Nieuw: Gemeente Steenwijkerland - accountantsverslag 2023 ('was getekend')

Gemeente Steenwijkerland ACCOUNTANTSVERSLAG 2023 Geachte leden van de raad, Wij hebben de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenwijkerland gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 3 november 2023, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2023. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenwijkerland. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Een bijzonder element daarin was dit jaar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Steenwijkerland bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze, w.g. drs. R.H.

(Rob) Bouman RA Partner en extern accountant gemeente Steenwijkerland Aan: de raad van de gemeente Steenwijkerland T.a.v. mevrouw A. ten Hoff, raadsgriffier Postbus 162 8330 AD STEENWIJK Groningen, 14 juni 2024 Kenmerk: RB/JW/SB/AMT/1049245/009 Aanbiedingsbrief Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA VOLGENDE PAGINA INHOUDSOPGAVE DASHBOARD Inhoudsopgave 1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE 2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE 3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE 4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN BIJLAGEN

4 1.1 Dashboard accountantscontrole 1. Dashboard  Wij hebben bij de jaarrekening, inclusief rechtmatigheidsverantwoording, een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid afgegeven.  De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.750.000 respectievelijk € 5.250.000.  Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.  De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.  De WNT is nageleefd.  Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld. Naar aanleiding van onze controle brengen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, graag de volgende punten voor komend jaar onder uw aandacht: 1. Structurele tekorten in 2026 en 2027 door o.a. het teruglopen van de inkomsten vanuit het Rijk. 2. Invloed op voorspellend vermogen. 3. Actualiseren egalisatievoorzieningen. 4. Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten.  Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een totaal van € 4.414.000 aan afwijkingen gerapporteerd. Dit betreft met name bruto onrechtmatigheden door begrotingsoverschrijdingen en houdt verband met gewijzigde interpretatie van de begrotingsrechtmatigheid en afwijkingen ten opzichte van de begroting.

 De raad van gemeente Steenwijkerland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.750.000.  De door de gemeente geconstateerde afwijkingen overschrijden dus de verantwoordingsgrens.  2023 is het eerste jaar waarin de rechtmatigheidsverantwoording door het college van toepassing is. Het college heeft de overschrijding van de rechtmatigheid in haar verantwoording toegelicht.  Alle controleverschillen boven de rapporteringstolerantie zijn gecorrigeerd.  De onderbouwing van de voorzieningen voor speeltoestellen en maatschappelijk vastgoed (€ 6,8 miljoen) voldeden niet aan het BBV. Wij adviseren komend jaar de benodigde omvang van deze voorziening nader te analyseren.  De onzekerheden ten aanzien van het sociaal domein zijn bepaald op € 2,0 miljoen, bestaande uit € 343.000 voor PGB Jeugdzorg en WMO, € 743.000 WMO Zorg in Natura (ZIN) en € 899.000 Jeugdzorg ZIN.

(x €1.000) 2023 Begroting (na wijziging) Saldo van baten en lasten 6.294 -14.125 Mutatie reserves 2.636 18.418 Resultaat 8.930 4.294 1.1 Dashboard accountantscontrole 5 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN STREKKING CONTROLEVERKLARING RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN ONTWIKKELINGEN TOP 4 AANDACHTSPUNTEN RESULTAAT 2023 UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN Het gerealiseerde resultaat 2023 wijkt af van de begroting na wijziging. Wij merken op dat zowel het resultaat als het saldo van baten en lasten positiever zijn dan de begroting na wijziging. Dit is voornamelijk het gevolg is van diverse meevallers waaronder een hogere algemene uitkering van € 2,7 miljoen. Daarnaast heeft de vrijval van enkele voorzieningen groot onderhoud van € 6,8 miljoen aanzienlijke impact.  Weerstandsratio van 3,3 kwalificeert als goed. Ten opzichte van voorgaand jaar is er een stijging te zien van het weerstandsratio. Dit wil zeggen dat de gemeente een beter vermogen heeft om financiële tegenvallers op te vangen.

6 2.1 Strekking van de controleverklaring 2023 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023 2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht 2.4 Aandachtspunten voor 2024 2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole 2.1 Strekking van de controleverklaring De jaarrekening 2023 is getrouw Goedkeurende controleverklaring met betrekking tot de getrouwheid Wij hebben bij de jaarrekening 2023, inclusief SiSa-bijlage, van de gemeente Steenwijkerland een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd Wij hebben geen controleverschillen geconstateerd die niet door de gemeente zijn gecorrigeerd. Daarnaast hebben wij onderstaande verschillen geconstateerd welke, door hun aard, niet zijn verwerkt in de jaarrekening. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 130.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

Wij constateren dat de resterende controleverschillen (onzekerheden) zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid. 7 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) FOUTEN ONZEKERHEDEN VERWIJZING Getrouwheid Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en WMO - 343 §4.1 Sociaal domein – WMO ZIN - 743 §4.1 Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN - 899 §4.1 Totaal - 1.985 Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) 1.750 5.250 Uitvoeringsmaterialiteit (80% van de materialiteit) 1.400 Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie 130 2.1 Strekking van de controleverklaring Geen aanwijzingen voor materiële fraude of non-compliance Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatig- heden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de organisatie. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken.

Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en –situaties aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse besproken. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van de gemeente Steenwijkerland. Daarom hebben wij op diverse momenten met u over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Tijdens deze besprekingen hebben wij gesproken over de mogelijke fraude- en non compliancerisico’s en mogelijke situaties van onregelmatigheden. Dit deden wij aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse en de door u ingevulde compliance vragenlijst. Onze observaties hierbij zijn als volgt: • uw frauderisicoanalyse is intern opgesteld en besproken in het directieoverleg; • de organisatie beschikt over een gedragscode, klokkenluidersregeling en incidentenregistratie; • u bent voorbereid op een fraude-incident of bijvoorbeeld een cyber -aanval, omdat u beschikt over een incident-responsplan. Hierbij hebben wij specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat er bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s be staan. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Ti jdens de controle van boekjaar 2023 betrof dat, evenals voorgaande jaren, het risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management (management override).

Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s en de veronderstellingen inzake de fi nanciële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2023. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s). Continuïteit Op basis van artikel 12 van de Gemeentewet kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Omdat de omvang van het gemeentefonds hierdoor niet wijzigt betalen andere gemeenten daar dus aan mee. Om die reden moeten gemeenten aan allerlei voorwaarden voldoen om deze aanvullende uitkering te kunnen ontvangen. Maar in principe kunnen gemeenten hierdoor niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder.

Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten. 8 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf 2023 is de rechtmatigheids- verantwoording ingevoerd De raad van gemeente Steenwijkerland heeft de verantwoordings- grens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.750.000 De rechtmatigheids- verantwoording van gemeente Steenwijkerland geeft een getrouw beeld Waar bij de jaarrekening 2022 reeds een pilot is gedraaid met betrekking een rechtmatigheidsverantwoording Sociaal Domein is in de jaarrekening 2023 voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen voor de jaarrekening in zijn geheel. Het is onze rol om de getrouwheid van de door het college in de jaarrekening opgestelde rechtmatigheidsverantwoording te controleren.

Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of het oordeel van het college in de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het controleprotocol van de gemeente dat d.d. 19 december 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het rechtmatigheidsoordeel van het college richt zich op een drietal criteria (die op de volgende pagina nader zijn uitgewerkt):  Voorwaardencriterium  Begrotingscriterium  Misbruik en oneigenlijk gebruik Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording De raad van gemeente Steenwijkerland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.750.000. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording is het college van mening dat de verantwoordingsgrens wordt overschreden in de jaarrekening 2023. De verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties zijn rechtmatig tot stand gekomen met uitzondering van hetgeen gerapporteerd is in de rechtmatigheidsverantwoording.

De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat: De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 105.000. De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat. 9 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) ONRECHTMATIGHEDEN ONDUIDELIJKHEDEN VERWIJZING Rechtmatigheid Voorwaardencriterium 400 - §2.3 Begrotingscriterium (bruto) Waarvan door de raad acceptabel geacht Begrotingscriterium (netto) 4.014 3.984 120 - §2.2 §2.2 §2.2 Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium - - Totaal o.b.v.

bruto onrechtmatigheden 4.414 Verantwoordingsgrens (1% voor afwijkingen) 1.750 5.250 Door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens 105 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording Nadere duiding rechtmatigheidscriteria Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, participatiewet en aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden van gemeente Steenwijkerland heeft de verantwoordingsgrens overschreden en het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

De begrotingsonrechtmatigheden zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening deels acceptabel en deze zijn door het college in de toelichting nader uitgewerkt. De begrotingsonrechtmatigheden zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening ook deels niet acceptabel en deze zijn door het college (nader) uitgewerkt in de rechtmatigheidsverantwoording en zijn tevens nader toegelicht in de tabel op de volgende pagina. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Het college en de raad hebben door middel van de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Het college van gemeente Steenwijkerland heeft de overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) niet tijdig aan de raad voorgelegd waardoor een bruto begrotingsonrechtmatigheid van € 4.014.000 in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen is.

Dit wordt onder andere veroorzaakt door hogere lasten vanwege de afboeking van het woningbouwcomplex Kornputkwartier, de openeinderegelingen (jeugdzorg, WWO en bijstand), het nadelig saldo van de NWG, de energietoeslag en overschrijdingen van (afgesloten) kredieten. Voor de hogere bestedingen energietoeslag is de gemeente in de decembercirculaire gecompenseerd (zie voor een nadere toelichting van het college de paragraaf bedrijfsvoering). Met betrekking tot de duiding van de begrotingsrechtmatigheid merken wij op dat er gedurende een relatief lange periode sprake is geweest van onduidelijkheden over hoe het rechtmatigheidsoordeel dient te worden bepaald. Dit heeft er toe geleid dat ook gedurende het opstellen van de jaarrekening en de jaarrekeningcontrole er nog diverse vragen met betrekking tot dit onderwerp aan de Commissie BBV zijn gesteld. De afdronk van de beantwoording van de commissie is dat het totaal bedrag aan bruto onrechtmatigheden, dus inclusief overschrijdingen die door de raad als acceptabel zijn aangemerkt, dient te worden meegenomen bij de analyse of er sprake is van een goedkeurend rechtmatigheidsoordeel. Dit wijkt af van voorgaande jaren waarbij de accountant niet alle bruto overschrijdingen hoefde mee te nemen in zijn rechtmatigheidsoordeel.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden betrokken in het proces tot het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. 10 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht Europese aanbestedingen Wezenlijke wijzigingen Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen Europese aanbestedingen (voorwaardencriterium) In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spend analyse (toets op naleving EU-aanbestedingsregels achteraf op basis van de crediteurenadministratie). In 2023 blijkt uit de spend analyse een afwijking van afgerond € 400.000.

Deze afwijking is als volgt opgebouwd: Zoals in de tabel is te lezen bestaan de afwijkingen grotendeels uit afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023. Het bedrag van de nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023 betreft € 57.000. Wezenlijke wijzigingen Als algemeen aandachtspunt geldt dat gedurende de looptijd van een overeenkomst – dus na gunning - de inhoud van een opdracht kan wijzigen. Aanbestedingsrechtelijk geldt het uitgangspunt dat wijzigingen in zeer beperkte mate toelaatbaar zijn. Het risico kan niet worden uitgesloten dat andere inschrijvers geïnteresseerd waren geweest in de uitvoering van de gewijzigde opdracht en een andere inschrijving hadden ingediend. Het uitgangspunt is dat in geval van een wijziging de opdracht opnieuw aanbesteed moet worden. De werkelijke uitgaven uit hoofde van de betreffende contracten zijn hoger dan wat initieel overeengekomen was. Daarom wordt dit ook aangemerkt als onrechtmatigheid. Wij adviseren in het inkoopproces (bijvoorbeeld bij de uitvoering van periodieke spend analyses) specifiek aandacht te hebben voor potentiële wezenlijke wijzigingen, waardoor deze eerder opgemerkt worden en hier tijdig actie op ondernomen kan worden.

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen De commissie BBV doet de aanbeveling om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen’ voor het volledige bedrag waarover het contract is afgesloten. De omvang van de totale fout is de omvang van de besteding (last of investering) in het jaar waarin de onrechtmatigheid wordt geconstateerd verhoogd met de bestedingen van de jaren erna voor de periode van het afgesloten contract. 11 DASHBOARD FINANCIËLE POSITIE BIJLAGEN ONDERDEEL (x € 1.000) BEDRAG (€) Afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023 regulier 156 Nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023 regulier 57 Afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023 sociaal domein 187 Nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023 sociaal domein - Totaal 400 BEVINDINGENJAARREKENING 2.4 Aandachtspunten voor 2024 Financiële positie Voorspellend vermogen Actualiseren onderhoudsvoorziening Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelo pen boekjaar weergegeven.

Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende drie belangrijke aandachtspunt en voor het komende jaar benoemen. 1- Onzekerheden op de lange termijn aangaande de financiële positie Gemeente Steenwijkerland heeft, net als veel andere gemeenten, te kampen met structurele tekorten die hebben gezorgd voor een niet sluitende begroting in 2026 en 2027. Hierover hebben wij ook in ons jaarlijkse benchmarkonderzoek gerapporteerd en oorzaken en aanbevelingen opgenomen. De belangrijkste oorzaak van de tekorten is dat de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen, terwijl de kosten toenemen als gevolg van inflatie, vergrijzing en de toename van taken. Ook voor gemeente Steenwijkerland geldt dat het ui tdagend is om te gaan met de onzekerheden die op dit moment bestaan ten aanzien van de gemeentelijke financiën en de verwachte tekorten te beperken en te beheersen. Onder paragraaf 3.3 is hierbij de financiële positie tot uitdrukking gebracht. 2- Invloed op voorspellend vermogen Voor bijna alle programma's geldt dat sprake is van aanzienlijke afwijkingen tussen begrote baten en lasten en daadwerkelijke baten en lasten. Wij adviseren verbetering van het voorspellend vermogen structureel onderdeel van uw proces te maken.

Dit kan door ge structureerd afwijkingen van de realisatie van budgetten, ten opzichte van de prognoses, te evalueren waaruit lering kan worden getrokken voor toekomstige prognoses. Dit wordt ook wel ‘backtesting’ genoemd. Hiermee kan het lerend vermogen van gemeente Steenwijkerland verbeteren. Door gestructureerd en gedocumenteerd de kwaliteit van de prognoses te beoordelen, aan de hand van realisatie zoa ls achteraf is gebleken, kunnen prognoses verbeterd worden en/of kan eerder bijgestuurd worden. Het verschil tussen de begroting en realisatie wordt veroorzaakt door diverse afwijkingen. De verschillen zijn te verklaren e n bij de financiële toelichtingen in de programma’s is door de gemeente Steenwijkerland een heldere toelichting opgenomen. Wij adviser en het analyseren van afwijkingen nadrukkelijker, bij de tussentijdse rapportages, onderdeel van uw proces te maken en voortdurend t e monitoren waardoor verschillen ontstaan. Tevens adviseren wij de raad een standpunt in te nemen over de realisatie van tijdelijke en re serve- budgetten gedurende het jaar, het overhevelen hiervan bij de jaarrekening en de impact op de begroting van het lopende boekja ar.

3- Actualiseren onderbouwing onderhoudsvoorziening Op basis van de BBV-voorschriften kunnen gemeenten een kostenegalisatievoorziening vormen om de kosten van groot onderhoud aan bijvoorbeeld wegen, gebouwen en speelvoorzieningen te dekken. Het doel van een egalisatievoorziening is om de kosten voor gro ot onderhoud te spreiden over de levensduur van het actief, zodat de gemeente niet in één jaar een grote uitgave hoeft te doen. Het vormen van een kostenegalisatievoorziening voor groot onderhoud is toegestaan volgens artikel 44 van het BBV, waarin tevens de voorw aarden in zijn opgenomen. Tijdens de eindejaarscontrole hebben wij samen met de organisatie vastgesteld dat op basis van de BBV -vereisten onvoldoende grondslag aanwezig was voor het opnemen van de egalisatievoorzieningen maatschappelijk vastgoed (ultimo 2023: € 4,9 miljoen) en speelvoorzieningen (ultimo 2023: 1,9 miljoen). Als gevolg hiervan zijn deze voorzieningen voor het gehele bedrag vrij gevalle n ten gunste van het resultaat. Omdat deze vrijval na het einde van het boekjaar heeft plaatsgevonden was het formeel niet meer mogelijk o m voor dit bedrag in de jaarrekening 2023 een (tijdelijke) bestemmingsreserve te vormen en is dit nu als voorstel resultaatsbestemming o pgenomen.

12 DASHBOARD FINANCIËLE POSITIE BIJLAGENJAARREKENING BEVINDINGEN 2.4 Aandachtspunten voor 2024 Actualiseren onderhoudsvoorziening (vervolg) Duurzaamheids- verslaggeving (vervolg van vorige pagina) Het vormen van een kostenegalisatievoorziening voor groot onderhoud vraagt om een gedegen onderhoudsplanning en begroting (actueel beheerplan in termen van het BBV) en duidelijk onderscheid tussen groot en dagelijks onderhoud en overige kosten. De gemeente moet onder andere rekening houden met de verwachte levensduur van de te onderhouden objecten en alle verwachte kosten van het onderhoud (rekening houdend met inflatie). Een goede en gedetailleerde onderbouwing van de kostenegalisatievoorziening is essentieel om een realistische inschatting te maken van de benodigde financiële middelen op lange termijn. De toekomstige kosten van het groot onderhoud worden in de onderhoudsplanning verantwoord in het jaar waarop het onderhoud naar verwachting wordt uitgevoerd. Om de toekomstige kosten te dekken wordt jaarlijks een dotatie aan de voorziening gedaan. Het onttrekken aan een kostenegalisatievoorziening vindt plaats wanneer er daadwerkelijk groot onderhoud moet worden uitgevoerd. Het bedrag dat wordt onttrokken, is dan vanzelfsprekend gelijk aan de werkelijke kosten van het uitgevoerde groot onderhoud.

Wij hebben geconstateerd dat de voorziening voor maatschappelijk vastgoed niet actueel was (nog onvoldoende inspecties en ramingen van de kosten) en de voorziening speelvoorzieningen een mix bevatte van allerlei verschillende kosten (dagelijks onderhoud, afschrijvingen, groot onderhoud) en dit niet nader was uitgewerkt. Om deze redenen konden wij niet instemmen met deze voorzieningen. De voorziening voor wegen voldeed wel aan de voorschriften. Wij adviseren u om de komende periode een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) op te stellen waarin per component en per jaarschijf een onderbouwde en betrouwbare kostenraming is opgenomen, Op basis van het opgestelde meerjarenonderhoudsplan kan vervolgens worden bepaald wat de benodigde voorziening per ultimo 2024 dient te zijn. 4- Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten De Europese Unie heeft in 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (hierna: CSRD) aangenomen om de kwaliteit, vol ledigheid en consistentie van duurzaamheidsrapportages te verbeteren. De CSRD verplicht beursgenoteerde ondernemingen (vanaf boekjaar 2024 ) en grote ondernemingen (vanaf boekjaar 2025) over duurzaamheid te rapporteren. Hoewel de CSRD niet van toepassing is voor gemeen ten, is duurzaamheid ook voor gemeenten een belangrijk thema waar al over gerapporteerd wordt. Door te rapporteren volgens de CSRD -richtlijn kunnen gemeenten daar voordelen uithalen.

Het opstellen van zo'n rapport vereist duidelijke, niet -financiële taal op het gebied van duurzaamheid, waarbij niet alleen de eigen organisatie, maar ook de omgeving een rol speelt. Dit is een verschil met de huidi ge gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk en gericht zijn op wettelijke taken. Het invoeren van de CSRD biedt gemeenten de kans om in duidelijke taal en transparantie, zowel intern als extern, uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten zijn en zullen zijn op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren en corporate governance. Gemeenten hebben een grote impact op de waardeketen en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te rea liseren. Een groeiend aantal gemeenten is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNG -initiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. De CSRD gaat nog een stap verder en zorgt ervoor dat sectoren onderling vergeleken kunnen worden. Bovendien vraagt de CSRD om concreet meetbare output. Voor meer informatie over CSRD verwijzen wij naar bijlage C. 13 DASHBOARD FINANCIËLE POSITIE BIJLAGENJAARREKENING BEVINDINGEN 14 3.1 Resultaat 2023 per programma 3.2 Uw financiële positie vergeleken 3.3 Ons beeld van uw financiële positie 3.

Resultaat & financiële positie 3.1 Resultaat 2023 per programma Resultaat 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 4,6 miljoen nadelig Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2023 tov de begroting verklaard Het resultaat van gemeente Steenwijkerland over het jaar 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 4,6 miljoen nadelig. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma in het kort weergegeven: Wij merken op dat de belangrijkste negatieve afwijkingen voornamelijk het gevolg zijn van een aanvullende verliesneming van h et complex Kornputkwartier (€ 3,9 miljoen) en hogere uitgaven voor de energietoeslag (€ 2,9 miljoen in plaats van de begrootte € 1,1 mil joen) waarvoor in de decembercirculaire 2023 nog een bedrag van € 2,0 miljoen is ontvangen die niet meer kon worden verwerkt. Daarentegen zijn er ook voordelen behaald, zoals een voordeel op het klimaatakkoord van € 0,8 miljoen (programma 5), een hoge re algemene uitkering van € 2,7 miljoen (programma 7) en een vrijval van de voorziening maatschappelijk vastgoed en speeltoestel len ter hoogte van € 6,9 miljoen.

15 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN OVERZICHT REALISATIE PROGRAMMA’S (x 1.000) 2023 BEGROTING NA WIJZIGINGEN VERSCHIL Programma 1 – Woningbouw -4.576 -2.898 -1.678 Programma 2 – Werk en economie 338 -2.436 2.774 Programma 3 – Samenredzaam -55.676 -55.685 9 Programma 4 – Vitaal platteland -1.511 -2.457 946 Programma 5 - Duurzaam -1.782 -6.102 4.320 Programma 6 – Leefbare steden en kernen -20.086 -29.989 9.903 Programma 7 – Financiën en dienstverlening -1.725 -2.272 547 Algemene dekkingsmiddelen 91.312 87.713 3.599 Saldo van baten en lasten 6.294 -14.125 20.419 Onttrekkingen reserves 16.828 30.351 -13.522 Dotatie aan reserves -14.192 -11.932 -2.260 Resultaat 8.930 4.294 4.636 RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 3.2 Uw financiële positie vergeleken SOLVABILITEITSRATIO NETTO SCHULDQUOTE RATIO GRONDEXPLOITATIE DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 16 0,00 2,80 3,30 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 3,50 2021 2022 2023 35,0% 33,0% 32,0% 35,0% 39,0%35,0% 34,8% 36,4% 38,9% 2019 2020 2021 2022 2023 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% 40,0% 45,0% Steenwijkerland Gemid. NL* 52,0% 53,0% 46,0% 35,0% 35,0%49,2% 42,1% 41,0% 32,8% 2019 2020 2021 2022 2023 Steenwijkerland Gemid. NL* 14,0% 12,0% 8,0% 3,0% 2,0% 11,4% 8,7% 7,7% 6,0% 0,0% 2,0% 4,0% 6,0% 8,0% 10,0% 12,0% 14,0% 16,0% 2019 2020 2021 2022 2023 Steenwijkerland Gemid.

NL* * De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2024 3.3 Ons beeld van uw financiële positie Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Inleiding De gemeente Steenwijkerland heeft, net als veel andere gemeenten, te kampen met structurele tekorten die in lijn met het VNG-advies hebben gezorgd voor een niet sluitende begroting in 2026 en 2027. Hierover hebben wij ook in ons jaarlijkse benchmarkonderzoek gerapporteerd en oorzaken en aanbevelingen opgenomen. De belangrijkste oorzaak van de tekorten is dat de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen, terwijl de kosten toenemen als gevolg van inflatie, vergrijzing en de toename van taken. Ook voor gemeente Steenwijkerland geldt dat het een uitdaging is hoe om te gaan met de onzekerheden die er op dit moment zijn ten aanzien van de gemeentelijke financiën en om de verwachte tekorten te beperken en te beheersen. De gemeente Steenwijkerland heeft een toelichting opgenomen in haar jaarrekening inzake deze te verwachte tekorten en heeft besloten om te blijven investeren. De gemeente heeft het vertrouwen dat het Rijk op termijn de gemeenten compenseert danwel de gemeente meer ruimte geeft voor het uitbreiden van het lokale belastingbeleid.

De gemeente heeft hierbij het begrotingsadvies voor de programmabegroting 2024-2027 van de VNG gevolgd, waarbij de begroting is gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit uw coalitieakkoord en geschatte mee- en tegenvallers. 17 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden geschetst van de financiële positie van de gemeente Steenwijkerland. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van uw score en dus financiële positie. De benchmark is opgesteld op basis van de jaarrekeningen 2022 en de begroting 2023 t/m 2027. Indien uw gemeente voor de jaren (2023 t/m 2027) per saldo een negatief resultaat begroot heeft (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score. Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage. 3.3 Ons beeld van uw financiële positie Uw weerstands- capaciteit is € 15,8 miljoen De gemeente kan aan haar langetermijn- verplichtingen voldoen Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag Hieronder vindt u een nadere toelichting op de ratio's van uw gemeente. Weerstandsvermogen gemeente Steenwijkerland is ruim voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 15,8 miljoen (2022: € 18,0 miljoen).

In het weerstandsvermogen ultimo 2023 is een bedrag van € 10,3 miljoen aan algemene reserve vaste buffer (2022: € 14,2 miljoen) opgenomen en daarnaast nog een bedrag van € 5,6 miljoen aan onbenutte belastingcapaciteit (2022: € 3,9 miljoen). In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Steenwijkerland heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald. Het weerstandsvermogen van de gemeente Steenwijkerland is volgens het GTK 2020 ruim voldoende te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2023 39% (2022: 35%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Steenwijkerland in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 35% (2022: 35%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten de afgelopen jaren een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020). Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter.

De ratio grondexploitatie van gemeente Steenwijkerland is laag doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten relatief laag is. De ratio grondexploitatie < 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020. Structurele exploitatieruimte Voor de structurele exploitatieruimte geldt hoe hoger deze is, hoe beter. De structurele exploitatieruimte van gemeente Steen wijkerland is 3,70% (2022: 5,70%). Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit van gemeente Steenwijkerland is 70% (2022: 72%). De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belast ingdruk zich in een gemeente verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. 18 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 19 4.1 Bevindingen Sociaal Domein 4.2 Ontwikkeling grondexploitaties 4.3 BBV, WNT en SiSa 4.4 Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025 4. Belangrijkste bevindingen 4.1 Bevindingen Sociaal Domein Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering Resterende onzeker- heid WMO ZIN circa € 743.000 Resterende onzeker- heid Jeugdzorg circa € 899.000 Wij hebben de uitgaven in het sociaal domein gecontroleerd o.a. aan de hand van de productieverantwoordingen voor WMO en Jeug dzorg. De SVB controleert de persoonsgebonden budgetten. Hierin resteren een aantal onzekerheden die wij hieronder nader toelichten.

WMO ZIN De productieomvang van WMO ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 10,8 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van WMO ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Steenwijkerland. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten WMO ZIN vraagt de gemeente Steenwijkerland per zorginstelling met een besteding van meer dan € 75.000 om een controleverklaring bij de productieverantwoording. De gemeente is hiermee strenger dan het landelijk protocol. Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 743.000 van de € 10,8 miljoen (2022: € 885.000 van de € 11,4 miljoen).

Jeugdzorg ZIN De productieomvang van Jeugdzorg ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 15,3 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Jeugdzorg ZIN vindt, net als bij WMO ZIN, plaats vanuit de gemeente Steenwijkerland. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Jeugdzorg ZIN vraagt de gemeente Steenwijkerland per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 899.000 van de € 15,3 miljoen (2022: € 712.000 van de € 14,6 miljoen).

20 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.1 Bevindingen Sociaal Domein Fout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven Onzekerheden PGB geraamd op € 343.000 Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2023 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Steenwijkerland zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de WMO als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: De financiële rechtmatigheids- en getrouwheidsfouten voor PGB voor de gemeente Steenwijkerland zijn onder de rapporteringstolerantie. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De processen van PGB Jeugdzorg en WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK.

Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Steenwijkerland hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 343.000, waarvan € 44.000 PGB WMO en € 2 99.000 PGB Jeugdzorg. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het oordeel ove r de jaarrekening 2023 van gemeente Steenwijkerland. 21 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN PGB PER CATEGORIE FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT Jeugdzorg 1,43% 1,41% WMO 1,18% 0,92% 4.2 Ontwikkeling grondexploitaties Boekwaarden grondexploitaties Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Steenwijkerland betreft de voorraden (grondexploitaties). De ontwikkeling van de boekwaarden is als volgt: Voorziening voor verlieslatend complex Het veruit grootste project in de voorraden betreft het Kornputkwartier (boekwaarde € 4,9 miljoen). In 2022 hebben wij geadviseerd om vanwege de economische omstandigheden, de stijging van de bouwkosten, rente en de afkoeling van de woningmarkt een herberekening / planinhoudelijke wijziging uit te voeren van de grondexploitaties en in het bijzonder het complex Kornputkwartier.

In 2023 is een planinhoudelijke wijziging voor het complex Kornputkwartier uitgewerkt. Deze wijziging is middels de najaarsnota aan de raad bekend gemaakt. De financiële impact van de wijziging was ten tijde van de najaarsnota nog niet bekend, echter is er in de najaarsnota wel benoemd dat het te verwachten negatieve financiële effect substantieel zou zijn en de financiële gevolgen verwerkt zouden worden in de jaarrekening 2023. In de jaarrekening 2023 heeft dit geleid tot een verliesneming van € 3,9 miljoen, 22 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN Grondexploitati es (x € 1.000) Boekwaarde 31- 12-2022 Investeringen Inkomsten Resultaat- neming / verlies Verlieslatend complex Boekwaarde 31- 12-2023 Woningbouw 5.792 1.910 855 1.403 -3.947 4.305 Industrieterrein en -1.361 18 542 1.419 -468 Overig - - - - Totaal 4.431 1.928 1.397 2.822 -3.947 3.837 4.2 Ontwikkeling grondexploitaties Ontwikkelingen en bevindingen De volgende ontwikkelingen zijn zichtbaar in de grondexploitaties van de gemeente Steenwijkerland:  In 2023 zijn 5 woningbouwkavels verkocht terwijl er een verkoop van 12 kavels was geraamd.  Naar aanleiding van achterblijvende grondverkopen is een deel van het bedrijventerrein Boterberg Zuid verhuurd als zonnepark tot 1 januari 2034.

Voor deze grondexploitatie is daardoor een langere looptijd vastgesteld dan de geldende richttermijn vanuit het BBV van maximaal 10 jaar.  In 2023 is er 7,2 hectare aan bedrijfskavels verkocht terwijl een verkoop van 4,6 hectare was geraamd.  Gezien de huidige kostenontwikkelingen heeft de gemeente Steenwijkerland de per 1 januari 2024 ingerekende nog te maken kosten geïndexeerd met 3,0%. Daarnaast heeft de gemeente voor de komende jaren een percentage kostenstijging van 3,5% in 2024, 3,0% in 2025 en 2,0% vanaf 2026 ingerekend. De ingerekende kostenstijgingen zijn gebaseerd op een advies van een door de gemeente ingehuurde deskundige waarbij de kostenstijgingen onder andere op basis van de ontwikkelingen van de bouwkostenindex zijn bepaald. Wij hebben vastgesteld dat er voldoende grondslag is voor de door de gemeente ingerekende kostenstijging en dat de ingerekende kostenstijging in het midden van de overige benchmarks zit. Om deze reden hebben wij deze schatting als acceptabel beoordeeld.  Voor de grondexploitaties waarvoor de oorspronkelijke kostenraming al enkele jaren geleden is opgesteld, adviseren wij gezien de huidige ontwikkelingen in de bouwsector en woningmarkt voor de jaarrekening 2024 de kostenramingen opnieuw te bepalen en niet enkel indexatie toe te passen.

 Voor de grondopbrengsten wordt voor 2023 en de toekomstige jaren gerekend met een jaarlijkse indexatie van 2,0%. Dit is aan de bovenkant van de range die in overige benchmarks wordt aangegeven. De afgelopen jaren hebben de verkopen zich sneller ontwikkeld dan geraamd waardoor er nog geen sprake van een concrete vraaguitval leek te zijn en de ingerekende verkoopprijzen daadwerkelijk werden gerealiseerd. In 2023 zijn er minder woningbouwkavels verkocht dan geraamd, de verkoop van bedrijfskavels was in 2023 wel hoger dan geraamd. Ten aanzien van de woningbouwkavels bestaat, mede door veranderingen in de marktomstandigheden, het risico dat de geraamde opbrengsten (ultimo 2023: € 14,4 miljoen) niet gerealiseerd zullen worden. De onzekerheid van dit schattingselement is voldoende toegelicht in de jaarrekening. We hebben deze schatting als optimistisch maar acceptabel beoordeeld.  Ten aanzien van de stikstofproblematiek zijn er geen gewijzigde inschattingen ten opzichte van voorgaand jaar. De gemeente acht de impact van PAS en stikstof op de actieve grondexploitaties als nihil tot beperkt. Voor alle aanwezige grondexploitaties is namelijk sprake van een onherroepelijk bestemmingsplan. Als gevolg hiervan wordt door de gemeente geen vertraging op bouwprojecten verwacht als gevolg van de stikstofregels.

 De aanvullende winstneming in 2023 bedraagt per saldo € 824.000 voor alle lopende complexen en er is voor een bedrag van € 1.997.000 aan aanvullende winsten genomen op complexen die gedurende 2023 zijn afgesloten.  Zoals op de vorige pagina benoemd is voor het complex Kornputkwartier een aanvullend verlies van € 3.947.000 genomen. 23 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.2 Ontwikkeling grondexploitaties Totale winstneming bedraagt per saldo € 2.821.000 Project specifieke risico’s van € 1,0 miljoen Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grond exploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt. Hiervoor moet het resultaat op de grondexp loitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er vold oende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3.

de kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van de gemeente Steenwijkerland heeft deze methode geresulteerd in een aanvullende tussentijdse winstneming van € 824.000. De winstneming komt met name uit het project Oostermeentherand (€ 597.000) en Woldmeenthe (€ 132.000). Op de in 2023 afgesloten projecten is per saldo in 2023 een aanvullende winst van € 1.997.000 gerealisee rd, waarbij voor zowel de afgesloten als onderhanden projecten een totale winst van € 2.821.000 is genomen. Project specifieke risico’s Conform de systematiek van voorgaande jaren heeft u project specifieke risico’s benoemd welke u heeft gekwantificeerd middels een kans * impact analyse. In 2023 betreft dit een risicobedrag van € 1,0 miljoen (2022: € 1,9 miljoen) waarmee bij het bepalen v an de tussentijdse winst rekening mee is gehouden, hierdoor worden conform het BBV, tussentijds minder winsten genomen. 24 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.3 BBV, WNT en SiSa BBV wordt nageleefd WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Steenwijkerland de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd.

Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Steenwijkerland deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2023. Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlof saldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen. Doordat dit verlof binnen 2 jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen. Hier is sprake van een verplichting van gelijke omvang.

Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet een voorziening worden opgenomen. Bij de analyse van de bovenwettelijke verlofverplichting en of er sprake is van wel of geen gelijke omvang van deze verplichting is het belangrijk het risico van het omzetten naar spaarverlof te betrekken. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.

Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 van de gemeente Steenwijkerland niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenwijkerland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. 25 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.3 BBV, WNT en SiSa Geen bevindingen SiSa-bijlage M&O-beleid in het kader van Tozo M&O-beleid in het kader van de Wet Inburgering 2021 Toename aantal SiSa- regelingen SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening 2023 genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2023.

Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo in de SiSa 2023. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2023 en opvolging IB-signalen uit eerdere jaren volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW. De opvolging van de IB-signalen vindt conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot Tozo in 2023 adequaat en toereikend is. Daarnaast wordt in bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 ingegaan op de Wet Inburgering 2021. Vanaf 1 januari 2022 is het nieuwe inburgeringsstelsel ingegaan waarin de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door gemeenten en verantwoord in de SiSa-bijlage 2023. Wij hebben geconstateerd dat er geen (geformaliseerd) M&O-beleid aanwezig is ten aanzien van de Wet Inburgering 2021.

Wij concluderen daardoor dat het M&O-beleid met betrekking tot de Wet Inburgering in 2023 niet adequaat en ontoereikend is. Wij zien een landelijke trend dat ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen is daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen de gemeente Steenwijkerland, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren. Voor uw gemeente is sprake van 30 SiSa-regelingen in 2023 tegenover 25 SiSa-regelingen in 2022. 26 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.4 Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar Notitie rente Notitie overhead Notitie grondexploitatie Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025 (toepassing in 2024 toegestaan) In december 2023 heeft de commissie BBV een aantal notities geactualiseerd. Het betreft de notities Rente, Overhead en Grondexploitatie. Hieronder hebben wij per onderwerp de belangrijkste wijzigingen opgenomen en gekoppeld aan de impact voor uw gemeente. Alle notities zijn van toepassing met ingang van begrotingsjaar 2025, en mogen worden toegepast voor begrotingsjaar 2024. Notitie rente De belangrijkste wijziging uit de notitie rente betreft een aanpassing in de toerekening van de rentelasten aan de grondexploitaties.

Tot en met 2023 is het alleen toegestaan om de werkelijke rente over het vreemd vermogen (naar rato) toe te rekenen aan de grondexploitaties. Dit geldt tevens voor de toekomstige rentelasten. Met ingang van boekjaar 2025 (en eventueel 2024) wordt voor grondexploitaties geen onderscheid meer gemaakt in het BBV, waardoor de rentetoerekening plaatsvindt op basis van de reguliere omslagrente. Een tweede belangrijke wijziging is de herintroductie van de mogelijkheid om rentetoerekening aan het eigen vermogen en de voorzieningen toe te passen. Deze mogelijkheid is in 2016 door de commissie BBV beëindigd, maar in de notitie 2023 als keuzemogelijkheid opgenomen. Wij adviseren in 2024 een weloverwogen keuze te maken in het toepassen van de toerekening van rente aan het eigen vermogen en de voorzieningen. Notitie Overhead De commissie BBV heeft in de notitie Overhead 2023 de regelgeving met betrekking tot de toerekening van Overhead geactualiseerd, verduidelijkt en samengevoegd in één notitie. De belangrijkste uitspraken en aanbevelingen zijn als volgt: • Stellige uitspraak: Voor de berekening van de tarieven voor de lokale heffingen moet de methodiek voor toerekening van overhead worden gebruikt zoals deze is opgenomen in de financiële verordening. Deze methodiek mag niet afwijken van de overige methodieken voor het toerekenen van overhead.

• Aanbevelingen: De commissie adviseert om overhead niet bij de begroting vorm te geven maar door middel van de financiële verordening of door een nota overhead aan de raad voor te leggen en deze periodiek te herzien. In deze nota neemt de gemeente keuzes op ten aanzien van: kaderstelling, methodiek en onderscheiding primaire processen en overhead. Notitie Grondexploitatie De belangrijkste wijzigingen in de notitie grondexploitatie zien toe op de wijzigingen ten aanzien van de omgevingswet, die onder andere hebben geleid tot een aanpassing van de lijst met verhaalbare kostensoorten. Deze wijzigingen gaan, in verband met de invoering van de Omgevingswet in per 1 januari 2024. Deze wijzigingen hebben met name invloed op verslaggevingsaspecten bij faciliterend grondbeleid. De overige wijzigingen zien met name toe op de voorwaarden voor warme gronden, de voorbereidingskosten en gemengde projecten. Daarnaast is de rentetoerekening, zoals hierboven bij 5.1 is toegelicht gewijzigd. 27 DASHBOARD FINANCIËLE POSITIE BIJLAGENJAARREKENING BEVINDINGEN 28 A Onze controle B Bevindingen SiSa-bijlage C Duurzaamheid Bijlagen 29 A. Onze controle A.

Onze controle Doel en object van de controle Opdracht Strekking van de controleverklaring Materialiteit Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Steenwijkerland, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdracht- bevestiging van 3 november 2023. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging. Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenwijkerland aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij hierbij een goedkeurende controleverklaring, gedateerd op 14 juni 2024, afgegeven. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle zijn afdoende behandeld en onze controle is dan ook afgerond.