Programmabegroting 2018 en Meerjarenraming 2019 - 2021 GGD - bijlage PROGRAMMABEGROTING 2018 GGD versie1.pdf

–– Programmabegroting 2018 en Meerjarenraming 2019 – 2021 2 Versiebeheer Versie Versienr Auteur Opmerkingen 0.1 S. Douwstra 0. Distributie Versienr Datum Verspreid aan 0.1 28-2-2017 MT-GGD 0.3 2-3-2017 Managers en directeur Documenteigenaar J. Roorda Vastgesteld door Datum vaststelling Geplande evaluatiedatum Digitale vindplaats 3 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 5 Voorwoord 7 Algemene uitgangspunten 91. 1.1 GGD IJsselland 9 1.2 Procedure Programmabegroting 2018 9 1.3 Omvang van de begroting 10 1.4 Indexering 11 1.5 Beleidsindicatoren 12 Programma’s 132. 2.1 Programma Gezondheid 13 2.1.1 Inleiding 13 2.1.2 Waar staan we voor? 13 2.1.3 Wat doen we er voor? 13 2.1.4 Wat gaat het kosten? 16 Programma Service en samenwerking 17 2.1.5 Inleiding 17 2.1.6 Waar staan we voor? 17 2.1.7 Wat doen we ervoor? 17 2.1.8 Wat gaat het kosten? 18 Financiële begroting 193. 3.1 Begroting van baten en lasten GGD IJsselland 19 3.2 Toelichting op de financiële begroting 19 3.3 Algemene lasten en dekkingsmiddelen 20 3.4 Ontwikkeling gemeentelijke bijdrage 21 3.5 Kanttekeningen 21 Paragrafen verplicht op grond van het BBV 244. 4.1 Algemeen 24 4.2 Weerstandsvermogen en risico’s 24 4.2.1 Algemene uitgangspunten 24 4.2.2 Evaluatie weerstandscapaciteit 24 4.2.3 Overzicht risico’s 2018 25 4.2.4 Financiële kengetallen 2018.

26 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen 27 4.4 Bedrijfsvoering 27 4.5 Verbonden partijen 28 4.6 Treasury 28 4.6.1 Inleiding 28 4.6.2 Algemene ontwikkelingen 28 4.6.3 Risicomanagement 29 4.6.4 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte 30 4.6.5 Rentevisie 30 Bijlagen 31 Bijlage 1: Overzicht gemeentelijke bijdragen 33 Bijlage 2: Ontwikkeling gemeentelijke bijdragen 34 Bijlage 3: Overzicht personele sterkte 35 Bijlage 4: Overzicht van reserves en voorzieningen 36 4 Bijlage 5: Overzicht van langlopende leningen 37 Bijlage 6: Overzicht activa 38 Bijlage 7: Overzicht taakvelden en overhead 39 Bijlage 8 balans 40 Bijlage 9: Compensabele BTW 42 5 Bestuurlijke samenvatting Begroting in één oogopslag De Programmabegroting van GGD IJsselland heeft betrekking op alle uitgaven en inkomsten die voor 2018 worden voorzien. Deze betreffen de volgende zaken (zie verder paragraaf 1.3, pagina 10): 1. Producten die worden gefinancierd uit de algemene gemeentelijke bijdrage 2. Dienstverlening die uit rijksbijdragen wordt gefinancierd 3. Dienstverlening die met afzonderlijke gemeenten is overeengekomen 4.

Inkomsten en uitgaven voor diensten die door derden worden betaald (via een klanttarief voor bur- gers of andere partijen) De totale Programmabegroting 2018 omvat (afgerond) € 23,4 miljoen en kent de volgende inkomsten en uitgaven Inkomsten Uitgaven (inclusief overhead) Algemene gemeentelijke bijdrage 17.201 Programma Gezondheid 21.898 Inkomsten uit DVO 1.131 waar v an Je u gdge zondh e i ds zor g 12.963 Inkomsten uit projecten 1.106 Adv i e s e n onde r zoe k 759 Rijksbijdrage 1.597 Hy gi ë ne , Mi l i e u , i nfe cti e zi e kte n4.864 Inkomsten d.m.v. klanttarief 1.644 Maats ch ap p e l i j ke zor g 2115 Overige 705 For e ns i s ch e zor g 615 Totaal 23.384 Programma Service en samenwerking 1.354 waar v an Be s tu u r 1.172 Voor b e r e i di ng r am p e n/cr i s i s182 Overige uitgaven 170 Totaal 23.384 Wat betaalt mijn gemeente De bijdragen per gemeente is gespecificeerd weergegeven in bijlage 1 op pagina 33. De bijdragen zijn afgerond opgenomen in de onderstaande tabel. Gemeente Gemeentelijke bijdrage * 1000 Dalfsen 956. Deventer 3.262 Hardenberg 2.120 Kampen 1.886 Olst-Wijhe 583 Ommen 596 Raalte 1.156 Staphorst 639 Steenwijkerland 830 Zwartewaterland 887 Zwolle 4.283 Totaal 17.201 6 Inhoudelijke toelichting GGD IJsselland kent twee programma’s. Het programma Gezondheid omvat de inhoudelijke taken van de GGD.

In het programma Service en samenwerking zijn bestuurlijke en ondersteunende acti- viteiten ondergebracht. De inhoud en ontwikkelingen van deze programma’s worden toegelicht in hoofdstuk 3, vanaf pagina 13. Wat zijn de ontwikkelingen in deze begroting De financiële begroting is te vinden in hoofdstuk 4 (vanaf pagina 19) De programmabegroting van 2018 kent de volgende ontwikkelingen in kosten en baten:  Toename van de kosten door stijging van lonen en prijzen. Het totale effect bedraagt afgerond € 360.000 (zie paragraaf 1.4, pagina 11 en paragraaf 3.4, pagina 21).  Aanpassing bevoorschotting voor diensten Inspecties kinderopvang. Per saldo is het effect voor gemeenten nihil, maar dit leidt tot een gewijzigde financiering van € 347.500 (zie paragraaf 3.4, pagina 21).  Wijziging van de opzet door nieuwe richtlijnen BBV. Het belangrijkste effect is dat de overhead apart is geraamd. In totaal omvat dit een bedrag van afgerond € 6 miljoen. (zie paragraaf 3.3, pagina 20)  Aanpassing financiering Rijksvaccinatieprogramma, vooralsnog PM (zie paragraaf 213.5, pagi- na 23) Het aandeel van de algemene gemeentelijke bijdrage aan de begroting van de GGD lijkt fors te zijn toegenomen.

Dit wordt vooral veroorzaakt door de overheveling van gelden voor Jeugdgezond- heidszorg 0-4 van een dienstverleningsovereenkomst naar het basispakket Jeugdgezondheidszorg, met financiering via de algemene gemeentelijke bijdrage. 7 Voorwoord GGD IJsselland werkt voor 11 gemeenten in Overijssel en wil met haar werkzaamheden bijdragen aan het bouwen en onderhouden van een goed functionerende samenleving in deze gemeenten. Publieke gezondheid gaat over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat centraal. De GGD werkt vooral aan preventie en richt zich in brede zin op het voorkómen van bedreigingen voor de gezondheid en op bedreigingen van de samenleving door grote gezondheidsproblemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). Met het oog op de gemeenschap is de GGD actief op uiteenlopende terreinen zoals jeugdgezond- heidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregelen en geven advies en informatie aan inwoners en gemeenten. Dat alles met inzet, deskundigheid en plezier.

GGD IJsselland ziet gezondheid van mensen niet als doel op zich, maar veel meer als een middel voor mensen om deel te kunnen nemen aan de samenleving, zoals is verwoord in de moderne defi- nitie van Huber: “Gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”. Dit wordt ook wel ‘positieve gezondheid genoemd’. Dit is de invalshoek van waaruit GGD IJsselland wil werken. Dit impliceert dat GGD IJsselland zich steeds meer zal richten op samenwerking met partijen op andere beleidsterreinen en zal zoeken naar het creëren van meerwaarde van haar inspanningen juist ook in verhouding tot andere beleidsdoelen. In 2018 vinden er gemeenteraadsverkiezingen plaats en daarna zullen de nieuwe colleges van B &W hun afgevaardigde voor het algemeen bestuur van GGD IJsselland aanwijzen. Het is de bedoe- ling om voor de nieuwe bestuursperiode in samenspraak met de gemeenten een nieuwe Bestuurs- agenda (2018-2022) op te stellen. Daarin komen de inhoudelijke doelen te staan waar we in onze regio specifiek aan zullen gaan werken in deze periode. Omdat de Programmabegroting 2018 al in juni 2017 wordt vastgesteld is het niet mogelijk om deze specifieke doelen al in deze begroting te verwerken.

Mocht de nieuwe Bestuursagenda wijziging van de financiën in de Programmabegroting nodig maken, dan zal dit door middel van een begrotingswijziging gebeuren. Inhoudelijke uitwerking van de Bestuursagenda in activiteiten per jaarschijf gebeurt in het Jaarplan van GGD IJsselland voor het betreffende jaar en in de Voorjaarsbestuursrapportage van elk jaar. Wijzigingen Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Dit jaar is sprake van een zeer ingrijpende wijziging van het BBV. Voor de gemeenten gelden deze regels met ingang van begrotingsjaar 2017, voor gemeenschappelijke regelingen is de ingangsda- tum bepaald op 1 januari 2018. De meest in het oog springen wijzigingen voor de GGD zijn: − verplichte opname van landelijke beleidsindicatoren − verplicht tot uitdrukking laten komen van de overhead en het doorvoeren van een wijziging in de berekening van de rentekosten. − Toevoeging van een aantal overzichten conform de nieuwe voorschriften. Met name door het centraal tot uitdrukking laten komen van de overhead treden er dit jaar bijzonder veel verschuivingen in de begroting op; in financiële zin is er per saldo geen sprake van een ver- schil.

Het BBV hanteert de definitie voor overhead als volgt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, zoals bijvoorbeeld kosten van eenheidsmanagers, bedrijfsvoering, automatisering en huisvesting. De wijzigingen in het BBV m.b.t. rente betekent onder andere dat aan de reserves geen rente meer wordt toegerekend. Budgettair heeft dit voor de begroting geen gevolgen. 8 Een ander gevolg van de BBV wijzigingen is dat het dit jaar bijzonder lastig is de budgetten 2017- 2018 op programmaniveau goed met elkaar te vergelijken. O.a. overhead wordt niet meer aan de programma’s toegerekend. In het BBV is de productenindeling vervangen door een indeling in voorgeschreven taakvelden. De voorgeschreven indeling is vooral gericht op uniforme informatie- verstrekking voor derden. De motivatie hiervoor is dat organisaties hierdoor beter met elkaar verge- lijkbaar zijn. Dit betekent niet dat een indeling in programma’s en producten niet meer is toege- staan. De voorgeschreven indeling in taakvelden moet tenminste als bijlage zijn opgenomen in de begroting. De bijlage productenramingen is daarom vervangen door het overzicht taakvelden. Tot slot is een bijlage (bijlage 8) toegevoegd waarin de geprognosticeerde balans is opgenomen waar- uit het EMU saldo kan worden opgemaakt (verdere toelichting in bijlage 8).

Namens het dagelijks bestuur, E.W. Anker A.M. van den Berg voorzitter secretaris 9 Algemene uitgangspunten1. 1.1 GGD IJsselland GGD IJsselland werkt aan publieke gezondheid voor 11 gemeenten in IJsselland en ziet voor zich- zelf de volgende missie: GGD IJsselland kiest er voor om haar strategisch beleid samen met haar eigenaren (de gemeenten in IJsselland) te ontwikkelen. Dit leidt iedere bestuursperiode tot een bestuurlijke agenda die richting geeft aan het doen en laten van de organisatie. Eind 2014 heeft het bestuur de strategische opdracht vastgesteld voor de periode 2015-2017: de Bestuursagenda: ‘Vernieuwen vanuit basistaken’. Voor de periode 2018-2022 ontwikkelen GGD, bestuur en organisatie, en de gemeenten gezamen- lijk een nieuwe Bestuursagenda. De inhoud daarvan is nog niet verwerkt in deze Programmabegro- ting. 1.2 Procedure Programmabegroting 2018 Wettelijk is voorgeschreven dat een gemeenschappelijke regeling haar begroting uiterlijk 15 juli vaststelt en binnen twee weken daarna, maar uiterlijk voor 1 augustus aan gedeputeerde staten van de provincie zendt. Daarvóór hebben de gemeenteraden de gelegenheid gehad om hun zienswijze over de begroting in te brengen. Door de tijdige vaststelling van de begroting van de gemeen- schappelijke regeling kan deze worden verwerkt in de begroting van de deelnemende gemeenten.

Dit betekent dat de programma nog ‘beleidsarm’ is en actuele ontwikkelingen nog niet kunnen wor- den verwerkt. De onderstaande procedure is daarvoor ingericht: a. De voorliggende Programmabegroting 2018 is gebaseerd op de Kaderbrief die het algemeen bestuur in december 2016 heeft vastgesteld b. Het dagelijks bestuur stuurt de concept-Programmabegroting voor 1 april 2017 aan de gemeen- teraden, om hen in de gelegenheid te stellen hierover een zienswijze in te dienen. c. In juni 2017 stelt het algemeen bestuur de Programmabegroting 2018 vast. d. Vervolgens wordt de Programmabegroting 2018 verder uitgewerkt. De inhoudelijke uitwerking en financiële bijstelling wordt verwerkt in de bestuursrapporage van het voorjaar 2018. e. De uitvoering van de begroting wordt gevolgd in de Bestuursrapportage in het najaar 2018 en uiteindelijk in de Jaarstukken over 2018. f. Het Algemeen bestuur kan naar aanleiding van een bestuursrapportage (zo nodig) de begroting bijstellen. GGD IJsselland: voor een gezonde samenleving Pos i ti e v e ge zondh e i d i s ons u i tgangs p u nt. Di t b e te ke nt dat we ge zondh e i d zi e n al s h e t v e r m oge n j e aan te p as s e n e n e i ge n r e gi e te v oe r e n i n h e t l i ch t v an fy s i e ke , e m oti one l e e n s oci al e u i tdagi nge n i n h e t l e v e n.

Ge zondh e i d i s e e n b e l angr i j ke v oor waar de om te ku nne n m e e doe n i n de m aats ch ap p i j . 10 De plaats van de Programmabegroting in de P&C cyclus van GGD IJsselland wordt weergegeven in onderstaand schema. Figuur 1 Planning- en controlcyclus van GGD IJsselland 1.3 Omvang van de begroting De begroting van GGD IJsselland heeft betrekking op alle uitgaven en inkomsten die voor 2018 worden voorzien. Deze betreffen de volgende zaken: 1. Producten die worden gefinancierd uit de algemene gemeentelijke bijdrage, waaronder de wet- telijke taken waarvoor de gemeenschappelijke regeling is ingesteld (bijvoorbeeld infectieziekte- bestrijding en jeugdgezondheidszorg). 2. Dienstverlening die uit rijksbijdragen wordt gefinancierd (dit betreft voornamelijk de bekostiging van de dienstverlening op het gebied van SOA-Sense). 3. Dienstverlening die met afzonderlijke gemeenten is overeengekomen, op basis van een Dienst- verleningsovereenkomst of projectfinanciering met een langlopende subsidiebeschikking (zoals dienstverlening bemoeizorg die wordt gefinancierd door de centrumgemeente Zwolle). 4. Geraamde structurele inkomsten en uitgaven voor diensten die direct door derden worden be- taald (klanttarief voor burgers of andere partijen, zoals reizigersadvisering). Daarnaast worden incidentele activiteiten van de GGD op projectbasis gefinancierd.

Deze lasten zijn niet te voorzien en maken daarom geen deel uit van de programmabegroting. Onderstaande figuur geeft een globaal overzicht van omvang van de begroting in voornoemde fi- nancieringsstromen (bedragen x 1000 Euro)

11 1.4 Indexering In de programmabegroting 2018 zijn de verwachte ontwikkelingen van loonkosten en prijzen ver- werkt op basis van de uitgangspunten die in de kaderbrief Programmabegroting 2018 zijn geformu- leerd. De basis hiervoor is de ontwikkeling die in de septembercirculaire 2016 voor het gemeente- fonds wordt gehanteerd. Ontwikkeling personeelslasten Loonontwikkeling 2017 – 2018; Voor gemeenteambtenaren is een nieuwe CAO afgesproken, deze is ook van toepassing op GGD IJsselland. De nieuwe CAO loopt tot 1 mei 2017. De loonstijging van 3,4% die in de cao is vastge- legd is in de begroting verwerkt. Daarnaast is een indexering van 1,5% verwerkt zoals in de kader- brief is vastgelegd. Vanwege de financiële positie van het ABP heeft het ABP een opslag op de pensioenpremie door- gevoerd. Naast deze stijging hebben we een extra premielast gekregen door de opslag van de premie in 2016. Deze ontwikkeling openbaart zich reeds in de exploitatiejaar 2017. De overschrij- ding bedraagt ± 2% waardoor ook in de begroting 2017 hierdoor een incidenteel tekort zal ontstaan. Omdat de salarissen voor de begroting 2018 zijn gebaseerd op de werkelijke salarissen (waarin voornoemde ontwikkelingen zijn verwerkt) van februari 2017 is met betrekking tot dit aspect een in- haalslag in de begroting 2018 vertaald.

Het financieel effect van de indexering conform de kaderbrief en de ontwikkeling met betrekking tot de sociale lasten komen in de gemeentelijke bijdrage tot uitdrukking. Ontwikkeling Materiële lasten Voor de kosten van materiële lasten wordt uitgegaan van een prijsstijging van 0,9% voor 2018, zo- als in de kaderbrief vastgelegd. 17 . 201 1. 131 1. 5 97 1. 6 44 1. 1067 05 Ge m e e n t e l i j k eb i j d r a g eF i n a n c i e r i n go . b . v .DVO R i j k s b i j d r a g e F i n a n c i e r i n gv i a k l a n t t a r i e f P r o j e c t f i n a n c i e r i n g O v e r i g e 12 1.5 Beleidsindicatoren Met ingang van de programmabegroting 2018 neemt GGD IJsselland vooralsnog alleen de verplich- te beleidsindicatoren op in haar begroting. Omdat deze indicatoren op de gehele begroting betrek- king hebben worden ze in dit algemene hoofdstuk weergegeven. Naam indicator Eenheid Resultaat Formatie FTE per 1.000 inwoners 0,39 FTE per 1000 inwoners Apparaatskosten Kosten per inwoner € 26 \ per inwoner Externe inhuur Kosten als % totale loonsom + totale kosten in- huur externen 4% Overhead % van totale lasten 25% 13 Programma: Gezondheid Portefeuillehouders: E.W. Anker (bedrijfsvoering, gezondheidsbeleid en onderzoek) J. Janssen (publieke gezondheid jeugd, huisvesting en vastgoed) J.W.J. Kolkman (publieke gezondheid algemeen en maatschappelijke opvang) Programmamanager: A.M.

van den Berg, secretaris, directeur Publieke Gezondheid Afdelingen/managers: 1. Jeugdgezondheidszorg A. M. Knoef 2. Algemene Gezondheidszorg N.M.F. Bakker 3. Maatschappelijke zorg en OGGZ (MZ/OGGZ)) A.M. Algera 4. Kennis- en Expertisecentrum A.M. Algera Programma’s2. 2.1 Programma Gezondheid 2.1.1 Inleiding Het programma Gezondheid omvat de basistaken van GGD IJsselland en aanvullende taken en ac- tiviteiten die met gemeenten overeen zijn gekomen. De taken zijn beschreven in het productenboek van GGD IJsselland. 2.1.2 Waar staan we voor? We werken aan een gezonde samenleving: vitale inwoners in een gezonde leefomgeving. Dit doen we door het uitvoeren van onderzoek, het signaleren van gezondheidsrisico’s, het (samen) oplos- sen van bedreigingen van de gezondheid, het adviseren van gemeenten en inwoners, het bevorde- ren van gezond gedrag en het bieden van een vangnet voor mensen die (tijdelijk) niet zelfredzaam zijn. Zo vergroten we gelijke kansen op een gezond leven.

We werken voor én met de elf gemeenten in IJsselland en samen met diverse organisaties: voor een gezonde samenleving 2.1.3 Wat doen we er voor? Het programma Gezondheid omvat de volgende activiteiten: Uitvoering van:  Het basispakket Jeugdgezondheidszorg  Infectieziektebestrijding (inclusief reizigersadvisering, geslachtsziektebestrijding en TBC- bestrijding)  Seksuele gezondheidszorg  Technische-Hygiënezorg  Toezicht kinderopvang  Toezicht Wmo 2015  Milieu en gezondheid  Reizigersadvisering  Forensische geneeskunde 14  Maatschappelijke zorg en OGGZ (voor 8 gemeenten behorend tot de centrumgemeente Zwol- le), waaronder Centrale Toegang  Beleidsadvies, Gezondheidsbevordering en epidemiologisch onderzoek  Preventieve gezondheidszorg Asielzoekers Specifieke aandachtspunten voor 2018 In het programma Gezondheid zijn de volgende ontwikkelingen te onderscheiden: GGD IJsselland werkt vanaf 2016 aan vernieuwing van de Jeugdgezondheidszorg 0-18 jaar. Dit betreft een grote operatie, die gekenmerkt wordt door drie elementen: − Het realiseren van een doorgaande zorglijn van de geboorte tot 18 jaar − Het voldoen aan de nieuwe wettelijke eisen in het basispakket Jeugdgezondheidszorg. − Zorgen voor aansluiting bij behoeften van ouders, jeugdigen en de jeugdzorg in gemeenten. De Jeugdgezondheidszorg wordt flexibeler en efficiënter ingericht.

Ouders en kinderen krijgen minder standaardzorg en meer begeleiding op maat. Er is meer ruimte voor samenwerking. Bovendien wil de Jeugdgezondheidszorg laagdrempelig bereikbaar zijn voor ouders, ketenpartners en kinderen, om daarmee een stevig fundament te vormen in het veld van de zorg voor jeugd. Infectieziektebestrijding heeft landelijk veel prioriteit gekregen. De wereld wordt steeds kleiner en nieu- we infectieziekten (zoals recentelijk Ebola en Zika) verspreiden zich snel en vormen daarmee een voortdurende dreiging voor onze samenleving. Daarnaast wordt de resistentie voor moderne antibiotica een steeds groter probleem. Niet alleen in ziekenhuizen, maar in alle vormen van (langdurige) zorg in onze samenleving. Het ontwikkelen van een samenhangende aanpak vraagt een forse inspanning, waarvoor extra formatie noodzakelijk is. Hiervoor zal een apart voorstel aan het bestuur worden voorge- legd (kadernota 2019).. GGD IJsselland investeert in de bestrijding van infectieziekten, samen met an- dere partijen zoals huisartsen, ziekenhuizen, verzorgingshuizen en andere instellingen waar mensen langdurige zorg krijgen. GGD IJsselland is door alle 11 gemeenten gevraagd om het toezicht Wmo 2015 uit te voeren. Dit doet de GGD met ingang van 1 januari 2017. Hiervoor is een dienstverleningsovereenkomst met alle 11 ge- meenten opgesteld. Deze nieuwe taak is in de begroting verwerkt.

De aanpak van woningvervuilingen (hygiënische probleemhuishoudens) is een onderdeel van de taken in de Maatschappelijke zorg die GGD IJsselland uitvoert. Deze taak wordt voor 8 gemeenten op basis van een inwonerbijdrage uitgevoerd. Al geruime tijd zijn de beschikbare middelen voor deze taak niet voldoende voor een zorgvuldige afwikkeling van de aanvragen. Daarboven kent het aantal vervuilde huishoudens een stijgende trend. Dit betekent dat extra formatie noodzakelijk is. Hiervoor zal een apart voorstel aan het bestuur worden voorgelegd (kadernota 2019). Gemeenten hebben een groeiende behoefte aan goede informatievoorziening om beleid in het sociaal domein te kunnen ontwikkelen en monitoren. Epidemiologische informatievoorziening, het gebruik van registraties van de GGD en het uitvoeren van specifiek onderzoek leveren hier een groeiende bijdrage aan. De formatie voor deze activiteiten is beperkt, er wordt gezocht naar mogelijkheden om aan de groeiende vraag te voldoen.

15 Onderstaand overzicht geeft een indruk van de omvang van taken die GGD IJsselland uitvoert Dienstverlening GGD IJsselland 2016 in cijfers (Bron: Kerngegevens GGD IJsselland 2016) Onderdeel Aantallen Jeugdgezondheidszorg In beeld 0-18 jaar (99,9%) Extra contacten 0-18 jaar 117.522 10.412 Toezicht Kinderopvang Inspecties kinderdagverblijven Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties peuterspeelzalen Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders (423 nieuw, 103 steekproef) 374 334 67 42 526 Technische Hygiëne Zorg Inspecties tatoeage- en piercingshops Inspecties seksinrichtingen 13 6 Milieu en Gezondheid Adviezen aan en onderzoek voor gemeenten, instellin- gen en burgers over o.a.

binnenmilieu, hinder door stank, geluid en stof, bodemverontreiniging en sane- ring van asbest, nazorg bij rampen en crises 189 Forensische geneeskunde Lijkschouwingen Letselrapportages Arrestantenzorg: Medische zorg bij bezoek Arrestantenzorg: Telefonisch zorgadvies 428 314 835 696 Infectieziektebestrijding Meldingen van meldingsplichtige ziektes (en vervol- gens bron- en contactonderzoek) Meldingen van uitbraken diarree, luchtweginfecties of huidinfecties Telefonische vragen over infectieziekten 182 99 451 Seksuele gezondheid Consulten seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) Gevonden soa (vindpercentage = 21%) 2.676 561 Reizigerszorg Consulten (6.115 eerste consulten en 2.691 vervolg- consulten) 8.806 Tuberculose Consulten Patiënten 647 20 Psychosociale hulpverle- ning Inzet 15 Beleid Advies aan gemeenten over bijvoorbeeld lokaal ge- zondheidsbeleid, jeugdbeleid, Wmo, en de ontwikke- lingen in het brede sociale domein Maatschappelijke zorg (bemoeizorg) Meldingen team Bemoeizorg Meldingen team Bemoeizorg Jeugd Meldingen team Zwerfjongeren Meldingen team Vervuilde huishoudens 230 47 93 60 Centrale Toegang Gemelde instroom in maatschappelijke opvang Meldingen beschermd wonen Meldingen ambulante begeleiding door MO instellingen 425 950 172 16 2.1.4 Wat gaat het kosten? Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Lasten:

Exploitatielasten 4.741 5.021 5.267 5.373 5.480 5.590 Kapitaallasten 164 141 77 79 81 82 Loonkosten 11.741 11.976 12.216 12.460 Kostenplaatsen 15.808 15.740 0 0 0 0 Totaal lasten 20.713 20.902 17.085 17.428 17.777 18.132 Baten: Gemeentelijke bijdrage 6.736 7.213 15.692 16.006 16.326 16.653 Financiering o.b.v. DVO 8.248 8.220 1.131 1.154 1.177 1.201 Rijksbijdragen 1.547 1.597 1.597 1.629 1.662 1.695 Financiering via klanttarief 1.794 1.648 1.644 1.678 1.712 1.746 Projectfinanciering 1.886 1.572 1.106 1.128 1.151 1.174 Overige financiering 980 652 691 704 718 732 Totaal baten 21.190 20.902 21.861 22.299 22.745 23.200 * rekeningcijfers 2016 voorlopig 17 Programma Service en samenwerking 2.1.5 Inleiding Het programma Service en Samenwerking is ondersteunend aan het programma Gezondheid. Het pro- gramma richt zich op het bestuur en op het bestuursproces van de GGD. Daarbij zijn van belang:  Voorbereiding van bestuurlijke overleg (vergaderingen Dagelijks Bestuur en het Overleg Publieke gezondheid, inclusief ambtelijke voorbereiding),  Invulling van de kaderstellende en controlerende rol van het Algemeen Bestuur,  Uitvoering van de besluiten van het Algemeen- en het Dagelijks Bestuur,  Communicatie met de gemeenten, op bestuurlijk en ambtelijk niveau.

2.1.6 Waar staan we voor? De doelstelling van het programma Service en Samenwerking is het optimaliseren van de kwaliteit en het rendement van de samenwerking tussen en met gemeenten. GGD IJsselland werkt volgens een verrijkt Governance model, waarbij het werk van de GGD op inhoud gestuurd wordt door de opdrachten van gemeenten (met de eisen die voortkomen uit de Wet publieke gezondheid als randvoorwaarde). Dit betekent: − GGD IJsselland biedt met haar diensten meerwaarde voor gemeenten en sluit aan bij de lokale wensen van gemeenten. GGD IJsselland wordt ervaren als een dienst van en voor de 11 gemeen- ten in IJsselland. − Er is samenhang in het lokaal gezondheidsbeleid van gemeenten, in de samenwerkingsafspraken die de 11 gemeenten in IJsselland met elkaar maken en in de opdracht aan de Gemeenschappelij- ke regeling GGD IJsselland. − Daarnaast werkt GGD IJsselland met transparante afspraken over haar bedrijfsvoering en informa- tie die ondersteunend zijn voor inzicht, toezicht en beheer door gemeenteraden, colleges van B&W en portefeuillehouders die zitting hebben in het bestuur van de GGD. − GGD IJsselland kent een helder besturingsconcept dat is vastgelegd in de gemeenschappelijke regeling en daarvan afgeleide afspraken.

In 2018 willen we voorts bereiken dat er, na de gemeenteraadsverkiezingen en het vormen van nieuwe colleges in gemeenten, een nieuw betrokken bestuur wordt gevormd dat de samenwerking in Publieke gezondheid voortzet en verder ontwikkelt. 2.1.7 Wat doen we ervoor? Algemene taken:  Organiseren en voorbereiden van bestuurlijke overleggen  Uitvoeren van de P&C cyclus, zowel intern als extern. En samenstellen van de afgesproken interne en bestuurlijke documenten (Programmabegroting, 2 Bestuursrapportages, Jaarverslag en jaarre- kening, 3 interne managementrapportages). Programma: Service en Samenwerking Portefeuillehouder: E.W. Anker Programmamanager: A.M. van den Berg (secretaris/directeur Publieke Gezondheid) Afdelingen/manager: Bestuursbureau J. Roorda (tevens directiesecretaris) 18  Uitvoeren van business control, juridische control, kwaliteitszorg  Ondersteuning management (communicatie en managementondersteuning)  Voorbereiding van taken van de GGD bij rampen en crises (draaiboeken, samenwerkingsafspraken met ketenpartners, oefenprogramma).

Specifiek voor 2018:  Faciliteren van de vorming van een nieuw bestuur voor GGD IJsselland  Verzorgen van een overdrachtsdocument en een inwerkprogramma van het nieuwe bestuur van GGD IJsselland  Informeren van nieuwe gemeenteraden over het werk van GGD IJsselland 2.1.8 Wat gaat het kosten? Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Lasten: Exploitatielasten 0 94 69 71 72 74 Loonkosten 0 1.269 106 109 111 113 Totaal lasten 0 1.363 175 180 184 187 Baten: Gemeentelijke bijdrage 0 1.467 1.509 1.540 1.571 1.602 Overige financiering 0 0 0 0 0 0 Totaal baten 0 1.467 1.509 1.540 1.571 1.602 * rekeningcijfers 2016 voorlopig 19 Financiële begroting3. 3.1 Begroting van baten en lasten GGD IJsselland In dit onderdeel zijn de totale baten en lasten van GGD IJsselland verwerkt. Dit betreft het totaal van de afzonderlijke programmabegrotingen en het overzicht van algemene lasten en dekkingsmiddelen.

Financiële begroting (bedragen in Euro x 1000) Totaaloverzicht baten en lasten baten Lasten Saldo 2017 2018 2017 2018 2017 2018 programma Service&samenwerking 1.467 1.509 1.363 175 -104 -1.334 programma gezondheid 20.902 21.861 20.902 17.085 0 -4.776 Algemene dekkingsmiddelen 76 14 -76 -14 Overhead 0 5.955 0 5.955 Heffing Vennootschapsbelasting 0 0 Onvoorzien 130 119 130 119 Saldo van baten en lasten 22.444 23.384 22.394 23.334 -50 -50 Mutaties reserve groot onderhoud 50 50 50 50 Resultaat 22.444 23.384 22.444 23.384 0 0 3.2 Toelichting op de financiële begroting In deze paragraaf worden de afwijkingen in de begroting 2018 ten opzichte van de begroting 2017 toegelicht. In de begroting worden structurele lasten en baten geraamd. Incidentele budgetten worden in de loop van het exploitatiejaar middels een begrotingswijziging toegevoegd. De indeling van de financiële begroting is aangepast op basis van de nieuwe regelgeving in het BBV waarin een verplichte indeling is voorgeschreven. De meest opvallende wijziging is de overhead die nu in een aparte regel is vermeld. Ten opzichte van 2017 neemt het volume van de begroting 2018 met € 940.000 toe.

Deze toename wordt met name veroorzaakt door de toevoeging van de taak toezicht WMO ( € 221.000 ), aanpassing van het voorschot voor toezicht kinderopvang( € 347.000, voor de begroting betekent dit dat zowel de lasten- als batenkant wordt opgehoogd) en ontwikkeling van de loonkosten ( € 368.000). Daarnaast zijn de gevolgen van de prijsindexering verwerkt en is de taakstelling uit 2012 aan bedrijfsvoering nu structureel verwerkt (is in voorgaande jaren incidenteel gedekt). Op het totale volume van de begro- ting heeft dit vrijwel geen gevolgen. 20 3.3 Algemene lasten en dekkingsmiddelen Algemene lasten en dekkingsmiddelen (bedragen in Euro x 1000) Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Lasten: Overhead 5.955 6.075 6.197 6.320 Projecten overige Onvoorzien 130 119 122 124 127 Reserveringen 50 50 51 52 53 Totaal lasten 0 180 6.124 6.248 6.373 6.500 Baten: Projecten Overige 76 14 15 15 16 Reserveringen Totaal baten 0 76 14 15 15 16 * rekeningcijfers 2016 voorlopig Toelichting Algemene lasten en dekkingsmiddelen Lasten - Op basis van de nieuwe regelgeving in het BBV is onder algemene lasten en dekkingsmiddelen de totale overhead geraamd van de GGD. In de programmabegroting wordt de overhead niet meer toegerekend aan de diverse programma’s.

- In de post onvoorzien was in de begroting 2017 een stelpost opgenomen van € 50.000 voor dek- king van de extra gestegen pensioenpremies. Deze ontwikkeling is nu in het loonkostenbudget vertaald en derhalve hier gecorrigeerd. De post onvoorzien is verder aangepast voor dekking van prijsstijging. - De post reserveringen betreft storting in de reserve groot onderhoud voor het kantoorgebouw. Baten - De baten zijn met € 62.000 afgenomen ten opzichte van 2017. Dit wordt veroorzaakt door de structurele invulling van de taakstelling bedrijfsvoering en aframing van bespaarde rente op reser- ves. De resterende raming van €14.000 heeft betrekking op nog niet structureel ingevulde taakstelling met betrekking tot de organisatieverandering 2012. 21 3.4 Ontwikkeling gemeentelijke bijdrage Gemeentelijke bijdrage 2017 € 16.493.687,- 1. Ontwikkeling loonkosten € 294.500,- Dit betreft de mutatie in de salarissen voor zover die doorwerken in de gemeentelijke bijdrage. Met betrekking tot aanvullende taken wordt de verhoging van de salarissen ge- compenseerd door hogere inkomsten uit exploitatie. 2. Aanpassing voorschot inspecties kinderopvang € 347.500,- 3. Prijsindex\ overige € 64.894,- . _______________ Totaal mutaties gemeentelijke bijdrage 2018 € 706.894,- Per saldo bijdrage 2018 € 17.200.582,- Toelichting gemeentelijke bijdrage 2018 Ontwikkeling loonkosten.

De salarissen en sociale lasten zijn geïndexeerd met 1,5% conform de uitgangspunten in de kader- brief. De ontwikkeling van de loonkosten zijn nader toegelicht in paragraaf 1.4, Indexering (blz. 11). Aanpassing voorschot inspecties kinderopvang. In de gemeentelijke bijdrage is een voorschot verwerkt met betrekking tot de kosten van inspecties van kinderopvang. Het voorschot bedroeg tot en met 2017 € 165.000. De afrekening van dit voorschot wordt bepaald door het werkelijk aantal inspecties wat door de GGD wordt uitgevoerd. Dit bedrag is al sinds het begin van de uitvoering van de inspecties door de GGD niet aangepast. Door diverse ontwikkelingen binnen deze taak bedraagt het totale volume van de bijdrage van de ge- meenten inmiddels bijna € 600.000. Gezien de huidige liquiditeiten positie van de GGD is het van belang dat de ontwikkeling van de kosten en inkomsten in de loop van het jaar met elkaar in de pas lopen. Door aanpassing van het voorschot sluiten de kosten en inkomsten meer op elkaar aan. Budgettair heeft dit voor de deelnemende gemeenten geen gevolgen. Prijsindex / Overige De mutatie in de gemeentelijke bijdrage betreft voornamelijk de indexering van de prijzen. 3.5 Kanttekeningen Jeugdgezondheidszorg 0 - 18 De begroting van de Jeugdgezondheidszorg 0 – 18 is nog gebaseerd op de aannames uit de begro- ting van de nieuwe werkwijze JGZ 0-18 (masterplan).

Pas in 2017 wordt gedurende het gehele jaar gewerkt met deze begroting in combinatie met de nieuwe werkwijze die met ingang van 1 september 2016 is ingevoerd. Met betrekking tot de budgetten zijn dus nog geen betrouwbare ervaringscijfers opgebouwd op basis waarvan de begroting structureel kan worden bijgesteld. Binnen de begroting 22 van de Jeugdgezondheidszorg 0 – 18 zijn daarom in beperkte mate mutaties ten opzichte van 2017 verwerkt met betrekking tot het budget voor loonkosten, kapitaallasten en toerekening overhead. Rijksvaccinatieprogramma Het Rijksvaccinatieprogramma (verder: RVP) wordt in Nederland uitgevoerd door de organisaties die Jeugdgezondheidszorg uitvoeren. In dit kader verzorgt GGD IJsselland het geven van de vaccinaties. De kosten hiervan worden tot 2018 door het rijk direct aan GGD IJsselland vergoed. Per 1 januari 2018 wordt het RVP wettelijk verankerd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) en komt de uitvoering van het RVP onder bestuurlijke verantwoordelijkheid van gemeenten. De gemeente moet de uitvoering van het RVP én het basispakket JGZ bij dezelfde organisatie beleggen. De financiering loopt met ingang van 2018 vanuit het gemeentefonds. Dan worden de benodigde mid- delen in de vorm van een algemene uitkering aan het gemeentefonds toegevoegd (dit wordt in de meicirculaire 2017 verder uitgewerkt).

Voor de gemeenten van GGD IJsselland gaat het om een to- taal-budget in de orde van grootte van € 830.000. De overheveling van deze middelen naar het gemeentefonds, betekent dat de kosten voor het RVP van GGD IJsselland ten laste gaan komen van de gemeenten, via de inwonerbijdrage van gemeenten. Deze worden onder de gemeenten verdeeld op basis van dezelfde verdeelsleutel als voor Jeugdge- zondheidszorg is afgesproken (het aantal inwoners 0-18). Deze sluit nagenoeg naadloos aan bij de verdeelsleutel die in het gemeentefonds wordt gehanteerd. Omdat op dit moment de effecten van de mei-circulaire nog niet bekend zijn en ook voor de gemeente Steenwijkerland nog niet vaststaat wat de gevolgen van eventuele overgang van JGZ 0-4 naar de GGD is, is deze operatie aan de inkomstenkant nog niet verwerkt in de algemene gemeentelijke bij- drage. Publieke gezondheid Asielzoekers De toestroom van vluchtelingen betekent ook meer inzet van de GGD om preventieve zorg aan deze groep te leveren. Zolang vluchtelingen door het COA worden opgevangen wordt de dienstverlening in principe via een contract met het COA gefinancierd. De zorg voor statushouders die zich in gemeen- ten vestigen worden via de inwonerbijdrage gefinancierd. Gezien de huidige ontwikkelingen mag wor- den verwacht dat de kosten zich onvoorspelbaar ontwikkelen.

Voor de langere termijn kan ook worden voorzien dat de zorgvraag weer gaat afnemen, waardoor wachtgeldverplichtingen gaan ontstaan. GGD IJsselland heeft de afgelopen jaren een bestemmingsreserve opgebouwd om schommelingen in deze zorgvraag te kunnen opvangen. Er zijn in principe vooralsnog voldoende middelen beschikbaar om extra inzet te bekostigen en ook om aan wachtgeldverplichtingen te kunnen voldoen wanneer de vraag weer afneemt. Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten overheden vennootschapsbelasting betalen over de winst die met ondernemings- activiteiten worden behaald. Dit is in lijn met de Wet markt en overheid, waarbij het uitgangspunt is dat een publiek orgaan geen voordelen mag hebben in het vrije economische verkeer. Medio 2015 heeft de parlementaire behandeling van dit voorstel plaatsgevonden. De nieuwe wetgeving kan beteken dat dienstverlening (zoals detacheringen) moeten worden aangepast om een nieuwe heffing te voorko- men. Ook is het mogelijk dat administratieve lasten toenemen om een winstrekening te kunnen ma- ken. Er bestaat nog veel onduidelijkheid over de gevolgen van deze wet voor GGD’en. De GGD heeft het standpunt ingenomen dat er geen aangifteplicht is voor de vennootschapsbelasting. Hierover wordt met de belastingdienst afgestemd. Dit heeft nog niet tot een definitieve conclusie ge- leid.

23 Risico’s voormalige regio IJssel-Vecht Het regionaal team Recreatie en Toerisme is per 1 januari 2012 opgeheven, waarbij de betrokken medewerkers –onder voorwaarden- een arbeidsovereenkomst hebben gesloten met Marketing Oost met een zekere terugkeergarantie bij de GGD als rechtsopvolger van de regio IJssel Vecht. De boven- formatie die hierdoor is ontstaan is (voor één medewerker) nog niet opgelost. Op basis van de ge- maakte afspraken tussen GGD en de medewerker alsmede de huidige rechtspositieregeling is het totale risico berekend op € 158.000 (vanaf 2014). In het bestuur is de afspraak gemaakt (Algemeen Bestuur oktober 2014) dat dit risico wordt verrekend met de betrokken gemeenten die destijds bij- droegen aan de taak Recreatie en Toerisme in de regio IJssel-Vecht. Tot en met 2016 is hiervan ruim € 133.000 afgewikkeld waardoor nog een risico van per saldo € 25.000 resteert. Toelichting individueel keuzebudget Met ingang van 2017 kan individueel een keuze worden gemaakt voor aanwending van de reservering in het kader van het IKB. In de reservering is een component verlofuren opgenomen van 14,4 uur per formatieplaats. De totale omvang hiervan voor de gehele organisatie is voorlopig ingeschat op € 144.000. Door toevoeging van deze verlofuren aan het IKB budget hebben de medewerkers de moge- lijkheid deze uren te laten uitbetalen.

Een andere mogelijkheid is dat deze uren worden teruggekocht. Vanwege de onzekerheid omtrent de ontwikkeling van dit deel van het IKB is afgesproken deze com- ponent apart te monitoren en vooralsnog niet als structurele last in de begroting op te nemen. Dit be- tekent wel een risico voor de exploitatie 2018. Exploitatie kantoorgebouw In 2016 is het gerenoveerde kantoorgebouw in gebruik genomen. Voor de exploitatie van de nieuwe situatie is een begroting opgesteld die deels op inschattingen en aannames is gebaseerd. Daarnaast is er nog geen definitief meerjarenonderhoudsplan beschikbaar. Voor 2018 zijn alleen de kapitaallasten aangepast op basis van de werkelijke investeringsbedragen. In de komende jaren zullen ervaringscijfers worden opgebouwd die als basis kan dienen voor een struc- turele begroting. 24 Paragrafen verplicht op grond van het BBV4. 4.1 Algemeen De programmabegroting 2015 bevat de volgende (verplichte) paragrafen: 1. Weerstandsvermogen (en risico’s) 2. Onderhoud kapitaalgoederen 3. Bedrijfsvoering 4. Verbonden partijen 5. Treasury 4.2 Weerstandsvermogen en risico’s 4.2.1 Algemene uitgangspunten In deze paragraaf worden risico’s van GGD IJsselland financieel vertaald en vervolgens afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit om risico’s af te kunnen dekken. Daarmee ontstaat inzicht in de het weerstandsvermogen van GGD IJsselland.

Het weerstandsvermogen van GGD IJsselland bestaat uit de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor geen maatregelen in de vorm van voorzieningen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie. Onder weerstandscapaciteit wordt verstaan de middelen en mogelijkheden waarover de GGD beschikt om niet geraamde kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken zonder dat dit ten koste gaat van uitvoering van het takenpakket. Sinds 2013 is in de tarieven van de GGD een opslag verwerkt voor dekking van risico’s. De risico- component in het tarief wordt gereserveerd voor dekking van eventuele frictiekosten die uit aanvullen- de taken (taken die de GGD op verzoek van gemeenten of andere klanten levert) kunnen voortvloei- en. De risicoreserve vormt een versterking van de weerstandscapaciteit van GGD IJsselland. 4.2.2 Evaluatie weerstandscapaciteit In december 2014 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen vastgesteld. Hierbij is het volgende besloten: • De huidige bandbreedte voor het weerstandsvermogen verhoudt zich tot de benodigde weer- standscapaciteit met een factor tussen 1 en 1,4. • De benodigde weerstandscapaciteit wordt regelmatig opnieuw vastgesteld op basis van de risico’s die de GGD loopt. • Rapportage van het actuele risicoprofiel o.b.v.

de nieuwe systematiek krijgt een plaats in de najaarsbestuursrapportage. • De komende jaren zal het weerstandsvermogen met het rekeningresultaat worden versterkt tot het vereiste niveau. In de najaarsbestuursrapportage 2016 is het meest actuele risicoprofiel gerapporteerd. Op basis van dat risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit, uitgaande van de ratio 1 – 1,4 voor het weer- standsvermogen, minimaal € 382.000,- en maximaal € 534.800,-. Op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit per oktober 2016 komt de ratio voor het weer- standsvermogen op 1,47 uit en is daarmee voldoende. In de najaarsbestuursrapportage 2017 volgt 25 een herziene raming voor de benodigde weerstandscapaciteit op basis van een integrale inventarisa- tie en actualisatie van risico´s in het kader van risicomanagement. Vooralsnog is er geen aanleiding om de benodigde weerstandscapaciteit aan te passen. De belangrijkste risico’s in 2018 (voor zover nu bekend) waarop deze inschatting is gebaseerd worden hieronder kort beschreven. Waarbij de netto verwachte impact gebaseerd is op de kwantificering van risico’s met als peildatum oktober 2016. 4.2.3 Overzicht risico’s 2018 Naast de significante risico’s toont dit overzicht ook de risico’s die geheel of gedeeltelijk afgedekt wor- den door een bestemmingsreserve. 1.

Faillissement van toeleveranciers; implementatiekosten en inwerken van medewerkers als gevolg van het wegvallen van 1 toeleverancier Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 150.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: waar mogelijk wordt samenwerking gezocht met andere GGD’en om gezamenlijk diensten aan te besteden. Bij het afsluiten van contracten worden bepalingen op genomen die continuïteit van de dienstverlening waarborgen. 2. Claims en juridische procedures; claims van derden of niet inbare claims bij derden Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 100.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: Negatief uitvallende uitspraken leiden direct tot kosten c.q. te beta- len bedragen op de balans. Het afsluiten van verzekeringen bij schade en aansprakelijkheid leidt tot het terugdringen van de verwachte impact. 3. Extra inzet van medewerkers bij uitbraak infectieziekte Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 82.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: Infectieziektebestrijding heeft een personele formatie die voldoen- de is voor de dagelijkse taken. Bij een eventuele grote uitbraak van een infectieziekte is een sterk verhoogde personele inzet noodzakelijk. Naar verwachting vergoedt het rijk een deel hiervan, maar de GGD zal in die situatie ook zelf extra kosten moeten maken. 4.

Boventallig personeel vanwege afnemende activiteiten en inkomsten binnen aanvullende taken 0-18 jarigen JGZ Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 70.400,- bestemmingsreserve Maatregelen & Ontwikkelingen: Sinds 2013 is in de tarieven van de GGD voor maatwerk en pro- jecten (aanvullende producten van GGD IJsselland) een opslag verwerkt voor dekking van risico’s i.v.m. het tijdelijke karakter van het werk. De risicocomponent in het tarief wordt gereserveerd voor dekking van eventuele frictiekosten die kunnen voortvloeien uit taken die de GGD op verzoek van gemeenten of andere klanten levert. Kosten als gevolg van dit risico komen ten laste van de be- stemmingsreserve Maatwerk en projecten. Naast het continu acquireren voor nieuwe opdrachten, wordt gekeken naar de omvang van het personeelsbestand in relatie tot de werkzaamheden in een periode. Waar mogelijk worden vacatures ingevuld met tijdelijk personeel. 5. Boventallig personeel vanwege beëindiging contract met Politie voor verrichten diensten forensische geneeskunde Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 50.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: de aanbesteding door de nationale politie van medische arrestan- tenzorg en forensisch medisch onderzoek is medio 2015 gestaakt. Weliswaar is een contract voor 26 onbepaalde tijd afgesproken maar dit kent een opzegtermijn van zes maanden.

Hierdoor bestaat een risico op bovenformatie. Om dit te beperken wordt voor zover mogelijk gewerkt met freelan- cers. Landelijk wordt ingezet op het kwalificeren van forensische geneeskunde als overheidstaak. 6. Boventallig personeel vanwege afnemende activiteiten en inkomsten binnen projecten KEC Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 45.500,- bestemmingsreserve Maatregelen & Ontwikkelingen: Sinds 2013 is in de tarieven van de GGD voor maatwerk en pro- jecten een opslag verwerkt voor dekking van risico’s i.v.m. het tijdelijke karakter va het werk. De ri- sicocomponent in het tarief wordt gereserveerd voor dekking van eventuele frictiekosten die kun- nen voortvloeien uit aanvullende taken die de GGD op verzoek van gemeenten of andere klanten levert. Kosten als gevolg van dit risico komen ten laste van de bestemmingsreserve Maatwerk en projecten. Naast het continu acquireren voor nieuwe opdrachten, wordt gekeken naar de omvang van het personeelsbestand in relatie tot de werkzaamheden in een periode. Waar mogelijk worden vacatu- res ingevuld met tijdelijk personeel. 7. Boventallig personeel vanwege afnemende dienstverlening aan Publieke Gezondheid Asiel- zoekers Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 0,- bestemmingsreserve GGD IJsselland verzorgt voor COA de activiteiten m.b.t. Publieke Gezondheidszorg voor asielzoekers (PGA).

Daarnaast coördineert GGD IJsselland de afstemming met COA en gemeenten en de gezond- heidsvoorlichting voor asielzoekers in Oost Nederland. Deze taken zijn vastgelegd in een overeen- komst tussen COA, GGD-GHOR Nederland en de vijf GGD’en in Oost-Nederland en worden betaald door COA. Door ontwikkelingen in aantallen en (tijdelijke) opening dan wel sluiting van asielzoekers- centra is PGA een moeilijk te beheersen taak voor GGD IJsselland. Om risico’s op te kunnen vangen is een bestemmingsreserve PGA gevormd. Daarnaast wordt gekeken naar de omvang van het perso- neelsbestand in relatie tot de werkzaamheden in een periode. Waar mogelijk worden vacatures inge- vuld met tijdelijk personeel. 4.2.4 Financiële kengetallen 2018. Met ingang van de programmabegroting 2017 worden financiële kengetallen opgenomen in de para- graaf weerstandsvermogen. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basisset van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begroting en de jaarreke- ning. De kengetallen betreffen: schuldquota leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploi- tatieruimte en belastingcapaciteit. Voor een gemeenschappelijke regeling zijn deze niet allemaal van toepassing. Vermeld worden schuldquota geldleningen, solvabiliteitsratio en structurele exploitatie- ruimte.

De kengetallen 2018 voor GGD IJsselland zijn in onderstaande tabel weergegeven: Kengetallen 2017 Rekening 2016 Begroting 2017 Begroting 2018 Netto schuldquote 30% 28% 30% Solvabiliteitsratio 13% 13% 13% Structurele exploitatieruimte 0% 0% 0% 27 Toelichting: Netto schuldquote Het kengetal netto schuldquote ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeenschappelijke regeling. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeenschappelijke regeling ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossin- gen op de exploitatie. In de VNG- uitgave ‘Houdbare Gemeentefinanciën’ is aangegeven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (100%) dit als voldoende kan worden bestempeld, dit is met 30% ruimschoots het geval bij GGD IJsselland. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft aan of we op lange termijn kunnen voldoen aan onze verplichtingen. De solvabili- teit wordt uitgedrukt in de verhouding tussen het eigen vermogen op de balans en het totale ver- mogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezon- der de gemeenschappelijke regeling. Ten opzichte van de gemeenten, waarbij percentages van 30 – 40% normaal zijn, is de ratio van de GGD laag.

Dit komt met name door de beperkte omvang van het eigen vermogen. Indirect ligt er een verband met de solvabiliteit van de deelnemende gemeenten. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. De begroting van GGD IJsselland wordt ieder jaar sluitend opgesteld. Er is daarom geen sprake is van structurele ruimte in de exploitatie. 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen In het kader van deze paragraaf gaat het om de vaste activa waarvan de instandhouding structureel een substantieel beslag op de middelen legt. Buiten dit kader vallen de financiële activa en bedrijfs- middelen, omdat die regelmatig worden vervangen. Door dit onderscheid komt in deze paragraaf al- leen het onderhoud van het kantoorgebouw te Zwolle aan de orde. Zoals bekend is het kantoorgebouw gedeeltelijk verkocht en is het C-gebouw geheel gerenoveerd. Een meerjarenonderhoudsplan is in ontwikkeling. Hiervoor is in de begroting een jaarlijkse reservering van € 50.000 opgenomen. Op basis van het definitieve onderhoudsplan kan worden bepaald of dit voldoende is om de onderhoudskosten op langere termijn te dekken. 4.4 Bedrijfsvoering GGD IJsselland wordt voor haar bedrijfsvoering voor het grootste deel ondersteund door de afdeling bedrijfsvoering van Veiligheidsregio IJsselland.

De (financiële) basis voor de samenwerking vormt de ‘Overeenkomst voor gemene rekening’. Daarin zijn voor de afzonderlijke kostenonderdelen die in de overeenkomst zijn benoemd verdelingspercentages berekend. De kosten binnen de gemene rekening worden gemiddeld voor 56 % toegerekend aan de Veiligheidsregio en voor 44 % aan de GGD. De bepalingen in de huidige overeenkomst zijn onveranderd toegepast voor het opstellen van de be- groting 2018. In 2017 zijn de drie eerste opbouwjaren van de eenheid Bedrijfsvoering voor Veiligheidsregio en GGD achter de rug. De jaren, die nodig waren om beide organisaties op een stabiele manier te ondersteu- nen. Na de fase van stabilisering volgt de fase waarin de eenheid Bedrijfsvoering steeds beter in 28 staat is om antwoord te bieden op nieuwe ontwikkelingen en dus te groeien van een uitvoeringsgerich- te naar een ontwikkelingsgerichte ondersteuning. 4.5 Verbonden partijen Deze paragraaf geeft inzicht in ‘derde rechtspersonen’ waarmee GGD IJsselland een bestuurlijkeen financiële band heeft. Deze band is er door participatie in een vennootschap of deelneming in een stichting. Met een bestuurlijk belang wordt bedoeld een zetel in het bestuur van een deelneming of stemrecht.

Met een financieel belang wordt bedoeld dat de GGD middelen ter beschikking heeft ge- steld en die zal verliezen bij faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partij op de GGD kunnen worden verhaald. Van een financieel belang is ook sprake als de GGD bij liquidatie van een derde rechtspersoon middelen uitgekeerd kan krijgen. Op het moment van opstellen van de Programmabegroting 2017 is bekend dat GGD IJsselland in dit kader één relatie kent: GGD GHOR Nederland (Vereniging voor Publieke Gezondheid en Veiligheid (PGV)) GGD/GHOR Nederland is de koepelorganisatie van de GGD'en en de GHOR. Vanuit GGD Nederland wordt, voor en in samenspraak met de GGD’en, de lobby en belangenbehartiging voor de GGD’en gedaan richting politiek en stakeholders. Daarnaast voert GGD Nederland projecten uit, die vanuit efficiency oogpunt centraal moeten worden uitgevoerd en die randvoorwaarden en producten opleve- ren waarmee de GGD’en hun werkzaamheden kunnen verrichten. Bestuurlijk en financieel belang Het hoogste orgaan van GGD GHOR Nederland is de Raad van DPG'en. Hierin worden de 25 GGD’en en GHOR-bureaus vertegenwoordigd door hun Directeur Publieke Gezondheid (DPG). Het dagelijks bestuur bestaat uit 4 leden van het algemeen bestuur.

GGD IJsselland betaalt op jaarbasis een contributie aan GGD GHOR Nederland gebaseerd op een bijdrage per inwoner, voor 2016 be- droeg deze contributie € 59.000. Mate van beïnvloedbaarheid in bedrijfsvoering Een beperkte mate van beïnvloedbaarheid in de bedrijfsvoering is mogelijk via de afvaardiging van de Directeur Publieke Gezondheid van GGD IJsselland (tevens GHOR) in het algemeen bestuur. 4.6 Treasury 4.6.1 Inleiding De paragraaf treasury is één van de voorgeschreven paragrafen op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Artikel 13 van dit besluit schrijft voor dat de beleidsvoornemens en ontwik- kelingen ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille worden beschreven. 4.6.2 Algemene ontwikkelingen De GGD kent een beperkt aantal investeringen. In de afgelopen jaren is het kantoorgebouw gereno- veerd. In de begroting 2018 zijn geen nieuwe investeringen voorzien. De financieringsbehoefte van GGD IJsselland wordt steeds beoordeeld (zie ook 5.6.4); op termijn wordt verwacht dat consolidatie ( afsluiten van een nieuwe aanvullende vaste geldlening) noodzakelijk zal zijn. 29 4.6.3 Risicomanagement Dit onderdeel geeft een samenvatting van het (verwachte) risicoprofiel van de organisatie. Het bevat tevens de gegevens die op grond van de Wet Fido voor de toezichthouder nodig zijn w.o. de kasgeld- limiet en de renterisiconorm.

Renterisicobeheer Voor het renterisicobeheer gelden de volgende criteria: Conform de Wet FIDO wordt de kasgeldlimiet niet overschreden. Nieuwe leningen/uitzettingen worden afgestemd op de bestaande financiële positie en de liquiditeiten- planning. De rente typische looptijd (periode waarvoor de rente vaststaat) en het renteniveau van de betreffende lening/uitzetting worden zo veel mogelijk afgestemd op de actuele rentestand en de rentevisie. De renterisiconorm beperkt het rente risico op de vaste schuld. Deze wettelijke norm bepaalt dat maximaal 20% van totale omvang van de begroting in aanmerking mag komen voor aflossing of ren- teherziening.

In de uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden zijn 2 modelstaten opge- nomen om de risico’s in beeld te brengen t.w.; - Berekening kasgeldlimiet ( Model A) - Renterisiconorm ( model B) Berekening kasgeldlimiet en bepaling financieringspositie 2018 Omvang van de begroting 2018 (=1) € 23.074.278 Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage 8,20% (=2) Bedrag van de kasgeldlimiet (1x2) € 1.892.091 Bepaling financieringspositie 2018; Boekwaarde investeringen € 8.606.219 Vaste financieringsmiddelen: Reserves en voorzieningen -/- € 1.189.010 Langlopende geldleningen -/- € 5.732.859 Tekort aan financieringsmiddelen € 1.684.350 Renterisiconorm Door berekening van de renterisiconorm wordt inzicht verkregen in de omvang van de schuld waar- over in enig jaar renterisico’s worden gelopen. Omdat GGD IJsselland slechts 1 langlopende geldle- ning heeft afgesloten voor financiering van de huisvesting is alleen het risico i.v.m. herfinanciering als gevolg van renteaanpassingen van belang. In onderstaand overzicht wordt dit risico in beeld gebracht: 30 2017 2018 2019 2020 1. Renteherzieningen 0 0 0 0 2.

Betaalde aflossingen 221 228 236 244 3) Renterisico (1 + 2) 221 228 236 244 4) Renterisiconorm 4a) Begrotingstotaal € 22.846 € 23.074 € 23.535 € 24.006 4b) Het bij ministeriële regeling vastgestelde % 20% 20% 20% 20% Renterisiconorm (minimum drempel) € 4.559 € 4.615 € 4.707 € 4.801 Toets renterisiconorm € 4.338 € 4.387 € 4.471 € 4.557 Bedragen x € 1.000 4.6.4 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte De liquiditeitspositie wordt wekelijks opgemaakt. Op basis hiervan wordt de samenstelling van de fi- nanciering bepaald. Met betrekking tot de lasten wordt de liquiditeitspositie bepaald door de uitgaven t.b.v. de exploitatie en de investeringen. De exploitatie-uitgaven zijn min of meer gelijkmatig over het jaar verdeeld. GGD IJsselland heeft 1 langlopende geldlening afgesloten hoofdzakelijk voor financie- ring van de aankoop van het kantoorgebouw. De overige investeringen worden gefinancierd uit eigen vermogen. Door het beperkte aantal en omvang van de investeringen ontstaan slechts geringe schommelingen in de financieringsbehoefte. Met betrekking tot de baten wordt de liquiditeitspositie met name bepaald door de gemeentelijke bijdragen en de subsidies die in het kader van diverse pro- jecten worden ontvangen. De gemeentelijke bijdragen worden twee keer per jaar gefactureerd. Subsidies worden meestal vooraf beschikbaar gesteld.

Gerelateerd aan een evenwichtige verdeling van de exploitatielasten over het jaar is hierdoor gedurende enkele maanden per jaar sprake van voorfinanciering. 4.6.5 Rentevisie Voor 2016 is niet voorzien dat langlopende geldleningen zullen worden afgesloten of dat overtollige financieringsmiddelen gedurende een langere periode dan een jaar zullen worden uitgezet. Het ont- wikkelen van een rentevisie m.b.t. financiering is derhalve niet zinvol. In de begroting 2017 wordt voor nieuwe te activeren kapitaaluitgaven uitgegaan van 4% rente. Aan reserves en voorzieningen wordt met ingang van 2018 geen rente meer toegerekend op basis van de nieuwe regelgeving in het BBV. Voor het renteomslagpercentage voor 2018 wordt uitgegaan van 2,42%. 31 Bijlagen

33 Bijlage 1: Overzicht gemeentelijke bijdragen Gemeente aantal inw. Service&samen Gezondheid Totalen per begroting 2018 werking begroting 2018 gemeente per 1-1-2017 begr. 2018 Dalfsen 28.083 81.441 874.374 955.815 Deventer 99.344 288.098 2.973.953 3.262.051 Hardenberg 60.172 174.499 1.945.666 2.120.166 Kampen 52.445 152.091 1.733.681 1.885.772 Olst-Wijhe 17.966 52.102 531.293 583.394 Ommen 17.531 50.840 546.755 597.595 Raalte 36.891 106.984 1.049.285 1.156.270 Staphorst 16.693 48.410 590.090 638.500 Steenwijkerland 43.387 125.823 704.453 830.276 Zwartewaterland 22.318 64.722 822.692 887.415 Zwolle 125.474 363.875 3.919.451 4.283.327 Totaal 520.304 1.508.885 15.691.696 17.200.582 34 Bijlage 2: Ontwikkeling gemeentelijke bijdragen Gemeente aantal inw. aantal inw. Totalen per Totalen per saldo afwijking begroting 2017 begroting 2018 gemeente gemeente tov 2017 in % per 1-1-2016 per 1-1-2017 begr. 2017 begr.

2018 Dalfsen 27.913 28.083 909.819 955.815 45.996 5,06% Deventer 98.881 99.344 3.106.594 3.262.051 155.457 5,00% Hardenberg 59.697 60.172 2.057.321 2.120.166 62.845 3,05% Kampen 51.939 52.445 1.808.006 1.885.772 77.766 4,30% Olst-Wijhe 17.884 17.966 567.963 583.394 15.431 2,72% Ommen 17.681 17.531 571.876 597.595 25.720 4,50% Raalte 36.697 36.891 1.115.497 1.156.270 40.772 3,66% Staphorst 16.548 16.693 600.109 638.500 38.391 6,40% Steenwijkerland 43.329 43.387 790.337 830.276 39.939 5,05% Zwartewaterland 22.283 22.318 850.564 887.415 36.851 4,33% Zwolle 124.914 125.474 4.115.601 4.283.327 167.726 4,08% Totaal 517.766 520.304 16.493.688 17.200.582 706.894 4,29% De verschillen in afwijking ten opzichte van 2018worden veroorzaakt door ontwikkeling van het aantal inwoners ten opzichte van 2017 en onderlinge afwijking in de aanpassing van het voorschot inspecties kinderopvang 35 Bijlage 3: Overzicht personele sterkte Organisatieonderdeel formatie mutaties formatie begroting 2017 begroting 2018 Programma Gezondheid 188,36 2,71 191,07 Programma Service & Samenwerking 14,95 0,28 15,23 Totaal GGD IJsselland 203,31 2,99 206,30 Specificatie mutaties personeelssterkte (fte): Pr ogr am m a ge zondh e i d: - projectmedewerkers -0,69 - divers AGZ budgettair neutraal 3,40 Pr ogr am m a Se r v i ce & Sam e nwe r ki ng - divers bestuursbureau budgettair neutraal 0,28 Per saldo 2,99 36 Bijlage