Participatieverslag Omgevingsvisie Steenwijkerland 2025

P A R T I C I P A T I E V E R S L A G O M G E V I N G S V I S I E S T E E N W I J K E R L A N D

1. INLEIDING 2. AANPAK 3. ALGEMENE INZICHTEN 4. IDENTITEIT VAN STEENWIJKERLAND 5. LEEFBAARHEID 6. REACTIEVE PARTICIPATIE 7. REFLECTIE P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D INHOUD 1 3 6 9 11 19 40 44

Welke inzichten geven bewoners en stakeholders over de identiteit van Steenwijkerland en het welzijnsniveau van de bewoners?

1. INLEIDING

De Omgevingsvisie Op dit moment is de gemeente Steenwijkerland bezig met het maken van twee toekomstvisies: de Omgevingsvisie en de Stadsvisie St eenwijk. In beide gevallen gaat het om keuzes die worden gemaakt in de leefomg eving. Hoe zien de gemeente en de stad er in de toekomst uit? Waar gaa n we bouwen, waar komt ruimte voor ondernemingen, landbouw, natuur of recre atie? Uiteindelijk geldt voor beide visies dat het gaat om de l eefomgeving van de bewoners van Steenwijkerland. Daarom is er ook voor gekozen om hen te betrekken bij die toekomst, hún toekomst. Participatie De afgelopen maanden is er samen met bewoners (van jong tot oud), ondernemers, agrariërs en allerlei maatschappelijke organisaties gekeken naar waar Steenwijkerland nu staat. In deze eerste fase van de participatie voor de visies is er eerst met een open blik opgehaald wat men b elangrijk vindt voor de toekomst en vervolgens zijn er reacties opge haald op basis van de eerste schetsen van de visies. Iedereen kon meedoen, zo waren er straathoeksessies (pop-uplocaties), workshops, een online enquête en meerdere inloopmomenten. De jeugd heeft de toekomst, dus ook de kinderen konden mee doen via een tekenopdracht en -workshop. Uit de vele reacties komen verschillende inzichten naar voren. Over sommige onderwerpen is iedereen het wel zo’n beetje eens. Over andere onderwerpen lopen de meningen weer uit elkaar.

Dat past wel bij een ge meente als Steenwijkerland; een heus lappendeken van verschillende stede n, dorpen en gemeenschappen, met verschillende ontstaansgeschiedenissen en landschapskenmerken, met in het midden het grote nationa al park Weerribben-Wieden. Dit document is een overzicht van de inzichten die we heb ben opgehaald en is daarmee input voor de schrijvers van de Omgevingsvisie en de Stadsvisie Steenwijk. INLEIDING 4 P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

Gemeente Steenwijkerland Steenwijkerland is een uitgestrekte gemeente in het noordweste n van Overijssel, op de grens met Friesland, Drenthe en Flevoland. De gemeente t elt ruim 43.000 bewoners, verspreid over diverse steden en dorpen. De grootste plaa ts is Steenwijk met ruim 17.000 inwoners. Daarnaast kent het ge bied vele kernen, onder andere Vollenhove, Blokzijl, Oldemarkt en Giethoorn. In 2001 zijn de gemeenten Steenwijk, Brederwiede en IJsselham samengevoegd to t een nieuwe gemeente, die sinds 2003 de naam Steenwijkerland draagt. Het gebied wordt gekenmerkt door een afwisseling van stad, dorp, landbouw en natuur, met het Nationaal Park Weerribben-Wieden als iconisch landschap in het hart van de gemeente. In dit verslag staan de bewoners centraal. Iedere bewoner heeft een eigen achtergrond, eigen ervaringen en een eigen blik op de toekom st. In dit verslag laten we deze diversiteit zien. Dat doen we aan de hand v an échte uitspraken van bewoners die we spraken tijdens bijeenkomsten, pop-ups en work shops. Zo ontstaat een rijk beeld van wat er leeft in Steenwijkerland. Leeswijzer Belangrijk om in je achterhoofd te houden als je dit vers lag gaat lezen is dat alles wat we hebben gehoord gebaseerd is op de ervaring van bew oners en andere stakeholders. Het hoeft dus niet perse feitelijk juist te zij n.

Desalniettemin is het belangrijke informatie: als breed leeft onder de bewoners dat iets zo is, zal je het toch in je overwegingen mee moeten nemen of er over in gesprek gaan. Daarnaast is het zo dat voor alle activiteiten een los - en u itgebreid - verslag is gemaakt. Mocht je meer willen weten over een bepaald onderdee l kan je die uitgebreide verslagen er altijd bij pakken. 5 INLEIDING P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

2. AANPAK

Op zoek naar de verhalen van bewoners en professionals In dit participatieproces hebben we actief gezocht naar de verhalen van mensen uit Steenwijkerland en de partijen die elke dag bezig zijn met Steenwijkerland; denk aan bewoners, ondernemers, medewerkers, verenigingen, welzijnsorganisaties, etc. Om deze gesprekken te structureren gingen we op zoek naar de fysieke en sociale identiteit en keken we naar de welzijnsniveau van de bewoners aan de hand van de bredewelvaartthema’s. Deze thema’s geven opgeteld een goede indicatie van de leefbaarheid van een omgeving. Stakeholders Het liefst zou je iedereen in de gemeente willen spreken. Dat gaat helaas niet. Toch hebben we geprobeerd om zoveel mogelijk verschillende mensen te betrekken in het proces. Omdat er voor de recente stadsvisies van Blokzijl en Vollenhove nog een participatieproces had plaatsgevonden vanuit de gemeente hebben we ervoor gekozen om in die plaatsen minder aanwezig te zijn. Hieronder zie je de activiteiten die we hebben ondernomen en welke stakeholders we daarmee hebben bereikt. De activiteiten zijn onder te verdelen in twee fases: de open fase en de reactieve fase. AANPAK 7 Scholenaanpak voor kinderen (maart – april) Stakeholders: ca. 200 kinderen, groep 7. Alle basisscholen kregen een uitnodiging om met groep 7 mee te doen aan een tekenopdracht. Acht scholen deden mee.

Zo haalden we op wat kinderen belangrijk vinden én leerden we hen om over de toekomst na te denken. Best een belangrijk gesprek zo in de klas. De kinderburgemeester van Steenwijkerland (Tobias) was, samen met verantwoordelijk wethouder Miriam Slomp-Dekkers, onderdeel van de feestelijke aftrap van het participatieproces bij hem op school. Naast de tekenopdracht hebben we nog bij een school een kinderworkshop gedaan over de droombuurten van de kinderen. Online enquête voor bewoners (februari – april) Stakeholders: alle bewoners, ook hij of zij die niet naar een 8fysiek9 participatiemoment kon komen, 390 respondenten, verdeeld over de hele gemeente. Inwoners konden ook online hun stem laten horen. We hebben een vragenlijst onder de bewoners uitgezet om nog meer input op te halen, ook nu gericht op de identiteit en bredewelvaartthema’s. Daarnaast hebben we middels de enquête onderwerpen kunnen prioriteren en kwantificeren. De enquête is via de gemeentewebsite en flyers verspreid. Open fase Tijdens deze fase van de participatie zijn we open in gesprek gegaan middels onderstaande activiteiten. We hebben in deze fase nog geen concrete plannen gedeeld maar juist gevraagd wat men belangrijk vindt. Straathoeksessies voor bewoners (februari) Stakeholders: geïnteresseerden, mensen die uit zichzelf niet meedoen met participatie en toevallige voorbijgangers.

·Op acht verschillende locaties verspreid over de gemeente hebben we straathoeksessies gehouden. Bij een pop-up kraam gingen we in gesprek met voorbijgangers (en degenen die erover hadden gehoord via de krant, sociale media of posters) over wat Steenwijkerland voor hen bijzonder maakt. Daarnaast gingen we in gesprek om te horen wat zij belangrijk vonden in hun leefomgeving, zonder zelf plannen te laten zien. Deze gesprekken zijn soms vluchtig maar geven wel een beeld én bereiken mensen die uit zichzelf nooit zouden participeren. Workshops voor stakeholders (maart) Stakeholders: Bewonersorganisaties, ondernemers en agrariërs, ketenpartners en maatschappelijke organisaties. In totaal 87 deelnemers. ·We organiseerden vier workshops waarin we dieper ingingen op de identiteit van Steenwijkerland en de bredewelvaartthema’s. Daarnaast keken we naar de opgaves waar zij zelf voor staan en die ze zien voor de gemeente. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

AANPAK 8 Inloopochtend- en middag Omgevingsvisie (10 mei) Stakeholders: geïnteresseerde bewoners 80 bewoners. Ditmaal niet in de avonduren, maar op zaterdag. In de ochtend in Wanneperveen en in de middag in Steenwijkerwold. Tijdens deze twee momenten lieten we ook de eerste keuzes en beelden zien. Iedereen kon hierop reageren en vragen, ideeën of zorgen delen. Reactieve fase Tijdens deze fase konden we al wat laten zien. Op basis van opgaves die reeds bekend waren bij de gemeente, zowel landschappelijk als meer sociaal in combinatie met de eerste opgehaalde resultaten en de vaststaande kaders (vanuit bijvoorbeeld provincie) zijn de eerste contouren van zowel de Stadsvisie Steenwijk als de Omgevingsvisie geschetst. Deze schetsen hebben we laten zien om reacties op te halen bij de volgende activiteiten. Inloopavond Stadsvisie voor genodigden (7 april) Stakeholders: Maatschappelijke organisaties, wijkverenigingen, ondernemers en andere organisaties, 75 deelnemers. ·Tijdens deze avond voor genodigden lieten we de eerste beelden en schetsen zien van de thema’s en focusgebieden voor de Stadsvisie. Deelnemers konden hierop reageren en in gesprek gaan met de opstellers van de visie om hen te bevragen of ideeën of zorgen te delen. Inloopavond Stadsvisie (open) (6 mei) Stakeholders: geïnteresseerde bewoners, 75 bewoners.

·Tijdens deze avond in de prachtige Grote Kerk van Steenwijk lieten we wederom de thema’s en de focusgebieden zien voor de Stadsvisie. Dit keer hadden we input van de inloopavond voor genodigden al verwerkt. Zo kwamen we steeds een stap verder. Ook bewoners konden in gesprek gaan met de opstellers van de visie om hun vragen, ideeën of zorgen te delen. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

3. ALGEMENE INZICHTEN

ALGEMENE INZICHTEN 1 0 P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D 1. Sociale structuren en vitale kernen De kracht van Steenwijkerland zit in haar gemeenschappen. 8Noaberschap9, vrijwilligers, verenigingen – het draait nog op de stille krachten. Maar die kracht is kwetsbaar. Jongeren vertrekken, nieuwe bewoners vinden niet altijd aansluiting, en voorzieningen verdwijnen. Hoe zorgen we dat de sociale motor blijft draaien? 2. <Wonen, wonen, wonen. Bouwen, bouwen, bouwen.= Overal ging het vrij snel over wonen. Of het nu ging om jongeren die vertrekken, ouderen die niet kunnen doorstromen of zorgen over waar en hoe er gebouwd wordt; wonen is hét thema van deze tijd. Mensen vragen om regie én maatwerk: bouwen mag, graag zelfs, maar wel passend bij het landschap, de kern en de gemeenschap. 3. Natuur, economie en leefomgeving in balans Bewoners zijn trots op de natuur, maar maken zich zorgen over de toekomst ervan. Biodiversiteit staat onder druk, net als het landschap. Tegelijk willen mensen ruimte voor landbouw, wonen, toerisme en ondernemen. De kernvraag: hoe brengen we ecologie, economie en leefbaarheid met elkaar in evenwicht? Wat vertellen al die gesprekken, ingevulde enquêtes en workshops ons als je even uitzoomt? In dit hoofdstuk brengen we de rode draden bij elkaar.

Geen letterlijke samenvatting van alles wat er gezegd is, maar een beschouwende blik op wat opvalt, schuurt en verbindt. Over de toon van de gesprekken, de onderstroom die voelbaar was, en de grote vragen die daaruit opdoemen. We kijken naar overeenkomsten en verschillen, naar wat deze veelheid aan dorpen en landschappen verbindt , of juist uit elkaar houdt. Steenwijkerland De toekomst van Steenwijkerland speelt zich af in een kleurrijke lappendeken van kernen en landschappen; een gespikkelde donut rondom het Nationaal Park Weerribben-Wieden. Elke plek heeft zijn eigen verhaal, maar die verhalen raken elkaar. De verschillen tussen de kernen zijn zichtbaar, maar de overeenkomsten zijn opvallend groter. Overal klinken grotendeels dezelfde zorgen, verlangens en waarden, zij het met een lokaal accent. De essentie van dit participatietraject? Steenwijkerland is een fijne plek om te wonen. Mensen voelen zich er thuis en zijn trots op hun omgeving. Tegelijkertijd leeft het besef dat die kwaliteit geen vanzelfsprekendheid is. Grote thema9s zoals klimaat, wonen, biodiversiteit en leefbaarheid dringen zich op. Bewoners zien de noodzaak van keuzes, maar zodra deze dichterbij komen, groeit het ongemak. Men wil graag betrokken blijven en vraagt om beleid dat wortelt in kennis van de lokale context; in bodem, historie en gemeenschap. De fusie tot één gemeente is nog niet overal ingedaald.

Een gedeelde identiteit wordt niet vanzelf gevoeld; in meerdere kernen heerst wantrouwen richting Steenwijk, dat als te bepalend of afstandelijk wordt ervaren. Toch ligt hierin óók een kans: de verscheidenheid van deelgebieden kan een kracht zijn. Verschillende kernen kunnen bijdragen aan verschillende opgaven. Tijdens de gesprekken klonk een duidelijke oproep: richt de visie niet alleen op ruimte, maar juist ook op mensen. Thema9s als ontmoeten, onderlinge verbondenheid en leefbaarheid worden als erg belangrijk ervaren, maar missen vaak aandacht in ruimtelijke plannen. De behoefte aan vitale kernen is breed gedragen. Drie kernopgaven kwamen steeds duidelijk terug tijdens de verschillende participatiemomenten:

4. DE IDENTITEIT VAN STEENWIJKERLAND

Fysieke identiteit 1 2 Fysieke identiteit en toekomstvisies De fysieke identiteit van een gebied gaat over hoe een plek eruitziet, aanvoelt en functioneert. Denk aan het landschap, de bebouwing, infrastructuur, routes, groen, structuur en hoe die samen het karakter van de omgeving bepalen. Het is het tastbare decor waarin het dagelijks leven zich afspeelt. Voor een toekomstvisie is dit belangrijk: je tekent niet op een blanco canvas, maar op een plek met geschiedenis, structuur en sfeer. Juist daarom is het waardevol om bewoners en andere betrokkenen te vragen hoe zij deze fysieke omgeving beleven. Wat vinden zij typerend? Wat moet blijven, wat mag anders? Hun perspectief laat zien wat er leeft en waar kansen liggen. Zo ontstaat een toekomstvisie die niet losstaat van de plek, maar er logisch uit voortkomt. In dit hoofdstuk gaan we in op de volgende onderdelen: De fysieke leefomgeving van Steenwijkerland in algemene zin Mooie en karakteristieke plekken in Steenwijkerland Zorgen over de leefomgeving Fysieke identiteit bezien vanuit de deelgebieden Structuur van Steenwijkerland Wat wordt als karakteristiek, mooi of krachtig gezien? Bewoners noemen veel verschillende plekken en kenmerken als karakteristiek: Diversiteit aan landschappen De Woldberg, de Weerribben-Wieden en het zeer diverse buitengebied worden vaak genoemd als kwaliteit en rustgevend.

Historische gebouwen en steden De Steenwijkertoren, Villa Rams Woerthe en het park, stadswallen en kerken zijn belangrijke erfgoeddragers. Blokzijl, Giethoorn en Vollenhove worden gezien als iconisch. Het lokale kleinschalige karakter van de gemeente Gesymboliseerd door 8slechts één stoplicht9 – wordt door bewoners juist als kracht ervaren: het geeft overzicht, rust en menselijke maat. De gemeente is ruimtelijk groot in opzet, maar voelt in de dorpen en steden juist kleinschalig. De ligging van Steenwijkerland De ligging tussen natuurgebieden en andere stedelijke regio9s wordt als strategisch en aantrekkelijk gezien. Hoe ervaren bewoners en stakeholders de fysieke omgeving van Steenwijkerland in brede zin? De fysieke omgeving van Steenwijkerland wordt overwegend positief ervaren. Bewoners prijzen de combinatie van stad en natuur, de kleinschaligheid en de nabijheid van diverse landschappen: Natuur, rust en ruimte zijn kernbegrippen Bewoners waarderen de groene en waterrijke omgeving sterk. De nabijheid van natuurgebieden zoals De Woldberg en de Weerribben-Wieden en ook de uitgestrekte polders dragen bij aan het gevoel van rust en ruimte. De historische identiteit speelt een belangrijke rol Gebouwen als de Steenwijkertoren en de stadswallen geven karakter aan de stad Steenwijk.

Ook steden als Blokzijl, Giethoorn en Vollenhove worden als sfeervol ervaren vanwege de historische kenmerken. Sterke leefbaarheid De leefbaarheid wordt hoog gewaardeerd, mede door de mix van verschillende landschappen, voorzieningen en karakteristieke bebouwing. De dorpen en steden hebben elk hun eigen identiteit en sfeer. Verbondenheid Tegelijkertijd klinkt er ook terughoudendheid: bewoners ervaren de gemeente soms als een verzameling van losse kernen in plaats van één geheel. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

Fysieke identiteit 1 3 Wat zijn zorgen in de leefomgeving? Hoewel de algemene waardering positief is, zijn er ook zorgen: Gebieden met negatieve beleving Sommige plekken worden als minder aantrekkelijk ervaren, zoals het station Steenwijk (verwaarloosd), industrieterreinen (sfeerloos), Prinsen Hoven (zwerfafval), Steenwijkerdiep (onduidelijk en onaantrekkelijk). Drukte en achteruitgang in centra Met name het centrum van Steenwijk en Giethoorn worden als te druk ervaren, met een risico op verlies van identiteit of leefbaarheid. Versnippering en gebrek aan samenhang Het voelt soms als een verzameling in plaats van een samenhangende gemeente. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

Fysieke identiteit 1 4 Steenwijker- land De beekdalen De groene schatkamer De polders rondom Scheerwolde Op de grens van 8t oude en nieuwe land Slagenland- schap zonder veen 8t Hoge land Vestingstad Steenwijk Versteend of vergroend? Vergroend Vergroend Vergroend Vergroend Vergroend Vergroend Vergroend Vergroend Stedelijk of landelijk? Landelijk Landelijk Landelijk Landelijk Landelijk Landelijk Landelijk Landelijk Sfeerloos of sfeervol? Sfeervol Sfeervol Sfeervol Sfeervol Sfeervol Sfeervol Sfeervol Sfeervol Druk of rustig? Rustig Druk Druk Rustig Rustig Rustig Rustig Rustig Compact of uitgestrekt? Uitgestrekt Uitgestrekt Uitgestrekt Uitgestrekt Uitgestrekt Uitgestrekt Uitgestrekt Compact Anoniem of gezellig? Gezellig Gezellig Gezellig Gezellig Gezellig Gezellig Gezellig Gezellig Historisch of modern? Historisch Historisch Historisch Historisch Historisch Historisch Historisch Historisch Goed onderhouden of slecht onderhouden? Goed onderhouden Slecht onderhouden Goed onderhouden Goed onderhouden Slecht onderhouden Goed onderhouden Slecht onderhouden Goed onderhouden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D Fysieke identiteit per deelgebied We vroegen de respondenten van de enquete hoe zij naar de fysieke identiteit van Steenwijkerland keken.

De vraag luidde: 8welke woorden passen bij de uitstraling van Steenwijkerland?9 In het schema hiernaast zie je de antwoorden, gesorteerd op de woonplaats van de respondent. In de eerste kolom zie je de antwoorden van alle respondenten, in die daarnaast zijn ze uitgesorteerd op deelgebied. Over het algemeen komen de antwoorden over de identiteit van Steenwijkerland redelijk overeen. Uitzonderingen zijn de perceptie van drukte, het onderhoud en compactheid. Over het onderhoud hebben we zeker tijdens de straatgesprekken veel sentimenten gehoord die zich laten samenvatten als <In Steenwijk wordt de grote markt voor veel geld verbouwd en hier liggen de stoeptegels schots en scheef.=

Fysieke identiteit 1 5 Structuur Regionaal goed verbonden, lokaal een uitdaging De A32 loopt langs Steenwijk en vormt de belangrijkste noord-zuidverbinding in de regio. Via deze route zijn Leeuwarden, Meppel en Zwolle goed bereikbaar. Steenwijk heeft daarnaast een intercitystation en is daardoor direct verbonden met het noorden en de Randstad. Verschillende deelnemers van de workshops met stakeholders geven aan dat dit als voordeel wordt gezien voor de bereikbaarheid van de stad. Tegelijkertijd klinkt ook dat andere delen van de gemeente slechter ontsloten zijn als je geen auto hebt. Tijdens de straatgesprekken hoorden we meermaals dat het voor middelbare scholieren of studenten die thuiswonen lastig om om met het OV op hun onderwijslocatie te komen. In de workshop met ketenpartners werd dit zo samengevat: <Buiten Steenwijk zijn OV-verbindingen echt een zorgpunt.= Sterke identiteit in de kernen, binding met de gemeente een opgave De oriëntatie van bewoners is dan ook meervoudig. Dorpen als Kuinre en Oldemarkt richten zich eerder op Emmeloord, terwijl dorpen als Wanneperveen meer naar Meppel of Zwolle kijken.

Zoals een bewoner uit het buitengebied het zei: <We doen veel in Meppel, voor ons is Steenwijk niet de eerste plek waar je heen gaat.= De structuur in relatie van de fysieke identiteit gaat over de natuurlijke omgeving, infrastructuur, verbindingen, routes en welke effecten dit heeft op de bewoners en gemeente. Natuur in het hart, Steenwijk niet centraal De gemeente Steenwijkerland heeft een opvallende structuur: vrijwel alle kernen liggen verspreid rondom Nationaal Park Weerribben-Wieden, wat de gemeente een soort 8donut-vorm9 geeft. Steenwijk ligt niet centraal, maar aan de rand, en vervult daardoor slechts deels een centrumfunctie. In meerdere sessies werd dit benoemd als verklaring voor het feit dat bewoners zich niet vanzelfsprekend op Steenwijk richten of zich ermee verbonden voelen. De ligging van de gemeente is bijzonder. Enerzijds is er veel natuur en ruimte, anderzijds is de regio goed bereikbaar en liggen steden als Meppel, Zwolle en Emmeloord vlakbij. Het Nationaal Park Weerribben- Wieden vormt het hart van de gemeente en is het grootste aaneengesloten laagveenmoeras van Noordwest-Europa. Ook andere natuurgebieden, zoals de Rottige Meente, het Drents-Friese Wold en het Dwingelderveld, liggen in de directe omgeving. Tijdens de sessies werd deze rijke natuur vaak genoemd als een unieke kracht van de gemeente.

Zoals één van de ketenpartners het verwoordde: <We hebben hier een van de meest waardevolle natuurgebieden van Europa gewoon midden in de gemeente liggen.= Dit zorgt ervoor dat dorpen sterk lokaal gericht zijn. Ze hebben een eigen identiteit en netwerk, soms lokale voorzieningen, maar voelen zich niet automatisch verbonden met de gemeente als geheel. In de sessie met maatschappelijke organisaties werd dit samengevat als: <Steenwijkerland voelt vaak meer als een verzameling dorpen dan als één gemeente.= P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D Samenvatting Steenwijkerland is als een gespikkelde donut: een lappendeken van verschillende landschappen en kernen die allemaal hun eigen ontstaansgeschiedenis hebben en dus ook verbonden zijn met plekken binnen of juist buiten die donut.

Sociale identiteit 1 6 Naast de fysieke identiteit hebben we ook gevraagd naar hoe de bewoners kijken naar de sociale identiteit. De sociale identiteit van een gebied draait om de mensen die er wonen, werken en leven - en hoe zij met elkaar verbonden zijn. Het gaat over het sociale weefsel, gewoontes, verhalen, gebruiken en de geschiedenis die de plek gevormd heeft. Wij zijn 8wij9 hier. Wat bindt ons? Dit is een belangrijke pijle r voor een toekomstvisie: je kunt een plek fysiek veranderen, maar als je het sociale fundament negeert, gaat het wringen. Eerst zie je, hiernaast, het resultaat vanuit de enquete waarin we vroegen naar de cultuur van Steenwijkerland. Op de volgende pagina staan vijf duidingen, gebaseerd op input uit workshops, pop- ups en de enquête, die samen een beeld geven van de sociale identiteit. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D Behoud end Betrokk en On opvallen d Harmoni e Enthou sias t Eigenzinni g Ander e ZelfverzekerdStatusg ericht 0 50 100 150 200Absolute aantallen Welke woorden passen bij de cultuur van Steenwijkerland?Hoe zien inwoners zichzelf? Uit de enquête komt een zelfbeeld naar voren dat past bij de gesprekken: ingetogen maar wel degelijk zeer betrokken.

Schouders worden niet opgehaald, soms stonden bewoners al te wachten om hun verhaal te doen en voorbijgangers maakten bijna zonder uitzondering tijd voor een praatje. Vanuit onze ervaringen met andere delen van het land viel dit zeker op. Top 5 typeringen door inwoners zelf: Behoudend Betrokken Onopvallend Harmonieus Eigenzinnig Opvallend kenmerken als 8zelfverzekerd9 of 8statusgericht9 worden weinig gekozen. Dit kan wijzen op een voorkeur voor gelijkwaardigheid en doen boven praten.

Sociale identiteit 1 7 Beperkt cultureel en sociaal aanbod voor jongeren Ontmoetingsplekken verdwijnen: buurthuizen, cafés, sportkantines Minder vrijwilligers, waardoor verenigingen onder druk komen te staan <Als je jongeren hier wilt houden, moet je ze iets bieden.= – Inwoner tijdens een pop-up Samenvatting Steenwijkerland is een gemeenschap van stille krachten: nuchtere, betrokken mensen met diepe wortels. Verbondenheid zit in het alledaagse; van vrijwilligerswerk tot dorpsfeesten. Maar die verbondenheid is geen vanzelfsprekendheid. Jongeren vertrekken, voorzieningen verdwijnen en nieuwkomers vinden moeilijk hun plek. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D 1. Een gemeenschap van doeners In Steenwijkerland wonen mensen die liever doen dan praten. <Niet lullen maar poetsen= – deze uitspraak viel regelmatig tijdens de gesprekken met bewoners én stakeholders. Deze hands-on mentaliteit is typerend voor de gemeente. Kenmerken die vaak genoemd worden: Praktisch, nuchter en taakgericht Bescheiden, maar trots op de eigen omgeving Geen behoefte aan grootspraak – liever iets doen dan erover praten 2. Stad en platteland: de kracht én de spanning Steenwijkerland is veelzijdig. De combinatie van stad, dorpen en buitengebied zorgt voor dynamiek, maar brengt ook verschillen met zich mee. Toch viel op dat de overeenkomsten veel groter zijn dan de verschillen.

De spanning zit erin dat de samenvoeging van de verschillende gemeentes sneller lijkt te zijn gegaan dan dat men de identiteit van 8Steenwijkerland9 heeft omarmd. 3. Verbondenheid Ook de sociale samenhang zit niet zozeer in woorden, maar in daden. Mensen zetten zich langdurig in voor hun dorp, vereniging of buurt, vaak zonder er veel woorden aan vuil te maken. Zeker in de dorpen of kleinere gemeenschappen speelt dit een cruciale rol. Sociale verbinding uit zich in: Verenigingen, dorpsfeesten en lokale initiatieven (zoals het Corso of Dicky Woodstock) Informele omgangsvormen: 8we lopen achterom binnen9 Mantelzorg en 8noaberschap9: vanzelfsprekend en onzichtbaar georganiseerd Toch staat deze verbondenheid onder druk. Jongeren vertrekken, voorzieningen verdwijnen en nieuwe bewoners vinden lastig aansluiting of hebben deze behoeften minder. 4. Trots op ambacht en erfgoed Er is een stille trots op wat hier is opgebouwd – met de handen, uit het niets. De punterbouw, rietcultuur en vakmanschap staan symbool voor de mentaliteit van bewoners. Maar ook de bijzondere ontstaansgeschiedenis van Willemsoord (de Koloniën van Weldadigheid) is hier een voorbeeld van. Wat als waardevol wordt gezien: Ambacht en kennisoverdracht van generatie op generatie Lokale geschiedenis als bron van identiteit én verbinding Veel potentie voor toerisme, educatie en lokale economie 5.

Jongeren en voorzieningen: een knelpunt Veel zorgen gaan over jongeren. Waar blijven ze, hoe behouden we ze, en hoe betrekken we ze? Als ze allemaal vertrekken kan de gemeente bovengemiddeld snel vergrijzen is de zorg. Zorgen en signalen: Jonge mensen (25-35 jaar) trekken weg voor werk of studie

Kinderperspectief 1 8 De jeugd heeft de toekomst. Zowel de OMgevingsvisie als de Stadsvisie Steenwijk gaan over de lange termijn, de toekomst. Daarom is het perspectief van kinderen van belang. Hoe ervaren zij hun leefomgeving? Wat vinden ze belangrijk? En hoe ziet hun ideale buurt eruit? Enerzijds is het goed om te horen wat kinderen belangrijk vinden om dit mee te kunnen nemen. Daarnaast is het sowieso goed om te leren om over de toekomst na te denken en te leren dat er verschillende ideeën over die toekomst zijn. Op 7 april 2025 vond een verdiepende workshop plaats op School B in Steenwijk, waar kinderen hun droombuurt ontwierpen, spraken over hun huidige woonomgeving en reageerden op stellingen over de gemeente. Daarnaast leverden ruim 200 kinderen van 10 basisscholen tekeningen aan van hun 8droombuurt9. Ze vertelden wat zij goed en minder goed vinden aan hun eigen buurt. De resultaten en impressies geven we hiernaast weer. Spelen en bewegen wordt gewaardeerd Kinderen sporten graag en vinden het belangrijk dat er plekken zijn om buiten te spelen. Sporten scoorde als enige stelling 100% positief. Toch zien ze ook verbeterpunten: speelplekken zijn er wel, maar zijn niet altijd leuk, veilig of geschikt voor alle leeftijden . Ze missen variatie, kwaliteit of goed onderhoud. Zorgen over verkeer en bereikbaarheid Verkeersveiligheid is een terugkerend punt van zorg.

Kinderen geven aan dat er te hard wordt gereden in hun buurt en dat het niet altijd veilig is om naar school of de speeltuin te lopen of fietsen. Vooral de omgeving rond scholen en drukke wegen baart zorgen. Waardering voor groen, maar ook ergernis Kinderen waarderen het groen in hun buurt, zoals bossen en speelveldjes. Tegelijkertijd noemen ze overlast van afval, hondenpoep of het gebrek aan ruimte voor dieren. Onderhoud is belangrijk – kinderen tekenen vaak prullenbakken en geven aan dat ze een schone leefomgeving willen in hun droombuurt Sociale verbondenheid is niet vanzelfsprekend Kinderen vinden het leuk als er anderen zijn om mee te spelen, maar dit is niet overal het geval. Slechts een klein deel gaf aan dat het 8gezellig9 is in de eigen buurt. Dat wordt bevestigd in de workshop, waar veel kinderen aangeven ver weg te wonen van hun vrienden. Ook gaven weinig kinderen aan hier later te willen blijven wonen. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

5.LEEFBAARHEID

Geld en spullen hebben Hoe tevreden bent u met uw financiële situatie? Gezond voelen Hoe tevreden bent u over uw gezondheid? Leren Hoe tevreden bent u met de mogelijkheden om te leren (en die van uw kinderen)? Ontspannen en vrije tijd Hoe tevreden bent u over uw vrije tijd en de mogelijkheden om te ontspannen? Wonen Hoe tevreden bent u met de kwaliteit van uw woning? Samenzijn en meedoen Hoe tevreden bent u over uw contacten met anderen? 4 3,8 3,7 3,9 4,1 3,9 Tevreden Tevreden Werken Hoe tevreden bent u met uw werksituatie of met het feit dat u niet werkt? 4 Tevreden Tevreden Zeer tevreden Tevreden Veilig voelen Hoe tevreden bent u met de veiligheid? 3,5 Tevreden Milieu Hoe tevreden bent u met het milieu? 3,3 NeutraalTevreden Gelukkig zijn Hoe tevreden bent u met het leven dat u nu leidt? 4,2 Zeer tevreden Brede welvaart Leefbaarheid gaat over de kwaliteit van het dagelijks leven. Voel je je veilig? Is er groen om te ontspannen? Kun je makkelijk naar school, werk of zorg? Zijn er plekken om elkaar te ontmoeten? Kortom: hoe prettig, gezond en kansrijk is het om hier te wonen? We keken naar leefbaarheid door de bril van de bredewelvaartthema’s. Die vormen samen het kloppend hart van een leefbare omgeving. Door bewoners en stakeholders hierover te bevragen, halen we op wat niet in kaarten en rapporten te zien is: de beleving.

Waar zit trots en plezier, waar frustratie of gemis? Die inzichten geven richting aan keuzes voor de toekomst. Hiernaast zie je de resultaten vanuit de enquete waarin we bewoners op deze thema’s bevroegen. In de hierop volgende pagina’s gaan we - in deze volgorde - dieper in op al deze thema’s aan de hand van de resultaten van de straatgesprekken, workshops en de enquete. LEEFBAARHEID VAN STEENWIJKERLAND 2 0 P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

Wonen raakt aan de basis van brede welvaart: het gaat niet alleen om beschikbaarheid van woningen, maar ook om betaalbaarheid, leefbaarheid, sociale cohesie, toekomstbestendigheid en de aansluiting van woonvormen op levensfasen en lokale identiteit. Een gezonde woningmarkt draagt bij aan behoud van gemeenschappen, kansengelijkheid en een aantrekkelijke woonomgeving voor huidige én toekomstige bewoners van Steenwijkerland. Waardering Wonen Hoe tevreden bent u met de kwaliteit van uw woning? 4,1 Zeer tevreden Wat zeggen bewoners nog meer? Betaalbare en verschillende soorten woningen Tegelijkertijd ervaren de bewoners die zijn gesproken druk op de woningmarkt. Men spreekt van een tekort aan betaalbare woningen voor jongeren, starters, gezinnen en senioren. In diverse kernen wordt dit als bedreiging gezien voor de leefbaarheid en sociale structuur; jongeren trekken weg of blijven langer thuis wonen, ouderen kunnen niet doorstromen. Meer regie en passend bij de omgeving Opvallend is de roep om meer regie vanuit de gemeente: bewoners vinden dat de gemeente actiever grond moet aankopen en woningbouw moet aanjagen. Tegelijkertijd klinkt nadrukkelijk dat woningbouw gebiedseigen moet zijn: passend bij de schaal, het karakter en de historie van de kern. Plekken als de Kamp in Steenwijk worden genoemd als locaties waar juist níet gebouwd moet worden vanwege de cultuurhistorische waarde.

Er is ook openheid voor alternatieve woonvormen, zoals wonen boven winkels, het splitsen van erven of tiny houses, zolang deze goed aansluiten bij de omgeving. WONEN 2 1 Bewoners zijn overwegend positief over hun woning in Steenwijkerland. De gemiddelde waardering ligt op een 4,1 op 5 (enquête). Factoren rondom de woning die veel worden gewaardeerd zijn de rust, ruimte, natuur en de gemeenschapszin in de verschillende kernen. Zowel in grotere plaatsen als Blokzijl, Giethoorn en Steenwijk als in woonkernen als Kuinre en Sint Jansklooster wordt de woonomgeving als prettig ervaren. Wat zeggen de stakeholders? Ook stakeholders onderstrepen de urgentie van woningbouw. Zij benoemen zowel sociale als ruimtelijke uitdagingen. De procedures duren te lang; er is behoefte aan snellere en flexibeler besluitvorming, met name op locaties waar de ruimte er al is. Duurzaam en natuurinclusief bouwen Dit wordt breed onderschreven, maar vraagt volgens stakeholders om meer actie en minder ambitie op papier. Woonsegregatie Er is zorg over woonsegregatie en beginnende verpaupering in bepaalde wijken van de stad Steenwijk, wat de sociale cohesie onder druk zet. Divers woonaanbod Stakeholders pleiten voor een diverser woningaanbod en nieuwe woonvormen, ook in het buitengebied en in kleinere kernen zoals Ossenzijl en Kuinre.

Meer dan getallen Zij benadrukken dat woningbouw meer is dan aantallen: het gaat om het creëren van toekomstbestendige, leefbare plekken die recht doen aan de eigenheid van Steenwijkerland. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

WONEN 2 2 Wat valt op De input uit pop-ups, workshops en de enquête laat een consequent beeld zien: Wonen is een urgent thema dat door alle groepen als cruciaal wordt benoemd voor de toekomst van Steenwijkerland. Overeenkomsten tussen bewoners en stakeholders: De noodzaak om meer en sneller te bouwen, vooral voor kwetsbare groepen en jongeren. De oproep om woningbouw gebiedseigen, groen en toekomstbestendig vorm te geven. Het besef dat woningbouw moet bijdragen aan de leefbaarheid en identiteit van de gemeente. Accentverschillen Bewoners richten zich meer op de directe beleving en woonwensen in hun eigen kern. Stakeholders wijzen op systeemknelpunten zoals trage procedures, woningsegregatie en een gebrek aan beleidsruimte voor innovatieve woonvormen. In de enquête komt spanning naar voren tussen de wens om te bouwen en het behoud van landschap en erfgoed. Wat opvalt, is dat er geen weerstand is tegen woningbouw an sich – zolang het gebeurt op een manier die past bij Steenwijkerland: zorgvuldig, verspreid over verschillende kernen, en met oog voor zowel de sociale als fysieke omgeving. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <Bouwen, bouwen, bouwen… Wonen, wonen wonen!= <Er is genoeg bouwgrond hoor, echt.= <Kijk naar de buurgemeenten, hen lukt het wel om te bouwen in kleine kernen.=

2 3 S T R A A T G E S P R E K K E N

Binnen brede welvaart draait dit thema om economische bestaanszekerheid, toegang tot materiële middelen en financiële veerkracht. Het gaat zowel over het hebben van voldoende inkomen en voorzieningen, als over de mate waarin mensen mee kunnen doen in de samenleving – nu en in de toekomst. Ook economische ongelijkheid en armoede vallen binnen dit thema. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? Weinig gesproken over geld Tijdens gesprekken blijkt dat armoede in de gemeente weinig zichtbaar is. Met name in kleinere kernen leeft het beeld bij bewoners dat armoede nauwelijks voorkomt. Geldzaken blijken gevoelig: < Men praat er niet makkelijk over.= Er zijn daarentegen ook bewoners die aangeven dat zij voldoende financiële ruimte hebben om bijvoorbeeld hun woning te verduurzamen (en doen dit ook). De lage waardering van het thema 8economie9 voor de Omgevingsvisie in de enquête lijkt te wijzen op een gebrek aan urgentie of dreiging. Maar dit kan ook duiden op onzichtbaarheid van armoedeproblematiek, of op een zekere tevredenheid met de huidige situatie zolang deze niet direct problematisch is. Hier kunnen we op basis van de gesprekken met bewoners helaas weinig over zeggen. GELD EN SPULLEN HEBBEN 2 4 In de enquête wordt het thema relatief laag geprioriteerd: 8economie en aantal banen9 staat op plek 10 van de 11 belangrijkste onderwerpen voor de Omgevingsvisie.

Tegelijkertijd geven bewoners hun eigen situatie op dit vlak gemiddeld een 4 uit 5, een overwegend tevreden oordeel. Status of bezit lijken weinig van waarde: 8statusgericht9 is de minst gekozen culturele waarde die past bij Steenwijkerland in de enquête. Wat zeggen de stakeholders? Stakeholders signaleren groeiende economische ongelijkheid in Steenwijkerland. Vooral in Steenwijk zelf worden scherpe contrasten benoemd: het verschil in welvaart tussen buurten als Eeserwold en De Gagels of Steenwijk-West worden 8extreem9 genoemd. Er is sprake van een kloof tussen rijk en arm die langzaam groter wordt volgens de stakeholders. Zorgen Er zijn zorgen over toenemende armoede onder jongeren, met name in de vorm van vroegschulden. Ook over bewoners in de opvang die vastlopen in een vicieuze cirkel en de groeiende hulpvraag bij lokale armoede- initiatieven, zoals Stichting JIJ. Kansen Tegelijkertijd benoemen stakeholders ook kansen voor een duurzamere economie, zoals een sterke kringloopeconomie, gericht op hergebruik, ruilen en lokaal ondernemerschap. Dit sluit aan bij het regionale DNA van 8geld verdienen door noeste arbeid en vakmanschap.9 Geld en spullen hebben Hoe tevreden bent u met uw financiële situatie? 4 Tevreden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

GELD EN SPULLEN HEBBEN 2 5 Wat valt op Er lijkt een kloof te zijn tussen bewonersperceptie en stakeholderinzichten. Waar bewoners aangeven relatief tevreden zijn over hun financiële situatie en armoede als een beperkt probleem ervaren (of er wellicht moeilijk over spreken), signaleren stakeholders juist groeiende ongelijkheid en toenemende armoede. Overeenkomsten tussen bewoners en stakeholders: Er is een breed besef dat geld geen dominante waarde is in Steenwijkerland. Bewoners en stakeholders onderstrepen dat status of bezit geen centrale rol spelen in de lokale cultuur. Het belang van lokale, nuchtere economische waarden, hard werken, ambacht, zelfredzaamheid, wordt breed gedragen. Verschillen: Bewoners geven het thema relatief lage prioriteit en spreken weinig over geldproblemen. Stakeholders zien groeiende uitdagingen op het vlak van armoede, ongelijkheid en hulpbehoefte. In de gesprekken tijdens de pop-ups komt armoede in de kleinere kernen nauwelijks ter sprake, terwijl zorgen over financiële ongelijkheid vooral genoemd worden in delen van Steenwijk. Hierdoor blijft het thema armoede deels onzichtbaar – het wordt niet altijd benoemd of herkend. Tegelijkertijd klinken er geluiden over de wens naar een lokale economie waarin duurzaamheid, hergebruik en onderlinge solidariteit op natuurlijke wijze samenkomen met het streven naar brede welvaart.

P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <We zien een stijging in de aantal leden van Stichting JIJ= <Het verschil tussen rijk en arm vergroot= <Van vroeger uit, zijn we echt een productiestad=

Binnen brede welvaart verwijst 8werken9 niet alleen naar het hebben van een baan, maar ook naar toegang tot passend werk, werkzekerheid, betekenisvol werk en een gezonde balans tussen wonen, werk en leefomgeving. Het gaat daarbij om werkgelegenheid voor verschillende opleidingsniveaus, om lokale kansen én om bereikbaarheid van werk buiten de eigen kern. Ook de kwaliteit van bedrijvigheid en economische ontwikkeling zijn onderdeel van dit thema. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? Hoewel velen aangeven graag in de regio te willen werken, blijkt dit niet altijd haalbaar. Veel bewoners, zowel uit de steden als uit omliggende dorpen als Scheerwolde, Kuinre, Sint Jansklooster en Wanneperveen, werken buiten hun woonplaats en zijn afhankelijk van de auto. Het openbaar vervoer wordt als ontoereikend ervaren, vooral tussen kleinere kernen en economische centra. Zorgen lokale werkgelegenheid Ook klinkt er zorg over het wegvallen van lokale werkgelegenheid, bijvoorbeeld door de krimp van de agrarische sector. De uitspraak <De boer staat met z9n rug tegen de muur= laat zien dat er spanning zit op het toekomstperspectief van boerenbedrijven, met gevolgen voor werk en landschap. Gemiste visie op economie Tegelijkertijd ontstaan ook nieuwe werkvormen: ICT en thuiswerken worden genoemd als kansen, vooral in kleinere kernen.

Maar bewoners signaleren ook dat er weinig ruimte is voor nieuwe bedrijvigheid, en ervaren onvoldoende visie van de gemeente op economische ontwikkeling: <De vraag naar nieuwe bedrijfsruimte is groot.= WERKEN 2 6 Bewoners geven werken gemiddeld een 4 uit 5, ze zijn dus tevreden. Tegelijk staat 8economie en banen9 laag op de prioriteitenlijst (plek 10 van 11), wat suggereert dat werken geen grote zorg is. In gesprekken klinkt nuance: men waardeert de werkmogelijkheden in de regio, de rust om te wonen én de nabijheid van Zwolle, Meppel en Emmeloord. Daarnaast wordt het intercitystation van Steenwijk gewaardeerd, al is deze minder goed bereikbaar voor bewoners uit kernen verderop vanwege busverbindingen die er niet of weinig zijn volgens hen. Wat zeggen de stakeholders? Werk is voor stakeholders een sleutelonderdeel van brede welvaart, maar ze vinden dat Steenwijkerland hierin nog duidelijke keuzes moet maken. Er is behoefte aan een duidelijke economische koers en visie op de toekomst. Zorgen Er zijn te weinig kennisintensieve functies. De werkgelegenheid op verschillende vormen (praktisch/theoretisch) moet beter in balans zijn. Onzekere toekomst voor historische en lokale ambachten, zoals de rietsector. Vraag naar 8schone, duurzame9 bedrijventerreinen neemt toe.

Andere vorm van bedrijvigheid: 8”liever geen 8dozen9 en plaats er groen rondom.” Werk is in veel kernen slecht bereikbaar zonder eigen vervoer. Kansen 8Groene banen9 met maatschappelijke waarde, bijvoorbeeld via lokale groenbeheerorganisaties. Betere benutting van energiemogelijkheden op bedrijventerreinen. Kijk eerst naar de kwaliteit van bestaande bedrijventerreinen voordat er wordt uitbreidt. Werken Hoe tevreden bent u met uw werksituatie of met het feit dat u niet werkt? 4 Tevreden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

WERKEN 2 7 Wat valt op Bewoners zijn overwegend tevreden over hun werk- en inkomenssituatie, maar signaleren ook knelpunten in bereikbaarheid, toekomst van lokale werkgelegenheid en een gebrek aan visie op economische groei. Stakeholders benoemen soortgelijke thema’s, maar doen dat met meer nadruk op systeemniveau: zij kijken naar ruimtelijke kaders, de toekomst van bedrijvigheid en economische strategie. Overeenkomsten: De combinatie van wonen en dichtbij werken in de regio wordt als aantrekkelijk ervaren. Er is zorg over bereikbaarheid, vooral vanuit kleinere kernen zonder goed OV. Behoefte aan meer diversiteit in werkgelegenheid, met oog voor sectoren én opleidingsniveaus. Zowel bewoners als stakeholders vinden dat er meer richting en visie mag komen op werk en bedrijvigheid. Verschillen: Bewoners richten zich op hun directe beleving: reismogelijkheden, lokale banen en leefkwaliteit. Stakeholders benadrukken de noodzaak van een integrale visie op economische ontwikkeling, duurzaamheid en de rol van bedrijventerreinen. Werken in Steenwijkerland gaat over meer dan alleen banen. De vraag is hoe de gemeente een economie ontwikkelt die lokaal gedragen, toekomstbestendig en verbonden met de leefomgeving is. Dat vraagt om heldere keuzes, ruimtelijke afstemming en een economische visie die kansen biedt voor iedereen.

P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <Denk eens aan de bewoners in plaats van de bedrijven.= <Er mag industrie of bedrijvigheid bij…= <De vraag naar nieuwe bedrijfsruimte is groot…=

Dit thema draait om sociale cohesie, betrokkenheid en gemeenschapszin. Het gaat over de mate waarin bewoners zich verbonden voelen met elkaar, met hun leefomgeving en met de samenleving als geheel. Daarbij horen ook de aanwezigheid van ontmoetingsplekken, een actief verenigingsleven, kansen om mee te doen en voorzieningen die verbinding faciliteren. Samenzijn en meedoen vormen het sociale weefsel van brede welvaart. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? Tegelijkertijd signaleren bewoners ook scheurtjes in die sociale structuur. In dorpen merken mensen dat voorzieningen verdwijnen, zoals 8buurtsupers9 en ontmoetingsplekken, wat de onderlinge verbondenheid onder druk zet. Ook het gebrek aan voorzieningen voor jongeren en ouderen wordt benoemd: er is weinig aanbod om sociaal actief te blijven. Hechte cultuur Nieuwkomers, zowel in de dorpen als in de steden, geven aan dat het soms lastig is om onderdeel te worden van d e gemeenschap. Er lijkt sprake van een hechte cultuur die tegelijk uitnodigend én gesloten kan zijn. Verdwijning van sociale voorzieningen De verdwijnen van cafés, buurthuizen en culturele plekken worden als zorg en gemis ervaren in verschillende kernen. Ondanks de waardering voor diversiteit en verbondenheid in de gemeente, klinkt juist ook de wens naar meer van dit soort plekken, waar men elkaar kan ontmoeten.

Bewoners meenemen in plannen Verder is er kritiek op de communicatie vanuit de gemeente als het gaat om plannen, met als gevoel dat bewoners niet altijd goed worden meegenomen in plannen of besluiten. SAMENZIJN EN MEEDOEN 2 8 Bewoners waarderen het thema positief: de gemiddelde score is 3,9 uit 5. Vooral betrokkenheid en harmonie worden vaak gekozen als waarden die de cultuur van Steenwijkerland typeren. Tijdens pop-upgesprekken benadrukken bewoners de kracht van de gemeenschap. Ze ervaren sterke sociale structuren, noaberschap en actieve verenigingen en buurtinitiatieven; van voetbalclubs en corsobouw tot dorpsevenementen. Zowel in Steenwijk als in kernen als Kuinre, Wanneperveen en Sint Jansklooster wordt deze sociale verbondenheid als belangrijke kwaliteit benoemd. Wat zeggen de stakeholders? Stakeholders bevestigen het beeld van een sterke sociale structuur, maar wijzen ook op de kwetsbaarheid ervan. De vrijwillige inzet en gemeenschapszin zijn groot, maar niet vanzelfsprekend of oneindig beschikbaar. Benoemde zorgen Afnemende binding bij nieuwe bewoners Bezuinigingen op ontmoetingsplekken, zoals wijkhuizen en buurthuizen Verenigingen die structurele ondersteuning missen om hun rol als sociale motor vol te houden Er is angst voor een afname van sociale cohesie, mede door het wegtrekken van bewoners, instroom van nieuwe groepen en verminderde onderlinge betrokkenheid.

Zij benoemen kansen en wensen: Investeren in ontmoeting en sociale infrastructuur: bijvoorbeeld via multifunctionele voorzieningen waar zorg, cultuur en welzijn samenkomen. Sterker verbinden van stad, dorpen en landschap, ook fysiek via goede OV- en fietsverbindingen. Ondersteunen van vrijwilligersinitiatieven, die vaak draaien op een kleine, betrokken kern. Culturele voorzieningen versterken, met aandacht voor jeugd, ontmoeting en levendigheid in het centrum van Steenwijk. Ook ketenpartners en maatschappelijke organisaties noemen dat jongeren te weinig plek hebben om elkaar te ontmoeten, wat overlast kan veroorzaken. Mobiliteit speelt hier mee: slecht OV en ontbrekende fietsroutes maken participatie moeilijker – zeker in buitengebieden. Samenzijn en meedoen Hoe tevreden bent u over uw contacten met anderen? 3,9 Tevreden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

SAMENZIJN EN MEEDOEN 2 9 Wat valt op De sociale kracht van Steenwijkerland wordt breed erkend: bewoners, verenigingen en stakeholders benoemen de gemeenschapszin, betrokkenheid en het rijke verenigingsleven als kernkwaliteiten van de gemeente. Er is een cultuur van 8samen de schouders eronder9, zichtbaar in lokale evenementen, buurtnetwerken en vrijwilligerswerk. Tegelijkertijd zit de pijn in de veranderende context: Voorzieningen verdwijnen of worden kwetsbaar, waardoor ontmoetingsplekken onder druk komen te staan. Individualisering ligt op de loer en ook in de dorpen bestellen mensen hun boodschappen. Nieuwe bewoners vinden niet altijd aansluiting, en bestaande structuren zijn niet automatisch inclusief. Jongeren en ouderen missen sociaal aanbod, waardoor groepen kunnen afglijden in eenzaamheid of uitsluiting. Overeenkomsten: Zowel bewoners als stakeholders vinden ontmoeting, betrokkenheid en verenigingsleven essentieel voor leefbaarheid. Er is een gedeeld gevoel dat de gemeente hierin meer mag ondersteunen, zowel financieel als qua visie. De rol van mobiliteit als voorwaarde voor meedoen wordt breed erkend.

P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <Mensen kijken hier nog naar elkaar om= <Ik laat de sleutel in mijn voordeur zitten= <Mensen begroeten elkaar hier nog.= Verschillen: Bewoners spreken vooral over de ervaring en het verlies van bestaande plekken en structuren. Stakeholders leggen de nadruk op beleidsmatige keuzes en de noodzaak om sociale initiatieven structureel te faciliteren, in plaats van incidenteel. De uitdaging is om de sociale kracht van Steenwijkerland niet alleen te koesteren, maar ook toekomstbestendig te maken. Dat vraagt om investeringen in ontmoeting, ondersteuning van vrijwilligers, slimme combinaties van functies én beleid dat ruimte biedt aan een sociaal en inclusief samenleven.

Vrije tijd en ontspanning zijn essentieel voor brede welvaart: ze dragen bij aan welzijn, gezondheid, sociale samenhang en culturele ontwikkeling. Het gaat hier om de aanwezigheid en kwaliteit van recreatieve voorzieningen, toegang tot natuur en landschap, gelegenheid tot ontmoeting, en ruimte voor sport, cultuur en evenementen. Ook de balans tussen levendigheid en rust, zeker in een toeristische gemeente als Steenwijkerland, maakt hier onderdeel van uit. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? Bewoners ervaren veel vrijheid en mogelijkheden om te ontspannen. De uitgestrekte natuur, het water, de vele wandel- en fietsroutes en het rijke verenigingsleven bieden volop ruimte voor recreatie. Evenementen zoals het Corso, dorpsfeesten en sportactiviteiten worden breed gewaardeerd, zowel in Steenwijk als in woonplaatsen als Oldemarkt, Wanneperveen en Sint Jansklooster. Tegelijkertijd worden er belangrijke knelpunten genoemd: Jongeren missen voorzieningen en trekken weg naar omliggende steden voor vermaak (<Wij doen veel in Emmeloord=). Ontmoetingsplekken verdwijnen, zoals cafés, buurthuizen en winkels, wat volgens bewoners de leefbaarheid aantast. In dorpen is men voor grotere voorzieningen, zoals een zwembad of theater, vaak afhankelijk van Steenwijk of steden buiten de gemeente. In Steenwijk zelf zijn zorgen over de leegstand en afname van levendigheid in het centrum.

Het winkelgebied wordt soms als rommelig of zelfs armoedig ervaren: <Het centrum, doods, rotzooi.= ONTSPANNEN EN VRIJE TIJD 3 0 In de enquête scoort dit thema een 3,9 op 5 – een positieve waardering. Bewoners noemen veel mooie plekken, vooral in de natuur. Ook wordt de natuur omschreven als een vanzelfsprekend decor voor ontspanning: <De natuur is je achtertuin.= Tegelijkertijd wordt 8recreatie voor inwoners9 als een gemiddeld belangrijk thema gezien binnen de omgevingsvisie – niet het hoogst op de prioriteitenlijst, maar wel duidelijk aanwezig. Wat zeggen de stakeholders? Stakeholders erkennen de waarde van vrije tijd als bindmiddel voor de gemeenschap. Ze wijzen op het belang van: Evenementen en feesten voor sociale samenhang, zoals Dicky Woodstock en de Lambertusmarkt. Toegankelijke recreatievoorzieningen in stad en dorp, zoals dorpshuizen, theaters, sportvoorzieningen en culturele plekken. Beleid voor behoud van recreatievoorzieningen, dat zowel bewoners als toeristen bedient. Zij zien ook kwetsbaarheden: Jongeren vervelen zich, met mogelijk ongewenst gedrag tot gevolg. Kwaliteit en diversiteit van horeca en cultuur schieten tekort. Ruimtelijke druk vanuit toerisme kan ten koste gaan van rust, natuur en infrastructuur. Er is een duidelijke wens om: Kunst en rust meer ruimte te geven, bijvoorbeeld via culturele ontmoetingsplekken.

Toeristische drukte te spreiden, zodat bewoners niet worden overvleugeld. Recreatie en leefbaarheid in balans te houden: <Het aantrekken van toeristen mag niet ten koste gaan van het dagelijks leven van bewoners.= Ontspannen en vrije tijd Hoe tevreden bent u over uw vrije tijd en de mogelijkheden om te ontspannen? 3,9 Tevreden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

ONTSPANNEN EN VRIJE TIJD 3 1 Wat valt op Vrije tijd wordt in Steenwijkerland breed beleefd als een kracht. De combinatie van natuur, verenigingsleven, evenementen en sociale voorzieningen zorgt voor een rijk palet aan ontspanningsmogelijkheden. Tegelijk laat de input zien dat deze kracht niet vanzelfsprekend is: voorzieningen staan onder druk, jongeren haken af, en centra verliezen aan levendigheid. Overeenkomsten tussen bewoners en stakeholders: Vrijetijdsbesteding is sterk verbonden met natuur, cultuur, en verenigingen. Er is behoefte aan meer aanbod voor jongeren, om ontmoeting en binding te versterken. Verlies van voorzieningen wordt gezien als bedreiging voor de leefbaarheid. Er klinkt een gezamenlijke oproep om bewust beleid te voeren op recreatie, cultuur en toerisme – met oog voor balans. Accentverschillen: Bewoners benadrukken vooral hun directe ervaringen: verdwijnende winkels, gebrek aan uitgaans-mogelijkheden, en lange afstanden tot grotere voorzieningen. Stakeholders wijzen op systeemrisico’s zoals druk op de natuur, leegstand, toerismedruk en het ontbreken van integraal beleid. De uitdaging is om vrije tijd in Steenwijkerland breed toegankelijk, duurzaam en verbonden met de gemeenschap te houden – van jeugdvoorzieningen tot cultuur en natuurbeheer.

P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <Dicky Woodstock, da’s mooi jonge...= <Prachtige gemeente om te fietsen en te wandelen.=

Gezondheid binnen brede welvaart gaat verder dan het ontbreken van ziekte. Het omvat fysiek, mentaal en sociaal welzijn, toegang tot passende zorg, een gezonde leefomgeving, ruimte voor beweging en rust, en verbondenheid met de omgeving. In een gemeente als Steenwijkerland speelt ook de relatie met natuur, landbouw en leefstijl hierin een belangrijke rol. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? In veel woonplaatsen, zoals Kuinre, Scheerwolde en Sint Jansklooster, wordt gezondheid gekoppeld aan de kwaliteiten van de leefomgeving. Mensen ervaren weinig stress, waarderen de rust en voelen zich verbonden met hun omgeving. Ook de gemeenschapszin wordt als factor genoemd. Toch worden er ook zorgpunten benoemd: Toegankelijkheid van zorgvoorzieningen is in meerdere kernen een thema, zeker in Oldemarkt waar het verdwijnen van een verzorgingshuis vragen oproept: < Waarom verdwijnt het tehuis hier? Waar moeten de ouderen dan heen?= In Steenwijk waarderen bewoners het aanwezige zorgaanbod, maar maken ze zich zorgen over de druk op huisartsen en ouderenzorg, vooral bij toekomstige wijkuitbreidingen. De invloed van landbouw en gewasbescherming op de gezondheid verdeelt bewoners.

Sommigen maken zich zorgen over pesticiden, anderen wijzen juist op de agrarische identiteit van de regio: < Pesticiden? Je weet waar je komt te wonen.= In Steenwijk wordt ook de impact van de fabriek Ice Bear benoemd als zorgpunt voor de leefomgeving. Daarnaast zijn er zorgen over mentale gezondheid bij jongeren, met name door de nasleep van de coronaperiode. GEZOND VOELEN 3 2 De gemiddelde waardering voor het thema 8gezond voelen9 is een 3,8 op 5, waarmee het thema een middelmatige score krijgt (6e van 9). Opvallend is dat 8gezondheid en kwaliteit van leven9 in de enquête wel wordt gezien als het belangrijkste thema voor de omgevingsvisie. Dit suggereert dat bewoners gezondheid beschouwen als fundamenteel, maar zich ook bewust zijn van kwetsbaarheden binnen het huidige systeem. Bewoners geven aan dat ze zich over het algemeen gezond voelen, mede dankzij de rust, ruimte en natuur in hun omgeving. De natuurlijke leefomgeving draagt volgens hen bij aan ontspanning en een gezonde leefstijl. Wat zeggen de stakeholders? Stakeholders onderstrepen het belang van gezondheid als een integraal onderdeel van wonen, natuur en leefomgeving. Zij pleiten voor een bredere benadering van gezondheid, waarbij niet alleen zorginstellingen, maar ook mobiliteit, natuur, voeding en sociale netwerken een rol spelen.

Belangrijke punten uit de workshops: Toegang tot zorg moet laagdrempeliger, verspreid over wijken en dorpen in plaats van gecentraliseerd. Er is behoefte aan diversiteit in zorgvormen, passend bij wijktype en demografie. Natuur en landschap worden gezien als directe bijdrage aan gezondheid en welzijn: < Natuur en landschap dragen bij aan gezondheid en welzijn.= Stakeholders zien Steenwijkerland als potentieel voorbeeldgebied (8Blue Zone9) voor gezonde leefstijl, met aandacht voor o.a. biologische voeding, bewegen en ontspanning. Tegelijkertijd waarschuwen ze voor oplopende wachtlijsten, vooral in ouderenzorg – het systeem functioneert nog, maar staat onder druk. De relatie tussen boeren en burgers vraagt aandacht: onbegrip over landbouwpraktijken leidt tot spanningen, bijvoorbeeld rond het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Gezond voelen Hoe tevreden bent u over uw gezondheid? 3,8 Tevreden P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D

GEZOND VOELEN 3 3 Wat valt op Bewoners en stakeholders waarderen de gezonde leefomgeving van Steenwijkerland, waarin natuur, rust en ruimte volop aanwezig zijn. Er is een breed gedeeld gevoel dat deze kwaliteiten bijdragen aan fysiek én mentaal welzijn. Overeenkomsten: Gezondheid wordt breed geïnterpreteerd, als een samenspel van zorg, natuur, leefstijl en gemeenschap. Er is zorg over beschikbaarheid en spreiding van zorgvoorzieningen, zeker met het oog op vergrijzing. Zowel bewoners als stakeholders benadrukken dat de natuurlijke omgeving een sleutelrol speelt in gezondheid en welzijn. Zorg voor jongeren en ouderen staat hoog op de agenda. Verschillen: Bewoners richten zich op persoonlijke ervaringen (huisarts, leefomgeving, verdwijnen van tehuizen). Stakeholders denken beleidsmatig: zij koppelen gezondheid aan ruimtelijke inrichting, voeding, mobiliteit en systeemdruk. De discussie over landbouw en gezondheid is verdeeld: bewoners verschillen in beleving, stakeholders zien de noodzaak om verbinding tussen boeren en burgers te versterken. P A R T I C I P A T I E V E R S L A G S T E E N W I J K E R L A N D <Er zijn te weinig huisartsen.= <Pesticiden in woongebieden verbieden= De uitdaging voor Steenwijkerland ligt in het behouden en versterken van de kwaliteiten die nu al bijdragen aan gezondheid – én in het toegankelijk en toekomstbestendig maken van het zorgaanbod.

Dat vraagt om investeringen in zorg dichtbij, natuur in d e buurt, én sociale netwerken die gezondheid ondersteunen.

Onder leren verstaan we alle vormen van onderwijs, ontwikkeling en overdracht van kennis en cultuur, van basisschool tot voortgezet onderwijs, en van leren in de buurt tot aansluiting op de arbeidsmarkt. Goed onderwijs draagt bij aan gelijke kansen, binding aan de regio en een sterke gemeenschap. Daarbij spelen ook toegankelijkheid, bereikbaarheid, kwaliteit en continuïteit van het onderwijs een cruciale rol. Waardering Wat zeggen bewoners nog meer? Bewoners zijn blij met bestaande basisscholen in de dorpen, die volgens hen gezinnen aantrekken en de gemeenschap versterken. De komst van een nieuwe school in Wanneperveen wordt breed als positief ontvangen: < We zijn heel blij dat de school er komt, hopelijk dat de nieuwbouw ook wordt doorgezet.= Tegelijkertijd worden er serieuze zorgen geuit: In dorpen als Scheerwolde en Kuinre maken bewoners zich zorgen over het voortbestaan van hun basisschool. Sluiting zou volgens hen leiden tot leegloop en afnemende leefbaarheid. Bereikbaarheid van middelbare scholen is een veelgenoemd knelpunt, vooral vanuit kleinere dorpen. Het openbaar vervoer wordt als onvoldoende ervaren. In Steenwijk klinkt waardering voor het brede onderwijsaanbod, maar bewoners vrezen dat zonder blijvende investeringen leerlingen alsnog uitwijken naar andere steden.