behoeftes van de inwoners en ondernemers staan centraal bij de dienstverlening. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en concrete resultaten, onderverdeeld naar de 5 thema’s uit het programma ‘De inwoner op 1’: Dienstverlening, Participatie met lef, Wij bewegen mee, Goede ideeën zijn goud waard en Laten zien doet verkopen.

Dienstverlening: Doel Aansluiting op de wensen en behoeftes van haar inwoners Resultaten  Inwonertevredenheid bij onderzoeken gemiddeld minimaal een 7;  Inwonertevredenheid over contacten via balie, telefoon, digitaal minimaal een 7;  Ten minste 3 onderzoeken per jaar via het inwonerspanel;  Introductie van servicenormen/serviceformules;  Maandelijks spreekuur voor wethouders, meer collegevergaderingen in de kernen;  Digitaliseringsagenda voor doorontwikkeling digitale dienstverlening. Doel Persoonlijk contact heeft de voorkeur Resultaten  Persoonlijk contact is de regel;  Ten minste 30% van het aantal bezwaren wordt via mediation opgelost;  Regelmatig locatiebezoek bij aanvragen subsidies en bezwaarschriften. Doel Heldere, begrijpelijke en toegankelijke communicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid Resultaten  Brieven en e-mails worden met minimaal een 7,2 beoordeeld.  Een digitale ambitiekaart. Participeren met lef: Doel We doen het samen. Bouwen aan leefbare en toekomstbestendige kernen Resultaten We werken goed en integraal samen met maatschappelijke partners om vraagstukken in de kernen goed aan te vliegen. Geen ‘kastje-muur gevoel’ maar integrale samenwerking mét en voor de inwoner. Doel Stimuleren eigenaarschap Resultaten Zelforganiserende en –redzame buurten bij initiatieven , met behulp van een gereedschapskist (Eerste Hulp Bij Initiatieven).

20 Wij bewegen mee: Doel Participatie zit in ons bloed Resultaten De medewerkers beschikken over participatievaardigheden waarbij een (participatie) gereedschapskist een praktisch hulpmiddel is. Doel De vraag staat centraal Resultaten Initiatieven worden integraal afgewogen en vallen niet meer tussen wal en schip. Een initiatieventeam buigt zich over inwonersinitiatieven (loket). Doel Gemeente is zichtbaar en goed benaderbaar Resultaten De gemeente heeft meerdere gebiedsmanagers (met bevoegdheden) die een schakel vormen tussen de organisatie en de inwoners. Zoveel mogelijk gesprekken tussen ambtenaren en inwoners op locatie. Goede ideeën zijn goud waard: Doel Goede initiatieven zijn goud waard Resultaten Flexibele en laagdrempelige ondersteuning voor (buurt)initiatieven. Zowel voor proces als realisatie. Laten zien doet verkopen: Doel Delen is inspireren Resultaten (Media)aandacht voor geslaagde inwonersinitiatieven. Meer zelforganisatie, eigen initiatief bij inwoners. Een interactief platform voor (buurt)initiatieven. Doel Goed verwachtingsmanagement bij initiatieven Resultaten Geen teleurstellingen/verwijten wanneer een initiatief geen doorgang kan plaatsvinden. ‘Kan niet’ is een prima uitkomst bij een goed proces. Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? De drie belangrijkste speerpunten voor 2020 en bijbehorende acties zijn als volgt: Speerpunten voor 2020 1.

Stimuleren/ondersteunen subsidieregeling inwonersinitiatieven Eind 2019 evalueren we de regeling ‘Goede initiatieven zijn goud waard’. Gelijktijdig kijken we of we in 2020 voorstellen kunnen doen voor een bundeling van de bestaande regelingen om zo te komen tot één effectieve regeling. 2. Dienstverlening op locatie In 2020 geven we invulling aan dienstverlening op locatie. Een voorstel daartoe zal in het najaar van 2019 aan uw raad worden verstuurd. 3. Vrije inloop In het coalitieakkoord staat dat we een dagdeel ‘vrije inloop’ voor een bezoek aan het gemeentehuis gaan realiseren. Uit een peiling van het inwoner spanel blijkt dat respondenten graag een afspraak willen maken voor een bezoek aan de balies in het gemeentehuis, maar ook dat ze zonder afspraak terecht willen kunnen. Daarom zijn we in septemb er 2019 gestart met een uitgebreide mogelijkheid om ook zonder afspraak op het gemeentehuis geholpen te worden. Van maandag t/m donderdag kunnen 21 inwoners van 9.00 tot 16.00 terecht en op vrijdag van 9.00 tot 12.00 uur. Daarnaast blijft een bezoek op afspra ak mogelijk tijdens de gebruikelijke openingstijden (maandag t/m woensdag van 9.00 tot 18.00 uur, donderdag van 9.00 tot 20.00 en vrijdag van 9.00 tot 12.30 uur). In 2020 evalueren we dit en stellen waar nodig bij.

Daarnaast gaan we in 2020 onder andere: - Voor meer producten en diensten monitoren hoe onze inwoners en ondernemers onze dienstverlening ervaren. We willen deze klantsignalen op een meer gestructureerde en structurele manier verzamelen en op een centrale plaats in de organisatie laten samenkomen. In 2019 is een medewerker dienstverlening gestart die daar mede invulling aan gaat geven. Daarnaast blijven we ons digitale inwonerspanel inzetten om inwoners met korte enquêtes te bevragen over actuele vraagstukken. Ook willen we een vervolg geven aan d e bestaande KlantContactMonitor (KCM) om gerichte informatie over de tevredenheid van onze inwoners over de geleverde producten en diensten te krijgen en waardevolle verbetersuggesties op te halen. Met deze informatie richten we nieuwe dashboards in, zodat we de ontwikkelingen kunnen monitoren en waar nodig verbeteracties kunnen voorstellen en in gang kunnen zetten. Vergelijkbaar met het vereenvoudigen van de manier van het doen van meldingen openbare ruimte of het invoeren van de vrije inloop voor bezoek aan de balies van het gemeentehuis. - De doorontwikkeling van de digitale dienstverlening verder uitwerken. In 2019 vormen we een beeld van de ontwikkelrichting, dat als basis dient voor de vervolgstappen in 2020 en verder. In 2020 werken we zogenaamde ‘quick wins’ uit.

We denken daarbij bijvoorbeeld aan het beter benutten van de mogelijkheden van onze digitale kennisbank. - Het zogenaamde kernenbeleid continueren en doorontwikkelen mede naar aanleiding van het onderzoek van de Rekenkamer Steenwijkerland. De coördinatoren Kernen en Wijken ontwikkelen door naar gebiedsmanagers. Er komt een bredere ondersteuning voor inwonersinitiatieven (naast het bestaande beleid van ondersteuning van PBW3-initiatieven) in de vorm een initiatievenloket en een initiatievenregelin g. Daarnaast meer aandacht voor de kernen en wijken waar de PBW’s minder actief zijn. In 2020 staat met name het initiatievenloket en delen is inspireren centraal. Relatie met verbonden partijen Stichting Dataland Van de Stichting Dataland is de gemeente certificaathouder. Deze stichting verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijk vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Veiligheidsregio IJsselland In Veiligheidsregio IJsselland wonen, werken en recreëren ruim 500.000 inwoners in elf gemeenten. Dit zijn de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst -Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Binnen de Vei ligheidsregio werken brandweer, GHOR, politie en gemeenten samen op het gebied van: Brandweerzorg, Crisisbeheersing, Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen en Rampenbestrijding.

De Veiligheidsregio is ingesteld om de inwoners van onze regio b eter te beschermen tegen de risico’s van branden, rampen en crises. Dankzij samenwerking zorgen wij ervoor dat wij steeds beter voorbereid zijn op het bestrijden van rampen en het onder controle houden van steeds groter wordende risico's. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan . 3 Plaatselijk Belang of Wijkvereniging. 22 Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Bestedingsplan - 1. De inwoner op 1 Investering S / I Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 In begroting 2020-2023 opgenomen 1. Invoering Omgevingswet (implementatiekosten) I 912 541 265 2. Actualisatie archeologische verwachtingskaart buitengebied I 30 Totaal bestedingsplan - 942 541 265 - In paragraaf 3.4. is het volledig bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s . Voor de bijbehorende toelichtingen wordt verwezen naar de PPN 2020-2023. Naast extra investeringen hebben we in het voorjaar voorstellen gedaan voor ‘bestuurlijke herprioritering ’. Deze voorstellen uit de PPN zijn in paragraaf 3.3. opgenomen. Voor het programma ‘De inwoner op 1’ gaat het om de volgende maatregelen: bedragen x € 1.000 Bestuurlijke herprioritering - 1. De inwoner op 1 Investering S / I Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 In begroting 2020-2023 opgenomen 1.1.

Vrijval (deel) aanjaagbudget programma `Inwoner op 1` S - 31 - 31 - 31 - 31 1.2. Herprioritering budget media, lokale omroep SLOS S - 10 - 10 - 10 - 10 1.3. Stoppen project internationale samenwerking S - 13 - 13 - 13 - 13 1.4. Verlagen budget representatie S - 15 - 15 - 15 - 15 1.5. Verlagen budget jongerenparticipatie S - 6 - 6 - 6 - 6 Totaal bestuurlijke herprioritering - - 75 - 75 - 75 - 75 bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 1. De inwoner op 1 Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten Lasten - 10.579 - 11.734 - 10.410 - 10.278 - 9.904 - 9.486 Baten 2.953 3.411 1.943 2.235 2.069 1.888 Saldo van baten en lasten - 7.626 - 8.324 - 8.467 - 8.043 - 7.835 - 7.598 Mutatie reserves Onttrekkingen - 1.716 942 541 265 - Mutatie reserves - 1.716 942 541 265 - Resultaat - 7.626 - 6.608 - 7.525 - 7.502 - 7.570 - 7.598 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat - 7.626 - 6.608 - 7.525 - 7.502 - 7.570 - 7.598 23 2.6.

Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ Duurzaam Energietransitie Meer duurzame elektriciteit Woningen met een betere energetische kwaliteit Terugdringen van gasverbruik Informeren en stimuleren van inwoners en ondernemers Schone mobiliteit Gemeentelijke eigendommen zijn in 2050 energieneutraal Circulaire economie Gemeentelijke organisatie is in 2030 circulair Minder restafval per inwoner Ondernemers zijn zich bewust van de circulaire mogelijkheden binnen hun bedrijf Klimaatadaptatie Klimaatbestendig handelen in 2020 Klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 24 Wat zijn onze doelen en resultaten? We willen samen met onze inwoners en ondernemers werken aan duurzame ontwikkeling van de woon-, leef-, en werkomgeving. We houden rekening met de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. We gebruiken natuurli jke hulpbronnen duurzaam en zetten in op een energie - neutrale gemeente; daarbij betrekken we nadrukkelijk de uitkomsten van de G1000 Steenwijkerland. We kiezen ervoor om lokaal onze verantwoordelijkheid te nemen in verbinding met de regio. We worden een vo orbeeld op het gebied van duurzaamheid. We tonen daarbij ambitie en daadkracht. Samen met onze inwoners en ondernemers geven we vorm aan de circulaire economie. We stimuleren onze inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie om circulair te gaan leven.

De circulaire gemeente creëert nieuwe bedrijvigheid, heeft een positieve economische impact en draagt actief bij aan een duurzame en leefbare samenleving. Leefbare steden en dorpen waarin goed met water en klimaat wordt omgegaan; dat is waar we voortdure nd aan werken. In het Deltaprogramma hebben we ons, net als de andere overheden, verbonden aan de ambitie om vanaf 2020 klimaatadaptief te handelen, zodat in 2050 het stedelijk gebied in Nederland klimaatbestendig, water - en hitterobuust ingericht is en beheerd wordt. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en concrete resultaten, onderverdeeld naar de 3 thema’s uit het programma ‘Duurzaam’: Energietransitie, Circulaire economie en Klimaatadaptatie. Energietransitie: Doel Meer duurzame elektriciteit Resultaten  Jaarlijkse stijging van het percentage duurzaam opgewekte elektriciteit tot 20% in 2022 (t.o.v. van 6,5% in 2016);  In 2020 zijn er ruimtelijke kaders voor grootschalige energieopwekking op het gebied van wind en biomassa met een goede verdeelsleutel tussen lusten en lasten;  Een vastgesteld Regionaal Aanbod binnen de Regionale Energie Strategie in 2021, waaruit blijkt wat er binnen Steenwijkerland moet worden opgewekt. Doel Woningen met een betere energetische kwaliteit Resultaten  45% van de bestaande particuliere woningvoorraad heeft in 2022 minimaal label B.

Doel Terugdringen van gasverbruik Resultaten  In 2020 hebben we een warmtetransitieplan op hoofdlijnen voor a lle gebieden in Steenwijkerland;  Jaarlijks minder huizen met een gasaansluiting. Doel Informeren en stimuleren van inwoners en ondernemers Resultaten  Tenminste 2 nieuwe (gerealiseerde) lokale duurzaamheidsinitiatieven per jaar;

25  Een zichtbaar energieloket in 2020. Doel Schone mobiliteit Resultaten  In 2022 is er een dekkend netwerk van oplaadpunten voor fiets en auto in de gemeente. Doel Gemeentelijke eigendommen zijn in 2050 energieneutraal Resultaten  De gemeentelijke personen-dienstauto’s zijn in 2020 ‘zero-emission’;  Alle gemeentelijke vastgoedobjecten zijn in 2050 energieneutraal;  Gefaseerde verduurzaming van de auto’s van de buitendienst vanaf 2020. Circulaire economie: Doel Gemeentelijke organisatie is in 2030 circulair Resultaten  Elk jaar is minimaal 1 aanbesteding volledig circulair, de overige aanbestedingen zijn op onderdelen circulair;  Gemeentehuis + Stadswerf zamelen vanaf 2020 bedrijfsafval gescheiden in. Doel Minder restafval per inwoner Resultaten  Het percentage hergebruik per inwoner neemt jaarlijks toe (2017 = 83%);  De hoeveelheid restafval per inwoner neemt jaarlijks af (2017 = 64 kg);  Maximaal 30 kilogram restafval per inwoner in Steenwijkerland in 2030 conform de landelijke VANG4-doelstelling;  Elk jaar maken meer inwoners gebruik van de mogelijkheid om gratis asbest te storten (2018 = start);  Het restafval bij grote evenementen neemt jaarlijks af (2017 = 162 ton restafval).

Doel Ondernemers zijn zich bewust van de circulaire mogelijkheden binnen hun bedrijf Resultaten  Circulaire economie blijvend op de agenda van ondernemers;  Jaarlijks een regiobijeenkomst circulair Steenwijkerland. Klimaatadaptatie: Doel Klimaatbestendig handelen in 2020 Resultaten  Vanaf 2020 handelen we conform het principe ‘weten, willen, werken’ uit het Deltaprogramma. Doel Klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 Resultaten  In 2021 ligt er een actieplan klimaatadaptatie, vanaf 2022 in uitvoering. Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? De drie belangrijkste speerpunten voor 2020 en bijbehorende acties zijn als volgt: 4 VANG staat voor het programma ‘Van Afval naar Grondstoffen’. 26 Speerpunten voor 2020 1. Onze bewoners zijn de beste ambassadeurs De G1000 heeft veel energie losgemaakt in de samenleving. We willen deze energie verder benutten door de betrokkenen uitvoering te laten geven aan alle ideeën die gericht zijn op bewustwording. 2. Energie die we niet gebruiken hoeft ook niet te worden opgewekt/uit de grond te worden gehaald Het beperken van de warmtevraag in gebouwen draagt eraan bij dat het energieverbruik verminderd. Het mes snijdt aan 2 kanten: de gebouweigenaar bespaart direct door verminderde energiekosten en de energie hoeft niet meer (fossiel of hernieuwbaar) opgewekt te worden. 3.

Een grondstoffenplan voor iedereen De circulaire economie daagt ons uit verder te kijken om een verandering in denken en doen in gang te zetten. Door te kiezen voor een bredere scope willen we niet alleen inwoners thuis uitdagen om grondstoffen te scheiden maar ook juist buitenshuis: bij ondernemers, bij een evenement, op de camping, op school en tijdens het sporten. Alle grondstoffen die niet verbrand worden en dus hun waarde behouden, dragen bij aan een circulaire economie. Communicatie en bewustwording zijn dé handvatten voor het grondstoffenplan. Daarom wordt dit plan vooral met experts buitenshui s gemaakt: met inwoners en ondernemers. Daartoe gaan we in 2020 onder andere: - Samen met voormalige deelnemers aan de G1000 (w.o. de werkplaats Dichtbij huis) en de B usiness Club Steenwijkerland (BCS) onze activiteiten uitbreiden om inwoners en ondernemer s bewust te maken van het onderwerp met als doel dat meer gebouweigenaren duurzame maatregelen gaan treffen. - Met de rijkssubsidie, de energiebespaarlening (provinciaal) en natuurlijk ons revolving fund ‘isoleren en opwekken duurzame energie’ als aanbod gaan we samen met lokale ondernemers woningeigenaren verleiden om over te gaan tot het investeren in energiebesparende maatregelen. - Concrete mogelijkheden bieden aan bewoners om minder afval te produceren en de overige grondstoffen makkelijker aan te bieden.