Jaarverslag 2018 definitief.pdf

Dat is ook onze insteek waar we met veiligheidspartners als politie en OM aan werken: een veilig Steenwijkerland, nu en in de toekomst.’ Rob Bats Percentage inwoners dat overlast ervaart door te hard rijden in de wijk | bron: inwonersonderzoek 2017 60% 55% 50% 45% 40% | 43% | 45% | 43% | 45% 41% 35% 30% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling 2018 Verkeersveiligheid Dit jaar zetten we extra in op het verbeteren van verkeersgedrag. In 2019 evalueren we daarom het verkeerseducatieprogramma en gaan we aan de slag met de verbeterpunten die daaruit naar voren komen. Het gaat om goede verkeerslessen, het betrekken van ouders daarbij en een verkeersveilige schoolomgeving. Verder is een aantal wegen of delen ervan heringericht volgens de normen van Duurzaam Veilig. De aanpak van de Tukseweg is een voorbeeld hiervan. Een aantal schoolfietsroutes is aangepakt en ook de verbetering van de aansluiting Hooidijk – Melkweg is ingezet met voorbereidingswerkzaamheden voor het plaatsen van een middengeleider. Veiligheid De veiligheidscijfers 2018 laten veel dalingen zien in het aantal/soorten misdrijven. De woninginbraken blijven een aandachtspunt. Er is veel geïnvesteerd in de doorontwikkeling van de Whatsapp buurtpreventie groepen. De ervaringen daarmee zijn heel positief. Komend jaar willen we dit verder ontwikkelen, met name ook in landelijk gebied.

Er is een nieuw Meerjarenbeleidsplan Veiligheid vastgesteld door de gemeenteraad voor de komende vier jaren, met de volgende speerpunten: 28

1. Woninginbraak / woonoverlast. 2. Hennep / ondermijning. 3. Veilig uitgaan / evenementenveiligheid. 4. Jeugd(overlast) / personen met verward gedrag. 5. Verkeersveiligheid / samenredzaamheid. Ambitie 8: Goed toegankelijk Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald Onze inwoners zijn tevreden over | ≥58% | De tevredenheid over het onderhoud van wegen en | X het onderhoud van wegen en | fietspaden bedraagt gemiddeld 54% fietspaden | (wegen 53% en fietspaden 55%) Onze inwoners zijn tevreden over | ≥75% | Het aanbod van fietspaden scoort in het | X het aanbod van fietspaden in de | inwonersonderzoek 2017 74% gemeente Onze inwoners zijn tevreden over de | ≥78% | 78% van onze inwoners is tevreden over de | toegankelijkheid van de openbare | toegankelijkheid van de openbare ruimte ruimte Onze inwoners zijn tevreden over de | ≥63% | 72% van onze inwoners is tevreden over de | parkeermogelijkheden in de | parkeermogelijkheden in de gemeente gemeente Onze inwoners zijn tevreden over | ≥50% | De tevredenheid van onze inwoners over het openbaar | X het openbaar vervoer in onze | vervoer bedraagt 48% gemeente Percentage inwoners dat tevreden is over het onderhoud van wegen en fietspaden | bron: inwonersonderzoek 2017 65% 60% 55% | 58% | 59% | 58% 50% | 53% | 54% 45% 40% 35% 30% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling

2018 Percentage inwoners tevreden over openbaar vervoer | bron: inwonersonderzoek 2017 60% 55% 50% | 50% | 50% 45% | 47% | 48% 40% | 44% 35% 30% 25% 20% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doesltelling 2018 29

30 Ontwikkeling doelstellingen Wegen en fietspaden In 2018 is gestart met bermverharding in het buiten gebied, evenals levensduurverlengende maatregelen aan deze wegen. Deze investeringen lopen de komende jaren door. In 2019 wordt flink geïnvesteerd in het fietspadenn et. Paden worden met name verbreed, maar ook zetten we in op een comfortabele beleving van de fietspaden. Het pad langs de Steenwijkerweg in Willemsoord is hiervan een goed voorbeeld. Toegankelijkheid Onze inwoners zijn over het algemeen tevreden over de toegankelijkheid van onze openbare ruimte. In 20 19 onderzoeken we welke stappen we kunnen zetten om zowel de openbare ruimte als accommodaties nog toegankelijker te maken. Parkeren In 2018 hebben we een statische parkeerverwijzing i ngevoerd omwille van het parkeren in Giethoorn. In overleg met de plaatselijke ondernemers is nu besloten over te gaa n op een dynamische parkeerverwijzing, zodat bezoek ers worden verwezen naar parkeerplaatsen waar nog vrije ruimte is. Ver der wordt in 2019 de parkeerbehoefte van de bewoner s van Giethoorn in beeld gebracht. De parkeerdruk voor inwoners neemt toe door de toename van het aantal bezoekers. Openbaar vervoer Het openbaar vervoer staat onder druk. In 2020 gaat de nieuwe concessie in, waarbij de daadwerkelijke verandering voor het OV in Steenwijkerland in 2023 merkbaar wordt.

Bij d e totstandkoming van de nieuwe concessie hebben we ons als gemeente hard gemaakt voor instandhouding van belangrijke bu slijnen en maatwerk voor minder rendabele verbindin gen. In een in 2019 op te stellen mobiliteitsvisie buigen we ons naast mogelijkheden voor regulier (openbaar) vervoer, ook over andere, innovatieve, alternatieven. Nagenoeg alle abri’s bij bushaltes worden in 2019 vervangen. Ambitie 9: Initiatiefrijk Wat wilden we bereike n in 2018? Norm 2018 Wat is er bereikt in 2018? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Faciliteren dorpsplannen 10 projecten We voeren overeenkomstig de matrix dorpsplannen uit. PBW’s zijn tevreden over de samenwerking met de gemeente (cijfer) 7,5 In de evaluatie van het wijken –en kernenbeleid is naar voren gekomen dat de samenwerking naar tevredenheid verloopt Kernen/wijken hebben (deel van) de openbare ruimte in zelfbeheer 4 In 4 kernen zijn inwoners actief betrokken geweest bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. ‘Ruimte voor inwonersinitiatieven’ ‘Inwoners betrekken bij wat je doet. Wat ons betref t is dat zo klaar als een klontje. Ga je bezig met de herinrichting van ee n wijk, dan tekenen inwoners mee aan het ontwerp. Gaat een belangrijke verkeersader op de schop, dan overleg j e met inwoners en andere belanghebbenden over hoe we zorgen voor een goede bereikbaarheid.

Logisch, want het gaat wel om de leefomgeving van ons allemaal. In Steenwijkerland gaan we verder. Geven we ruimte aan inwoners die zelf met ideeën en plannen komen. Die initiatieven zijn er volop. Groot en klein. Stuk vo or stuk mooie plannen die bijdragen aan de leefbaar heid van een kern of wijk. Inwoners pakken daarbij heel veel zelf op. Als geme ente staan we aan de zijlijn. Faciliteren we, als d aarom gevraagd wordt. Zo kan het ook.’ Tiny Bijl ‘Dorpsplannen als agenda’ ‘Hoe houden we onze kern of wijk leefbaar? Met die vraag zijn de Plaatselijke Belangen en Wijkorganisa ties continu bezig. Het resulteert in een visie die verwoord wordt in een d orpsplan. Geen theoretisch verhaal, maar hele concr ete wensen die een bijdrage leveren aan de leefbaarheid. De plaatselijke belangen pakken de lead, gaan in gesprek om te kijken wat uitvoerbaar is.

Mooi voorbeeld is de school in Blankenham. Die stond al enkele jaren leeg. De inwoners van Blankenham hebben diverse opties tegen elkaar afgewogen en uiteindelijk gekozen voor kleinschalige woningbouw op die locatie. Die transformatie van school naar woningbouw is opgenomen in het dorpsplan en wordt nu ook uitgevoerd. Zo is een dorpsplan meteen de agenda voor het nieuwe jaar.’ Tiny Bijl Ontwikkeling doelstellingen Zelfbeheer openbare ruimte In 2018 hebben in vier kernen en wijken (Oostermeenthe, Torenlanden, Kallenkote, Vollenhove) inwoners een actieve bijdrage geleverd in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Zo wordt in de wijk Oostermeenthe door de buurt zelf de beleef- en pluktuin geschoffeld. Het animo is evenwel beperkt. Inwoners denken graag mee over de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte maar laten het beheer en onderhoud bij voorkeur bij de gemeente. Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders voelen zich thuis 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 50.000 40.000 | 43.864 | 43.318 30.000 | 32.671 | Lasten 20.000 | Baten 10.000 | 11.581 | 12.581 | 15.381 0 Rekening | Actuele | Rekening 2017 | Begroting | 2018 31

32 Waaraan is het geld besteed? 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 5.5 Cultureel erfgoed 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen 2.250 2.820 951 6.336 126 1.451 46 395 411 3 273 3.008 547 5.380 3.945 1.181 739 1.333 8.775 3.346 Bedragen x € 1.000 Lasten 2018 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis

33 2.3 Steenwijkerlanders doen het samen Waar gaan we voor? Het programma `Steenwijkerlanders doen het samen` b eschrijft de activiteiten die nodig zijn om er voor te zorgen dat iedereen die dat nodig heeft, integrale en passende onderste uning kan krijgen. Denk daarbij aan jeugdhulp, Wmo, onderwijs of schuldhulpverlening. We bieden deze ondersteuning o p een wijze die zoveel mogelijk aansluit bij de wen sen van de zorgvrager, de wensen van onze inwoners dus. We organiseren de zorg zo dat deze zo snel mogelijk, zo licht mogelij k en zo dichtbij mogelijk ontvangen kan worden. Daarbij lopen we inmiddels tegen de budgettaire grenzen aan. Om er voor te zorgen dat dit ook in de toekomst mog elijk en betaalbaar is transformeren we onze activi teiten via een drietal zogenaamde ‘transformatielijnen’. Het gaat hierbij om `preventie`, `verbinding` en `goed opdrachtgever schap`. Deze ombuiging in denken en handelen, van ‘zorgen voor’ naar ‘zorg en dat’, van afzonderlijke organisatiebelangen naar de gemeenschappelijke maatschappelijke opdracht, is voor ons de kern van het begrip ‘transformeren’. Het transformeren is da armee vooral een zoektocht naar een ander samenspel tussen inwoners, organisaties en de gemeente.

In 2018 kwam dat naar voren in activiteiten waarbij het vertrouwen in de samenleving centraal staat en de durf om projecten aan te pakken waarbij het resultaat niet bij voorbaat b ekend is. Daarbij kan onder meer gedacht worden aan het vormgeven van het welzijnswerk. Sinds 1 januari 2018 is dit eigenlijk vrij probleemloos overgenomen door `Sociaal werk D e Kop`. Maar ook de nieuwe bekostigingsmethode voor Wmo en Jeugdhulp is een voorbeeld, waarbij het samenspel tussen zorgaa nbieders, inwoners en de gemeente verandert. En ook het plan om mensen met verward gedrag goed te begeleiden is een voorbeeld van een meer integrale, met meer partijen en vanuit ver schillende disciplines ingezet proces dat past in d e transformatiegedachten. In 2019 worden de activiteiten om de transformatie door te maken doorgezet. 78% 22% Doelstellingen 2018 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen In 2018 is de verhouding tussen de gemeente en part ijen waarmee we samenwerken verbeterd. Dit maakt he t mogelijk om diepgaander met elkaar te praten over de oplossingen om ook langjarige uitdagingen op te pakken. De kosten voor de (jeugd)zorg blijven toenemen. Nie t alleen in Steenwijkerland overigens, maar ook in de rest van Nederland. De huishoudelijke hulp is enkele jaren geleden rela tief goedkoop ingekocht.

In 2018 is een nieuwe CAO van kracht geworden voor de huishoudelijke hulp, mede naar aanleiding van vele acties (o.a. in Steenwijkerland). Daardoor worden de werkzaamheden beter beloond. Dit leidt echter wel tot een stijging van de kosten voor huishoudelijke hulp. Ook andere vormen van zorg (vervoer, hulpmiddelen) zijn relatief goedkoop ingekocht. Het is niet zeker of bij het afsluiten van nieuwe contracten de komende jaren, de kosten gelijk kunnen blijven. Het Rijk drukt een grotere stempel op het gemeentel ijk sociaal domein. Er wordt meer uniform opgelegd (zie boven de CAO voor huishoudelijke hulp), maar ook de standaar d eigen bijdrage in de Wmo vanaf 2019. Daarnaast ko men diverse taken van het Rijk over naar de gemeente. Dit gaat vaak gepaard met een bezuiniging of zelfs zonder extra middelen.

Ambitie 10: Een leefbaar Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in 2018? | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Inwoners beoordelen de toegang via | 7,5 | In het laatste Cliënttevredenheidsonderzoek (over 2017) de gemeente tot gemeentelijke en | waarderen de cliënten de toegang naar Wmo- | maatwerk voorzieningen Wmo met | voorzieningen met een 7,7 een 7,5 of hoger Inwoners beoordelen de toegang via | 7 | In het laatste Cliënttevredenheidsonderzoek (over 2017) het CJG tot jeugdhulp met een nog | waarderen de cliënten de toegang naar Jeugdhulp met een | nader te bepalen cijfer (afhankelijk | 7,1 nulmeting) Een nog nader te bepalen % van de | 50% | Ten opzichte van de nulmeting in 2015 (39%) geeft het inwoners weet waar zij terecht | inwonersonderzoek 2017 aan dat 42% van onze inwoners kunnen met vragen over participatie | weet waar zij terecht kunnen met vragen over participatie of of zelfredzaamheid (afhankelijk | zelfredzaamheid. nulmeting) | X Uit het laatste inwonersonderzoek (over 2017) komt de gevraagde score uit op 42%. Met de invoering van één welzijnsorganisatie per 2018 is aan versnippering van taken en uitvoerende partijen in deze werksoort een eind gekomen. We verwachten dat het voor inwoners daarmee ook duidelijker is geworden waar zij terecht kunnen met vragen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning.

Daarnaast ligt er voor het komende jaar ambitie om de gemeentelijk digitale informatie t.a.v. het sociaal domein toegankelijker te maken voor alle groepen inwoners. De inwoners weten waar zij terecht | 90% | Ten opzichte van de nulsituatie in 2013 (91%) is de | X kunnen met vragen over opgroeien | bekendheid over vragen over opgroeien en opvoeden en opvoeden. | afgenomen naar 87% inwonersonderzoek 2017). Het percentage vrijwilligers dat zich | 90% | 92% van de vrijwilligers voelt zich voldoende ondersteund. voldoende ondersteund voelt | Het percentage mantelzorgers dat zich | 75% | 77% van de mantelzorgers voelt zich voldoende | voldoende ondersteund voelt | ondersteund. Aantal laaggeletterden dat een | 200 | In 2018 waren er 261 deelnemers aan een taalcursus of taalcursus of een programma met | een programma met een taalcoach. | taalcoach heeft gevolgd % ingezette schulphulp- | 65% | 76% van de trajecten is succesvol afgesloten. verleningstrajecten succesvol | afgesloten (afhankelijk nulmeting) ‘Hernieuwd plan huisvesting scholen’ ‘Het integraal huisvestingsplan voor scholen blijkt een dynamisch dossier. Voor de komende vijftien jaar was al vastgesteld o renovatie, nieuwbouw of schoolfusie nodig is, maar we hebben in 2018 al gemerkt dat die ontwikkelingen soms onverwachts snel gaan en je tussentijds moet bijsturen.

Op basis van wensen in het dorp of de behoefte in een snel groeiende wijk bijvoorbeeld Het jaar 2018 stond dan ook in het teken van herberekeningen en goed overleg met schoolbesturen uit het basis- en voortgezet onderwijs. Dat resulteert in 2019 in een herzien integraal huisvestingsplan. We gaan weer constructief verder met vernieuwde afspraken.’ Marcel Scheringa 34

35 Ontwikkeling doelstellingen Sinds 1 januari 2018 is Sociaal Werk De Kop gestart . Hiermee is er een laagdrempelige voorziening gekomen, die onder andere voorlichting, maatschappelijk werk, buurtwerk en bu urtwerk sport biedt. Ook de coördinatie van het taa lpunt en mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning behoren tot de taken van De Kop. Door deze taken bij één organisatie te bel eggen, hebben we één duidelijke voordeur gecreëerd voor (vrijwel) alle o ndersteuningszorg in het voorliggend veld. De Kop w erkt nauw samen met andere organisaties in de gemeente, zoals de GGD en de gemeentelijke toegang. In 2018 hebben zij zich bewezen als een initiatiefrijke partij die op buurtniveau actief de verbinding zoekt met inwoners en tal van maatschap pelijke organisaties en verbanden. Uit de tussentijdse rapportages blijkt dat inwoners de weg naar De Kop goed weten te vinden. ‘Slag in cultuurbeleid gemaakt’ ‘Met de visie Kunst en Cultuur in Steenwijkerland h ebben we een mooi stuk in handen. Een belangrijk pu nt daarin is de prestatieafspraken op het gebied van subsidie met de drie grote culturele instellingen De Meenthe, Scala en bibliotheek Kop van Overijssel. We zetten in op een verdere professiona lisering van de cultuursector, educatie van de jeug d en het stimuleren van brede participatie. Anders gezegd: iedereen moet wé l kunnen meedoen.

Dat betekent dat je moet zorgen v oor een toegankelijk, aantrekkelijk en betaalbaar aanbod, verspreid door heel Steenwijkerland.’ Trijn Jongman Ambitie 11: Zorg voor en met elkaar Wat wilden we bereiken in 2018? Norm 2018 Wat is er bereikt in 2 018? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Het rapportcijfer voor de tevredenheid over de maatwerkvoorzieningen* is ≥7,5 In het laatste cliënttevredenheidsonderzoek (over 2017) Wmo hebben de cliënten de maatwerkvoorzieningen beoordeeld met een 8,0. Voor de Jeugdhulp was dit cijfer een 8,1. ‘Kwetsbare groep financieel ontzorgen’ ‘Door het vaststellen van de nota Herijking Armoede - en Minimabeleid heeft dit college duidelijker keuze s gemaakt om de armoedeval van een kwetsbare groep inwoners te bepe rken. Zo is de compensatieregeling aangescherpt; na ast de meerpersoonshuishoudens met kinderen hebben nu ook andere doelgroepen met een inkomen tot 130 procent van het wettelijk sociaal minimum recht op 50 procent vergoeding voor aanvragen van bijzondere bijstand. Verder willen w e ons veel meer gaan richten op preventie en het vroeg signaleren van sc huldproblematiek. Onder het mom: voorkomen is beter dan genezen. Zorg dat je je financiën op orde hebt, zodat je niet in de schuldhulpsanering terecht komt.

Daar willen we mensen bij helpen.’ Trijn Jongman ‘Eerst begeleiding, dan budget’ ‘De inkoop van Wmo -begeleiding is v ernieuwd en dat proces verloopt, vooral bij de klei nere zorginstanties, al heel goed. Het idee achter de uitvoering is dat cliënt en consulen t samen bepalen wat bereikt moet worden en welke zo rgaanbieder daarbij het beste aansluit. Die krijgt budget voor het resultaa t en daar draait het natuurlijk om. De vraag: wat w illen we bereiken met begeleiding is belangrijker dan “uurtje factuurtje” schrijven. Het vraagt van zorgorganisaties dat zij flexibel inspelen op die veranderde declaratiesystematiek. In de praktijk zien we dat ook steeds meer gebeuren. Trijn Jongman Ontwikkeling doelstellingen Per 1 januari 2018 is het nieuwe model van resultaa tgerichte bekostiging ingegaan voor zowel Wmo als J eugd. Voor inwoners betekent dit meer mogelijkheden om hun ondersteunin g naar behoefte vorm te geven. Daarnaast maakt het voor aanbieders eenvoudiger om maatwerk te bieden aan de cliënt. Ui t het tevredenheidsonderzoek over 2017 blijkt dat c liënten maatwerkvoorzieningen Wmo beoordelen met een 8. Voo r de Jeugd is niet gevraagd om een eindoordeel over de kwaliteit van

de maatwerkvoorzieningen, maar op de stelling ‘Door de hulp gaat het met mijn kind beter’ geven ouders een rapportcijfer van 8,1. Cijfers over 2018 komen medio 2019 beschikbaar. Omdat deze wijziging van de bekostiging voor aanbieders een grote verandering betekent, zijn we (en het Regionaal Serviceteam Jeugd) regelmatig met aanbieders in gesprek over eventuele knelpunten en verbetermogelijkheden. Rapportcijfer voor WMO voorzieningen | bron: enquête cliënttevredenheid 9,0 8,5 8,0 7,5 | 8,0 | 8,0 7,0 | 7,5 | 7,6 | 7,5 6,5 | 7,1 6,0 5,5 5,0 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Doelstelling 2018 Ambitie 12: Gezond en veilig opgroeien Wat wilden we bereiken in 2018? | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? = gehaald x = niet gehaald - | - | Geen doelstellingen geformuleerd | - In 2018 is Sociaal Werk De Kop gestart. Daarmee is er één partij verantwoordelijk voor de lichte ondersteuning van ouders en jeugdigen, evenals voor het versterken van wijken en buurten, ook als het gaat om opvoeden en opgroeien. We zien echter dat ouders De Kop nog niet goed weten te vinden voor dit soort vragen. Het vergroten van de eigen bekendheid onder ouders en jeugdigen is dan ook een van de speerpunten voor De Kop in 2019.

In 2018 is tevens gestart met de uitvoering van een pilot met zeer kleine klassen in het speciaal onderwijs, waardoor kinderen die niet volledig aan het onderwijs konden deelnemen, nu wel hele dagen naar school kunnen. Onderdeel van de pilot is de zeer nauwe samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. De pilot loopt tot en met juli 2019. Op basis van een evaluatie zal besloten worden over de voortzetting. ‘Gezamenlijk belang, meer begrip’ ‘We bereiden voor, we vieren én we evalueren. Dat doen we in Steenwijkerland bijzonder goed met elkaar, er zijn heldere afspraken en er is wederzijds begrip. Of het nou gaat om de oudejaarshuisjes, de vele feesten en grote evenementen als corso’s, gondelvaarten of Dicky Woodstock; als gemeente moet je optimale zekerheid creëren. Organisatoren van dit soort indrukwekkende happenings in Steenwijkerland begrijpen dat gelukkig ook, er zijn wel eens discussies, maar we zijn in rustiger vaarwater beland. Dat moet ook, want we hebben een gezamenlijk belang: maatschappelijke rust, veiligheid en openbare orde.’ Rob Bats 36

Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders doen het samen 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 70.000 60.000 | 64.741 | 66.433 | 66.472 50.000 40.000 | Lasten 30.000 | Baten 20.000 10.000 | 15.793 | 16.998 | 17.313 0 Rekening | Actuele | Rekening 2017 | Begroting | 2018 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2018 | Bedragen x € 1.000 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen 4.2 Onderwijshuisvesting | 2.002 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | 2.044 5.1 Sportbeleid en activering | 206 5.2 Sportaccommodaties | 3.256 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie | 808 5.4 Musea | 655 5.6 Media | 902 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 3.535 6.2 Wijkteams | 696 6.3 Inkomensregelingen | 17.295 6.4 Begeleide participatie | 8.025 6.5 Arbeidsparticipatie | 2.009 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | 1.216 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | 10.141 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- | 11.909 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ | 85 6.82 Geëscaleerde zorg 18- | 200 7.1 Volksgezondheid | 1.487 37

2.4 | Steenwijkerlanders zijn actief Waar gaan we voor? Samen willen we werken aan werk. We vinden het erg belangrijk dat iedereen aan het werk kan, waar mogelijk in ons eigen gebied. Het hebben van werk is van belang voor het individu, de samenleving en de economie. De toeristische sector biedt kansen voor de werkgelegenheid. Samen met ondernemers-(organisaties) en met partners in de Regio Zwolle gaan we hier actief mee aan de slag. Doelstellingen 2018 64% | 36% | Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen | Groeiende dynamiek op de bedrijventerreinen; minder leegstand, meer uitbreidingen van bedrijven (op bestaande locaties) én toename van interesse in kavels. | Goede samenwerking met Business Club Steenwijkerland. Samenwerking in het verschiet met het Ondernemersplatform Steenwijkerland. | Ontwikkeling werkloosheid. | In 2018 is het toerisme in Nederland verder toegenomen. Uit de werkgelegenheidscijfers van de toeristisch-recreatieve bedrijven in Steenwijkerland blijkt dit ook op de werkgelegenheid in onze gemeente een positief effect te hebben gehad. | Ontwikkeling van de woningmarkt. Meer vraag naar kavels en investeringen in sociale huurwoningen (ook in de noordelijke en zuidelijke kernen). | Stijgende huizenprijzen en bouwkosten waardoor de woningmarkt onder druk komt.

| De positie en het functioneren van de binnenstad van Steenwijk staat als gevolg van diverse ontwikkelingen onder druk. Ambitie 13: Behoud en ontwikkeling werkgelegenheid in Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald Revitalisering bedrijventerreinen | 100% | Revitaliseringsprogramma is afgerond. Samenwerking “2.0” is omgezet in duurzaam, | afspraken | met BCS is gecontinueerd. | veilig en efficiënt gebruik van de | uitgevoerd gebieden. Ondernemers zijn tevreden over | 6,1 | Continue inzet voor verbetering dienstverlening en het ondernemersklimaat | ondernemersklimaat i.s.m. ondernemersnetwerken (in | 2018 is geen meting uitgevoerd). Plaatsen mensen met een arbeidsbeperking | 25 | 58 | ( ex-Wajong en Wsw) 38

Ambitie 13: Behoud en ontwikkeling werkgelegenheid in Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald Jaarlijks stromen gemiddeld 150 | 150 | 128 personen met een afstand tot de | We merken dat het resterende uitkeringsbestand een arbeidsmarkt uit de WWB naar | grotere afstand tot de arbeidsmarkt heeft, die betaald werk. | moeilijker plaatsbaar is. Het plaatsingspercentage ligt | x overigens nog wel op hetzelfde niveau als in 2017. Aantal cliënten met een grote | 50% | 35% van de cliënten van de IGSD met een grote afstand tot de arbeidsmarkt | afstand van de arbeidsmarkt verricht naar vermogen verrichten die een tegenprestatie | een tegenprestatie. | x voor hun uitkering in de vorm van vrijwilligerswerk, mantelzorg of anderszins maatschappelijk nuttige activiteiten. Efficiënte en robuuste uitvoering | Effectuering | Eind 2018 is het voorbereidingstraject rondom de van de Participatiewet | van de | integrale toegang van het sociaal domein afgerond. samenwerking | Betekent dat de taken van de Participatiewet vanaf | 2020 weer uitgevoerd gaan worden door de gemeente en de IGSD opgeheven wordt.

Het werkloosheidspercentage in | <1,0% | Het UWV heeft besloten de maandcijfers van niet- de gemeente Steenwijkerland | werkende werkzoekenden ( NWW vanaf januari 2018 | NB bron UWV) groeit dichter toe naar | ) niet meer te actualiseren. het werkloosheidspercentage in de Werkbedrijf regio Zwolle* (bron UWV) Aantal clienten WWB per 1 januari 1.000 900 800 | 861 | 843 700 | 777 | 744 698 | 721 | 719 600 500 400 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | Gem. 2018 Doelst. 2018 In 2018 is er door de IGSD verder uitvoering gegeven aan het Plan van Aanpak. Het aantal mensen met een bijstandsuitkering dat in 2018 uitgestroomd is naar betaald werk (128) ligt vrijwel op hetzelfde niveau als in 2017 (130). Ondanks het feit dat de afstand tot de arbeidsmarkt van het resterende uitkeringsbestand steeds groter wordt, daalt het bestand nog steeds en is de doelstelling over 2018 op 2 na gehaald. Ten opzichte van 2017 zien we wel een forse stijging van het aantal personen met een arbeidsbeperking dat met een loonkostensubsidie is uitgestroomd naar betaald werk (58 in 2018). Ook voor beschut werk nieuw hebben we meer mensen geplaatst in 2018 (11 fte ) dan onze wettelijke taakstelling was (10 fte). 39

Ambitie 14: Meer kansen voor vrije tijdseconomie Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald We streven naar een groei van het | 2% groei | De werkgelegenheid in de (toeristisch-recreatieve aantal arbeidsplaatsen in de | sector) wordt weergegeven op de website: www.lisa.nl. recreatiesector. Jaar | Banen 2012 | 2.220 2013 | 2.170 | x 2014 | 2.170 2015 | 2.070 2016 | 2.250 2017 | 2.360 2018 | 2.330 We streven naar een jaarlijkse | 25 | Meer dan 25 mensen met een afstand tot de toename van het aantal | arbeidsmarkt hebben in 2018 werk gekregen in de | arbeidsplaatsen in de | recreatiesector. recreatiesector voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. ‘Bidbook etaleert onze kansen’ ‘Met het document “Kansen voor Overijssel” daagde de provincie ons uit om te laten zien wat Steenwijkerland in huis heeft en welke problemen en kansen we willen oppakken. Zo is, met stoom en kokend water, het bidbook ontstaan. Een regiodeal voor een krachtige economie, duurzaam toerisme, leefbaarheid, mobiliteit. Zaken waarbij we ook gelden van provincie en Rijk nodig hebben. “Spreiden en verleiden” van gasten wordt een uitdaging voor de komende jaren, daarin nemen we als lokale overheid onze verantwoordelijkheid, ook richting bewoners die onder druk staan.

We hebben meer iconen dan Giethoorn alleen; denk aan de Zuiderzeestadjes, de vestingstad, het Nationaal Park Weerribben-Wieden. Voor die profilering zoeken we meer aansluiting met andere maatschappelijke partijen. We zitten nu midden in dat vervolgproces.’ Bram Harmsma Ontwikkeling doelstellingen Aangenomen wordt dat de werkgelegenheid in 2018 verder is gestegen. Zowel het inkomend toerisme (internationale) gasten als het binnenlands toerisme in Nederland is gestegen. Dit zal effect hebben gehad op de werkgelegenheid in onze gemeente. De leefbaarheid van de bewoners in Giethoorn staat onder druk. In 2018 hebben we ons ingespannen om samen met inwoners en ondernemers de negatieve effecten te beperken. Ook het komend jaar zullen we hier veel aandacht aan blijven geven. Ambitie 15: Vitaliteit en leefbaarheid centraal Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald Nationaal Park Weerribben Wieden | Concept statuten / | Statuten zijn vastgesteld en bestuursleden benoemd is een door gebiedspartners | bestuursleden | gedragen zelfstandige | bekend en gebiedsentiteit | beschikbaar Nominatie van Koloniën van | Positieve | Traject nog niet afgerond. Weldadigheid voor aanwijzing tot | aanwijzing Unesco Werelderfgoed | Unesco / breed | x draagvlak voor 40

41 Ambitie 15: Vitaliteit en leefbaarheid centraal Wat wilden we bereiken in 2018? Norm 2018 Wat is er bereikt in 2018? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Werelderfgoed Toename van het aantal groen/blauwe diensten 10% groei contracten t.o.v. 2015 De provincie Overijssel heeft de regeling Groene en Blauwe Diensten beëindigd. x Investeringen in leefbaarheid vergroten (m.b.v. investeringen Leader programma). Realiseren investerings- programma module 2018 Aanvragen voor het programma loopt via de lokale actiegroep en zijn in uitvoering Ruimte voor herbestemming leegstand vastgoed 3 a 4 De leegstand op de bedrijventerreinen is fors gedaald. Dit mede als gevolg van de gunstige conjunctuur. Buitengebied Steenwijkerland ontsloten met snel internet. Nader te bepalen Na enige vertraging is de aanleg van glasvezel in het buitengebied in volle gang. Voor het eind van 2019 zijn de huisaansluitingen gereed. ‘Werelderfgoed: spannend, maar kansrijk’ ‘De gezamenlijke Koloniën van Weldadigheid – waaronder Willemsoord - streven al sinds 2010 naar de status van UNESCO Werelderfgoed. Er is veel voorbereidend werk verzet , helaas bleef de verwachte beloning vorig jaar uit . UNESCO’s internationale adviseur Icomos oordeelde dat het co mplete gebied van de zeven koloniën in Nederland en België nu nog niet klaar is voor erkenning.

Zo was er commentaar op de staat van sommige gebouwen en moet nog duidelijker worden geborgd dat het cultureel waardevolle landschap intact blijft i n de toekomst. Als dat is vastgelegd is ons dossier zeker wél erfgoedwaardig. Het blijft nog spannend, maar kansrijk. We gaan voor erkenning in 2020. Wordt vervolgd!’ Trijn Jongman Ontwikkeling doelstellingen Nominatie Koloniën van Weldadigheid voor aanwijzing tot UNESCO werelderfgoed. UNESCO heeft op het werelderfgoedcongres in de zome r van 2018 besloten om de Koloniën van Weldadigheid (nog) niet in te schrijven in het werelderfgoedregister. Er is om ee n nadere aanvulling van het nominatiedossier gevraa gd. De planning is om in januari 2020 het nominatiedossier van de Koloniën v an Weldadigheid opnieuw in te dienen bij UNESCO in Parijs zodat het dossier behandeld wordt op het werelderfgoedcongres in de zomer van 2020. Toename van het aantal Groene en Blauwe Diensten De provincie Overijssel heeft de regeling Groene en Blauwe Diensten (GBD) beëindigd. Daardoor is de be oogde groei van het aantal contracten niet gerealiseerd. De provincie w il een vernieuwde vorm van GBD ontwikkelen met als doel het vergroten van het gevoel van eigenaarschap en het stimuleren van lokale samenwerkingsverbanden. De provincie Overijs sel heeft een pilot opgestart om deze vernieuwde vorm van GBD te ontwik kelen.

In totaal nemen 7 gebieden deel aan deze pil ot. De gemeente Steenwijkerland is een van de zeven deelnemers met de pilot langjarig beheer Landschap Willemsoord.

Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders zijn actief 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 3.500 3.000 | 3.140 2.500 2.000 | 2.206 | 2.277 | Lasten 1.500 | Baten 1.000 500 | 833 | 756 | 743 0 Rekening | Actuele | Rekening 2017 | Begroting | 2018 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2018 | Bedragen x € 1.000 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief 2.3 Recreatieve havens | 81 3.1 Economische ontwikkeling | 523 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 233 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 20 3.4 Economische promotie | 695 5.1 Sportbeleid en activering | 23 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie… | 54 5.7 Openbaar groen en (openlucht)… | 629 7.4 Milieubeheer | 18 42

43 2.5 Financiën en bedrijfsvoering Waar gaan we voor? Het jaar 2018 stond in het teken van de evaluatie van de nieuwe organisatiestructuur naar aanleiding van de eerder vastgestelde Toekomstagenda. We willen een wendbare en flexibele organisatie zijn, waarbij de vraag van inwoners, o ndernemers en instellingen centraal staat. Vanaf 1 juli 2017 werk en we met vier eenheden (Dienstverlening, Beheer en Realisatie, Organisatie Ondersteuning en Ontwikkeling), een kleiner managem ent en een andere manier van werken (samenwerken, n etwerken). De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van he t management zijn in 2018 geëvalueerd, evenals de p rofielen van teamleiders. De uitkomsten van deze evaluatie worden in 2019 nader uitgewerkt. De ambitie voor 2018 was een sobere, transparante e n doelmatige besteding van gemeentelijke gelden waa rbij het streven is om de lasten voor de burgers en ondernemers niet me er dan trendmatig te verhogen. Ook willen we voldoe n aan de wettelijke financiële vereisten, zoals de regels vanuit het BB V (Besluit Begroting en Verantwoording) die ons ook helpen om die transparante en doelmatige besteding te realiseren. De raad heeft hiertoe in 2018 een nieuwe financiële verordening vastgesteld waarin de laatste voorschriften zijn opgenomen.

Tegelijkertijd moeten de gemeentefinanciën ons in s taat stellen om flexibel op toekomstige ontwikkelin gen in te kunnen spelen. We zijn in staat gebleken om een positief resultaat over 2018 te presenteren evenals een sluitende mee rjarenbegroting voor 2019 en latere jaren. 75% 25% Doelstellingen 2018 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Instroom van 6 medewerkers jonger dan 30 jaar Ziekteverzuim is gedaald tot 4,4% Grote fluctuaties in de rijksbijdrage Algemene Uitkering Inhuurpercentage >10% Ambitie 16: Verantwoorde gemeentefinanciën Wat wilden we bereiken in 2018? Norm 2018 Wat is er bereikt in 2018? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald De uitgaven en inkomsten zijn inclusief bezuinigingsmaatregelen structureel en reëel in evenwicht De uitgave n en inkomsten zijn structureel en reëel in evenwicht Het resultaat van de jaarrekening 2018 is positief. De programmabegroting 2019-2022 is structureel en reëel in evenwicht.

44 Ontwikkeling doelstellingen Ten aanzien van de jaarrekening en de begroting zij n de resultaten dus positief. Daarnaast streven we ernaar de verhoging van rioolrechten, afvalstoffenheffing en onroerendzaakbelastingen gemiddeld niet meer dan trendmatig te la ten zijn. Op deze manier willen we de burger ontzien. De gemiddelde tarieven in 2018 zijn voor de eigenaar met 3,2% gedaald e n voor de gebruiker met 3,3%. Dit komt omdat het percentage dat wordt toegerekend aan investeringen op grond van BBV voorschriften sterk is gedaald. Bijzondere aandacht in de toekomst is vereist voor de ontwikkeling van de opbrengsten van PMD afval (p lastic, metaal en drankkartons). Deze opbrengst is met € 275.000 (30% ) gedaald. ‘Financieel stabiel, grip op zorgkosten’ ‘De financiën van de gemeente Steenwijkerland zijn structureel in evenwicht. Ik ben tevreden dat we een sluitende (meerjaren)begroting hebben met volop ruimte voor a mbitieuze investeringen en toch maar een beperkte s tijging van de lokale lasten. We sloten 2018 af met een overschot van rui m een miljoen euro, al blijft het sociaal domein en dan met name de jeugdzorg wel een aandachtspunt.

De uitgaven voor Jeugdhulp en WMO vielen fors hoger uit, daar moeten we nog meer grip op krijgen.’ Marcel Scheringa Ambitie 17: Wendbare bedrijfsvoering Wat wilden we bereiken in 2018? Norm 2018 Wat is er bereikt in 2018? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Inkoop efficiënt en robuust georganiseerd Een goed lopende inkoopsamenwerking met Staphorst en Zwartewaterland De inkoopsamenwerking met de gemeenten Staphorst en Zwartewaterland loopt goed en zal in 2019 verder doorontwikkeld worden a.d.h.v. een samenwerkingsagenda. Beheersing van interne werkprocessen (zelfcontrolerend) 13 processen In het kader van risicomanagement vindt interne controle plaats voor een goede beheersing van de interne werkprocessen. Op dit moment wordt bij 12 van de 27 door AO/IC gecontroleerde processen voldoende interne controle in het proces uitgevoerd, waarmee de doelstelling net niet is gehaald. De doelstelling om het aantal te laten groeien zal in gezamenlijkheid met 4 omliggende gemeenten worden opgepakt. X Informatiebeveiligingsrisico’s geminimaliseerd Planning informatie - beveiligingsplan 2018 uitgevoerd De planning is uitgevoerd. De mate van ontwikkeling t.a.v. de invulling en uitvoering van de beheersmaatregelen uit de Baseline Informatiebeveiliging (BIG) kan worden beoordeeld aan de hand van de vijf niveaus uit het Capability Maturity Model Integration (CMMI).

In 2018 zijn we van niveau 1 (initieel: ad hoc acties, niet alles in beeld) naar niveau 3 (gedefinieerd: processen vastgelegd, houding proactief en lerend) doorontwikkeld. In 2019 gaan we ons focussen op het behalen van niveau 4 (kwantitatief beheerst: toepassing van PDCA-cyclus). Er is een dynamische, plezierige en gezonde werkomgeving Medewer kers - tevredenheid ≥7,5 Ziekteverzuim <5,3% In het kader van de evaluatie van de organisatieontwikkeling is er een medewerkers enquête geweest. Hieruit blijkt dat de tevredenheid over de eigen baan hoger is dan de norm (7,6); dit geldt niet voor de organisatie (5,8) en de aandacht voor het persoonlijk welzijn (6,4). Het ziekteverzuim in 2018 was 4,4%. X

Ambitie 17: Wendbare bedrijfsvoering Wat wilden we bereiken in | Norm 2018 | Wat is er bereikt in 2018? | Gehaald? 2018? | = gehaald x = niet gehaald Geen gemelde integriteits- | Geen gemelde | In 2018 zijn er geen integriteitsschendingen gemeld. schendingen | integriteits- | schendingen Een evenwichtige leeftijdsopbouw | Instroom van 2 | In 2018 zijn er 6 medewerkers jonger dan 30 jaar van de organisatie | medewerkers onder | ingestroomd. | de 30 jaar Ziekteverzuim 6,00% 5,00% | 5,26% | 5,3% 5,05% | 5,04% 4,00% | 4,60% | 4,40% 3,00% 2,00% 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | Norm Percentage inhuur 14,0% 12,0% | 13,7% 10,0% | 11,4% | 11,8% 10,3% | 10,0% 8,0% | 8,4% | 9,3% 6,0% 4,0% 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | Norm Ontwikkeling doelstellingen Het percentage ziekteverzuim is gedaald en ligt hiermee ruim beneden de doelstelling van 2018 en daarmee voor het eerst in 4 jaar beneden de 5%. Het percentage inhuur is ten opzichte van vorig jaar gestegen en ligt met 11,8 % boven onze doelstelling van maximaal 10%. Dit is mede te wijten aan het moeilijk kunnen invullen van vacatures op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling. Ook voor 2019 verwachten we op dit vakgebied nog krapte op de arbeidsmarkt. De prioriteit ligt bij het aantrekken van vast personeel, maar als dat niet lukt, wordt om de dienstverlening te kunnen continueren, personeel ingehuurd. 45

Overzicht baten en lasten programma Financiën en bedrijfsvoering 5. Financiën en bedrijfsvoering (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 100.000 80.000 | 90.927 | 90.872 | 91.002 60.000 | Lasten 40.000 | Baten 20.000 | 14.863 | 14.504 0 | 16.609 Rekening | Actuele | Rekening 2017 | Begroting | 2018 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2018 | Bedragen x € 1.000 5. Financiën en bedrijfsvoering 0.4 Overhead | 13.419 0.5 Treasury | 186 0.61 OZB woningen | 480 0.64 Belastingen overig | 26 0.8 Overige baten en lasten | 143 3.4 Economische promotie | 4 7.2 Riolering | 215 7.3 Afval | 32 46

47 3. Specifieke paragrafen 3.1 Lokale heffingen De lokale heffingen zijn ook in 2018 een belangrij ke inkomstenbron voor onze gemeente geweest. Deze i nkomsten werden verkregen van burgers en bedrijven, welke gebaseerd zijn op publiekrechtelijke regelingen. Bij het ver krijgen van deze inkomsten is de gemeente aan regels gebonden. De lokale heffingen zijn onder te verdelen in twee categorieën: - de belastingen en - de rechten. Belastingen zijn heffingen waar geen aanwijsbare tegenprestatie van de overheid i.c. de gemeente tegenover staat. Beleidsuitgangspunt belastingen De belangrijkste functie van belastingen is de budg ettaire functie. Dit houdt in dat de opbrengst van de heffing bedoeld is voor het financieren van collectieve goederen en dienste n waarvan de politiek bepaald dat zij algemeen toeg ankelijk moeten zijn. Te denken valt onder andere aan wegen, onderwijs, politie, etc.. De raad heeft een grote mate van vrijheid bij het vaststellen van de belastingtarieven. In 2018 zijn de opbrengsten verhoogd met 1,70%, te weten het inflatiepercentage. Beleidsuitgangspunt rechten Door het karakter van de rechten als bestemmingshef fing bestaat er een duidelijke relatie tussen de op brengst van de rechten en de kosten van de door de gemeente geleverde pres tatie. Uitgangspunt is daarom een reden voor kosten dekkendheid van de betrokken tegenprestatie.

De mate hiervan bepaalt in principe het in rekening brengen van het tarief aan de inwoner. Zowel voor de afvalstoffenheffing als de rioolheffi ng geldt dat de tarieven maximaal 100% kostendekken d mogen zijn. De overschotten en tekorten worden verrekend met de eg alisatievoorziening. Er wordt geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de BTW en een groter deel van de overhead door t e berekenen, terwijl deze wel tot de uitgaven behor en. Het overschot op de inkomsten op het gebied van riolering wordt veroorzaakt door: 1. Een hogere opbrengst van rioolheffing grootverbruik van plm € 104.500; 2. Een hogere opbrengst van rioolheffing onder andere woningen gebruikers en eigenaren van plm. € 90.000; 3. Een renteaanpassing van bijna € 600.000 op grond van de notitie rente van de commissie BBV. 4. Lasten die in 2018 worden gemaakt, maar die waren opgenomen in de begroting 2017. ( Voorgesteld wordt om een bedrag van € 210.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering) De middelen zijn niet toegevoegd aan algemene middelen, maar gestort in de voorziening riolering. Hiermee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt ( BBV artikel 44 lid 2 ) dat deze door derden verkregen middelen specifiek ingezet moeten worden. Door de verplichte bijstelling van de rente zijn de tarieven in 2018 met 10% verlaagd.

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidr aad Invordering Gemeentelijke Belastingen. Kwijtsch elding wordt verleend over de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Wat de afvalstoffenheffing betreft is het mogelijk dat een burger maximaal € 146,35 kwijtschelding krijgt over het vaste tarief met GFT (zonder GFT € 122,80) en € 15,08 over het variabele deel. Voor de rioolheffing is kwijtschel ding voor de gebruiker mogelijk van € 98,74.Daarnaa st bestaat de mogelijkheid om kwijtschelding te verlenen voor eigenaren als de woning “onder water” staat. In 2018 zijn voorlopige kwijtscheldingen verleend, daar de definitieve afrekening van de afvalstoffenh effing pas in februari 2019 zijn verzonden.

In 2018 zijn 992 aanvragen binnengekomen, waarvan er 767 deels of volledig zijn gehonoreerd. 225 verzoeken zijn afgewezen. bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2018 | 2017 Bedrag Lasten | - 228 | - 198 | 30 V | - 223 Aantal Aantal binnengekomen verzoeken | 900 | 992 | 92 | 1.201 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken | 900 | 767 | - 133 | 990 Het totale beeld van belastingen en heffingen over 2018 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2018 | 2017 Belastingen Onroerende zaak belasting gebruikers | 1.158 | 1.060 | - 98 N | 1.146 Onroerende zaak belasting eigenaren | 5.933 | 5.874 | - 59 N | 5.822 Toeristenbelasting | 492 | 572 | 80 V | 619 Forensenbelasting | 776 | 779 | 4 V | 769 Hondenbelasting | 200 | 179 | - 21 N | 182 Totaal Belastingen | 8.559 | 8.464 | - 95 N | 8.538 Heffingen Rioolheffing | 4.978 | 4.978 | 0 V | 5.688 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.187 | 3.187 | - 0 N | 3.126 Marktgelden | 18 | 21 | 3 V | 19 Totaal Heffingen | 8.184 | 8.187 | 3 V | 8.834 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken | 432 | 499 | 67 V | 502 Begraafplaatsrechten | 445 | 532 | 87 V | 516 Overige leges en rechten | 1.368 | 1.459 | 91 V | 1.133 Totaal Leges en rechten | 2.245 | 2.490 | 245 V | 2.152 Totaal lokale belastingen en heffingen

| 18.988 | 19.141 | 153 V | 19.524 In onderstaande cirkeldiagram wordt het aandeel van de belastingsoorten en verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht. Lokale heffingen -Rekening 2018 0,9% | Onroerende zaakbelasting (35,3%) 2,9% | 16,3% | Forensenbelasting (4,0%) 4,0% | 26,4% Toeristenbelasting (2,9%) 14,2% | Hondenbelasting (0,9%) 35,3% | Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing (16,3%) Rioolheffing (26,4%) Overige leges en rechten (14,2%) 48

Woonlasten 2018 In het collegeprogramma was afgesproken dat de tarieven van de gemeentelijke belastingen alleen maar trendmatig mochten worden verhoogd met het jaarlijks inflatiepercentage. Uitzondering hierop zijn echter de rioolheffingen en de afvalstoffenheffingen. Deze zijn aangepast in verband met een aantal ontwikkelingen. Een verdere stijging van de tarieven is bespreekbaar, mits de extra middelen worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het voorzieningenniveau, c.q. sociale infrastructuur van de gemeente Steenwijkerland. Lasten- | Lasten- Woonlasten eigenaar en gebruiker | 2018 | 2017 | stijging | stijging (€) | (%) Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar | € 218,99 | € 215,28 | € 3,71 | 1,7% Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 167,23 | € 165,06 | € 2,17 | 1,3% Rioolrechten/rioolheffing | € 227,20 | € 252,45 | € -25,25 | -10,0% Woonlasten eigenaar en gebruiker | € 613,42 | € 632,79 | € -19,37 | -3,1% Gebruiker Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 167,23 | € 165,06 | € 2,17 | 1,3% Rioolrechten/rioolheffing | € 98,74 | € 109,71 | € -10,97 | -10,0% Woonlasten gebruiker | € 265,97 | € 274,77 | € -8,80 | -3,2% Ten aanzien van de OZB is uitgegaan van de tarieven zoals opgenomen in de Programmabegroting 2018-2021 met de daarbij behorende WOZ-waarden. De lokale belastingdruk is voor de eigenaar met € 19,37 afgenomen en voor de gebruiker met € 8,80.

Verder wordt opgemerkt dat de gemeente Steenwijkerland met ingang van 1 januari 2013 het begrip “rioolheffing” in plaats van “rioolrechten” hanteert.. Nu worden ook onbebouwde percelen voor de rioolheffing aangeslagen. Er is immers sprake van waterbeheer in de ruimste zin van het woord en gaat het niet meer alleen om het afvoeren en verwerken van rioolwater. Woonlastendruk COELO Jaarlijks wordt door het centrum voor Onderzoek van Economie voor Lagere Overheden (COELO) een uitgave verzorgd met hierin een vergelijking van de lasten voor de burger per gemeente. Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2018 en 2017 respectievelijk de bijbehorende plaats in de COELO atlas. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de COELO atlas nog geen rekening houdt met door de gemeente Steenwijkerland gewijzigde vorm van afvalverwijdering. Dit zal naar verwachting in de toekomst wanneer meer gemeente overgaan op omgekeerd inzamelen wel het geval zijn. Op basis van onze tariefstelling is de plaats op de ranglijst van 40 aan de bescheiden kant. Netto woonlastendruk De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklimaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft de nodige inspanningen van de gemeente gekost. .Deze inspanningen hebben veel geld gekost.

Uiteindelijk bepaalt de gemeenteraad welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland. De raad heeft de nieuwe tarieven vast voor de lokale belastingen en heffingen medio december 2017 vastgesteld. Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden | 2018 | 2017 | Ranglijst | Ranglijst 2018 | 2017 Meppel | 602 | 597 | 21 | 20 Hoogeveen | 662 | 659 | 67 | 74 Weststellingwerf | 679 | 687 | 95 | 76 De Wolden | 716 | 711 | 143 | 134 Steenwijkerland | 639 | 716 | 40 | 141 Noordoostpolder | 710 | 734 | 133 | 174 Staphorst | 680 | 745 | 97 | 190 Westerveld | 654 | 678 | 56 | 91 Hardenberg | 747 | 792 | 201 | 281 Zwartewaterland | 741 | 865 | 189 | 361 49

50 De gemeente is van de 141 e plaats in 2017 naar de 40 e plaats gestegen in de COELO Atlas, de jaarlijkse woonlasten monitor . Wel wordt opgemerkt dat de lastendruk in onze gemee nte negatief wordt beïnvloed doordat de tarieven va n de leges voor begraafrechten niet 100% kostendekkend zijn. Verder zijn van invloed de kosten van het aanleggen van r iolering op plaatsen waar een slechte bodemstructuur en natuurlijk ook extra kosten in verband met de uitgestrektheid van onze gemeente. 500 550 600 650 700 750 800 850 900 Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2018 2017

51 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de nota van aanbieding hebben we gemeld dat het noodzakelijk is dat er een goed inzicht bestaat in de risico’s die de gemeente loopt. Op basis hiervan kan een juiste analyse worden gemaakt voor de beoordeling en beheersing van de risico’s. De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe robuu st de begroting is geweest van de gemeente Steenwij kerland. Opgemerkt wordt dat het proces van risico control nog de nodige aandacht verdient. Daarom heeft het college de volgende doelstellingen gehanteerd: - dat het optreden van risico’s geen effect mag hebbe n op de uitvoering van bestaand beleid en op de gem eentelijke voorzieningen; - dat er een koppeling bestaat tussen het risicoprofiel en de omvang van de weerstandscapaciteit; - dat de (project)risico’s worden beheerst; - dat het bewust denken in risico’s een onderdeel is van de beleidsprocessen. Risicomanagement Dit is het identificeren en kwantificeren van risico’s, alsmede het vaststellen van beheersmaatregelen om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Belangrijk is dat bewust nagedacht moet worden over mogelijke risico’s bij onze beleidsprocessen. Bij het opstellen van de begroting is getracht het risicomanagement verder te verbeteren.

Hierbij gaat het om de volgende zaken: - de processen binnen onze organisatie zodanig in te richten en op te zetten, zodat risico’s worden voor komen, c.q. worden weggenomen dan wel in een vroeg stadium worden onderkend en herkend; - de risico-inventarisatie zo goed mogelijk te voorzien van een plan van aanpak om deze risico’s te behe ersen. Dit houdt in dat maatregelen worden genomen om risico’s weg te nemen. Overigens kan het ook voorkomen dat voor niet-beïnv loedbare risico’s, dus risico’s waar de gemeente ni ets aan kan doen, vooraf geen maatregelen getroffen kunnen worden. Bij de begroting is een inventarisatie gemaakt van de risico’s om te komen tot een risicoprofiel voor onze gemeente. Hieronder treft u de diverse beleidsterreinen aan waarbij risico wordt gelopen: - Invoering vennootschapsbelasting; - ontwikkeling algemene uitkering uit het gemeentefonds; - rentestijging; - BTW compensatiefonds (BCF); - rioolheffing; - minimabeleid; - Participatiewet (re-integratie en WSW); - Achterstallig onderhoud openbare ruimte; - Investeringsprojecten ruimtelijk domein; - Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO); - Jeugdzorg; - Participatiewet (uitkeringen en rijksbijdrage); - omgevingswet.

Invoering Vennootschapsbelasting De invoering vergt een flinke investering voor de g emeente door de extra (structurele) werkzaamheden, benodigde inhuur van externe adviseurs en opleidingen van personeel. In 2018 is de aangifte over 2016 ingediend en uitst el aangevraagd voor de aangifte over 2017 en 2018. Het tarief bedraagt 20% voor een belastbaar bedrag tot en met € 200.000. Boven dit bedrag is het tarief 25%. Inmiddels is ee n voorlopige aanslag over 2016, 2017 en 2018 ontvan gen en betaald. De verwachting op dit moment is dat het fiscale result aat over deze jaren nihil zal zijn, maar om een te betalen belastingrente van 8% te voorkomen is besloten toch een voorlopige aan gifte in te dienen en te betalen. Mocht het fiscale resultaat nihil zijn zoals verwacht, dan zullen de betaalde bedragen weer terug worden ontvangen. Op dit moment bestaat veel onduidelijkheid over de manier waarop gemeenten hun winst dienen te bereken en, deze onduidelijkheid zal waarschijnlijk nog enige jaren aanhouden. Het kan er ook toe leiden dat de belasti ngdienst het moment van opleggen van een definitieve aanslag zoveel mogelij k naar achter zal verplaatsen. Het gevolg van de on zekerheid is dat het mogelijk tot eind 2021 kan duren voordat een defini tieve aanslag over 2016 wordt opgelegd.

De gemeente zal bij het opstellen van de begroting de hoogte van de te betalen belast ing voorzichtig inschatten. Het valt niet uit te sl uiten dat de ingeschatte bedragen afwijken van de uiteindelijk te betalen belasting.

52 Ontwikkeling Algemene uitkering De accressen worden afgeleid van de Netto Gecorrige erde Rijks Uitgaven (NGRU). Bij de jaarrekening is uitgegaan van de laatste stand van het accres dat is gemeld in de septembercirculaire 2018. Volgens de Najaarsnota 2018 van de rijksoverheid zo u minder uitgegeven worden dan begroot. Dat heeft e en vertaling van het accres gemeentefonds tot gevolg van € 100 miljoen o fwel 8 punten (2018) uitkeringsfactor. Dat is echte r niet verwerkt in de decembercirculaire omdat dit geen bijstelmoment van het accres is. Voor de gemeente Steenwijkerland be tekent dit een lagere Algemene uitkering van € 250.000. In de meicirculaire 2019 zal het ministerie BZK de onderuitputting cijfermatig verwerken met een éénma lig en structureel effect. Dus in 2019 een dubbel nadeel (zowel eenmalig als s tructureel) en in 2020 de tegenboeking van het eenm alig effect ofwel een voordeel. Daarin heft het zgn. teller- en noemer effect de structurele doorwerking van de onderuitputting op, waardoor alleen nog de incidentele doorwerking over blijft. Het definit ieve accres 2018 wordt volgens de gebruikelijke sys tematiek bij het Financieel jaarverslag over 2018 vastgesteld en gemeld in de meicirculaire 2019 en verwerkt in het uitkeringsjaar 2019. Rentestijging De rente bevindt zich op een heel laag niveau. Bij een aantrekkende economie is een rentestijging niet ondenkbaar.

Ook de spanningen in de wereld kunnen van invloed zijn op het rentepercentage. Het zijn risico’s die niet te beïnvloeden zijn door ons als gemeente, maar die zich wel degelijk kunnen voordoen. Het eventuele overschrijdingsrisico werd voor 2018 ingeschat op 25%, in de categorie laag. Een rentest ijging van 1% wordt gekwantificeerd op ongeveer € 529.000 in 2019 oplop end naar € 997.000 in 2023. Dit is een grote stijgi ng ten opzichte van het jaarverslag 2017, hetgeen wordt veroorzaakt door he t hoge investeringsniveau opgenomen in de meerjaren begroting 2019 - 2023 Jaarlijks voor de begroting wordt op basis van de r entegegevens op 1 september een herberekening gemaa kt van de rentecomponent. Bij de rapportages van de P&C cyclus wordt over de financiële gevolgen van de rente gerapporteerd. BTW compensatiefonds De gemeente Steenwijkerland declareert BTW terug op grond van het BTW compensatiefonds. Landelijk gezi en is hieraan een plafond ingevoerd. Als dit plafond wordt bereikt, w orden de hogere uitgaven door het rijk gekort op de algemene uitkering. Door de mindere economische omstandigheden van de afgelo pen jaren is dit plafond niet bereikt, maar komt do or de aantrekkende economie wel eerder in beeld. De impact is zeer moe ilijk te bepalen omdat het een macronorm betreft wa arvan de rapportage van het ministerie van Financiën dient te komen.

Rioolheffing Met betrekking tot de rioolheffing lopen nog altijd twee beroepszaken, waarover u de afgelopen jaren m eermaals bent geïnformeerd. De actuele stand van zaken is als volgt. Ten eerste een procedure met betrekking tot de rioo lheffing 2013 inzake een verzamelgebouw, een loods met verschillende opslagunits die verhuurd worden aan derden. De rioo lheffing is per unit in rekening gebracht. Namens d e eigenaar van de loods is onder meer een beroep gedaan op het gelijkheidsb eginsel. Campings worden voor de aanslagoplegging ( net als in de Wet WOZ) als één geheel aangemerkt. Niet alle huurkavels krijgen een afzonderlijke aanslag, de eigenaar/exploitant van de camping betaalt voor het geheel. De eigenaar van de loods w il dit ook, dus één aanslag voor het gehele pand en geen aanslagen per afzonderlijke unit. De zaak is al bij de Hoge Raad geweest, die het beroep op het gelijkheidsbeginsel ongegrond heeft verklaard en de zaak ter verdere afhandeling heeft terugverwezen naar het Hof Den Bosch. Dit hof heeft de gemeen te bij uitspraak van 15 november 2018 in het gelijk gesteld. Hiertegen is ( opnieuw) beroep in cassatie bij de Hoge Raad ingest eld. De uitkomst van deze procedure is niet op korte termijn te verwacht en. De mogelijke financiële gevolgen van deze zaak op zich zijn niet noemenswaardig.

Daarnaast spelen nog procedures van een woningstich ting tegen de rioolheffing 2013, 2014 en 2015. Ook in deze procedures werd een beroep op het gelijkheidsbeginsel gedaan, onder verwijzing naar campings. Hiernaast wordt in deze procedures aangevoerd dat de opbrengst van de rioolheffing hog er is dan de kosten. Dit is niet toegestaan, de rio olheffing mag maximaal kostendekkend zijn. Nadat de rechtbank de aanslagen rioolheffing had vernietigd, heeft het hof Arnhem ons hoger beroep op 27 februari 2018 gegrond verklaard. Van een overschrij ding van de opbrengstlimiet is volgens het Hof geen sprake. Ook op de overige, meer juridische, punten zijn we in het gel ijk gesteld. De aanslagen rioolheffing blijven voll edig in stand. Tegen deze uitspraak is beroep in cassatie bij de Hoge Raad in gesteld door de woningstichting. De uitkomst hierva n is nog niet bekend. Het gaat om een bedrag van circa € 500.000,- aan rioolh effing per jaar, dus de financiële belangen zijn er g groot. Mogelijk worden de gevolgen nog groter, doordat inmiddels de aanslagen 2016 tot en met 2018 op dezelfde wijze zijn opg elegd en hiertegen ook bezwaar is gemaakt.

Minimabeleid Uitkeringen bijzondere bijstand en minimabeleid zijn zogenaamde open eind financieringen. Afhankelijk van het aantal aanvragen en hoogte van de uitkeringen kunnen er onder- dan wel overschrijdingen plaatsvinden. In de primitieve begroting 2018 was een budget van € 1,6 miljoen opgenomen. Bij vaststelling van de PPN in juli 2018 is hier structureel € 200.000 aan toegevoegd door de gemeenteraad. Daarnaast is ook het structurele budget voor invulling van de WTCG en extra middelen vanuit het rijk toegevoegd. Uiteindelijk was het definitieve budget € 2,1 miljoen (inclusief budget voor schuldhulpverlening). Halverwege 2018 is de Nota herijking van het minimabeleid besproken en vastgesteld in de raad. Het beschikbare budget is overschreden met een bedrag van € 72.000. Sociaal domein Participatiewet (re-integratie en WSW) De invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 is gepaard gegaan met een forse korting op de diverse rijksbijdragen. Ook de nieuwe regeling Beschut Werk is een verhoogd risico. Ondanks het feit dat de economie zich lijkt te herstellen, blijft het een moeilijke tijd voor de onderkant van de arbeidsmarkt. Het in dienst nemen van mensen met een arbeidsbeperking wordt door veel werkgevers gezien als een té groot risico.