Jaarverslag 2019.pdf

48 2.5 Mijn Steenwijkerland Waar gaan we voor? We willen dat mensen graag in Steenwijkerland wonen. Daar is het aangenaam leven in een gezonde, groene en verzorgde omgeving met goede voorzieningen, verspreid over de gemeente en een goede bereikbaarheid voor iedereen. Een gemeente met een rijk verenigingsleven, waar zelfontplooiing wordt gewaardeerd en gestimuleerd, net als eigen initiatief. We zien dat de leefbaarheid verandert en soms onder druk komt te staan, onder andere als gevolg van demografische en economische trends en ontwikkelingen. Creatieve oplossingen zijn blijvend nodig om vitale kernen en wijken te behouden met oog voor de eigen identiteit en cultuur. Vitale kernen en wijken voor iedereen, met speciale aandacht voor de woonmogelijkheden van onze jongeren en ouderen. Er is ruimte voor eigen initiatief, zelfregie en samenwerkingsvormen die de lokale samenhang ondersteunen. De gemeente heeft, als participerende overheid, een actief faciliterende en ondersteunende rol. 82% 18% Doelstellingen 2019 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Onderstaand geven we de belangrijkste trends en ont wikkelingen die positief dan wel negatief hebben b ijgedragen aan de beoogde resultaten. Dit betreffen zowel zelf tot st and gebrachte als niet beïnvloedbare zaken waar de gemeente mee is geconfronteerd.

Er wordt gewerkt een aan integrale visie openbare r uimte, waar naast gedifferentieerd onderhoud, gebru ik, functie en beleving van de openbare ruimte, ook thema’s worden opgenomen als biodiversiteit, klimaatadaptie, incl usiviteit en participatie. Op het gebied van mobiliteit en verkeer zijn flinke stappen gezet. De strategische mobiliteitsvisie wo rdt in het voorjaar van 2020 vastgesteld, een aantal verkeersknelpunten wordt aangepakt evenals de verbreding en verbetering van 12 fietspaden. In de samenleving zijn veranderingen gaande die gro te impact hebben op het wonen. Ontwikkelende partij en bouwen vaak nog voort op concepten die in het verleden hebben g ewerkt, terwijl de toekomst vraagt om iets anders. Het realiseren van

een passende woning voor iedereen is daarmee voor de komende periode echt een uitdaging te noemen | Een gebiedsgerichte aanpak als het gaat om de openbare ruimte is nog niet van de grond gekomen. De komende tijd wordt gekeken hoe deze ambitie realiseren is. Thema 13: Aantrekkelijke en veilige leefomgeving Mensen voelen zich mede-eigenaar van de leefomgeving Wat wilden we bereiken in | Norm 2019 | Wat is er bereikt in 2019? | Gehaald? 2019? | = gehaald Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) | x = niet gehaald doelstellingen te behalen? | NB = Niet bekend We ondersteunen jaarlijks ten | Het Tuttelpark in de wijk Torenlanden is samen met | minste één gezamenlijk | inwoners ontwikkeld en aangelegd. Het onderhoud aangedragen en substantieel | wordt uitgevoerd door een groep vrijwilligers uit de bewonersinitiatief | buurt. In Willemsoord is de kruising door inwoners voorzien van bloeiende beplanting. In Vollenhove is er samen met de buurt een plan gemaakt voor het aantrekkelijk en streekeigen inrichten van de omgeving, het plan is in 2019 gerealiseerd. In Oldemarkt hebben bewoners nav gepland onderhoud het initiatief genomen voor een veiligere inrichting van de Hoofdstraat. Samen is een plan uitgewerkt. Uitvoering voorjaar 2020. Inwoners van Kuinre hebben gepleit voor terugbrengen van de snelheid van de N351 naar 50 km/u.

In samenwerking met de provincie ligt er nu een door de bewoners gedragen plan dat samen met hen wordt uitgewerkt. In 2020 start een pilot waarin een | Het uitvoeringsplan 2020 is opgesteld en wordt na | x aantal pbw’s inspraak krijgen in de | vaststelling gepubliceerd op de gemeentelijke website. prioritering van het | Er zijn nog geen acties ondernomen om een pilot op te uitvoeringsprogramma openbare | starten. ruimte voor hun gebied Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte De integrale visie openbare ruimte | Actualisatie van de IVOR is in voorbereiding. Deze | x wordt in 2019 geactualiseerd | wordt in 2020 opgeleverd. We passen gedifferentieerd | Alle PBW’s zijn benaderd met de vraag of er een | onderhoud toe in het openbaar | geschikte plek in de wijk, buurt of kern is voor de groen | aanleg van een Vlinderidylle. Er is een aantal locaties aangedragen. In 2020 wordt een aantal vlinderidylles aangelegd. In 2022 is 60% van het bermbeheer | Op dit moment is het percentage ecologisch beheerde | NB gericht op biodiversiteit ( 2018 | berm niet gestegen. Het lag in de verwachting dat de 40%) | kosten voor het verwerken van het verzamelde gras zouden dalen, bijvoorbeeld door het verzamelde gras in te zetten als grondstof voor productie van meubelplaat, karton of andere gebruiksdoeleinden. De ontwikkelingen op dit gebied gaan minder snel dan verwacht.

Behoud cultuur en eigen identiteit Behoud van ontmoetingsplekken | Het afgelopen jaar zijn er geen problemen | (dorpshuizen en MFC’s) | geconstateerd in de exploitatie van dorpshuizen, wijkcentra en multifunctionele centra. 49

Duurzaam landschapsbeheer: de | De pilot duurzaam landschapsbeheer is in 2019 | NB pilot Willemsoord ( samenwerking | afgerond. In 2020 start de uitvoering van de in de pilot streekeigen inrichting) krijgt een | ontwikkelde aanpak door aanleg, herstel en onderhoud vervolg in andere kernen / wijken | van landschapselementen. Het is op dit moment nog niet duidelijk of de provincie een vervolg gaat geven aan de pilot. Beschoeiingen worden waar | De afgelopen periode is de beschoeiing in het gebied | mogelijk omgezet in natuurlijke | Giethoorn aangepakt. Bij deze gebiedsgerichte aanpak oevers. Waar dit niet kan, worden | is rekening gehouden met het karakter en de uitstraling deze op een duurzame en | van het gebied. Daar waar mogelijk zijn beschoeiingen streekeigen wijze vervangen | omgezet in natuurlijke oevers. Daar waar dit niet mogelijk was, is gekozen voor streekeigen duurzame beschoeiing. In Giethoorn worden ca 40 | In het kader van de Gebiedsgerichte Aanpak Giethoorn | bruggetjes / vlonders vervangen | worden de komende jaren ca. 40 bruggen/vonders vervangen. Gedifferentieerde welstand is in | De doelstelling is niet gehaald. | x 2019 ingevoerd Veilige kernen De verkeerveiligheid in | Vanuit de inventarisatie VOC | Steenwijkerland neemt toe ten | verkeersveiligheid | (verkeersongevallenconcentratie) is de situatie bij de opzichte van 2017.

We | beter dan in 2017 | Klosse in beeld gebracht. Een structurele oplossing inventariseren in 2019 knelpunten | (2021) wordt voorbereid. Tot die tijd worden tijdelijke en komen met een plan van aanpak | maatregelen doorgevoerd. Inmiddels is het punt op de hoe deze op te lossen | Eesveenseweg aangepakt; herstelde bebording en belijning maken dit punt nu weer conform de richtlijnen. In 2019 wordt een | Het vervolgonderzoek is in juni 2019 aan de | vervolgonderzoek uitgevoerd naar | gemeenteraad aangeboden. Er is besloten geen de haalbaarheid van een | ontsluitingsweg aan te leggen. Wel heeft de ontsluitingsweg Blokzijl en wordt er | gemeenteraad middelen beschikbaar gesteld voor het een besluit genomen over de | treffen van verkeersmaatregelen om de overlast van realisatie | zwaar doorgaand verkeer te beperken. Een pilot openbare verlichting met | Een uitgewerkt plan voor verlichting van het | x de Stichting Innovatie Lokaal wordt | Voorpoortplein bleek te ambitieus. Er wordt nu met SIL in de periode 2019-2020 uitgevoerd | gewerkt aan een verlichtingsplan voor de historische kern van Vollenhove. ‘Ook een pluim voor gewoon werk’ ‘Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte in Steenwijkerland.

Dat lijkt iets vanzelfsprekends, het onderhoud van onze wegen, paden, trottoirs, bermen en sloten is business as usual en krijgt vaak geen speciale aandacht; we vinden het heel gewoon dat dat gebeurt. Toch verdient onze ploeg harde werkers wel een blijk van waardering. Om een indruk te geven: in één jaar tijd is 240 hectare aan bermen gemaaid en daarnaast ook 440 kilometer aan sloten geschoond, dat zijn samen zo’n 600 voetbalvelden! Die pluim komt ook toe aan de mensen van de gladheidbestrijding, een belangrijke groep die bij nacht en ontij voor ons allemaal klaarstaat. In het vorige winterseizoen is 24 keer gestrooid, de sneeuwploeg met schuivers werd vijf keer ingezet.’ ‘Ruim baan voor de natuur’ ‘We moeten zuinig zijn op de variëteit aan levensvormen in de natuur en zetten dus sterk in op biodiversiteit. Ook het verfraaien van de omgeving hoort daarbij. Veel van onze wensen zijn in 2019 vertaald in concrete acties. Zoals deze: de aanleg van het Tuttelpark in de Steenwijker wijk Torenlanden, het opknappen van de entree in Oldemarkt, aanpak van het dorpshuisplein in Sint Jansklooster, herinrichting van Aan Zee in Vollenhove en advies voor de beoogde bijentuin op de Steenwijkerkamp.

Verspreid door de gemeente hebben we ook bloembollen geplant en steekproefsgewijs vegetatieopnamen gemaakt: zo kunnen we met meer kennis bloem- en kruidenrijke weides inrichten, die van grote waarde zijn voor de natuur en vlinders, bijen en vogels aantrekken.’ Marcel Scheringa 50

Ontwikkeling doelstellingen Ontmoetingsplekken In 2020 onderzoekt de Rekenkamer in opdracht van de raad de exploitatie en het functioneren van de dorpshuizen in Steenwijkerland. Ook wordt dit jaar gestart met de voorbereiding en aanbesteding van een dorpshuis in Tuk. Verkeersveiligheid We richten ons niet alleen op locaties waar ongevallen plaatsvinden, maar zetten ook in op een risico-gestuurde aanpak (preventie) in combinatie met klachten over de verkeersonveiligheid (subjectieve verkeersonveiligheid). We gaan de locaties met een verhoogd risico in beeld brengen en beoordelen of er maatregelen op het gebied van duurzaam veilig nodig zijn (risico- gestuurde aanpak). We richten ons daarbij eerst op de omgeving van scholen en voorzieningen. Thema 14: Wonen Vergrijzing als kans Wat wilden we bereiken in | Norm 2019 | Wat is er bereikt in 2019? | Gehaald? 2019? | = gehaald Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) | x = niet gehaald doelstellingen te behalen? | NB = Niet bekend Inventarisatie kansen vergrijzing met | Vier studenten van de Hanzehogeschool uit Groningen | inwoners, zorg en ondernemers in | hebben in 2019 voor ons een document opgesteld over 2019 -2020 | de kansen die vergrijzing kan bieden voor de gemeente. Dit document heeft de titel meegekregen “Een vergrijzende bevolking, wat betekent dat voor de wereld van morgen?”.

In het document komen naast demografische gegevens diverse mooie initiatieven uit binnen- en buitenland aan de orde. Diverse conclusies en aanbevelingen worden in het rapport meegegeven. Zoals ondersteun lokale initiatieven, zet in op wijkregisseurs, vertrouwenspersonen, zorgcoöperaties en kijk hoe subsidieregelingen voor vernieuwende plannen kunnen worden ingezet. Bij dit alles ook de kanttekening om ook het fysieke en economische domein niet te vergeten. Voor 2020 zal worden ingezoomd op de kansen die de vergrijzing biedt voor het vrijwilligerswerk. Vertaling kansen in uitvoeringsplan | De focus komt te liggen op de kansen die vergrijzing | x 2020-2022 | biedt binnen het vrijwilligerswerk. Realistische groei woningbouw Steenwijkerland In 2020 ligt er een helder | In 2019 is een planologisch kader voor het toevoegen | planologisch kader voor het | en splitsen van woningen in het buitengebied toevoegen en splitsen van woningen | voorbereid. Voor de kernen wordt dit in 2020 ontwikkeld. in kernen en buitengebied ter verwerking in het omgevingsplan In 2019 wordt een | In 2019 is een plan van aanpak opgesteld voor het | uitvoeringsprogramma woningbouw | inventariseren van de behoefte in de kernen met een ontwikkeld voor kernen met een | woningvraag.

In de kernen Wanneperveen en Eesveen woningvraag op basis van | is de behoefte samen met de inwoners in beeld woonbehoefte in gemeentelijke | gebracht. In andere kernen is een dergelijke woonvisie en in samenwerking met | inventarisatie in voorbereiding. Voor Steenwijk is gestart inwoners | met het opstellen van een afwegingskader voor nieuwe woningbouwplannen. Dit kader is in het eerste kwartaal van 2020 gereed. In 2019 ligt er een gedragen | Het investeringsplan sociale huur wordt conform | investeringsplan sociale huur in de | uitgevoerd. In 2019 is gestart met nader onderzoek van kernen Kuinre, Scheerwolde, | de indicatieve locaties voor sociale huurwoningen, met 51

Oldemarkt, Willemsoord en | name in Scheerwolde en enkele locaties in Steenwijk. Steenwijk | Het plan voorziet in een toevoeging van 250 sociale huurwoningen tot en met 2027. Een passende woning voor iedereen Het aantal huurwoningen in | Aantal | Na de indeling van de werkgebieden van | x Steenwijkerland blijft tenminste | huurwoningen | woningcorporaties in woningmarktregio’s (2016) is er in gelijk aan het niveau van 2017 | > dan in 2017 | Steenwijkerland minder nieuwbouw gerealiseerd dan verwacht. Hierdoor is de sociale huurwoningvoorraad met ongeveer 20 woningen gekrompen ten opzichte van 2017. De verwachting is dat door de uitvoering van het investeringsplan sociale huur, in de periode 2020-2027 de huurwoningvoorraad weer zal toenemen. Prestatieafspraken Steenwijkerland | De uitvoering van de meerjarige prestatieafspraken met | 2018-2022 met de | corporaties en huurdersorganisaties wordt jaarlijks in het woningbouwcorporaties worden | voorjaar gezamenlijk gemonitord en in het najaar wordt conform uitgevoerd | een jaarschijf opgesteld voor het daarop volgende jaar. Met dit proces wordt goed vinger aan de pols gehouden.

In 2019 wordt onderzoek uitgevoerd | In 2019 is samen met de Overijsselse Vereniging van | naar de behoefte aan en de | Krachtige Kernen (OVKK) onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor duurzame en | woonbehoefte van jongeren en ouderen in betaalbare woningen voor jongeren | Wanneperveen. In Eesveen is een soortgelijke aanpak ( koop en huur) en experimentele ( | uitgevoerd, waarin wordt toegewerkt naar concrete beschutte ) woonvormen voor | uitvoeringsplannen. In 2019 is het rapport ouderen en specifiek kwetsbare | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg Steenwijkerland doelgroepen en wordt een plan van | uitgebracht met daarin een uitvoeringsagenda voor de aanpak ontwikkeld | komende jaren. Voor 3 pilots inclusief wonen is in | Voor de pilots inclusief wonen in en rondom Nieuw | 2019 een plan van aanpak | Clarenberg in Vollenhove, de Perelaar in ontwikkeld dat in de jaren daarna | Wanneperveen en Zonnekamp in Steenwijk zijn in 2019 wordt uitgevoerd | plannen van aanpak opgesteld en is gestart met de uitvoering hiervan. Het project wordt geleid door een stuurgroep van betrokken zorgpartijen, corporaties en gemeente.

Regeling startersleningen blijft | Eind 2019 is de toegevoegde waarde van een regeling | behouden en we onderzoeken de | Blijversleningen onderzocht in samenhang met de toegevoegde waarde van een | campagne en subsidieregeling Lang zult U Wonen en regeling blijversleningen | het rapport Huisvestingsopgave Wonen en Zorg Steenwijkerland. Er is een raadsvoorstel in voorbereiding met daarin een voorstel voor een regeling Blijversleningen in combinatie met Verzilverleningen. Deze wordt in het voorjaar van 2020 aangeboden. De mismatch in de vraag en het | In 2019 is de Huisvestingsopgave Wonen en Zorg in | aanbod wonen en zorg is in 2019 in | opdracht van gemeente en in samenwerking met beeld en een plan van aanpak in | zorgpartijen en woningcorporaties, in kaart gebracht 2020 ontwikkeld in samenwerking | door bureau Companen. De raad wordt in 2020 met zorginstellingen en | geïnformeerd over de aanpak voor de uitvoering van de huisvestende partijen | verschillende opgaven in het rapport. Huisvesting statushouders conform | De taakstelling voor 2019 bedroeg het huisvesten van | taakstelling | 30 statushouders, die allen voor 31 december 2019 zijn gehuisvest. De corporaties hebben hiervoor woningen aangeleverd naar rato van bezit en de statushouders zijn verspreid over de gemeente gehuisvest.

Impuls aan wijken of kernen Wijkvernieuwing Steenwijk –West is | In Steenwijk-West is in 2019 de afgelopen periode | afgerond in 2025 | geëvalueerd en is vooruit geblikt naar 2026. Er wordt gewerkt aan de Bloemenbuurt, waar 77 energie neutrale sociale huurwoningen worden gerealiseerd. Begin 2020 worden 19 energie neutrale sociale huurwoningen en 8 koopwoningen opgeleverd in de Piet Hein- en van 52

53 Speijkstraat. De planvorming voor wijkvernieuwing in twee andere wijken is in 2020 opgesteld In 2019 is onderzocht in welke twee wijken een vernieuwingsimpuls wenselijk is. Hieruit kwamen de kern Steenwijkerwold en de wijk de Gagels naar voren. In 2020 wordt, eerst voor Steenwijkerwold en daarna voor de Gagels, samen met inwoners en professionele partijen, een visie ontwikkeld. ‘Aanbod sociale huurhuizen groeit’ ‘Er zijn belangrijke stappen gezet om te komen tot meer betaalbare woningbouw. Samen met Wetland Wone n en Woonconcept inventariseren we wat er mogelijk is in Steenwijker land. Een paar mooie voorbeelden: aan de Cannevelts traat in Vollenhove is al gebouwd, aan de Molenstraat in Sint Jansklooster is gestart en ook in Steenwijk-West (deels sloop, dee ls nieuwbouw) zijn de ontwikkelingen echt zichtbaar. Verder zijn er plannen voor sociale woningbouw rond de Brink in Scheerwolde. In 2020 gaat op veel plekken concreet de schop de grond in.’ Marcel Scheringa Ontwikkeling doelstellingen Wonen In de samenleving zijn veranderingen gaande die gro te impact hebben op het wonen. Een grote toename va n het aantal ouderen de komende 20 jaren, die voornamelijk zelfstandig b lijven wonen. En dit vaak doen in hun bestaande hui s, ook omdat er geen keus is, waardoor de doorstroming stagneert.

Kleine huishoudens, ouderen, maar ook starters, die op zo ek zijn naar een kleinere betaalbare woning, die op veel plaatsen schaars is. Ontwikkelende partijen bouwen vaak nog voort op co ncepten die in het verleden hebben gewerkt, terwijl de toekomst vraagt om iets anders. Het realiseren van een passende wo ning voor iedereen is daarmee voor de komende periode echt een uitdaging te noemen. Een uitdaging ligt er ook bij het toevoe gen van kleinschalige woningbouw in de kleine kernen, waarbij er speciale aandacht is voor de woonmogelijkheden voor kleine huishoudens, zowel oud als jong. We zijn daarbij op zoek naar zelfregie en eigen initiatief van inwoners om hierbij iets te kunnen betekenen. Vergrijzing Als het om vergrijzing gaat, is begin 2020 een uitv oerig advies verschenen van de Raad voor Volksgezon dheid en Samenleving (RVS) over dit onderwerp. Dit advies heeft als tite l meegekregen “De derde levensfase, een geschenk va n de eeuw”. Het gaat in op hoe mensen in deze levensfase meer uitgenodigd kunnen worden om deel te blijven nemen aan de maatschappij. De adviezen van de RVS zullen worden betrokken bij de uitwerking van ons implementatieplan.

Thema 15: Kunst en cultuur We stimuleren een brede cultuurparticipatie Wat wilden we bereiken in 2019 ? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Met de bibliotheek, Scala en de Meenthe maken we in 2019 prestatiecontracten afspraken over het bieden van breed cultuuraanbod en versterking van de cultuurparticipatie De in 2019 gemaakte prestatieafspraken met de Meenthe worden in 2020 uitgevoerd. De afspraken hebben o.a. betrekking op; - Professionele programmering; - Culturele programmering en cultuureducatie - Activiteiten i.h.k.v. Stichting de Meenthe Externe Projecten • Met de bibliotheek zijn in 2019 prestatieafspraken gemaakt, zodanig dat deze afspraken vanaf 2020 kunnen worden uitgevoerd. Te maken afspraken hebben betrekking op; - Wettelijk kader bibliotheek werk (o.a.

54 educatie, aanbod literatuur, ter beschikking stellen van kennis en informatie etc.); - Overige activiteiten (samen werken met andere instellingen, beleid laaggeletterdheid); • In 2020 wordt een Plan van aanpak opgesteld, waarin staat beschreven op welke wijze invulling gegeven wordt aan de activiteiten zoals deze momenteel door Scala worden verzorgd. In 2020 wordt het subsidiebeleid ter versterking van de amateurkunst herzien Dit traject is opgestart. Vergroten zichtbaarheid cultuursector en herkenbaarheid gemeente Instellen culturele raad / netwerkvorming 2019 De cultuurmakelaar wordt geworven in het voorjaar van 2020 x Marketing en pr-plan opstellen ter profilering van de cultuursector in 2020 Dit project loopt, o.a. door opzet van een digitale culturele UITagenda en de conceptvisie recreatie en toerisme, waarbij cultuur integraal is opgenomen. Vaststellen beleid voor kunst in de openbare ruimte in 2021 Er is een eerste aanzet opgesteld. ‘Meer samenhang stadsmusea’ ‘We hebben zoveel moois in huis op gebied van cultu ur, architectuur en geschiedenis, verpakt in een pa ar musea. De kunst is om die losse elementen beter te verbinden. De identiteit van sommige streken in onze gemeente is helder: je hebt de Zuiderzeestadjes, het kolonieverleden, Weerribben-Wieden.

Maar wat is het grote, karakteristieke verhaal van Steenwijk? Hoe aantrekkelijk is de binnenstad eigenlijk voor bezoekers? Vragen die in 2019 centraal stonden in een onderzoek naar de moge lijke koppeling van de verschillende musea: het Stadsmuseum, Hildo Krop, h et Kermis- en Circusmuseum -dat al gesloten is. We zijn op inspiratietour geweest in Elburg en Harderwijk. Een van de conclus ies was: we moeten meer eenheid uitstralen. Het is ook een mogelijkheid dat de musea onder één vlag, verenigd in een stichting, gaan samenwerken.’ Trijn Jongman Ontwikkeling doelstellingen Musea binnenstad Steenwijk Het centrale doel van ‘project binnenstad Steenwijk ’ is het realiseren van een aantrekkelijke binnenst ad voor ondernemers, bewoners en bezoekers. De museale invulling is een belangrijk thema hierin. Er is een onafhankelijk m useumadviesbureau aangesteld die de opdracht heeft gekregen om een haalbaarheidsonderzoek museale invulling uit te voeren. Het haalbaarheidsrapport is 31/1/2020 opgeleverd. Er wordt nu gewerkt aan de 2 e fase van dit plan.

Thema 16: Sport en bewegen Zoveel mogelijk vitale, fitte, participerende inwoners in Steenwijkerland in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Behoud en instandh ouding van het Naar aanleiding van de motie bespeelbaarheid

huidige niveau van | sportvelden, is een plan van aanpak geschreven. Hierin sportaccommodaties | is onder meer verplaatsing van de verlichting vv Willemsoord opgenomen evenals beregeningsinstallaties voor alle sportvelden. Hiermee kunnen de verschillende accommodaties op NOC NSF niveau onderhouden blijven worden. Behoud en versterking recreatieve | In het kader van de versterking recreatieve | en sportieve infrastructuur ( fietsen, | infrastructuur is ingezet op verbreding en verbetering wandelen en varen) | van 12 fietspaden in Steenwijkerland. In 2020 wordt met de uitvoering gestart. Ontmoetingsplekken in de openbare | Dit proces loopt. In Steenwijkerwold wordt Dorpsbelang | ruimte stimuleren jong en oud zich | ondersteund met het realiseren van een beweegtuin en te bewegen. Er wordt een pilot | er is een inwonersinitiatief ondersteund voor realisatie uitgevoerd | van een discgolf parcours. Een in 2019 vastgesteld en breed | In september is het Wedstrijdplan vastgesteld in de | gedragen sport- en beweegbeleid | gemeenteraad en dit is uitgewerkt in een concept met bijbehorend | Sportakkoord onder leiding van een tweetal uitvoeringsprogramma waar we | Sportformateurs. Dit concept Sportakkoord wordt in het uitvoering aan geven | voorjaar van 2020 getekend. Buurtwerk sport, onderdeel van Sociaal Werk de Kop, voert een belangrijk deel van het Wedstrijdplan uit.

Hier zijn zij ook in 2019 actief mee aan de slag geweest. ‘Na oponthoud fietspaden aanpakken’ ‘Ook in Steenwijkerland kregen we te maken met de discussie rond PAS (stikstof) en PFAS (chemische stoffen). Die heeft ons ook flink parten gespeeld bij de vaststelling van het projectplan Fietspaden, waarvoor we in 2018 al geld hadden gereserveerd. Er zijn nu, verspreid door de hele gemeente, twaalf fietspaden in beeld gebracht waarvan de toplaag deels vervangen en deels verbreed wordt. Een mooi voorbeeld is het tracé aan de Steenwijkerweg tussen Witte Paarden en de gemeentegrens met Friesland, dat momenteel in uitvoering is.’ Marcel Scheringa Ontwikkeling doelstellingen In het voorjaar van 2020 zal het concept Steenwijkerlands Sport & Beweegakkoord getekend worden met én door verschillende partijen. Binnen verschillende thema’s voeren we het akkoord uit met inwoners en organisaties samen. Met ingang van 2020 zijn ook de nadere regels voor subsidie voor sportevenementen in werking getreden. Deze nadere regels zijn opgesteld naar aanleiding van het vastgestelde Wedstrijdplan. Daarnaast zal ook in de eerste helft van 2020 de visie op beheer en onderhoud van buitensportaccommodaties worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Thema 17: Mobiliteit Iedereen mobiel Wat wilden we bereiken in | Norm 2019 | Wat is er bereikt in 2019? | Gehaald? 2019? | = gehaald Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) | x = niet gehaald doelstellingen te behalen? | NB = Niet bekend In 2020 wordt een strategische | In 2019 zijn samen met stakeholders de ambities en | mobiliteitsvisie vastgesteld, gevolgd | uitgangspunten vastgesteld. In het voorjaar van 2020 door een uitvoeringsplan | wordt de strategische mobiliteitsvisie, inclusief een plan van aanpak, voorgelegd aan de raad. De tevredenheid over de voet- en | Er is gestart met de voorbereiding voor de verbetering | fietsinfrastructuur neemt toe ten | en verbreding van 12 fietspaden in de gemeente. Er is 55

56 opzichte van 2017 gestart met de herinrichting van de Steenwijkerweg, inclusief de naastgelegen fietspaden. In 2020 brengen we de knelpunten in kaart voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare ruimte en openbare gebouwen Het geplande onderzoek naar de toegankelijkheid van de gemeente bleek te omvangrijk en daardoor niet werkbaar. Er is gekozen voor een opzet om met ervaringsdeskundigen gebiedsgericht de woonomgeving te schouwen en aan te pakken Ontwikkeling doelstellingen IJzeren brug Witte Paarden Voor een betere spreiding van het landbouwverkeer rondom Willemsoord en Witte Paarden hebben we de afgelopen jaren gelobbyd bij ProRail voor vervanging van de IJzeren Brug. Deze heeft het einde van haar levensduur bereikt. In plaats van het in 2020 geplande onderhoud aan het brugdek, heeft ProRail besloten de brug te gaan vervangen. Naar verwachting zal de nieuwe brug in 2022 worden gerealiseerd.

Thema 18: Onderwijs en onderwijshuisvesting Kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Het integraal huisvestingsplan onderwijs is vertaald in een uitvoeringsplan en fase 1 hiervan ( Tuk, Wanneperveen, de Gagels en Eekeringe ) is in uitvoering • Tuk: In 2020 staat de verhuizing van de scouting op de planning, evenals de voorbereiding en aanbesteding van de school en het dorpshuis. De planning voor de school is gericht op ingebruikname in 2021. • Wanneperveen: In de eerste helft van 2020 wordt een PvE opgesteld voor de nieuw te bouwen school. Ook moet een uitgebreide bestemmingsplanprocedure doorlopen worden t.b.v. de nieuwe locatie. Een voorzichtige planning geeft zicht op een nieuwe school in 2022. • De Gagels: In 2019 is onderzocht op welke manier samenwerking van de scholen mogelijk is. Het jaar 2020 wordt gebruikt voor de voorbereiding van een nieuwe school. Mogelijk kan in 2022 dan een nieuwe school gerealiseerd worden. • Eekeringe: In 2020 wordt gestart met de voorbereiding van de uitbreiding van de Eekeringe. Daarmee wordt vastgehouden aan het tweelocatieprincipe. Wel wordt onderzocht hoe e.e.a.

stedenbouwkundig ingepast kan worden, inclusief de (financiële) consequenties en planning daarvan. Ontwikkeling doelstellingen Nieuwbouw school Giethoorn (geen onderdeel van het IHP) Wat betreft de school in Giethoorn is het bestemmingsplan in 2019 vastgesteld. Het schoolbestuur (de bouwheer) is in voorbereiding met het ontwerp en de nadere uitwerking. De kostenraming van het voorlopig ontwerp valt hoger uit dan het in 2016 beschikbaar gestelde krediet. In basis ligt de verantwoordelijk heid in handen van het

schoolbestuur, echter gezamenlijk toetsen we of de vooraf gestelde uitgangspunten in de praktijk juist blijken te zijn, en of aanpassingen noodzakelijk zijn. Overzicht baten en lasten programma Mijn Steenwijkerland 5. Mijn Steenwijkerland (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 30.000 25.000 | 25.957 | 26.914 20.000 | 22.593 15.000 | Lasten 10.000 | Baten 5.000 | 9.996 | 9.178 | 8.437 0 Rekening | Actuele | Rekening 2018 | Begroting | 2019 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2019 | Bedragen x € 1.000 5. Mijn Steenwijkerland 2.1 Verkeer en vervoer | 4.767 2.2 Parkeren | 118 2.3 Recreatieve havens | 116 2.4 Economische havens en… | 1.592 2.5 Openbaar vervoer | 89 3.3 Bedrijvenloket en… | 3 3.4 Economische promotie | 50 4.2 Onderwijshuisvesting | 1.871 5.1 Sportbeleid en activering | 246 5.2 Sportaccommodaties | 3.007 5.3 Cultuurpresentatie,… | 580 5.4 Musea | 649 5.5 Cultureel erfgoed | 225 5.7 Openbaar groen en… | 3.455 6.1 Samenkracht en… | 322 7.2 Riolering | 3.814 7.4 Milieubeheer | 3 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 660 8.3 Wonen en bouwen | 1.027 57

2.6 | Financiën en bedrijfsvoering Waar gaan we voor? Programmabegroting 2019-2022 In het Coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’ is voor wat betreft de financiën een aantal uitgangspunten meegegeven aan het college: 1. Wij willen een solide financieel beeld voortzetten met een reëel sluitende meerjarenbegroting; 2. De algemene reserve zit nu op voldoende omvang en wij willen dat zo houden als een veilige achtervang; 3. De lokale lasten worden jaarlijks trendmatig aangepast en stijgen niet meer; 4. Financiële ruimte voor prioriteiten moet gevonden worden door herschikking; 5. Voor de uitvoering van de bestuursprogramma’s wordt per programma een aanjaagbudget beschikbaar gesteld. Doelstellingen 2019 100% Gerealiseerde doelstellingen 0% | Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Onderstaand geven we de belangrijkste trends en ontwikkelingen die positief dan wel negatief hebben bijgedragen aan de beoogde resultaten. Dit betreffen zowel zelf tot stand gebrachte als niet beïnvloedbare zaken waar de gemeente mee is geconfronteerd.

| Daling ziekteverzuimpercentage naar 4,1% | Coelo Atlas 2019: gestegen naar plek 31 van gemeenten met de laagste lokale woonlasten | Grote fluctuaties in de rijksbijdrage Algemene Uitkering worden deze kabinetsperiode niet opgelost door het Rijk | Inhuurpercentage >10% Thema 19: Verantwoorde gemeentelijke financiën Sluitende meerjarenbegroting Wat wilden we bereiken in | Norm 2019 | Wat is er bereikt in 2019? | Gehaald? 2019? | = gehaald Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) | x = niet gehaald doelstellingen te behalen? | NB = Niet bekend Een materieel en reëel sluitende | Materieel | Het resultaat van de jaarrekening 2019 is negatief. De | begroting voor alle jaren is het | sluitende | programmabegroting 2020-2023 was structureel en uitgangspunt | begroting | reëel in evenwicht. Gematigde ontwikkeling lokale lasten 58

59 De OZB jaarlijks niet meer dan trendmatig verhogen Trendmatig In 2019 is de OZB met 0,1% gestegen. Dat percentage komt overeen met het inflatiepercentage dat is gehanteerd voor de uitgavenramingen conform de geldende systematiek binnen de gemeente Steenwijkerland. De werkelijke inflatie over 2019 ligt hoger, namelijk 2,3% 1. Voor de afvalstoffenheffing en de rioolrechten worden wijzigingen in de kosten verhaald door de tarieven dienovereenkomstig aan te passen ( gesloten huishouding) Kosten v erhaald door tarieven De kostenstijgingen bij afval zijn doorberekend in de tarieven voor 2019 (=7,2%). Bij riolering zijn de kosten eveneens doorberekend in de tarieven. Echter, de rioolrechten zijn per saldo gedaald met 3,1%, omdat de egalisatievoorziening deels is afgebouwd en meer in lijn is gebracht met het maximumniveau dat uw raad heeft bepaald. De stand per 31 december 2019 geeft een enigszins vertekend beeld omdat er in 2019 terughoudend is omgegaan met de uitgaven inzake stedelijk water in verband met een mogelijke overgang van taken richting het waterschap. De ontwikkelingen hierin kunnen leiden tot verschuivingen van de gemeentelijke rioolheffing naar de watersysteemheffing van het waterschap. Ook kan het zijn dat we maatregelen moeten nemen om het watersysteem gereed te maken voor de overdracht of dat er een afkoopsom moet worden meegegeven.

Dit is momenteel nog niet duidelijk, maar maakt onderdeel uit van de overdrachtsovereenkomst waarin onder andere de financiën moeten worden geregeld. De verwachte einddatum van het project is eind 2020. In de C oelo Atlas 2019 zijn we gestegen van plek 40 naar 31 van gemeenten met de laagste lokale woon lasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) Voldoende weerstandsvermogen als veilige achtervang Op basis van een goede en betrouwbare risicocontrole komen tot een juiste analyse, beoordeling en beheersing van risico’s In de programmabegroting 2019 zijn de belangrijkste financiële risico’s benoemd, inclusief mogelijke impact en getroffen beheersmaatregelen en de kans van optreden (‘risicokans’). Het totale risicobedrag bedraagt afgerond € 7,3 miljoen (excl. de risico’s die niet konden worden gekwantificeerd). Het gewogen risico - rekening houdend met de ‘risicokans’ – bedraagt afgerond € 2,3 miljoen. Voldoende weerstandscapaciteit om financiële tegenvallers op te kunnen vangen De weerstandscapaciteit van de gemeente Steenwijkerland wordt aan de vermogenskant gevormd door de Algemene reserve vaste buffer. Daarnaast bestaat financiële ruimte aan de exploitatiekant doordat de tarieven voor de OZB kunnen worden verhoogd (de onbenutte belastingcapaciteit). In 2019 werd uitgegaan van een totale weerstandscapaciteit € 14,7 miljoen.

Ontwikkeling doelstellingen Op basis van de jaarrekening en de begroting zijn d e resultaten over 2019 positief. Wel zagen we dat de gemeentelijke financiën onder druk kwamen te staan met name door stijgende uitgaven binnen het sociaal domein. We zijn daarom eind 2018 al gestart met een traject om onze inkomsten en uitgaven nader in beeld te brengen zodat we duidelijke keuzes konden maken waar we ons geld aan uitgeven. In het voorjaar van 2019 hebben we als resultaat va n de ‘bestuurlijke herprioritering’ een breed pakket aan maatregelen a an u voorgelegd ter grootte van ongeveer € 2 miljoe n structureel om onze uitgaven naar beneden bij te stellen. Dit pakket aa n maatregelen is integraal opgenomen in de programm abegroting 2020-2023 1 Bron: Kerngegevenstabel 2018-2021 uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB, maart 2020.

waarbij de besparing op het ‘mantelzorgcompliment’ is geschrapt (amendement van uw raad). In aanvulling daarop is in diezelfde begroting een aantal ‘saldoverbeterende maatregelen’ opgenomen: 1. maatregelen om de kosten jeugdhulp te beheersen; 2. prijsindex voor de helft uitkeren (0,8% in plaats van 1,6%); 3. uitstellen van de bouw van een school in Sint Jansklooster met een jaar. Daarnaast waren we genoodzaakt om de lokale lasten voor onze inwoners en ondernemers over 2020 extra te verhogen. Dat staat op gespannen voet met het uitganspunt in ons coalitieakkoord dat we de lokale lasten niet meer dan trendmatig laten stijgen. De lokale lasten stijgen in 2020 in totaal met 4,6%. Dat is 3% bovenop de 1,6% die in het voorjaar van 2020 bij de PPN was voorzien als opbrengstenstijging. Ook is vanaf 2021 een bedrag ingeboekt als extra opbrengst onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’. De bijbehorende (mix aan) maatregelen worden in het voorjaar van 2020 aan uw raad voorgelegd. Het oordeel van de provincie Overijssel als financieel toezichthouder over de begroting 2020 is positief. Deze is structureel en reëel in evenwicht. De toetsing is wel beïnvloed door de mogelijkheid die het Rijk en de provincies hebben gegeven om de nog niet formeel extra toegekende middelen jeugdhulp vanaf 2022 van € 824.000 te betrekken bij deze beoordeling.

Het Rijk heeft deze gelden vooralsnog alleen incidenteel beschikbaar gesteld voor 2022 en 2023. ‘Financiële schommelingen opvangen’ ‘We hebben een gezonde begroting, al vergt het soms kunst- en vliegwerk om de balans te houden. In november 2018 werden we geconfronteerd met een forse tegenvaller: de rijksuitkering uit het Gemeentefonds samen met de BUIG gelden pakte ruim 1,3 miljoen lager uit. Ik ben er trots op dat het ons gelukt is om via herprioritering dat op te vangen, door opnieuw kritisch te kijken op inhoud. Wat is écht belangrijk? Dat was een moeilijke opgave, maar die zoektocht leidde naar een sluitende begroting voor de jaren 2020-2023, waar ook de provincie Overijssel alle vertrouwen in heeft. Ik vind de wisselende bedragen van rijksuitkeringen wel zorgelijk; we moeten nadenken over oplossingen voor de lange termijn om dat soort financiële schommelingen op te vangen. Daar hebben we al concrete ideeën over.’ Marcel Scheringa Ziekteverzuim | bron: Gemeente Steenwijkerland 6,0% 5,0% | 5,3% | 5,2% 5,1% | 5,0% 4,0% | 4,4% | 4,1% 3,0% 2,0% 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | Norm Percentage inhuur | bron: Gemeente Steenwijkerland 14,0% 12,0% | 13,7% | 12,9% 10,0% | 11,4% | 11,8% 10,3% | 10,0% 8,0% | 9,3% 6,0% 4,0% 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | Norm 60

Ontwikkeling doelstellingen Het percentage ziekteverzuim is gedaald en ligt hiermee ruim beneden de doelstelling van 5,2%. Het percentage inhuur is ten opzichte van vorig jaar gestegen en ligt met 12,9% boven onze doelstelling van maximaal 10%. Dit is mede het gevolg van het invullen van vaste formatie met tijdelijke inhuur. Het is een aandachtspunt voor het management om vaste formatie niet structureel in te vullen met externe inhuur. In 2020 wordt hier nadrukkelijk op gestuurd. Overzicht baten en lasten programma Financiën en bedrijfsvoering 6. Financiën en overhead (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 100.000 80.000 | 82.059 | 85.650 | 85.854 60.000 | Lasten 40.000 | Baten 20.000 14.257 | 17.343 | 16.832 0 Rekening | Actuele | Rekening 2018 | Begroting | 2019 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2019 | Bedragen x € 1.000 6. Financiën en overhead 0.4 Overhead | 15.863 0.5 Treasury | -128 0.61 OZB woningen | 808 0.64 Belastingen overig | 22 0.8 Overige baten en lasten | 261 3.4 Economische promotie | 6 61

3. | Specifieke paragrafen 3.1 | Lokale heffingen De lokale heffingen zijn ook in 2019 een belangrijke inkomstenbron voor onze gemeente geweest. Deze inkomsten werden verkregen van burgers en bedrijven, welke gebaseerd zijn op publiekrechtelijke regelingen. Bij het verkrijgen van deze inkomsten is de gemeente aan regels gebonden. De lokale heffingen zijn onder te verdelen in twee categorieën: - | de belastingen en - | de rechten. Belastingen zijn heffingen waar geen aanwijsbare tegenprestatie van de overheid i.c. de gemeente tegenover staat. Beleidsuitgangspunt belastingen De belangrijkste functie van belastingen is de budgettaire functie. Dit houdt in dat de opbrengst van de heffing bedoeld is voor het financieren van collectieve goederen en diensten waarvan de politiek bepaald dat zij algemeen toegankelijk moeten zijn. Te denken valt onder andere aan wegen, onderwijs, politie, etc.. De raad heeft een grote mate van vrijheid bij het vaststellen van de belastingtarieven. In 2019 zijn de opbrengsten verhoogd met 0,1%, te weten het inflatiepercentage. Beleidsuitgangspunt rechten Door het karakter van de rechten als bestemmingsheffing bestaat er een duidelijke relatie tussen de opbrengst van de rechten en de kosten van de door de gemeente geleverde prestatie. Uitgangspunt is daarom een reden voor kostendekkendheid van de betrokken tegenprestatie.

De mate hiervan bepaalt in principe het in rekening brengen van het tarief aan de inwoner. Zowel voor de afvalstoffenheffing als de rioolheffing geldt dat de tarieven maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. De overschotten en tekorten worden verrekend met de egalisatievoorziening. Er wordt geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de BTW en een groter deel van de overhead door te berekenen, terwijl deze wel tot de uitgaven behoren. De middelen zijn niet toegevoegd aan algemene middelen, maar gestort in de voorziening riolering. Hiermee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt ( BBV artikel 44 lid 2 ) dat deze door derden verkregen middelen specifiek ingezet moeten worden. De tarieven voor rioolrechten zijn in 2019 met 3,1% verlaagd en afvalstoffenheffing met 7,2% verhoogd. Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidraad Invordering Gemeentelijke Belastingen. Kwijtschelding wordt verleend over de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Wat de afvalstoffenheffing betreft is het mogelijk dat een burger maximaal € 158,42 kwijtschelding krijgt over het vaste tarief met GFT (zonder GFT € 132,92) en € 15,08 over het variabele deel. Voor de rioolheffing is kwijtschelding voor de gebruiker mogelijk van € 95,85.Daarnaast bestaat de mogelijkheid om kwijtschelding te verlenen voor eigenaren als de woning “onder water” staat.

In 2019 zijn ook voorlopige kwijtscheldingen verleend, daar de definitieve afrekening van de afvalstoffenheffing pas in maart 2020 zijn verzonden. In 2019 zijn 1024 aanvragen binnengekomen, waarvan er 721 deels of volledig zijn gehonoreerd. 303 verzoeken zijn afgewezen. bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2019 | 2018 Bedrag Lasten | - 228 | - 183 | 45 V | - 198 Aantal Aantal binnengekomen verzoeken | 900 | 1.024 | 124 | 992 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken | 900 | 721 | - 179 | 767 62

Het totale beeld van belastingen en heffingen over 2019 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2019 | 2018 Belastingen Onroerende zaak belasting gebruikers | 1.075 | 1.065 | - 10 N | 1.060 Onroerende zaak belasting eigenaren | 5.797 | 5.847 | 50 V | 5.874 Toeristenbelasting | 647 | 715 | 68 V | 572 Forensenbelasting | 796 | 808 | 12 V | 779 Hondenbelasting | 173 | 174 | 1 V | 179 Totaal Belastingen | 8.488 | 8.609 | 121 V | 8.464 Heffingen Rioolheffing | 4.892 | 5.047 | 155 V | 4.978 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.402 | 3.491 | 88 V | 3.187 Marktgelden | 18 | 23 | 5 V | 21 Totaal Heffingen | 8.313 | 8.561 | 249 V | 8.187 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken | 391 | 402 | 11 V | 499 Begraafplaatsrechten | 445 | 511 | 65 V | 532 Overige leges en rechten | 1.369 | 1.270 | - 98 N | 1.459 Totaal Leges en rechten | 2.205 | 2.183 | - 22 N | 2.490 Totaal lokale belastingen en heffingen | 19.006 | 19.353 | 347 V | 19.141 In onderstaande cirkeldiagram wordt het aandeel van de belastingsoorten en verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht.

Lokale heffingen - Rekening 2019 0,9% 3,7% | Onroerende zaakbelasting (35,4%) 4,1% | 17,9% | Forensenbelasting (4,1%) 25,9% Toeristenbelasting (3,7%) Hondenbelasting (0,9%) 35,4% | 12,1% | Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing (17,9%) Rioolheffing (25,9%) Overige leges en rechten (12,1%) Woonlasten 2019 In het collegeprogramma was afgesproken dat de tarieven van de gemeentelijke belastingen alleen maar trendmatig mochten worden verhoogd met het jaarlijks inflatiepercentage. Uitzondering hierop zijn echter de rioolheffingen en de afvalstoffenheffingen. Deze zijn aangepast in verband met een aantal ontwikkelingen. 63

Lasten- | Lasten- Woonlasten eigenaar en gebruiker | 2019 | 2018 | stijging | stijging (€) | (%) Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar | € 219,20 | € 218,99 | € 0,21 | 0,1% Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 179,30 | € 167,23 | € 12,07 | 7,2% Rioolrechten/rioolheffing | € 220,09 | € 227,20 | € -7,11 | -3,1% Woonlasten eigenaar en gebruiker | € 618,59 | € 613,42 | € 5,17 | 0,8% Gebruiker Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 179,30 | € 167,23 | € 12,07 | 7,2% Rioolrechten/rioolheffing | € 95,65 | € 98,74 | € -3,09 | -3,1% Woonlasten gebruiker | € 274,95 | € 265,97 | € 8,98 | 3,4% Ten aanzien van de OZB is uitgegaan van de tarieven zoals opgenomen in de Programmabegroting 2019-2022 met de daarbij behorende WOZ-waarden. De lokale belastingdruk is voor de eigenaar met € 5,17 toegenomen en voor de gebruiker met € 8,98. Verder wordt opgemerkt dat de gemeente Steenwijkerland met ingang van 1 januari 2013 het begrip “rioolheffing” in plaats van “rioolrechten” hanteert.. Nu worden ook onbebouwde percelen voor de rioolheffing aangeslagen. Er is immers sprake van waterbeheer in de ruimste zin van het woord en gaat het niet meer alleen om het afvoeren en verwerken van rioolwater. Woonlastendruk COELO Jaarlijks wordt door het centrum voor Onderzoek van Economie voor Lagere Overheden (COELO) een uitgave verzorgd met hierin een vergelijking van de lasten voor de burger per gemeente.

Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2019 en 2018 respectievelijk de bijbehorende plaats in de COELO atlas. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de COELO atlas nog geen rekening houdt met door de gemeente Steenwijkerland gewijzigde vorm van afvalverwijdering. Dit zal naar verwachting in de toekomst wanneer meer gemeente overgaan op omgekeerd inzamelen wel het geval zijn. Op basis van onze tariefstelling is de plaats op de ranglijst van 40 aan de bescheiden kant. Netto woonlastendruk De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklimaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft de nodige inspanningen van de gemeente gekost. .Deze inspanningen hebben veel geld gekost. Uiteindelijk bepaalt de gemeenteraad welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland. De raad heeft de nieuwe tarieven voor de lokale belastingen en heffingen medio december 2018 vastgesteld.

Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden | 2019 | 2018 | Ranglijst | Ranglijst 2019 | 2018 Meppel | 608 | 602 | 21 | 21 Hoogeveen | 667 | 662 | 58 | 67 Weststellingwerf | 674 | 679 | 60 | 95 De Wolden | 736 | 716 | 145 | 143 Steenwijkerland | 639 | 639 | 31 | 40 Noordoostpolder | 721 | 710 | 118 | 133 Staphorst | 680 | 680 | 69 | 97 Westerveld | 641 | 654 | 33 | 56 Hardenberg | 747 | 747 | 168 | 201 Zwartewaterland | 742 | 741 | 157 | 189 Provincie Overijssel | 743 | 755 Nederland | 740 | 721 De gemeente is van de 40e plaats in 2018 naar de 31e plaats gestegen in de COELO Atlas, de jaarlijkse woonlasten monitor . Wel wordt opgemerkt dat de lastendruk in onze gemeente negatief wordt beïnvloed doordat de tarieven van de leges voor begraafrechten niet 100% kostendekkend zijn. Verder zijn van invloed de kosten van het aanleggen van riolering op plaatsen waar een slechte bodemstructuur en natuurlijk ook extra kosten in verband met de uitgestrektheid van onze gemeente. 64

65 500 550 600 650 700 750 Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2018 2019

66 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de nota van aanbieding hebben we gemeld dat het noodzakelijk is dat er een goed inzicht bestaat in de risico’s die de gemeente loopt. Op basis hiervan kan een juiste analyse worden gemaakt voor de beoordeling en beheersing van de risico’s. De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is geweest van de gemeente Steenwij kerland. Opgemerkt wordt dat het proces van risico control nog de nodige aandacht verdient. Daarom heeft het college de volgende doelstellingen gehanteerd: - dat het optreden van risico’s geen effect mag hebbe n op de uitvoering van bestaand beleid en op de gem eentelijke voorzieningen; - dat er een koppeling bestaat tussen het risicoprofiel en de omvang van de weerstandscapaciteit; - dat de (project)risico’s worden beheerst; - dat het bewust denken in risico’s een onderdeel is van de beleidsprocessen. Risicomanagement Dit is het identificeren en kwantificeren van risico’s, alsmede het vaststellen van beheersmaatregelen om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Belangrijk is dat bewust nagedacht moet worden over mogelijke risico’s bij onze beleidsprocessen. Bij het opstellen van de begroting 2020 is getracht het risicomanagement verder te verbeteren.

Belangr ijke aandachtpunten die hierbij een rol spelen zijn: - de processen binnen onze organisatie zodanig in te richten en op te zetten, zodat risico’s worden voor komen, c.q. worden weggenomen dan wel in een vroeg stadium worden onderkend en herkend; - de risico-inventarisatie zo goed mogelijk te voorzien van een plan van aanpak om deze risico’s te beheersen. Dit houdt in dat maatregelen worden genomen om risico’s weg te nemen. Overigens kan het ook voorkomen dat voor niet-beïnv loedbare risico’s, dus risico’s waar de gemeente ni ets aan kan doen, vooraf geen maatregelen getroffen kunnen worden. Bij de begroting is een inventarisatie gemaakt van de risico’s om te komen tot een risicoprofiel voor onze gemeente. Hieronder treft u de diverse beleidsterreinen aan waarbij risico wordt gelopen: - Minimabeleid; - Participatiewet (re-integratie en WSW); - Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO); - Jeugdzorg; - dividenduitkering N.V.

Rendo Holding; - rentestijging; - BTW compensatiefonds (BCF); - Invoering vennootschapsbelasting; - Participatiewet (uitkeringen en rijksbijdrage); - ontwikkeling algemene uitkering uit het gemeentefonds; - rioolheffing; - invoering van de omgevingswet; - verhoging van de afvalstoffenbelasting; - dalende inkomsten bij kunststofverpakkingsmateriaal; - uitbreiding van de BTW-sportvrijstelling; - prijsstijgingen gas en elektra; - onderhoud openbare ruimte; - Investeringsprojecten ruimtelijk domein; Minimabeleid Uitkeringen bijzondere bijstand en minimabeleid zijn zogenaamde open eind financieringen. Afhankelijk van het aantal aanvragen en hoogte van de uitkeringen kunnen er onder- dan w el overschrijdingen plaatsvinden. In de primitieve begroting 2019 is een budget van € 1,8 miljoen opgenomen. Wanneer ook de schuldhulpverlening wordt meegenomen komt het defin itieve budget op iets meer dan 2,3 miljoen euro. Uiteindelijk is er bijna 2,1 miljoen euro uitgegeven en is er op het b eschikbare budget een bedrag van € 260.000 overgebleven.

Sociaal domein Participatiewet (re-integratie en WSW) De invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 is gepaard gegaan met een forse korting op de diverse rijksbijdragen. Ook de nieuwe regeling Beschut Werk is een verhoogd risico. Het in dienst nemen van mensen met een arbeidsbeperking wordt door veel werkgevers gezien als een te groot risico. Net zoals in 2018 heeft het rijk ook in 2019 extra gelden beschikbaar gesteld (€ 230.000). Dit is echter niet voldoende geweest om het tekort op sociale werkplaats op te vangen. Bij de PPN (2020-2023) is aangegeven dat het tekort over 2019 zou uitkomen op bijna € 1,5 miljoen en dat de gemeentelijke bijdrage structureel met € 542.000 moet worden opgehoogd. De extra gelden waren vooral nodig voor de herstructureringskosten als gevolg van de transitie die in 2018 is ingezet, de gestegen loonkosten van het SW-personeel en de kosten voor de uitvoering van het nieuwe ‘Beschut Werk’. De uitgaven zijn dit jaar gelijk aan het beschikbare budget voor de Noordwest Groep. Het budget voor re-integratie activiteiten (uitgevoerd door de Igsd) is overschreden met een bedrag van € 391.000. Van het beschikbare budget is aan de NoordWestGroep een bedrag uitgegeven van € 73.000 voor Beschut Werk. De rest van het geld is besteed door de Igsd voor re-integratie(trajecten) voor mensen met een uitkering.

De jaarrekening 2019 van de Igsd is/wordt nog afzonderlijk aan u ter kennisname voorgelegd. Daarbij worden de diverse afwijkingen nader toegelicht. Voorzieningen Wmo Op 1 januari 2015 is de nieuwe Wmo in werking getreden. Met deze wetswijziging zijn er nieuwe taken naar de gemeente gekomen met de daarbij behorende (gekorte) budgetten. De taken binnen de Wmo, uitgevoerd door de gemeente zelf, bestaan uit: Begroting | Jaarrekening | Verschil Begeleiding en dagbesteding | 5.263.000 | 5.269.000 | - | 6.000 Schoonmaakondersteuning | 3.836.000 | 4.012.000 | - 177.000 Voorzieningen in het kader van wonen, | 1.279.000 | 1.360.000 | - | 91.000 rollen en vervoer Opvang en beschermd wonen | - 545.000 | - 1.238.000 | + 693.000 Eigen bijdrage | - 650.000 | - 511.000 | - 139.000 Totaal | 9.182.000 | 8.902.000 | + 280.000 De taak Opvang en Beschermd Wonen wordt door de centrumgemeente (Zwolle) uitgevoerd en rechtsreeks door het rijk bekostigd. Dit jaar zijn de reserves, die in de afgelopen 4 jaar bij de centrumgemeente zijn ontstaan, uitgekeerd aan de gemeenten. Voor Steenwijkerland betekende dit dat er bovenop de eerder aangekondigde € 545.000 nog eens € 693.000 extra is uitgekeerd. Deze meevaller is de reden geweest dat de totale uitgaven van de Wmo binnen het beschikbare budget zijn gebleven.

Ook de tegenvaller van de verminderde eigen bijdrage, door de invoering van het abonnementstarief, kon binnen het totale wmo budget worden opgevangen. De risico’s binnen de Wmo-voorzieningen bestaan uit stijgingen in het aantal voorzieningen of een toename in de zorgzwaarte. Deze zaken zijn van te voren slecht in te schatten. Wat afgelopen jaren ook een groot effect heeft gehad (en komende jaren ook een groot effect zal hebben) is de indexeringen op de tarieven voor de diverse zorgproducten. De gemeenten zijn verplicht (AMvB) een reële kostprijs te betalen voor de zorg. Dit heeft afgelopen jaar vooral effect gehad bij de schoonmaakondersteuning. De tarieven zijn in 2019 met bijna 20% verhoogd onder invloed van CAO-afspraken. De schoonmaakondersteuning, die sinds 2017 weer via een maatwerkvoorziening wordt verstrekt, laat over de jaren 2017-2019 een stijgende lijn zien. 67

68 Wanneer hier nader op wordt ingezoomd, blijkt dat h et aantal voorzieningen is gestegen van 1.000 begin 2017 naar bijna 1.400 eind 2019. In 2017 en 2018 kwam de jaarlijkse stijg ing uit op rond de 10%. In 2019 was de stijging 16, 7% en lag hiermee dus hoger dan de jaren daarvoor. Of deze stijging wordt veroorzaakt door demografische ontwikkelingen dan wel door de invoering van het abonnementstarief is niet aan te geven. Wel lijkt het duidelijk dat de inwoners van Steenwijkerland de toegang weten te vinden. Voorzieningen Jeugd Op 1 januari 2015 is de Jeugdwet in werking getrede n. Hiermee is de verantwoordelijkheid voor de gehel e jeugdzorg bij de gemeenten gelegd. Ook hier gold, net als bij de Wmo , dat de hiermee gepaard gaande budgetten met een f orse korting overgeheveld zijn naar de gemeenten. Deze korting is overigens in de loop van 2016, 2017 en 2018 bijgesteld. Het oorspronkelijke budget voor 2019 bedroeg € 9.77 0.000. Gezien de ervaringen uit 2018 ( totale uitga ven kwamen uit op € 10.300.000), de stijging in de zorgvraag is er bij zowel de PPN als de NJN extra budget gevraagd. In t otaal is er bij deze nota’s € 1.150.000 bij het bestaande budget opgekomen. Daarn aast is er nog eens € 320.000 aan budgetruimte gevo nden binnen het sociaal domein en heeft ook het rijk het budget nog eens met € 50.000 opgehoogd.

Het totale budget van € 11.288.000 is helaas niet genoeg gebleken. De uitgaven zijn uitgekomen o p € 12.572.000. Dit betekent een overschrijding op het budget van € 1.3 miljoen. Een deel hiervan, € 500.000, heeft betrekk ing op 2018. Een deel van de aanbieders factureert laat, maar soms gaat het ook om toewijzingen die met terugwerkende kracht ‘opgelegd’ worden. Het is lastig voor gemeenten hierop te acteren. Deze uitgaven zijn inclusief lokale projecten zoals de Praktijkondersteuners Huisartsen en de SO+ en SO++ klassen. Het doel van deze projecten is het voorkomen van verstrekken van jeugdhulp aan jeugdigen. De evaluatie van de POH-e rs laat zien dat veel jeugdigen met enkele gesprekken bij de POH-er zijn geholpen en dat er veel minder jeugdigen worden doo rgestuurd naar zorgaanbieders. Dividenduitkering N.V. Rendo Holding Lagere dividenduitkering als gevolg van afschaffing precariorechten en instemming met de Algemene Vero rdening Ondergrondse Infrastructuur en aanpassing van de algemene voorwaarden leiden tot een lagere nettowinst. Tot en met 2019 is een dividenduitkering ontvangen € 1,5 miljoen. Verwacht wordt dat over het boekjaar 2019 nog hetzelfde bedrag zal worden uitgekeerd.

Zodra de algemene vergadering van aandeelhouders hebben ingestemd met de aanpassing van de algemene voorwaarden en dus ook met de in werking t reding van de Algemene Verordening Ondergrondse Inf rastructuur kan dit gevolgen hebben voor de dividenduitkering in de toekomst. Verder verwacht Rendo dat zij de komende jaren inkomsten ontvangen in verband met aanleg van het glasvezelnet in onze gemeente. Rentestijging De rente bevindt zich op een heel laag niveau. Bij een aantrekkende economie is een rentestijging niet ondenkbaar. Ook de spanningen in de wereld kunnen van invloed zijn op het rentepercentage. Het zijn risico’s die niet te beïnvloeden zijn door ons als gemeente, maar die zich wel degelijk kunnen voordoen. Het eventuele overschrijdingsrisico werd voor 2019 ingeschat op 25%, in de categorie laag. Een rentest ijging van 1% werd gekwantificeerd op ongeveer € 250.000 in 2019 oplop end naar € 400.000 in 2022. Dit is een grote stijgi ng ten opzichte van het jaarverslag 2017, hetgeen wordt veroorzaakt door het hoge investeringsniveau opgenomen in de meerjarenbegroting 2019 - 2023 Jaarlijks voor de begroting wordt op basis van de r entegegevens op 1 september een herberekening gemaa kt van de rentecomponent. Bij de rapportages van de P&C cyclus wordt over de financiële gevolgen van de rente gerapporteerd.

BTW compensatiefonds De gemeente Steenwijkerland declareert BTW terug op grond van het BTW compensatiefonds. Landelijk gezi en is hieraan een plafond ingevoerd. Als dit plafond wordt bereikt, worden de hogere uitgaven door het rijk gekort op de algemene uitkering. Door de

69 mindere economische omstandigheden van de afgelopen jaren is dit plafond niet bereikt, maar komt door de aantrekkende economie wel eerder in beeld. De invloed hiervan is zeer moeilijk te bepalen omdat het een macronorm b etreft waarvan de rapportage van het ministerie van Financiën komt. Ook voor 2019 is sprake van een afname van de ruimt e onder het plafond van het BTW-compensatiefonds. D e ontwikkeling van het gemeentefonds is volgens de septembercirculaire de komende jaren vrij vlak, op een plus van 186 miljoen na in 2019. Verder speelt al jaren de discussie over de vraag o f de btw op kosten voor de exploitatie van begraafp laatsen compensabel is bij het BTW-compensatiefonds. Inmiddels voert hierover een gemeente in ons land een procedure bij de Hoge Raad. Bij de meicirculaire wordt normaliter bekend wat de afrekening over 2019 is. Invoering Vennootschapsbelasting De invoering vergt een flinke investering voor de g emeente door de extra (structurele) werkzaamheden, benodigde inhuur van externe adviseurs en opleidingen van personeel. Inmiddels zijn de aangiften over 2016 en 2017 inged iend. Naar aanleiding van de afgesloten vaststellin gsovereenkomst zijn herziene aangiften 2016 en 2017 ingediend. Inmiddels is een definitieve aanslag over 2016 ontvangen.

De belastingdienst heeft de mogelijkheid geboden om een vaststellingsovereenkomst (VSO) te sluiten ove r de waarde van de grondvoorraad voor de openingsbalans en de daarmee samenhangende toerekenbare rente. Begin 2019 is hie rvoor een verzoek tot vooroverleg ingediend bij de belastingdienst. Eind 2019 is de VSO ondertekend door de gemeente Steenwijkerland. Ontwikkeling Algemene uitkering De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voo r een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Als de rijksoverheid in een jaar minder uitgeeft dan ge raamd, wordt dat onderbesteding of onderuitputting genoemd. Bij de jaarrekening is uitgegaan van de laatste stand van het accres dat is gemeld in de decembercirculaire 2 019. Deze circulaire is gekoppeld aan de najaarsnota van de rijksoverheid met peildatum 1 oktober. Omdat deze circulaire geen officieel bijstelmoment is, heeft dit geen financiële gevolgen. De definitieve afrekening van het accres over 2019 vindt pas plaat s bij de meicirculaire 2020. Verwacht wordt dat deze afrekening niet negatief zal zijn. Verder staat er een nieuwe Financiële Verhoudingswe t aan te komen. De geplande ingangsdatum van 2021 i s inmiddels uitgesteld. De komende maanden wordt er aanvullend onderzoek verricht. Dat moet vooral tot minder fina ncieel nadeel voor het platteland leiden.