OD - Begroting 2020 Omgevingsdienst IJsselland.pdf

1. Inleiding Begroting 2020 meerjarenbegroting 2021-2024 Waarborgt de leefomgeving, versterkt bedrijven HOME PAGINA VOORUIT

1. Inleiding 2 INHOUD 2 HOOFDSTUK 1 Inleiding 3 HOOFDSTUK 2 Programmaplan 6 HOOFDSTUK 3 Wat mag het kosten? 10 HOOFDSTUK 4 Paragrafen 19 BIJLAGEN A. Baten en lasten per taakveld 23 B. Formatieplan 23 C. Bijdragen over 2 jaren 23 COLOFON LEESWIJZER Kies een onderwerp of navigeer met de pijlen door de pagina’s → INHOUD HOME PAGINA VOORUIT PAGINA TERUG

Inleiding HOOFDSTUK 1 PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG 4 1. Inleiding Voor u ligt de begroting van 2020 en de meerjarenbegroting tot en met 2023 van Omgevingsdienst IJsselland. De kaders hiervoor worden ge- steld in de Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst IJsselland en het Bedrijfsplan. Deze zijn in deze begroting verder financieel vertaald. Proces De raden van de deelnemende gemeenten en Provinciale Staten ontvan- gen de begroting uiterlijk acht weken voor de voorgenomen datum van vaststelling, waarna zij hun zienswijzen binnen acht weken naar voren kunnen brengen bij het dagelijks bestuur (DB) van OD IJsselland. Het DB voegt eventuele zienswijzen bij de begroting 2020 voor de definitieve vaststelling door het algemeen bestuur (AB). De leden van het AB van Omgevingsdienst IJsselland stellen de begroting 2020 vast. Planning De planning voor de vaststelling van de Begroting 2020 is als volgt: Ontwerpbegroting 2020 vaststellen door DB 4 april 2019 Ontwerpbegroting ter informatie naar het AB 10 april 2019 Zienswijzen termijn GR/PS 7 juni 2019 (uiterlijk retour) Vaststelling begroting door AB 11 juli 2019 (uiterlijk 15 juli) De begroting moet uiterlijk 14 dagen na vaststelling worden toegestuurd naar de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Volgende fase In 2020 breekt de volgende fase aan in de ontwikkeling van OD IJssel- land.

Na de startjaren 2018 en 2019 zetten we nu, op basis van het eind 2019 op te stellen doorontwikkelplan, de periode 2020 - 2024 in. Een volgende fase vol uitdagingen. In het bedrijfsplan is een besparingsdoelstelling opgenomen van 2% per jaar cumulatief bij een gelijkblijvend werkaanbod voor de periode 2020 – 2023. Deze is ook verwerkt in deze (meerjaren)begroting 2020. We zien daarnaast een toenemende druk op de organisatie vanwege de groei van de economie. Deze brengt meer bedrijvigheid met zich mee, met als ge- volg dat er significant meer inzet nodig is vanuit het werkveld vergunning- verlening, toezicht/handhaving en advies (VTH). Als we daarbij autonome ontwikkelingen zoals de invoering van de Omgevingswet in 2021, het asbestdossier in onze regio en de ICT-opgave optellen, betekent dit dat we financieel zeer scherp aan de wind zullen moeten zeilen. 1.1 Samenvatting We zien op het werkveld van ons als Omgevingsdienst IJsselland veel nieuwe ontwikkelingen, zoals de komst van de Omgevingswet met het bijbehorende Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) en de opgaven op het gebied van energie, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Ook de sanering van asbestdaken < 2024 in Overijssel is een dossier dat onze aandacht vraagt. In overleg met de 12 deelnemers van OD IJsselland zetten wij onze kennis en expertise in om op deze dossiers de gewenste resultaten te boeken.

De primaire meerwaarde van ons als Omgevings- dienst is natuurlijk gelegen in de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving van de milieutaken. In ons derde bestaansjaar gaan we verder met onze ontwikkelopgave om te bouwen aan een efficiënte Omgevingsdienst, die goed uitgerust is voor de aan ons gemandateerde taken. Zoals al eerder in gang gezet, intensiveren wij ook in 2020 de samenwerking met de Veiligheidsregio en de GGD. Beide gemeenschappelijke regelingen zijn ook actief in het fysieke domein. HOME PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT 5 1. Inleiding De begroting van 2020 is in lijn met de Kaderbrief. We zetten in op een begroting welke de indexaties volgt zoals deze in de begroting van 2019 zijn toegepast. We doen verder geen aanvragen op extra middelen voor 2020. We staan als organisatie voor de opgave om met minder formatie sub- stantieel meer werk te verzetten en bovendien 2 % financiële besparing in te boeken. De bloeiende economie in onze regio vraagt veel van de spankracht van onze jonge organisatie. Daarom zal het dagelijks bestuur begin 2021 een tussenevaluatie uitvoeren, om op dat moment te kunnen beoordelen welke feitelijke besparing verantwoord kan worden gereali- seerd in de volgende jaren.

Concreet betekent dit dat alleen de volgende, eerder afgesproken posten, voor de begroting 2020 worden doorgevoerd: • Indexatie op de loonkosten (3,7%) • Indexatie op de overige kosten (2,9%) In hoofdstuk 3 gaan we hierop verder in. In hoofdstuk 4 gaan we in op de interne financiële huishouding en bedrijfsvoering van OD IJsselland. 1.2 Bepalingen over de begroting In artikel 32 van de Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst IJsselland zijn de volgende nadere voorschriften met betrekking tot de begroting opgenomen: 1. Het dagelijks bestuur zendt jaarlijks vóór 15 april de algemene finan- ciële en beleidsmatige kaders aan provinciale staten en de raden van de deelnemers. 2. Het dagelijks bestuur zendt de ontwerpbegroting acht weken voordat deze ter vaststelling aan het algemeen bestuur wordt toegezonden, doch uiterlijk 5 juni, toe aan de provinciale staten en de raden van de deelnemers. 3. In de ontwerpbegroting wordt o.a. aangegeven welke bijdrage elke deelnemer verschuldigd is voor de uitvoering van de taken van het openbaar lichaam. 4. De deelnemers kunnen binnen acht weken na toezending van de ontwerpbegroting van hun zienswijzen doen blijken. Het dagelijks bestuur voegt, alvorens verzending van de ontwerpbegroting aan het algemeen bestuur plaatsvindt, de commentaren en zienswijzen van de deelnemers toe. 5.

Binnen twee weken na de vaststelling door het algemeen bestuur zendt het dagelijks bestuur de begroting aan de deelnemers, tenzij er geen wijzigingen zijn ten opzichte van de ontwerpbegroting. 6. Het dagelijks bestuur zendt de begroting binnen twee weken na vaststelling, en in ieder geval vóór 1 augustus, aan onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 7. De bepalingen van artikel 59, eerste, derde en vierde lid van de Wet zijn niet van toepassing op wijzigingen van de begroting indien deze wijzigingen niet leiden tot een verhoging van de door de deelnemers verschuldigde bijdragen aan de Omgevingsdienst IJsselland. PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT HOME HOOFDSTUK 2 Programmaplan PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG

7 2. Programmaplan Het programmaplan van Omgevingsdienst IJsselland is als volgt opgebouwd. Eerst worden de basistaken toegelicht. Daarna werken we per thema - relevante ontwikkelingen - twee vragen uit: ‘Wat willen we bereiken?’ en ‘Wat gaan we daarvoor doen?’. De vraag ‘Wat mag het gaan kosten?’ behandelen we apart in hoofdstuk 3. 2.1 Basistaken Omgevingsdienst De Omgevingsdienst verzorgt de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving van milieutaken (VTH) in opdracht van provincie en gemeen- ten. Het gaat daarbij om de volgende taken: 1. Basistakenpakket: de taken zoals vastgelegd in artikel 7.1 van het besluit tot wijziging van het Besluit Omgevingsrecht (verbetering ver- gunningverlening, toezicht en handhaving). 2. Basistakenpakket Plus: de inrichtingsgebonden milieutaken, voor zover deze niet vallen onder het Basistakenpakket. 3. Enkele specialistische milieutaken: specialistische taken op het ge- bied van geluid, bodem, externe veiligheid en lucht, die aanvullend zijn op de taken die vallen onder het Basistakenpakket: a. Geluid: de advisering op bouw/RO en verkeer; b.

Bodem: de vakinhoudelijke toetsing en beoordeling van bodem- onderzoeksplannen en -rapporten, de vakinhoudelijke bodemex- pertise bij ruimtelijke en civiele projecten, het bijhouden van het bodeminformatiesysteem (BIS), de uitvoering van de Wet bodem- bescherming (Wbb) met betrekking tot bodemverontreiniging en sanering en meldingen Besluit Uniforme Saneringen (BUS); c. Externe Veiligheid: alle taken waarvoor moet worden voldaan aan de kwaliteitscriteria en advisering op bouw/RO; d. Lucht: alle taken waarvoor moet worden voldaan aan de kwaliteitscriteria. 2.2 Thema’s OD IJsselland is niet alleen een uitvoeringsorganisatie. Naast de uitvoe- ring van de genoemde VTH-taken kan OD IJsselland op verzoek en in aanvulling op de huidige adviestaken, het bevoegd gezag inhoudelijk advies geven voor bijvoorbeeld een Omgevingsvisie of Omgevingsplan vanuit het perspectief van uitvoerder. We lichten een aantal thema’s toe, opgedeeld in de twee categorieën: strategisch en operationeel. We kie- zen hiervoor om bestuurlijke (strategische) en ambtelijke (operationele) thema’s te onderscheiden. 2.2.1 Strategisch Relatie Raden en Staten GR Omgevingsdienst IJsselland wil blijvend investeren in de goede relatie met Raden en Staten. Wij werken voor een veilige en gezonde samen- leving in de hele regio.

Het ingezette traject samen met de Griffierskring, de Veiligheidsregio, de GGD en het RSJ zetten we voort. We investeren daarbij in korte lijnen, ‘elkaar kennen’ en nabijheid waarmee we onze Raden en Staten optimaal willen faciliteren om hun kaderstellende en controlerende rol in te vullen. IT Om goed als omgevingsdienst te kunnen functioneren, hebben we een goed werkende IT-infrastructuur nodig. Daarom investeren wij samen met onze gemeenten/provincie, maar ook met Rijk en de collega-omge- vingsdiensten (ODNL) veel hierin. Onze samenleving digitaliseert in een hoog tempo en dat vraagt om permanente doorontwikkeling van onze systemen/processen om ons werk goed te blijven doen en onze dienst- verlening optimaal te laten zijn. HOME PAGINA VOORUIT PAGINA TERUG 8 2. Programmaplan Deze omstandigheden vragen ook in 2020 en verder veel van ons. Daarbij ligt de focus op de korte termijn 2020/2021 vooral op de invoering van de Omgevingswet en het daarmee samenhangende digitale stelsel (DSO). Wij moeten onze systemen en processen klaarmaken voor het nieuwe regime van deze Wet. Het inzicht in de effecten op de IT-syste- men van deze wet zijn nog niet bekend. Hier komen we, met het bestem- men van het resultaat van 2018, op terug.

Externe Veiligheid OD IJsselland ontvangt van de provincie Overijssel financiële middelen voor uitvoering van de taken in het kader van extern veiligheidsbeleid. Die taken liggen op het gebied van vergunningverlening en advisering over de kans op groepsrisico’s in geplande ruimtelijke projecten. De middelen zijn door het Rijk beschikbaar gesteld in het kader van het pro- gramma Impuls Omgevingsveiligheid 2015-2018 (IOV) en hebben een tijdelijk karakter. Het programma is verlengd in 2019 en dat jaar zal benut worden om het omgevingsveiligheidsbeleid, met voorstellen, voor 2020 structureel in te bedden in de nieuwe omgevingswet. Asbest Recent heeft de Tweede Kamer ingestemd met de datum waarop het asbestdaken- verbod in werking treedt. Deze datum (31-12-2024) lijkt nog ver weg, maar komt sneller dichterbij dan we denken. De provincie heeft in sa- menwerking met de gemeenten een zogenaamde aanjaaggroep gevormd om ervoor te zorgen dat de randvoorwaarden om alle asbestdaken in Overijssel op tijd gesaneerd te krijgen, worden ingevuld. De komende jaren komt er dus in Overijssel een grote druk op de as- bestsaneerders om al het werk op tijd te kunnen uitvoeren. Wij verwach- ten dat, naast de gevolgen van het aantrekken van de bouw, het aantal asbestmeldingen en saneringen de komende jaren sterk zal groeien.

Dit zal een grote druk leggen op de beschikbare toezichtcapaciteit van OD IJsselland. OD IJsselland verwacht dat het toezicht op asbest, zowel in de keten als daarbuiten, zal moeten worden geïntensiveerd, om te voor- komen dat de leefomgeving gevaar loopt door het vrijkomen van asbe- stvezels. Wij zetten, op basis van voorstellen in 2019, in op voldoende capaciteit vanaf 2020. Energie & Duurzaamheid In het kader van het Klimaatakkoord zijn voorstellen gepresenteerd voor het terugdringen van de CO2-emissie met 49% in 2030. Voor de bedrij- ven in de regio IJsselland zijn de voorstellen van de klimaattafels ‘indus- trie’, ‘landbouw’ en ‘gebouwde omgeving’ relevant. Voor een succesvolle energietransitie zijn soms ook gebiedspecifieke maatregelen nodig. Tot 2030 zal het terugdringen van de CO2-emissie onder meer moeten ko- men van energiebesparing, verhoging van de energie-efficiency en inzet van reststromen. Een definitief Klimaatakkoord wordt verwacht in 2019. De taken die wij daarvoor uitvoeren binnen vergunningverlening, toe- zicht en handhaving worden gefinancierd met incidentele middelen van het Rijk, de provincie Overijssel en de VNG. Voor de periode na 2020 is die financiering van deze milieutaken voor Omgevingsdienst IJsselland nog niet bekend.

Weliswaar wordt het hoge belang van dit thema breed onderkend en in vrijwel alle lokale bestuursakkoord expliciet benoemd, maar die zijn nog onvoldoende vertaald. Over de concretisering van uit- voeringsmaatregelen en bijbehorende financiële middelen zullen nog bestuurlijke keuzen moeten worden gemaakt. OD IJsselland gaat daarover in gesprek met haar partners. Daarbij is het van belang het beschikbaar stellen van middelen op landelijk niveau, zowel ambtelijk als bestuurlijk te adresseren. HOME PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT

9 2. Programmaplan Zeer Zorgwekkende Stoffen Zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) zijn gevaarlijke stoffen. Ze zijn kanker- verwekkend, giftig voor de voortplanting of hebben andere gevaarlijke eigenschappen. ZZS worden in veel producten gebruikt en komen dus ook in veel afvalstoffen voor. Voorbeelden zijn vlamvertragers in plastics, kleurstoffen in textiel of de vulling in een matras. Doel van het overheidsbeleid is om deze stoffen zoveel mogelijk uit de leefomgeving te weren. Het overheidsbeleid is vastgelegd in het Activitei- tenbesluit. Dit verplicht bedrijven hun lozingen en uitstoot van ZZS naar lucht en water te voorkomen. Als dat niet haalbaar is, dan moeten de emissies zoveel mogelijk worden beperkt (minimalisatieverplichting). Als OD IJsselland gaan wij na of bedrijven voldoen aan de verplichtingen van het Activiteitenbesluit. Waar dat mogelijk is, adviseren wij ondernemers. 2.2.2 Operationeel Ketentoezicht OD IJsselland voert samen met hun bestuur en strafrechtelijke partners projecten uit in het kader van de afvalverwijderingsketen (zoals gevaar- lijke stoffen en afvalstromen, covergisting en dumping van drugsafval). Samenwerking op deze dossiers is essentieel omdat de capaciteit van de individuele organisaties onvoldoende is om dit zelfstandig effectief uit te voeren.

Strafrecht Naast bestuursrechtelijke handhaving bij (grove) milieuovertredingen, wordt steeds vaker strafrecht toegepast om overtreders te bewegen niet in herhaling te vallen. Onze BOA-capaciteit wordt daarbij, ook op verzoek van partners, ingezet bij geconstateerde overtredingen. Daarbij maken we gebruik van de bevoegdheid tot het opleggen van een bestuurlijke strafbeschikking milieu (BSBM). Vaak leidt het gebruik hiervan, in sa- menwerking met de politie en het OM, tot een efficiëntere inzet van onze capaciteit en een merkbaar positief effect op het nalevingsgedrag. Circulaire economie Nederland hecht grote waarde aan de transitie naar een circulaire eco- nomie. In een circulaire economie behouden producten hun waarde en ontstaan er geen afvalstoffen. Het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) is een van de instrumenten om deze ambitie waar te maken en te vertalen naar de praktijk. Het is belangrijk dat de vergunningen actueel zijn en aanslui- ten bij dit beleid en dat adequaat toezicht plaatsvindt. Veehouderij, land- en tuinbouw Het toewerken naar een kringlooplandbouw is een speerpunt van de lokale, provinciale en Rijksoverheid. De inzet is om te komen tot een duurzame landbouw met respect voor dierenwelzijn en de leefomgeving (natuur, milieu en voor gezondheid). Een pakket van maatregelen wordt ontwikkeld om de agrarische sector te helpen en concrete stappen te zetten.

Voor OD IJsselland betekent dit dat verder wordt ingezet op een zorgvuldige belangenafweging en dat wordt ingespeeld op de toenemen- de kennisbehoefte van ondernemers en burgers, in verbinding met onder meer de GGD. HOME PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT Wat mag het kosten? HOOFDSTUK 3 PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT HOME 11 In dit hoofdstuk geven we aan welke kosten, opbrengsten en investeringen we verwachten om de ambities uit het voorgaande hoofdstuk te realiseren. 3.1 Meerjarenbegroting De meerjarenbegroting is vertaald in onderstaande tabel. Tabel 1 ‘Meerjarenbegroting’ Meerjarenbegroting 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Loonsom 7.141.181 7.141.181 7.405.405 7.605.351 7.848.722 8.099.881 Indexatie 3,7% 2,7% 3,2% 3,2% 3,2% Subtotaal loonsom 7.141.181 7.405.405 7.605.351 7.848.722 8.099.881 8.359.077 Overige kosten 2.461.766 2.461.766 2.533.157 2.578.754 2.627.750 2.677.677 Indexatie 2,9% 1,8% 1,9% 1,9% 1,9% Subtotaal overige kosten 2.461.766 2.533.157 2.578.754 2.627.750 2.677.677 2.728.553 Totale basisbegroting 9.602.947 9.938.562 10.184.104 10.476.472 10.777.558 11.087.630 Besparingspercentage cumulatief - 2% 4% 6% 8% 8% Beoogde besparing cumulatief - -198.771 -407.364 -628.588 -862.205 -887.010 VTH-2 364.744 345.526 351.745 358.428 365.238 372.178 Smartdocuments 25.588 26.330 26.804 27.314 27.833 28.361 Ontwikkelbudget 270.000 130.000 - Begroting na besparing 10.263.279 10.241.648

10.155.290 10.233.625 10.308.424 10.601.159 3. Wat mag het kosten? PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG 12 3. Wat mag het kosten? 3.2 Lasten 2020 Alle taken van OD IJsselland vallen onder het programmaplan Milieu en Leefomgeving. Om meer inzicht te geven in de cijfers hebben we ervoor gekozen een eigen opzet, onder het programmaplan Milieu en Leefom- geving, te maken. Er is onderscheid gemaakt tussen de volgende afde- lingen: • Bedrijfsvoering • Vergunningen • Toezicht en handhaving • Advies Per afdeling geven we een overzicht van de begrote lasten. Tabel 2 ‘Lasten’ Omgevingsdienst IJsselland Begroting 2019 Indexatie Begroting 2020 Salarissen en sociale lasten 1.000.864 3,7% 1.037.896 Accountantkosten 25.400 2,9% 26.137 Verzekeringen 25.400 2,9% 26.137 Overige afdelingskosten 152.400 2,9% 156.820 Opleiding 101.600 2,9% 104.546 Reiskosten 205.232 2,9% 211.184 Representatie 25.400 2,9% 26.137 Overige personeelskosten 283.464 2,9% 291.684 Ontwikkelbudget 270.000 130.000 IT* 872.744 2,9% 894.588 DVO 982.472 2,9% 1.010.964 Onvoorzien 91.440 2,9% 94.092 Totaal Bedrijfsvoering 4.036.416 4.010.183 Salarissen en sociale lasten 1.556.562 3,7% 1.614.155 Overige kosten 20.320 2,9% 20.909 Totaal Vergunningen 1.576.882 1.635.064 Salarissen en sociale lasten 2.600.099 3,7% 2.696.302 Overige kosten 20.320 2,9% 20.909 Totaal Toezicht en handhaving 2.620.419 2.717.212 Salarissen en sociale lasten

1.983.656 3,7% 2.057.051 Overige kosten 20.320 2,9% 20.909 Totaal Advies 2.003.976 2.077.960 Besparingsdoelstelling 2% -198.771 Eindtotaal 10.237.692 10.241.648 * IT in 2019 is het bedrag exclusief het gebruik van SmartDocuments, deze is in bovenstaande tabel meegenomen in de begroting 2020, bedraagt 26.330 euro. Daarnaast sluit de gemeente Dalfsen niet aan bij VTH-2. Berekening is: (872.744 + 25.588 – 28.956) x 1,029 = 894.588 euro. PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG 13 3. Wat mag het kosten? 3.2.1 Loonkosten Alle salarissen en sociale lasten zijn gebaseerd op de afspraken die gemaakt zijn in de begroting 2018. Het primaire proces bestaat uit 83,5 FTE. Voor bedrijfsvoering (inclusief MT) is dat 12,2 FTE. 3.2.2 Bedrijfsvoeringskosten De bedrijfsvoeringskosten zijn opgedeeld in een aantal posten. We lich- ten een aantal posten verder toe. Accountantkosten Bij de start van OD IJsselland heeft het Algemeen Bestuur een accoun- tant aangesteld. De kosten hiervan bedragen in 2020 26.000 euro. Overige afdelingskosten Overige afdelingskosten bestaan uit: licenties, diverse lidmaatschappen, zoals ODNL of de diverse HRM-systemen, onderhoud van apparatuur, li- teratuur en externe communicatie. Hiervoor is 156.000 euro beschikbaar. Opleidingskosten Het opleidingsbudget is 211.000 euro, dat is ongeveer 2% van de begro- ting. Dit percentage is vergelijkbaar met andere soortgelijke instanties.

Reiskosten Het budget voor reiskosten bedraagt 211.000 euro en heeft betrekking op de vergoedingen aan medewerkers voor het woon-werkverkeer en de dienstreizen volgens het vastgestelde mobiliteitsplan en sociaal plan. Overige personeelskosten De overige personeelskosten bestaan voornamelijk uit declaraties van medewerkers, aanschaf van bedrijfskleding en overige personeelsgerela- teerde kosten. Hiervoor is 291.000 euro beschikbaar. IT Wij en onze partners maken gebruik van een gezamenlijk softwaresys- teem. De kosten hiervan worden met elkaar gedragen (VTH-1). Waarbij OD IJsselland voor het VTH-2- en SmartDocuments-deel ook de admi- nistratieve kant verzorgt. Het totale bedrag van 924.384 euro is als volgt opgebouwd: Tabel 3 ‘IT’ VTH-1 VTH-2 SmartDocuments 522.732 345.526 26.330 Dienstverlening overeenkomst (DVO) Voor de huisvesting van OD IJsselland en het verzorgen van de dienst- verlening op de gebieden personeelsadministratie, interne controle, faciliteiten en financiële administratie is een dienstverleningsovereen- komst met de Gemeente Zwolle gesloten. We voeren op dit moment nog een evaluatie uit, samen met de Gemeente Zwolle, om de resultaten van het eerste jaar te analyseren. De aanbevelingen uit deze rapportage kunnen in 2020 van invloed zijn op deze post en mogelijke verschuivin- gen geven.

Bijvoorbeeld doordat diensten niet worden afgenomen of op een andere wijze worden gerealiseerd. In het opgenomen bedrag voor de DVO zijn ook afschrijvingskosten opgenomen. 2020 is het laatste jaar van de afschrijving van de aanschaf van telefoons en laptops bij de start van OD IJsselland. De afschrijving is 56.969,46 euro. Het totale budget is 1.010.000 euro. PAGINA TERUG HOME PAGINA VOORUIT

14 Ontwikkelbudget In de begroting is een ontwikkelbudget opgenomen. De onderbouwing van het budget lichten we toe in paragraaf 3.3.3. Onvoorzien Voorkomen moet worden dat wij bij kleine tegenvallers terug moeten naar de partners. Daarom is er voor gekozen om een post op te nemen voor onvoorzien van ongeveer 1% van de totale begroting. Dat komt neer op 94.000 euro. 3.3 Bijdragen partners De bijdragen van de partners worden in de volgende tabel weergegeven. Per partner wordt de verdeelsleutel, bijdrage primaire proces, overige kosten exclusief VTH, VTH-1, de besparing, VTH-2, ontwikkelbudget en SmartDocuments weergegeven. Tabel 4 ‘Bijdragen partners 1 & 2’ Partner Verdeel- sleutel Primair- proces Loonsom- overhead Overige kosten excl.

VTH VTH-1 Besparing 2% Dalfsen 5,1% 298.778 52.933 102.532 26.659 -9.618 Deventer 13,8% 849.251 143.230 277.439 72.137 -26.841 Kampen 9,2% 559.833 95.486 184.959 48.091 -17.767 Olst-Wijhe 5,3% 319.999 55.008 106.553 27.705 -10.185 Ommen 3,5% 230.852 36.067 69.862 18.165 -7.099 Hardenberg 10,4% 692.557 108.201 209.587 54.495 -21.297 Provincie Overijssel 10,0% 704.476 103.790 201.043 52.273 -21.232 Raalte 7,7% 487.572 79.918 154.803 40.250 -15.251 Staphorst 4,8% 317.023 49.819 96.500 25.091 -9.769 Steenwijkerland 8,5% 521.239 88.221 170.886 44.432 -16.496 Zwartewaterland 6,0% 377.370 62.274 120.626 31.364 -11.833 Zwolle 15,7% 1.008.559 162.950 315.637 82.069 -31.384 VR IJsselland 0,0% - - - - - Totaal 6.367.508 1.037.896 2.010.427 522.732 -198.771 Partner Verdeel- sleutel VTH-2 Ontwikkel- budget Smart Documents Totaal Dalfsen 5,1% - 6.630 - 477.913 Deventer 13,8% 59.591 17.940 5.617 1.398.364 Kampen 9,2% 44.746 11.960 4.213 931.521 Olst-Wijhe 5,3% 14.950 6.890 1.404 522.324 Ommen 3,5% 10.559 4.518 - 362.924 Hardenberg 10,4% 31.678 13.553 - 1.088.772 Provincie Overijssel 10,0% - 13.000 - 1.053.349 Raalte 7,7% 29.796 10.010 2.809 789.906 Staphorst 4,8% 18.609 6.240 1.755 505.270 Steenwijkerland 8,5% 2.300 11.050 - 821.633 Zwartewaterland 6,0% 16.100 7.800 1.521 605.222 Zwolle 15,7% 68.269 20.410 6.436 1.632.946 VR IJsselland 0,0% 48.928 - 2.574 51.502 Totaal 345.526 130.000 26.330

10.241.648 3. Wat mag het kosten? PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG

15 3. Wat mag het kosten? 3.4 Uiteenzetting financiële positie In deze paragraaf beschrijven we een uiteenzetting van de financiële positie. De volgende onderwerpen lichten we toe: werkvoorraad, bespa- ringsdoelstelling, incidenteel ontwikkelbudget, indexering, BTW en VPB, onzekerheden in de begroting, meerjarenbalans, subsidies en investerin- gen. 3.4.1 Werkvoorraad We zien een toenemende druk op de organisatie vanwege de groei van de economie. Deze brengt meer bedrijvigheid met zich mee, met als gevolg dat er significant meer inzet nodig is vanuit het werkveld vergun- ningverlening, toezicht/handhaving en advies (VTH). We zien bovendien op het werkveld van ons als OD IJsselland veel nieuwe ontwikkelingen, zoals de komst van de Omgevingswet met het bijbehorende Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) en de opgaven op het gebied van energie, duurzaamheid en klimaatadaptatie en sanering van asbestdaken. Onze werkvoorraad is met het opstellen van de begroting 2020 ten opzichte van 2019 niet veranderd. De datakwaliteit en omvang van de verzamelde data, gecombineerd met de externe ontwikkelingen, maken deze inschat- ting minder betrouwbaar. In 2020 maken we een begin met outputfinan- ciering.

Tabel 5 ‘Werkvoorraad’ Partner Uren FTE % Dalfsen 6.009 4,2 5,1% Deventer 16.235 11,3 13,8% Hardenberg 12.241 8,5 10,4% Kampen 10.780 7,5 9,2% Olst - Wijhe 6.169 4,3 5,3% Ommen 4.080 2,8 3,5% Overijssel 11.682 8,1 10,0% Raalte 9.000 6,3 7,7% Staphorst 5.644 3,9 4,8% Steenwijkerland 10.003 6,9 8,5% Zwartewaterland 6.976 4,8 6,0% Zwolle 18.414 12,8 15,7% Totaal 117.233 81,4 100% 3.4.2 Besparingsdoelstelling Onze opgave is om met ingang van 2020 vier jaar lang 2% besparing op de begroting te realiseren bij een gelijkblijvend werkaanbod. Voor het realiseren van deze opgave zijn de eerste aandachtspunten het verder uniformeren van processen en het efficiënter werken. Het doorontwikkel- plan, dat eind 2019 vastgesteld moet worden volgens het vastgestelde bedrijfsplan 2016, geeft een concretere invulling aan de doelstelling. Het opnemen van de besparingsdoelstelling zonder een concrete invul- ling geeft een risico op het gebied van de realisatie en beheersing. Met behulp van het doorontwikkelplan gaan we er vanuit dat we eind 2019 de risico’s van beheersmaatregelen kunnen voorzien. HOME PAGINA VOORUIT PAGINA TERUG 16 3. Wat mag het kosten? 3.4.3 Incidenteel ontwikkelbudget Het ontwikkelbudget bedraagt in totaal 800.000 euro. In 2020 verwachten we een bestedingsbehoefte van 130.000 euro.

Over de besteding van dit budget leggen we jaarlijks verantwoording af en het bedrag dat na de drie jaar eventueel overblijft, wordt – na besluitvorming door het Alge- meen Bestuur - bestemd voor reservevorming of gerestitueerd aan de deelnemers naar rato van hun inbreng van de taken. 3.4.4 Indexering Bij de indexering van de kosten worden de volgende CPB-indices gehan- teerd: • voor de loonkosten: loonvoet sector overheid • voor de overige kosten: kostenprijs netto materiële overheidscon- sumptie Loonindexatie In de begroting 2019 is rekening gehouden met een indexatie van 2,4%. Uit de meest recente cijfers blijkt dat dit 2,9% zou moeten zijn. Daarom wordt dit verschil gecorrigeerd met de indexatie voor 2020, 3,2%. Waar- door de uiteindelijke indexatie 3,7% wordt (3,2% + 0,5%). Overige kosten indexatie In de begroting 2019 is rekening gehouden met een indexatie van 1,6%. Uit de meest recente cijfers blijkt dat dit 2,5% zou moeten zijn. Daarom wordt dit verschil gecorrigeerd met de indexatie voor 2020, 2%. Waar- door de uiteindelijke indexatie 2,9% wordt (2% + 0,9%). Indexatiecijfers komen uit de septembercirculaire 2018 en zijn gebaseerd op prijs bruto binnenlands product en prijs overheidsconsumptie, belo- ning werknemers. 3.4.5 Onzekerheden in de begroting De OD IJsselland zit ten tijde van het opstellen van deze begroting net in de aanvang van haar tweede bestaansjaar.

In het eerste jaar is onze uit- daging op IT-gebied en de bijbehorende uitdaging op het gebied van de datakwaliteit ook scherp geworden. Beide resulteren in een nuancering van de cijfers ten aanzien van het primaire proces. Daarnaast is een jaar kort voor het opbouwen van historische gegevens. Bovenstaande geeft onzekerheden in de begroting voor 2020. Het project ‘OD Next level’ is op dit moment volop bezig en wordt naar verwachting eind 2019 afge- rond. In de tussentijdse monitoring en eindevaluatie wordt duidelijk of er nog effecten zijn voor 2020 en verder. Met behulp van benchmarking met andere diensten en het actief opstarten van het projectmanagementinfor- matie worden deze onzekerheden waar mogelijk geminimaliseerd. Zoals toegelicht in paragraaf 3.4.2, is de besparingsdoelstelling en de realisatie hiervan een onzekerheid. 3.4.6 Meerjarenbalans De verwachting is dat de eindbalans alleen bedragen bevat voor credi- teuren, debiteuren, liquide middelen en een algemene reserve. Doordat we weinig gegevens hebben van voorgaande jaren, gaan we uit van de eindstanden zoals ze zijn opgenomen in het financieel jaarverslag 2018. We gaan niet verder dan begroting 2022 omdat er verder geen wijzigin- gen optreden in de balans. PAGINA TERUG HOME PAGINA VOORUIT

17 3. Wat mag het kosten? Tabel 5 ‘Activa’ Jaar- rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 Begroting 2021 Begroting 2022 Activa Vaste activa Materiële vaste activa Investeringen met econo- misch nut 113.939 56.970 Financiële vaste activa Overige uitzettingen> 1 jaar Totaal vaste activa 113.939 56.970 Vlottende activa Uitzettingen met een looptijd korter dan 1 jaar Vorderingen op openbare lichamen 532.060 532.060 532.060 532.060 532.060 Overige vorderingen 1.017 1.017 1.017 1.017 1.017 Liquide middelen Kas Banksaldi 2.167.755 2.224.725 2.281.694 2.281.694 2.281.694 Overlopende activa Nog te ontvangen bedragen en vooruibetaalde bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren komen 43.265 43.265 43.265 43.265 43.265 Totaal vlottende activa 2.744.097 2.801.067 2.858.036 2.858.036 2.858.036 Totaal generaal 2.858.036 2.858.036 2.858.036 2.858.036 2.858.036 Tabel 6 ‘Passiva’ Jaar- rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 Begroting 2021 Begroting 2022 Passiva Vaste passiva Eigen vermogen Algemene reserve 755.258 755.258 755.258 755.258 Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat 755.258 Voorzieningen Vaste schulden Onderhandse leningen van: • Binnenlandse banken en overige financiële instellingen • Buitenlandse instellingen, fondsen, banken, bedrijven en overige scholen • Openbare lichamen Totaal vaste passiva 755.258 755.258 755.258 755.258 755.258 Vlottende passiva Netto

vlottende schulden met een ren- tetypische looptijd korter dan één jaar Kasgeldleningen Banksaldi Overige schulden 1.589.452 1.589.452 1.589.452 1.589.452 1.589.452 Overige passiva Verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een volgend begrotingsjaar tot betaling komen 513.327 513.327 513.327 513.327 513.327 Totaal vlottende passiva 2.102.779 2.102.779 2.102.779 2.102.779 2.102.779 Totaal generaal 2.858.036 2.858.036 2.858.036 2.858.036 2.858.036 HOME PAGINA VOORUIT PAGINA TERUG 18 3. Wat mag het kosten? Het totale rekeningresultaat van 2018, 755.258 euro, is in de meerjaren- balans opgenomen als algemene reserve. De reden hiervoor is dat de bestemming van het resultaat nog niet bekend is. 3.4.7 Subsidies Voor 2020 is nog niet bekend welke subsidies beschikbaar komen voor OD IJsselland, daarom is hiervoor niets opgenomen. De subsidiestro- men willen we inzichtelijk houden via de tussentijdse rapportages en de verantwoording in de jaarrekening. 3.4.8 Investeringen Voor 2020 staan geen investeringen gepland. Mocht hier toch behoefte aan zijn na het opstellen van de begroting 2020, dan doen we hiervoor een apart voorstel. 3.4.9 Governance op de Omgevingsdienst De begroting is een van de instrumenten van governance op de Omge- vingsdienst.

We plaatsen dit instrument graag in zijn context en schet- sen daarom hoe de governance van de OD IJsselland is ingericht: hoe verlopen toezicht, sturing, verantwoording en beheersing van de GR Omgevingsdienst? De verticale sturing en verantwoording wordt vormgegeven door de jaarlijkse kaderbrief en begroting, waarvan de laatste na raadpleging van raden en staten, door het Algemeen Bestuur van OD IJsselland wordt vastgesteld. De verantwoording gebeurt door de jaarrekening. De hori- zontale sturing en beheersing gebeuren door Dienstverleningsovereen- komsten (DVO) die tussen de deelnemende overheden en OD IJsselland worden afgesloten voor meerdere jaren. Hierbinnen worden jaarop- drachten verstrekt. Deze DVO’s en jaaropdrachten betreffen de wettelijk verplicht in te brengen taken, maar ook ‘facultatieve’ taken. De uitvoering van deze DVO’s en jaaropdrachten beheersen we met behulp van perio- dieke rapportages aan de opdrachtgevers. Daarnaast vindt er gedurende het jaar regelmatig overleg plaats tussen OD IJsselland, het Ambtelijke Afstemmings Overleg (AAO) en het Financials Overleg. HOME PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT Paragrafen HOOFDSTUK 4 PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT HOME 20 4.1 Lokale heffingen OD IJsselland is niet bevoegd om lokale heffingen op te leggen. De deelnemers hebben er vooralsnog niet voor gekozen om deze heffingen bij ons te beleggen.

De heffingen worden door de deelnemers zelf uitge- voerd. 4.2 Weerstandsvermogen & risicobeheersing In juni 2018 stelde het Algemeen Bestuur de documenten nota ‘Kaders weerstandsvermogen’ en nota ‘Weerstandsvermogen’ vast. De laatst ge- noemde nota gaat vooral in op de capaciteit van het weerstandsvermo- gen, het risicomanagement en de risico-inventarisatie. De invulling van het proces risicomanagement verloopt via de Demming Circle. De Demming Circle bestaat uit de stappen Plan, Do, Check, Act. Hier onlosmakelijk mee verbonden is de risico-inventarisatie: welke risico’s zijn er en welke beheersmaatregelen stellen we voor om of het risico te voorkomen, of de impact te beperken? De risico’s zijn samengevat in de risico-inventarisatie en worden via de risicoklasse financieel gekwantifi- ceerd. Deze financiële vertaling vormt de basis voor de hoogte van de alge- mene reserve. De risico-inventarisatie zoals deze nu is vastgesteld, resulteert in een benodigd weerstandsvermogen van 311.000 euro en bedraagt hiermee ongeveer 3% van de begroting. Het risicomanagement gaat onderdeel vormen van de planning- en con- trolcyclus. Dit betekent dat in de begroting en het jaarverslag een para- graaf weerstandsvermogen is opgenomen. We passen de risico-inventa- risatie aan, als dat nodig is. Dat wordt dan in de jaarrekening of begroting meegenomen.

Voor dit jaar is de huidige inventarisatie nog actueel. 4.2.1 Financiële kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen (alle schulden - vorderingen en liquide middelen)/totale baten). Omdat wij meer liquide middelen dan schulden hebben, is de quote negatief. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen. De hoogte van deze reserve is nog niet bekend en daarom gaan we uit van het gerealiseerde resultaat. De uitkomst hiervan is 26%. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie moeten we ook kijken naar de structurele baten en de structurele lasten. Een voorbeeld van structu- rele baten is bijvoorbeeld de gemeentelijke bijdrage. In ons geval zijn alle lasten structureel gedekt door structurele baten. 4. Paragrafen HOME PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT 21 4. Paragrafen Tabel 7 ‘Kengetallen’ Financiële kengetallen BBV Realisatie 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 Begroting 2021 1a. Netto schuldquote -6% -6% -7% -7% 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen -6% -6% -7% -7% 2. Solvabiliteitsratio 26% 26% 26% 26% 3. Kengetal grondexploitatie n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 4. Structurele exploitatieruimte 0% 0% 0% 0% 5.

Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoons huishoudens. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 4.3 Financiering Met de dienstverleningsovereenkomst tussen de gemeente Zwolle en OD IJsselland is in de functie van treasurer voorzien. De treasurer voor de gemeente Zwolle zal op basis van de betreffende dienstverlenings- overeenkomst de functie van treasurer voor OD IJsselland gaan ver- vullen. Hierbij blijft de eindverantwoordelijkheid voor het proces bij de Omgevingsdienst. Met de dienstverleningsovereenkomst is bekrachtigd dat de treasurer van de gemeente Zwolle, in de functie van treasurer voor OD IJsselland, de bevoegdheden krijgt zoals deze zijn omschreven in het treasurysta- tuut dat in 2018 is vastgesteld door het Algemeen Bestuur. 4.4 Bedrijfsvoering Het managementteam geeft de eerste jaren prioriteit aan de ontwik- kelopgaven: borgen en doorontwikkelen van de lokale binding en het vormen van één organisatie. Dit vergt veel tijd en energie. Intern houdt het managementteam en specifiek het stafbureau zich bezig met het ontwikkelen en doorontwikkelen van alle bedrijfsvoeringsaspecten. Denk hierbij aan de instrumenten uit planning en controlcyclus en de verschil- lende IT-aspecten. De doorontwikkeling van het systeem IJVI is hier ook een voorbeeld van. Hieronder lichten we enkele bedrijfsvoeringsaspecten verder toe.

Personeel en organisatie In 2020 wordt OD IJsselland steeds meer een kennisexpertisecentrum. Ook in 2020 besteden we veel aandacht aan de thema’s ‘vitaliteit’ en ‘duurzaamheid’. Flexibiliteit in de arbeidsrelaties wordt steeds belangrij- ker zodat we blijven zoeken naar een goede balans tussen medewerkers in vaste dienst en flexibele arbeidsrelaties. Op 1 januari 2020 krijgen alle medewerkers een arbeidsovereenkomst in plaats van een ambtelijke aanstelling, in het kader van de wet normali- satie rechtspositie ambtenaren. Het Burgerlijk wetboek wordt op al onze medewerkers van toepassing en de rol van het Georganiseerd Overleg verandert. Ook big data en HR analytics worden steeds belangrijker. Op basis van historische data worden voorspellingen gedaan over de toekomst zodat er meer gerichte interventies worden gedaan. PAGINA TERUG PAGINA VOORUIT HOME 22 4. Paragrafen Accountant Het bestuur van OD IJsselland heeft een accountant geselecteerd en deze begin 2018 benoemd. Deze accountant, Brouwers uit Zwolle, heeft de opdracht een onderzoek te doen naar en verslag uit te brengen over de betrouwbaarheid van de processen en de jaarrekening. De accoun- tant is in eerste instantie benoemd voor 1 jaar, met een optie voor een langduriger relatie. Financiën In 2018 startten we met het systeem van inputfinanciering.

In het be- drijfsplan is vastgelegd dat wij vanaf 2020 geleidelijk overgaan op de methodiek van outputfinanciering. Bij inputfinanciering wordt de jaarlijkse financiële bijdrage per deelnemer bepaald door de betreffende loonsom (in te brengen in de vorm van formatie dan wel vacaturegeld) te vermeer- deren met het percentage van de kosten voor de materiële en formatieve overhead. Outputfinanciering betekent bekostiging op basis van gele- verde producten tegen een bepaalde prijs. De wijze waarop en in welk tempo overgegaan kan worden op outputfinanciering. Huisvesting Met de gemeente Zwolle, welke de huisvesting voor OD IJsselland ver- zorgt, is een contract gesloten met een looptijd van 10 jaar. Gekoppeld aan dit contract is een contract afgesloten om meerdere diensten van de gemeente Zwolle af te nemen. Te denken valt hierbij aan facilitaire, financiële en personele diensten. Het managementteam van OD IJssel- land ziet scherp toe op de kosten en kwaliteit van de dienstverlening om binnen de gestelde kaders van de begroting te kunnen blijven. IT OD IJsselland streeft ernaar goede VT&H-diensten te leveren aan bur- gers en bedrijven. Goede dienstverlening verloopt waar mogelijk digitaal, volgens een voor de klant herkenbaar en te volgen (gestandaardiseerd) proces, zonder dat de klant van het kastje naar de muur wordt gestuurd.

Voor de klant moet het niet uitmaken of bijvoorbeeld een vergunningaan- vraag bij de gemeente, de provincie, de Omgevingsdienst IJsselland of meerdere partners tegelijk in behandeling is. In IJsselland hebben we ons gerealiseerd dat dit alleen kan als de samenwerkende partners be- schikken over dezelfde informatie over de zaken waar we mee bezig zijn. We streven er daarom naar dat zo veel mogelijk partners gebruik gaan maken van hetzelfde VT&H-systeem. Op dit moment maakt ook een groot deel van de partners gebruik van het hele systeem, maar vraagt de gezamenlijke doorontwikkeling, ook in het licht van het Digitaal Stelsel Omgevingswet per 2021, de nodige capaciteit. Inkoop en aanbesteding De beleidskaders en werkwijze ten aanzien van inkoop en aanbesteding zijn door het managementteam, in samenwerking met de inkoopafdeling van Zwolle, uitgewerkt en vastgesteld in het bestuur. Dit beleid is ook in 2020 van toepassing. Governance Voor de sturing gaat OD IJsselland, naast deze begroting, werken met een meerjarig beleidsplan en een jaarplan. Dit jaarplan wordt vooral gevoed door de jaaropdrachten die door de deelnemers worden gege- ven. Tijdens het jaar stellen we periodiek rapportages over prestaties en financiën op voor het MT en Dagelijks Bestuur.

We leggen in ieder geval op drie momenten in het jaar rapportages voor aan het Algemeen Bestuur met daarbij, waar nodig, voorstellen voor begrotingswijzigingen. Deze drie momenten sluiten zoveel mogelijk aan op de beleidscyclus van de deelnemers. PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG A. Baten en lasten per taakveld B. F ormatieplan C. Bijdragen over 2 jaren BIJLAGEN HOME PAGINA VOORUIT PAGINA TERUG

24 BIJLAGE A Tabel 8 ‘Baten en lasten per taakvel’ Taakveld Baten Lasten Saldo 7.4 - Milieubeheer 10.241.648 -6.231.465 4.010.183 0.4 - Ondersteuning organisatie - -4.010.183 -4.010.183 Totaal 10.241.648 -10.241.648 - Taakveld Programma Activiteit 7.4 - Milieubeheer Milieu Milieu 0.4 - Ondersteuning organisatie Milieu BV Tabel 9 ‘Formatieplan’ Afdeling FTE Directie 5,0 Staf 7,2 Vergunningen 21,2 Toezicht en handhaving 36,5 Advies 25,8 Totaal 95,7 Tabel 10 ‘Bijdragen over 2 jaren’ Partner Verdeel-sleutel Bijdrage 2019 Bijdrage 2020 Dalfsen 5,1% 507.437 477.913 Deventer 13,8% 1.397.424 1.398.364 Kampen 9,2% 930.839 931.521 Olst-Wijhe 5,3% 522.305 522.324 Ommen 3,5% 362.586 362.924 Hardenberg 10,4% 1.087.758 1.088.772 Provincie Overijssel 10,0% 1.052.603 1.053.349 Raalte 7,7% 789.273 789.906 Staphorst 4,8% 504.669 505.270 Steenwijkerland 8,5% 822.150 821.633 Zwartewaterland 6,0% 604.988 605.222 Zwolle 15,7% 1.631.197 1.632.946 VR IJsselland 0,0% 50.051 51.502 Totaal 100,0% 10.263.281 10.241.648 BIJLAGE B BIJLAGE C PAGINA VOORUIT HOME PAGINA TERUG

COLOFON Samenstelling: OD IJsselland Ontwerp: studio SIEN Fotografie: Erik Karst Fotografie Omgevingsdienst IJsselland Lübeckplein 2 8017 JZ Zwolle Postbus 40252 8004 DG Zwolle 088 5251050 info@odijsselland.nl www.odijsselland.nl PAGINA TERUG HOME