Jaarverslag 2017.pdf

Daarom zijn bij het onderdeel vermogenspositie en resultaat de gegevens over 2016 vermeld. De bijlage is conform het raadsvoorstel van 9 februari 2016 opgesteld en worden in de volgende categorieën gepresenteerd (zie ook paragraaf 3.2): o vennootschappen en coöperaties o stichtingen en verenigingen o gemeenschappelijke regelingen en De 4 e categorie, de “overige verbonden partijen” is momenteel niet voorradig. 1. Vennootschappen en coöperaties 1.1. BNG Verbonden partij Bank Nederlandse Gemeenten N.V. Activiteiten De kerntaak van de BNG is om tegen lag e tarieven te voorzien in kredietverlening aan dece ntrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan l enen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden. Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Nederlandse overheden (50% rij k, 50% gemeenten, provincies en waterschappen) Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 129.675 aa ndelen à € 2,50. Het aandeel in het totale aandelen vermogen is 0,24% Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus bedragen x € 1.000 Bank Nederlandse Gemeenten N.V.

Jaar Dividend Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 74 3.582.000 149.891.000 24% 126.000 2015 132 4.163.000 145.317.000 23% 226.000 2016 213 4.486.000 149.483.000 26% 369.000 2017 328 4.953.000 135.041.000 38% 393.000 72 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen De bank heeft actief gezocht naar op lossingen voor maatschappelijke opgaven op het gebi ed van onder meer duurzaamheid, export en midden- en klein bedrijf (MKB). Dit heeft geleid tot concrete transacties. Verwacht wordt dat het uitkeringsperce ntage van de nettowinst weer wordt verhoogd naar 37,5%. Gezien de aanhoudende onzekerheden acht de bank het niet verantwoord een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2018. Risico’s Beperkt, tot deelname aandelenkapitaal. Fi nanciers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietverlening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. 1.2. Enexis Verbonden partij Enexis Holding N.V. Activiteiten Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie. - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie.

- Het ontplooien van andere operationele en onderst eunende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang Om de consument te beschermen te gen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbehe erders in publieke handen moeten blijven. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limb urg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Fri esland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 304.012 aa ndelen à € 1. Het aandeel in het totale aandelenver mogen is 0,207%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus bedragen x € 1.000 Enexis Holding N.V. Jaar Dividend Rente inkomsten Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 258 37 3.517.000 2.593.000 55% 265.500 2015 218 37 3.608.000 2.532.000 51% 223.100 2016 210 - 3.704.000 3.173.000 51% 207.000 2017 210 - 3.808.000 3.234.000 50% 207.000 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. In 2017 is een suppletie-uitkering ontvangen in verband met aflossing van de zgn. Edon-leningen ad € 26.119. Ontwikkelingen Het aandeel duurzame energie dat Ene xis Netbeheer transporteert blijft stijgen.

In 2017 hebben ruim 57.000 klanten de stap gemaakt om zelf elektri citeit te produceren. De snelheid waarmee de energietransitie zich voltrekt is een uitdaging voo r de netbeheerder. Met name de beperkte beschikbaarheid van technici vormt de komende jaren een maatschappelijk dilemma. Risico’s De aandeelhouders lopen he t risico (een deel van) de boekwaarde ad € 6,2 miljoen te moeten afwaarderen. Het risico voor de aandeelhouders is g ering omdat Enexis opereert in een gereguleerde (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de (intrinsieke) waarde van Enexis Holding N.V. 73 Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist, E nexis heeft op dit moment 50% eigen vermogen. Gecombineerd met de achtergestelde status van de ‘Vordering op Enexis ven- nootschap’ die loopt tot september 2019, levert dit een laag risico op voor de aandeelhouders van Enexis Holding N.V. Een aanvullend risico is het achterblijven van de g eraamde dividendinkomsten. Het risico is echter gemitigeerd middels een overeengekomen streefwaarde van € 100 miljoen voor het jaarlijkse dividend. 1.3. Rendo Holding N.V. Verbonden partij Rendo Holding N.V. Activiteiten Rendo houdt zich als regionale netbehe erder van elektriciteit- en gasnetten primair bezig met het ontwerp, de bouw en het beheer van energienetwerken .

Daarnaast houdt zij zich bezig met activiteiten gericht op onderhoud, verhuur en verko op van energieverbruikstoestellen en adviseert of participeert o.a. in duurzaamheids- en innovatieprojecten op gebied van energie. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang da t er een betrouwbare, betaalbare en schone energiev oorziening is op de korte en lange termijn. De wet verplicht een splitsing van gasbedrijven in een leverings- en productiedeel, waarbij het leveringsdeel in publieke handen moet blijven. Het publiek belang kan het best behartigd worden in een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Gemeenten Hoogeveen, Meppel, S taphorst, Zwartewaterland, Steenwijkerland, Coevord en, Hardenberg, Westerveld en De Wolden. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 198 aandel en à € 453,78. Het aandeel in het totale aandelenve rmogen is 19,98%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus bedragen x € 1.000 N.V. Rendo Holding Jaar Dividend Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 1.498 57.501 76.959 40% 10.443 2015 1.498 61.015 71.970 45% 11.014 2016 1.498 67.246 67.910 50% 13.700 2017 1.498 70.342 66.962 51% 10.596 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen.

Ontwikkelingen In de komende periode gaan de wettel ijk gemaximeerde tarieven omlaag. Dit is een stimul ans voor de Rendo om kosten te besparen. De komende jaren ho udt Rendo rekening met een dividenduitkering van € 7,5 miljoen. Risico’s N.V. Rendo Holding bestaat uit Rendo Netwe rken. Rendo Netwerken beheert en onderhoudt het gas- en elektriciteitsnetwerk. Gezien de aard van d e activiteiten is Rendo Netwerken een vrij stabiele vennootschap. Bij een eventuele overname in verband met sectorord ening vervalt het dividend. De opbrengst is naar verwachting (aanzienlijk) lager dan de huidige dividendopbrengst. 1.4. Vitens N.V. Verbonden partij Vitens N.V. Activiteiten Het doel van Vitens is een betrouwbare en onafhankelijke watervoorziening tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. 74 Inhoudelijk belang Het is wettelijk vastgelegd dat de aandelen van waterbedrijven alleen in publieke h anden mogen zijn, omdat de drinkwatervoorziening een publiek be lang is. Het belang wordt het beste verwezenlijkt door middel van een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Overijssel, Utrecht , Flevoland, Gelderland, Drenthe en Friesland en ge meenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 60.227 aan delen á € 56,50. Het aandeel in het totale aandelen vermogen is 1,042%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus bedragen x € 1.000 Vitens N.V. Jaar Dividend Rente inkomsten Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 174 87 421.200 1.292.500 24,6% 42.100 2015 231 71 471.700 1.242.700 27,5% 55.400 2016 202 52 489.100 1.249.200 28,1% 48.500 2017 199 37 533.700 1.194.400 30,9% 47.700 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen Vitens zal de komende jaren nadrukke lijk verder bouwen op het fundament dat de afgelopen jaren is gelegd. Zowel in de klantbeleving als in de zorg vo or het milieu en de maatschappij hebben we flinke stappen gezet. In het voorjaar 2017 hebben w e de balans opgemaakt en de strategie herijkt, onder andere in het licht van maatschappelijke trends en ontwikkelingen. Deze strategische herijking heeft geleid tot een strategische agenda die “Samen in beweging voor mens en leefomgeving” wordt genoemd. De volgende vier punten zullen de komende jaren binnen deze agenda leidend zijn: 24/7 betrouwbaar en betaalbaar drinkwater; Vitenser ster k in je werk; meer gemak voor de klant en voldoende beschikbare schone bronnen. De verwachting is dat het uit te keren dividend voo r de periode 2018-2020 zal dalen.

Dit wordt veroorzaakt door een daling van het verwachte jaarl ijkse resultaat. Inmiddels is de WACC (maximaal te behalen rendement) voor de jaren 2018 en 2019 vastgesteld op 3,4%. Risico’s De deelneming brengt voor de gemeente een gering risico met zich mee. Vitens opereert maar zeer beperkt in een concurrerende omgeving, de marktrisi co’s zin daarom beperkt. De operationele risico’s zijn niet klein omdat het product moet voldoen aan hoge kwaliteitseisen. 1.5. Rova N.V. Verbonden partij Rova N.V. Activiteiten Het op financieel, milieutechnisch en maatschappelijk verantwoorde wijze exploreren en exploiteren van afvalzorgplicht van gemeenten. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang da t de gemeente de afvalverwerking tegen de zo laag m ogelijke maatschappelijke kosten uitvoert. Het publiek belan g kan behartigd worden door middel van een publieksrechtelijk deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Afvalverwijdering Utrecht, gem eenten in West Overijssel, Amersfoort, Meppel, Apel doorn, Oost- Gelre, Twenterand, Urk, Aalten, Olst-Wijhe, Winterswijk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 579 aandel en á € 113,45. Het aandeel in het totale aandelenve rmogen is 8,24%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus 75 bedragen x € 1.000 N.V.

Rova Holding Jaar Dividend Rente inkomsten Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 281 81 23.620 54.517 30,2% 5.697 2015 324 81 25.785 56.127 31,5% 6.819 2016 430 81 28.886 57.368 33,5% 9.142 2017 348 81 30.906 52.701 36,9% 7.441 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2017 in 2018 worden ontvangen. Ontwikkelingen De behaalde resultaten in de transit ie van afval naar grondstoffen (omgekeerd inzamelen ) en de implementatie van de BOR-dienstverlening zijn posit ief te noemen. De Rova zal zich hierop blijven inzetten. Verder wordt gezocht door het uitbreiden van samenwerking met gemeenten, bijvoorbeeld op het terrein van beheer openbare ruimte en groenb eheer en is Rova actief rondom de implementatie van de participatiewet (bijvoorbeeld door het bieden van leerwerktrajecten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). Risico’s Beperkt tot deelname aandelenkapitaal. 1.6. Wadinko N.V. Verbonden partij Wadinko N.V. Activiteiten Het deelnemen in en het directie voere n over andere ondernemingen die bij voorkeur werkzaam zijn in de provincie Overijssel, waaronder bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van kunststoffen en milieutechnieken en het bevorderen van de werkgeleg enheid in de provincie, één en ander in de ruimste zin van het woord.

Inhoudelijk belang Wadinko heeft tot doel het creër en van werkgelegenheid door middel van het stimuler en van bedrijvigheid. Dit is van maatschappelijk belang, m aar strikt genomen geen publiek belang omdat het een normale economische activiteit betreft. Er zijn concurrerende particuliere initiatieven die met vergelijkbare participaties hetzelfde doel bereiken. Het is daarmee niet optimaal om als gemeente in een privaatrechtelijke partij te participeren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincie Overijssel en 20 gem eenten in Overijssel plus gemeenten Meppel, Noordoo stpolder, Urk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 130 aandel en á € 100. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 5%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhoude rs: wethouder Brus bedragen x € 1.000 Wadinko N.V. Jaar Dividend Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 65 60.460 1.639 7.362 2015 65 65.284 1.536 6.018 2016 65 65.626 1.441 1.537 2017 65 67.657 1.521 3.225 76 Opgemerkt wordt dat de dividenduitkeringen pas worden uitgekeerd in het jaar daarop. Zo zal de dividenduitkering over 2016 in 2017 worden ontvangen. Ontwikkelingen Het beleid voor de komende zal worde n voortgezet met als doelstelling: - 5.000 arbeidsplaatsen in 2021 bij Wadinko participaties en - gemiddeld 4% rendement op eigen vermogen.

Risico’s Verbonden met de taken van Wadinko zijn er ondernemingsrisico’s. De participatiemaatschappij zorgt dat zij invloed uitoefent op de ondernemingen waarin zij participeert via een Raad van Commissarissen of een aandeelhoudersovereenkomst. H et is echter niet te zeggen welke risico’s Wadinko precies loopt met betrekking tot de aangegane participaties. De afgelopen jaren is een positief financieel resul taat gedraaid. Dit wil echter niet zeggen dat het bedrijf financieel gezond blijft, vanwege de afhank elijkheid van de financiële posities van de participerende partijen. Vooralsnog is het eigen ve rmogen (liquide middelen) hoog genoeg om risico’s op te vangen. 1.7. Noordwestgroep N.V. Verbonden partij Noordwestgroep N.V. Activiteiten Het doel van de vennootschap is op soc iaal-economisch verantwoorde wijze inwoners van de gemeente Steenwijkerland met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe te leiden naar betaalde arbeid. Inhoudelijk belang Het publiek belang, mensen met e en lichamelijke, verstandelijke of psychische beper king aan het arbeidsproces laten deelnemen, is wettelijk gezien een taak van de gemeente en wordt verwezenlijkt via de Noordwestgroep N.V. Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Gemeente Steenwijkerland Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit thans 100% van de uitgegeven aandelen, zijnde 1.200 à € 453,78 per aandeel.

Vertegenwoordiger Wethouder Akkerman bedragen x € 1.000 Noordwestgroep N.V. Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 548 1.045 2.450 30% - 2015 298 1.045 2.373 31% - 2016 621 1.045 1.951 35% - 2017 970 1.045 1.740 38% - Ontwikkelingen Vanaf 1 januari 2015 vindt er geen n ieuwe instroom meer plaats in de sociale werkvoorzi ening bij NoordWestGroep. Op lange termijn zal de sociale wer kvoorziening worden teruggebracht tot 30% van het huidige niveau. Alleen voor personen die zi jn aangewezen op beschut werken zal dan nog een vergoeding worden ontvangen. Naast deze afbouw wordt ook de jaarlijkse subsidie vanaf 2015 tot en met 2020 gefaseerd verlaagd met in totaal € 2.500 per fte. Naast deze afbouw neemt ook de verdiencapaciteit van het resterende sw-bestand af. Al deze ontwikkelingen bij elkaar maakt dat de gemeentelijke bijdrage voor NoordWestGroep de komende jaren naar verwachting boven de € 1 mln 77 uit gaat komen. De samenwerking NoordWestGroep en de IGSD wordt, al s gevolg van ontwikkelingen rondom de toegang, op een andere manier vormgegeven. Risico’s De jaarlijkse verlaging van de rijkssubsid ie betekent een financieel risico voor de gemeente, zeker als Noordwestgroep hier geen nieuwe inkomsten tegenover zet. 1.8. Vennootschappen na verkoop Essent In 2009 werd het productie- en leveringsdeel van Essent verkocht aan RWE.

Bij de verkoop is een aantal tijdelijke B.V.’s opgericht om de belangen van de aandeelhouders te behartigen. In 2016 zullen CBL Vennootschap B.V., Verkoop Vennootschap B.V. en Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. naar verwachting worden opgeheven. Verbonden partij Vordering op Enexis B.V. Activiteiten en inhoudelijk belang Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de gas- en elektriciteitsnetten binnen de Essent-groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhoude rs van Essent. De B.V. is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aan Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limb urg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 4.236 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,20%. De gemeente heeft nog 1 lening uitstaan: - Lening D, einddatum 30/9/2019, rente 7,20% € 680.000 Vertegenwoordiger Wethouder Brus bedragen x € 1.000 Vordering op Enexis B.V.

Jaar Rente inkomsten Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 94 66 860.000 - 17 2015 94 45 860.000 - 22 2016 90 24 356.000 - 20 2017 51 17 356.500 - 15 bedragen x € 1.000 Verkoop Vennootschap B.V. Jaar Agio uitkering Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 - 363.305 80.000 17.290 2015 635 84.803 30.139 48.900 2016 162 1.243 37 - 524 2017 2 153 20 - 65 78 bedragen x € 1.000 CSV Amsterdam B.V. Jaar Agio uitkering Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 - 9 36 - 44 2015 - 42 50 - 50 2016 - 3.209 171 3.251 2017 4 870 60 - 110 bedragen x € 1.000 Publiek Belang Electriciteitsproductie B.V. Jaar Agio uitkering Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 - 1.598 108 - 19 2015 - 1.580 118 - 18 2016 - 1.639 51 59 2017 - 1.615 11 - 22 bedragen x € 1.000 CBL Vennootschap B.V.. Jaar Agio uitkering Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 - 9.811 107 - 67 2015 - 9.460 445 - 351 2016 15 788 149 - 270 2017 1 145 8 - 20 Ontwikkelingen Vordering op Enexis B.V. Op dit moment resteert alleen nog lening D. Deze ma g niet vervroegd worden afgelost. Afhankelijk van het resultaat van een aantal financiële ratio’s zou deze lening eventueel geconverteerd kunnen worden in eigen vermogen.

Naar verwachting zal de vennootschap eind 2019/begin 2020 geliquideerd kunnen worden. Verkoop Vennootschap B.V. Het initieel vermogen in het General Escrow Fonds was bij de oprichting in 2009 € 800 mln.. Eind juni 2016 is het General Escrow Fonds geliquid eerd. Het restantbedrag is volledig uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang in de vennootschap. Ondanks dat het General Escrow Fonds in juni 2016 i s geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden geliquideerd. CBL Vennootschap B.V. Het initieel vermogen in het General Escrow Fonds was bij de oprichting in 2009 $ 275 mln.. Eind juni 2016 is het General Escrow Fonds geliquid eerd. Het restantbedrag is volledig uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang in de vennootschap. Ondanks dat het General Escrow Fonds in juni 2016 i s geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden.

Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden geliquideerd. 79 CSV Amsterdam B.V. In het kader van de verkoop van Attero aan Waterlan d hebben de verkopende aandeelhouders van Attero een aantal garanties en vrijwaringen gegeven aan Waterland. Het merendeel van deze garanties en vrijwaringen is door de verkopende aan deelhouders overgedragen aan CSV Amsterdam B.V. Ter verzekering van de betaling van eventuele schadeclaims heeft Waterland bedongen dat een deel van de verkoopopbrengst, zijn de € 13,5 miljoen, door de verkopende aandeelhouders gedurende een bepaalde tijd op een e scrow-rekening wordt aangehouden. Buiten het bedrag dat op deze rekening wordt aangehouden, zijn de verkopende aandeelhouders niet aansprakelijk voor inbreuken op garanties en vrijwaringen. Waterland heeft op 22 mei 2015 een claim van ten mi nste € 9,5 miljoen ingediend bij de CSV Amsterdam B.V. Vanwege die claim, diende - conform de afspraken vastgelegd in de koopovereenkomst - het gehele in escrow geplaatste bedrag ter beschikking te blijven ter afwikkeling van deze claim. De contractuele beoogde verlaging per 27 mei 2015 van het escrow bedrag (lees: betaling door de notaris van € 9,5 mi ljoen aan de CSV Amsterdam B.V.

en daarmee aan de verkopende aandeelhouders) heeft daarom niet plaatsgevonden. In juni 2016 is een compromis bereikt tussen Waterland en de vennootschap voor een bedrag van € 5.464.217 over de belastingclaims tot en met de per iode waarin Attero integraal onderdeel, als Essent Milieu, uitmaakte van de Essent-organisatie. Het bedrag is betaald uit het escrow fonds van € 13,5 miljoen. Daarnaast is door Attero een bedrag betaald aan de vennootschap van EUR 3.406.063 voor de (eventuele) belastingteruggaven o ver deze periode. Het bedrag is toegevoegd aan de overige reserves van de vennootschap. Het resterend vermogen op de escrow-rekening is € 8 .035.783,--. De escrow-rekening wordt aangehouden bij de notaris. De verkopende aandeelho uders en Waterland zijn niet zonder meer gerechtigd tot het voornoemde bij de notaris in esc row gestorte bedrag. De verkopende aandeelhouders en Waterland hebben enkel een voorwa ardelijke aanspraak op dat bedrag. Zodra aan de in de escrow overeenkomst opgenomen voorwaar den is voldaan, zal de notaris het desbetreffende bedrag betalen aan hetzij de CSV Ams terdam B.V., hetzij aan Waterland. Het in escrow gestorte bedrag maakt geen onderdeel uit van de balans van CSV Amsterdam B.V.. De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk va n de periode dat claims worden afgewikkeld.

Eventuele claims kunnen door Waterland tot 5 jaar na completion (mei 2019) worden ingediend. Na afwikkeling van deze eventuele claims van Waterl and zal de escrow-rekening kunnen worden opgeheven en het restant op deze rekening kan worden uitgekeerd aan de aandeelhouders. Naar verwachting zal de vennootschap eind 2019/begin 2020 kunnen worden geliquideerd.. Publiek Belang Elektricititeitsproductie B.V. Ondanks dat het General Escrow Fond sinds juni 2016 is geliquideerd, dient de vennootschap als gevolg van contractuele verplichtingen nog in stand gehouden te worden. Het bestuur van de vennootschap is in overleg met de andere contractue le partijen om na te gaan wanneer de contractuele verplichtingen voortijdig kunnen worden beëindigd en de vennootschap vervolgens kan worden geliquideerd. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer b eheerst risico’s op Enexis voor de niet-tijdige bet aling van rente en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis. Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000). 2. Stichtingen en verenigingen 2.1.

Stichting Dataland Verbonden partij Stichting administratiekantoor Dataland Activiteiten Dataland verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijke vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Inhoudelijk belang Deelname is een vorm van samenwe rking tussen gemeenten ter behartiging van het open baar belang en met als resultaat efficiëntie en kennisvo ordelen op het gebied van toegankelijkheid van 80 overheidsinformatie. Dankzij de samenwerking met de elnemende gemeenten, vele afnemers en andere betrokkenen bij de overheidsinformatievoorzi ening is Dataland uitgegroeid tot het landelijke kennis- en dataknooppunt voor vastgoed, geo- en WOZ gerelateerde gemeentelijke gegevens. Bestuursprogramma Steenwijkerl anders voelen zich welkom Deelnemende partijen Diverse Nederlandse gemeenten Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 22.640 ce rtificaten à € 0,10 per certificaat. Participatie g eschiedt door de eenmalige aankoop van certificaten naar rato van he t aantal gebouwen in de gemeente. Hiermee krijgt de gemeente zeggenschap over het beleid van Dataland. Vertegenwoordiger De gemeente is als participant ve rtegenwoordigd in de certificaathoudersvergadering.

bedragen x € 1.000 Stichting administratiekantoor Dataland Jaar Ontvangen vergoeding Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 0 800 600 300 2015 0 949 485 221 2016 0 847 607 - 102 2017 0 nnb nnb nnb (*) vergoeding voor gemeente als verstrekker van gegevens Ontwikkelingen Jaarlijks wordt een (zeer geringe) v ergoeding aan deelnemende gemeenten uitgekeerd voor het leveren van de gemeentelijke gegevens. Het eventuel e overschot aan inkomsten wordt daarnaast aan de certificaat houdende gemeenten uitgekeerd. Risico’s Dataland is een stichting zonder winstoogm erk. Het financieel risico is laag en beperkt zich tot het in de certificaten geïnvesteerde bedrag. 3. Gemeenschappelijke regelingen 3.1. GGD IJsselland Verbonden partij Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Activiteiten De GGD IJsselland bewaakt, beschermt e n bevordert de gezondheid van de ruim 500.000 inwoners van 11 gemeenten in IJsselland Inhoudelijk belang De gemeente heeft de wettelijke taak om de gezondheid van de burgers te bevorderen en te beschermen tegen ziekten en calamiteiten. Daarnaast is de gemeente verplicht een gemeenschappelijke gezondheidsdienst te hebben. Het publiek belang kan het best gediend worden door middel van een publiekrechtelijke deelname op basis van de Wgr.

Bestuursprogramma Steenwijker landers doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. De (basis)bijdrage per gemeente wordt berekend aan de hand van het aantal inwoners. Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: wethouder Frant zen bedragen x € 1.000 Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 700 1.900 6.300 16% 400 81 bedragen x € 1.000 Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2015 700 2.400 6.100 20% 600 2016 700 1.500 10.200 nb 800 2017 790 1.167 5.733 nb 211 Ontwikkelingen De vele veranderingen op het gebied van jeugdzorg, WMO, participatie en de beweging in het onderwijs vragen van de GGD IJsselland om mee te be wegen, in te spelen op vernieuwing en aan te passen. In 2018 is, in tegenstelling tot voorgaande jaren, de volledige jeugdgezondheidszorg onder-gebracht bij de GGD. Dit betekend dat de gezondheidszaken van alle kinderen van 0-18 jaar nu door de GGD verzorgd worden. In 2019 wordt met een nieuw bestuur het lange termijn beleid bepaald.

Risico’s In 2017 is gebleken dat de huisvestingskos ten hoger zijn uitgevallen dan was verwacht na de verbouwing. In 2018 zal gezocht worden naar bespare nde maatregelen om een overschrijding te voorkomen. GGD IJsselland voert een actief financieel risicobe leid. De weerstandscapaciteit wordt geëvalueerd op basis van een financiële risico-inventarisatie. Op basis van de meerjarenraming is het risico voor de gemeente Steenwijkerland klein. 3.2. Veiligheidsregio IJsselland Verbonden partij Veiligheidsregio IJsselland Activiteiten Veiligheidsregio IJsselland werkt met gemeenten en andere partners samen in het voorkomen , bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crisis in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang De brandweerzorg, rampenbestrijd ing en crisisbeheersing en het bieden van geneeskun dige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn alle pu blieke belangen. Deze belangen kunnen het beste behartigd worden door middel van een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Steenwijker landers voelen zich thuis Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem.

Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: burgemeester Ba ts bedragen x € 1.000 Veiligheidsregio IJsselland Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 2.500 1.400 43.100 0,0% 3.700 2015 2.625 2.100 42.270 7,9% 2.034 2016 2.660 2.450 27.763 7,9% 2.037 2017 2.745 2.745 33.321 8,5% 556 82 Ontwikkelingen Voorafgaand aan de begroting 2017 is de verdeelmethodiek herzien. Door het algemeen bes tuur is op 23 maart 2016 namelijk gekozen voor een combinatiemodel voor de verdeling van de kosten. De kosten worden vanaf 2017 voor 75% verdeeld op basis van de historische kosten en voor 25% op basis van een meer geobjectiveerde methodiek, te weten het gemeentefonds. Na drie jaar, dus in 2019, wordt de verdeelmethodie k opnieuw geëvalueerd waarbij in principe het gekozen combinatiemodel gehandhaafd blijft. Er word t alleen gekeken of het geobjectiveerde aandeel van het gemeentefonds in de verdeelmethodie k kan worden vergroot. Voorafgaand aan de evaluatie wordt door het algemeen bestuur op basis van de ontwikkelingen op dat moment besloten hoe de evaluatie exact vorm zal krijgen. Risico’s Veiligheidsregio IJsselland heeft op 31-12 -2017 een weerstandsvermogen van één miljoen euro, dat geeft een betrouwbaarheid van 85%.

Dit betekent dat de veiligheidsregio bij een dergelijke weerstandscapaciteit naar verwachting eenmaal in de zes à zeven jaar niet in staat zal zijn zonder aanvullende financiering een positief eigen vermoge n te behouden. Op basis van het huidige risicoprofiel is de beschikbare weerstandscapacitei t als onvoldoende te beschouwen. Het is echter wel raadzaam definitieve uitspraken pas te doen wan neer enige ervaring is opgedaan met de gevolgde werkwijze in het benoemen en inschatten va n risico’s. De benoemde risico's kunnen langdurige financiële gevolgen hebben. De eventuele financiële gevolgen kunnen voor een beperkte periode worden gedekt. In die periode moet een stru cturele oplossing worden gevonden. De gemeente kan worden aangesproken op een eventueel e xploitatietekort voor een percentage van 7,92%. 3.3. IGSD Steenwijkerland/Westerveld Verbonden partij Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Activiteiten Uitvoering van de Wet Werk en Bijstand (WWB), de bijzondere bijstand, het minimabeleid en de participatiewet. Inhoudelijk belang Het samenwerkingsverband is inge steld om door middel van vergaande samenwerking op het gebied van de uitvoering van Wet Werk en Bijstand e n aanverwante wetten de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren, de kwetsbaarheid te verminderen en de efficiëncy te verhogen.

Een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr leent zich hier het best voor. Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Gemeenten Steenwijkerland en W esterveld Aandeel en zeggenschap Vertegenwoordiger Wethouder Akkerman (DB) en wethou ders Frantzen en Brus (beiden in het AB) bedragen x € 1.000 Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 3.300 9 2.778 0% 6 2015 3.400 2 3.711 0% - 7 2016 3.700 10 4.183 0% 8 2017 3.596 15 2.613 0% 4 Ontwikkelingen Op dit moment wordt gekeken naar de toekomst van de IGSD ( het toevoegen van het grootste deel van de taken van de Participatiewet aan de toegang van de WMO/Jeugd). De afgelopen twee jaar is er op basis van een Plan van Aanpak intensief ingez et om extra mensen uit te laten stromen naar regulier werk, dat per 1 januari 2018 geleid heeft tot een verlaging van het uitbekeringsbestand van 122 uitkeringen. 83 Risico’s De gemeenten zijn risicodrager voor de uit voering van de taken van de IGSD. De belangrijkste risico’s en onzekerheden waarmee de IGSD te maken h eeft vloeien voort uit de Participatiewet, de bijzondere bijstand en het minimabeleid. Het is daa rom van belang een dusdanige organisatie neer te zetten, die voldoende weerstand heeft om tegenva llers op te vangen.

Het gaat dan om substantiële tegenvallers. Die weerstand kan bestaa n uit bijvoorbeeld reserves en/of een structuur die de flexibiliteit heeft te reageren op veranderende omstandigheden. De IGSD heeft besloten geen reserves te vormen. 3.4. Regionale Uitvoeringsdienst Verbonden partij Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) IJsselland Activiteiten De RUD is een netwerkorganisatie op he t gebied van de milieuwetgeving, - regelgeving en – handhaving. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke milieutaken uitvoert op een regionale schaal om zo minder kwetsbaar en meer efficiënt te zijn. Bestuursprogramma Steenwijker landers zijn actief Deelnemende partijen Provincie Overijsel en de geme enten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-W ijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het bestuur bestaat uit de vertegen woordigers van de colleges en gedeputeerde staten.

Vertegenwoordiger Wethouder Oosterveen bedragen x € 1.000 Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) IJsselland Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 50 - - - 2015 54 - - - 2016 50 - - - 2017 65 - - - Naast de reguliere bijdrage zijn de volgende bedragen betaald voor: - transitie € 19.853 - milieuwachtdienst € 6.282 - ICT project € 31.170 - EED bijdrage € 13.550 Verder zijn er kosten en/of opbrengsten geweest voor de jaarlijkse detachering en inlening van personeel. Ontwikkelingen Wettelijke wijzigingen in september 2015 hebben een aantal consequenties voor de RUD IJsselland. Eén ervan betreft de organisatievorm. De huidige ne twerkorganisatie is per 1 januari 2018 omgezet naar een Omgevingsdienst met een eigen gemeenschappelijke regeling. Risico’s De RUD kan alleen goed functioneren als er voldoende (gelijk-gestemde) ambitie en actieve deelname is, voldoende mandaat voor regionale aansturing en coördinatie, niet alleen gericht op de eigen opgaven maar op de regionale opgaven. 84 3.5. Jeugdzorg IJsselland Verbonden partij Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Activiteiten De uitvoeringsorganisatie fungeert als aankoopcentrale voor gemeenten. Verder beheert de uitvoeringsorganisatie namens de gemeenten de in he t kader van de inkoop gesloten overeenkomsten.

Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke jeugdzorgtaken uitvoert en daarbij regionaal samenwerkt om zo efficiënt mogelijk te zijn. Bestuursprogramma Steenwijker landers doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer , Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, St aphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het college wijst uit haar midden é én lid van het bestuur aan. Vertegenwoordiger Wethouder Frantzen bedragen x € 1.000 Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) Jeugdzorg IJsselland Jaar Bijdrage Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2014 - - - - 2015 93 - 12.100 - 2016 97 - 10.000 - 2017 nnb nnb nnb Ontwikkelingen De gemeenschappelijke regeling die e ind 2016 nog voor 1 jaar verlengd was, is eind 2017 voor onbepaalde tijd verlengd. De gemeente Steenwijk gaa t wel, net als 3 andere gemeenten, vanaf 2018 de afhandeling van de facturen van de zorgaanb ieders zelf verzorgen. In 2018 zal dit (nog) niet tot een besparing leiden. De kwartaalrapportages zijn in 2017 sneller na afloop van het kwartaal aan de gemeenten verstuurd. Risico’s De financiële solidariteit (verevening) wo rdt met de verlenging van de gemeenschappelijke reg eling losgelaten.

Door de sneller verzonden kwartaalrapportages zijn de gemeenten eerder op de hoogte van afwijkingen en kunnen zij hier eerder op in spelen en maatregelen nemen. 85 3.7 Uitvoering grondbeleid 2017 In 2017 is de verkoop van kavels iets beneden de ge maakte planning verlopen. Er zijn weliswaar minder kavels verkocht (35) dan verwacht (45), maar er zijn ook diverse signalen die het aanhoudend herstel van de woningmarkt bevestigen. Definitie en doel grond- eon ontwikkelbeleid 2016-2020 Het doel van het Grond- en Ontwikkelbeleid is het u itvoeren en stimuleren van gebiedsontwikkelingen (g rondexploitaties) en planontwikkelingen (investeringsprojecten) ter bevo rdering van het maatschappelijk gewenste ruimtegebr uik en de ruimtelijke kwaliteit tegen een optimale verdeling van kosten en opbrengsten (kostenverhaal). Belangrijke gebeurtenissen 2017 In 2017 hebben zich een aantal ontwikkelingen voorg edaan die niet alleen sec gevolgen hebben voor de f inanciële positie van het gemeentelijke grondbedrijf, maar ook voor de presentatie van de financiële positie van het gemeentelijk grondbedrijf. Zo is er door de BBV (Besluit, Begroting en Verantw oording) in de Notitie grondexploitaties 2016 een nieuwe methode van winstnemen voorgeschreven, namelijk de POC-methode ( Percentage of Completion ).

Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet worden op basis van de financiële voor tgang van het project. Dit heef effect op de omvang van de te nemen winst bij de jaarrekening 2017. Op 19 december 2017 is de Nota Reserves en voorzieningen 2017 vastgesteld. Met de vaststelling van deze nota is besloten de Algemene Reserve Grondexploitaties (ARG) op te heffen en het saldo van € 3,5 miljoen toe te voegen aan de Algemene Reserve vaste buffer. De Algemene reserve vaste buffer en de Algemene Res erve Grondexploitaties zijn hiermee samengevoegd tot één risicoreserve. Eind 2017 is de procesbeschrijving herziening grondexploitaties jaarrekening geactualiseerd. Dit heeft geleidt tot een optimalisatie en verbetering van de totstandkoming van de herziening van de grondexploitaties in het k ader van de jaarrekening met alle betrokken actoren. Het begrote rentepercentage van 1,25% is door verpl ichte nacalculatie verlaagd naar 1% in de rekening 2017 Daarnaast is de parameter opbrengstenstijging verlaagd van 2,0% naar 1,5% en de parameter kostenstijging is verlaagd van 3,0% naar 2,0%. Bij de herziening van de grondexploitaties bij jaar rekening 2017 zijn tot slot een aantal aanbevelinge n uit de managementletter van november 2017 verwerkt. Er is in de eerste plaa ts extra aandacht geschonken aan de programmering e n fasering van de grondexploitaties voor bedrijventerreinen.

Daarnaas t is besloten om de gevormde reservering van circa € 1,7 miljoen in het complex Kornputkwartier, ontstaan door historische rentevoordelen, vrij te laten vallen en ten gunste te laten komen van het resultaat van de grondexploitatie Kornputkwartier. Tot slot zijn medio 2017 binnen het project Kornput kwartier in Steenwijk nieuwe afspraken gemaakt tuss en de gemeente Steenwijkerland en de ontwikkelende partijen over de afname van gronden. Programma Woningbouw In 2017 zijn in totaal 35 woningbouwkavels verkocht , terwijl de prognose uitging van de verkoop van 45 woningbouwkavels. Hiermee is in 2017 minder verkocht dan verwacht. Toch zijn er in 2017 diverse signalen dat het herstel van de woningmarkt ook in Steenwijkerland aanhoudt. We zien dit terug in e en toename van de belangstelling van projectontwikk elaars voor opties, hun verzoeken om meer bouwgrond en de toegenomen verkoo psnelheid aan projectontwikkelaars. Tevens is er ee n toegenomen interesse voor particuliere kavels. Naar verwachtin g zullen deze signalen in 2018 leiden tot meer verk open ten opzichte van 2017. Programma Bedrijventerreinen In de bedrijventerreinenmarkt is een positieve ontw ikkeling te zien. In 2017 is weliswaar minder verko cht dan in 2016, maar de verkoop van 3.320 m2 is hoger dan het gemiddelde va n de afgelopen 5 jaar.

De cijfers laten echter ook zien dat de vraag in de praktijk lager is dan de geschatte vraag op basis v an het document Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmerin g West Overijssel 2017-2020. Daarom is er bij de herziening van de grondexploita tie in het kader van de jaarrekening 2017 extra aandacht geweest voor programmering en fasering. Resultaten De prognose van het gezamenlijk resultaat tot en met 2035 van de onderhanden grondexploitaties was per ultimo 2016 € 7,9 miljoen positief op eindwaarde. Door de invoe ring van nieuwe BBV-regelgeving voor (tussentijds) winstnemen, de POC- methode (Percentage of Completion) , is er bij de jaarrekening 2017 per saldo circa € 2,15 miljoen winst genomen. Mede hierdoor is het resultaat verslechterd met circa € 1,2 miljoen. De prognose van het gezamenlijk resultaat tot en met 2027 van de 86 onderhanden grondexploitaties is per ultimo 2017 € 6,7 miljoen positief op eindwaarde. Bij het bepalen van dit gezamenlijk resultaat is uitgegaan van marktconforme prijsniveaus. Door de veranderingen in de grondexploitaties en de invoering van de POC-methode kunnen en moeten er i n verschillende complexen winsten genomen worden, terwijl in andere complexen verliezen moeten worden genomen. Per sal do betekent dit voor 2017 een winst binnen het grondbedrijf van cir ca € 2,15 miljoen.

Voorgesteld wordt deze winst te verrekenen met de Algemene Reserve vrij besteedbaar . Met de vaststelling van de Nota Reserves en voorzieningen op 19 december 2017 is de Algemene Reserves Grondexploitatie (ARG) opgegaan in de Algemene Reserve vaste Buffer. Hiermee wordt b enadrukt dat het grondbedrijf deel uitmaakt van de algemene dienst e n geen apart onderdeel is binnen de financiële huis houding van de gemeente. Het totale risico binnen de grondexploit aties is op basis van de jaarrekening 2017 ca. € 3, 8 miljoen (2016: € 3,1 miljoen). Dit verschil is met name te verklaren door het feit dat het risicoprofiel en de tussentijdse winst in samenhang is bepaald. Dit heeft geleidt tot een hogere inschatting van de risico’s, met name in relatie tot onzekerheden ove r de afzetmogelijkheden in een aantal van de individuele grondexploitaties. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt het totale pakket aan risico’s gepresenteerd. 87 4. Verklaring Ensia Nieuw is de methode waarmee het college van B&W ove r 2017 verantwoording aflegt over de kwaliteit van de informatieveiligheid van diverse informatiesystemen . Dit gebeurt aan de hand van de zgn. ENSIA methode . Deze nieuwe methode maakt het beantwoorden van de uitvraag over informatieveiligheid gemakkelijker en efficiënter.

De horizontale verantwoording die hieruit ontstaat bestaat uit een zelfevaluatie en een verklaring van het College va n B&W over de informatieveiligheid van diverse informatiesystemen. Beide documenten zijn positief beoordeeld door een extern auditor en opgenomen in dit jaarverslag. IB beleid, doelstellingen en afspraken Een betrouwbare en veilige informatievoorziening is noodzakelijk voor het goed functioneren van de gemeente en de basis voor het beschermen van rechten van inwoners en ondernem ers. De komende jaren wordt ingezet op het beschikb aar stellen van informatie en het verhogen van informatieveiligheid . Vooral informatie beschikbaar stellen vereist een integrale aanpak, goed opdrachtgeverschap en risicobewustzijn op het gebie d van persoonsgegevens. Ieder organisatieonderdeel is hierbij betrokken en iedere proceseigenaar/regisseur is verantwoordelijk voor de uitvoering van het informatiebeveiligingsbeleid. Algemeen beeld e n resultaten afgelopen periode In 2017 is het informatiebeveiligingsbeleid 2017-20 20 vastgesteld. Daarnaast is er in 2017 een GAP-ana lyse uitgevoerd op de in de BIG gehanteerde toetsingsnormen (303 stuks). Deze zijn beoordeeld op drie onderdelen: opzet en bestaan, implementatie en werking. In het kader van de ENSIA wordt in het eerste jaar alleen getoetst op opzet en bestaan. De komende jaren wordt ook implementatie en werking getoetst.

Bij de beoordeling zijn de volgende criteria gehanteerd: 1. Opzet en bestaan aanwezig (75 %) 2. Opzet en bestaan niet aanwezig (13 %) 3. Opzet en bestaan gedeeltelijk aanwezig. (11 %) 4. Niet van toepassing (< 1 %) 5. Uitbesteed ( o.a. door SAAS oplossing) (<1 %) Daarnaast is er getoetst op de implementatie en werking van het normenkader. Hierbij zijn de volgende criteria gehanteerd: 1. Geen actie vereist ( 56 %) 2. Updaten van procedures/beleid ( 27 %) 3. Opstellen beleid/procedures incl. implementatie (17 %) 4. Niet van toepassing (1 %) Voor 2018 is het doel om 100% te voldoen aan de toetsingscriteria opzet en bestaan. Bij het uitvoeren van de ENSIA audit 2017 is geblek en dat op gebied van authenticatie van documenten d e echtheidskenmerken niet overal aanwezig zijn. Daarnaast is het gewenst om voor repeterende acties een logboek bij te houden (o.a. autorisatiecontroles, vaststelling en impleme ntatie van beleid/procedures). Deze twee actiepunte n worden in 2018 ingevoerd. “Disclaimer” Het informatiebeveiligingsbeleid is ‘risk based’. D at wil zeggen dat beveiligingsmaatregelen worden ge troffen op basis van een toets aan de BIG. Daarnaast komen risico’s voort va nuit de zelfevaluatie met behulp van de ENSIA-tool en vanuit de interne incidentenregistratie.

Beheersmaatregelen IB In 2017 is met vaststellen van het Informatiebeveil igingsbeleid 2017-2020 de organisatie van informatiebeveiliging heringericht. Daarbij is een governance structuur gekozen waarbij onder andere een security board is ingericht. Ook zijn er diverse acties uitgevoerd met betrekking tot bewustwording op informatiebeveiliging: - Mysterie guest; - Bewustwordingstrainingen; - Vhishing actie (telefonische fraude actie). Voor de betrouwbare en continue dienstverlening is in 2017 de uitwijk van de gehele ICT omgeving gerea liseerd bij de 88 gemeente Meppel. Informatiebeveiliging is een continu verbeterproces . ‘Plan, do, check en act’ vormen samen het managem ent systeem van informatiebeveiliging. Deze kwaliteitscyclus is geborgd in de governance structuur. Realisatie doelstelling IB Beleid (effectiviteit beheersmaatregelen en risico’s) Tijdens de Buitengewone Algemene Ledenvergadering v an de VNG van november 2013 is de resolutie ‘Inform atieveiligheid, randvoorwaarde voor de professionele gemeente’ aangenomen. Met het aannemen van de resolutie erkennen alle gemeenten het belang van informatieveiligheid en de Baseline Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG) a ls het gemeentelijk basisnormenkader voor informatieveiligheid. De geme ente heeft zich hieraan geconfirmeerd en heeft de Z elfevaluatie ENSIA 2017 uitgevoerd.

Ook is in 2017 de uitwijk van de gehele ICT omgevin g gerealiseerd en getest bij de gemeente Meppel. En de GAP-analyse op de BIG is uitgevoerd om in kaart te brengen in welke mate de gemeente voldoet aan de normenkader van de BIG. Collegeverklaring ENSIA inzake informatiebeveiliging DigiD en SUWInet Als bijlage is de vastgestelde Collegeverklaring ENSIA 2017 bijgevoegd. Hierbij zijn 2 afzonderlijke bijlagen toegevoegd: 1 DigiD en 2 SUWInet Incidenten In 2017 hebben zich geen beveiligingsincidenten voor gedaan. Meerjarenperspectief Voor 2018 is het doel om 100% te voldoen aan de toe tsingscriteria opzet en bestaan van normenkader BIG . In navolgende jaren zal vooral de focus liggen op de implementatie en werking van het normenkader en hierbij de kwaliteitscyclus hanteren. Informatiebeveiliging is meer dan ICT, computers en automatisering. Het gaat om alle uitingsvormen van informatie (analoog, digitaal, tekst, video, geluid, geheugen, kennis), alle mogelijke informatiedragers (papier, elektroni sch, foto, film, CD, DVD, beeldscherm et cetera) en alle informatie verwerken de systemen (de programmatuur, systeemprogrammatuur , databases, hardware, bijbehorende bedrijfsmiddelen), maar vooral ook mensen en processen. Studies laten zien dat de meeste incidenten niet voortkomen uit gebrekkige techniek, maar voora l door menselijk handelen en een tekort schietende organisatie.

De gemeente blijft de komende jaren investeren in bewustwording. 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98